توركیا و پێشه‌رۆژا دیمۆكراسیێ

توركیا و پێشه‌رۆژا دیمۆكراسیێ

19

حكمه‌ت خابوور
توركیا وه‌لاته‌كێ گرنگ و پر بایه‌خێ رۆژهه‌لاتا ناڤینه‌, دبیت ببیته‌ سه‌رچاوه‌یه‌كێ گرنگ یێ گوهۆرینان به‌ر ب ڤه‌كرنێ و دیمۆكراسیبوونێ و ببیته‌ ژێده‌ر بۆ گه‌له‌ك وه‌لاتێن دى ژ بۆ به‌ر ب پێشچوونا پایه‌ و بنه‌مایێن دیمۆكراسیه‌تا راسته‌قینه‌.
دیمۆكراسیه‌تا راسته‌قینه‌, پیكدهێت ژ وى جۆرێ دیمۆكراسیه‌تێ كو هه‌موو بنه‌مایێن دیمۆكراسیێ بخوه‌ ڤه‌ بگریت وه‌كو ئه‌وا ل ئه‌مریكا و رۆژئاڤاى, واته‌ باوه‌رى ب وێ ئێكێ كو ده‌ستهه‌لات ژبۆ ده‌مه‌كێ دیاركرى بیت و بدووماهیك هاتنا وى ده‌مى ده‌ستهه‌لات بهێته‌ ڤه‌گوهاستن بۆ ده‌سته‌كێ دى. توركیا ئه‌و وه‌لاتێ ل سه‌ده‌یا بیست و ئێكێ پیه‌كێ وێ ل دیمۆكراسیبوونێ و پیه‌كێ دى ل ڤه‌گه‌ریانێ به‌ر ب حوكمێ تاكه‌ كه‌سى و ئوتوكراسیێ, ب جلوبه‌رگێن ئه‌ردوگانیێ, توركیا قووناغا به‌ر ب ئاشتیێ بخوه‌ ڤه‌ نه‌ دیتیه‌ و ده‌ستهه‌لاتا ڤى وه‌لاتى پتر هه‌ولا خۆسه‌پاندنێ دایه‌, وه‌كو وێ ئێكێ كێشه‌یێن ناڤخوه‌ ب رێیا دیالۆگ و ئاشتیێ چاره‌سه‌ر بكه‌ت. ئاشتى ل وى ده‌مى بۆ ده‌ستهه‌لاتدارێن توركیا یا گونجابه‌ و به‌حس لێدهێته‌ كرن تاكو ده‌ستهه‌لاتا وان جه دگریت و ب هێز دبیت, بهێزكه‌فتن واته‌ شیانێن به‌ره‌یێ نه‌یاران ب هێزێ.
توركیا بگوهۆرینێن سیسته‌مێ سیاسى یێ وه‌لاتى ژ په‌رله‌مانیێ بۆ سه‌رۆكایه‌تیێ, ئێدى وێنه‌یێ توركیایه‌كا نوو دهێته‌ دیتن كو سه‌رۆك تێدا ژنیڤ ئوتوكراسیێ نێزیك دبیت, سیسته‌مێ كۆمارى ل وه‌لاته‌كێ وه‌كو ئه‌مریكا یێ سه‌ركه‌فتى یه‌, لێ ل وه‌لاته‌كێ وه‌كو توركیا نه‌ یێ سه‌ركه‌فتیه‌, ژ به‌ر كو سه‌رۆك بخوه‌ پۆستێ حوكمه‌تێ و ده‌ستهه‌لاتا جێبه‌جێكرنێ ده‌ستنیشان دكه‌ت, دیسا سه‌ركه‌فتنا (ئا,كه‌,پێ) و سه‌رۆكاتیا ئه‌ردوگانى د هه‌لبژارتناندا كو پتریا كورسیێن په‌رله‌مانى بده‌ستڤه‌ ئیناینه‌, كو ئه‌ڤه‌ ژى ئاسانكارینه‌ بۆ بریارێن داهاتى یێن سه‌رۆكى ل توركیا. هه‌ر دیسا سه‌رۆك بۆ ماوێ دو خولان دكاریت ببیته‌ سه‌رۆك كۆمارێ توركیا, كو ب كریار ل سالا(2002) ئه‌ردوگانى ده‌ستهه‌لاتداریا كارا هه‌بوو ل توركیا. سروشتێ ده‌ستهه‌لاتداریێ ل رۆژهه‌لاتا ناڤین, ب ماوه‌یه‌كێ زۆر ژ ده‌ستهه‌لاتێ و دیكتاتۆریه‌تێ و بنبڕكرنێ و بكارئینانا هێزێ ل دژى نه‌یاران و ژناڤبرنا به‌ره‌یێ نه‌یارێن ده‌ستهه‌لاتێ و … هتد, دهێته‌ ناسكرن, له‌ورا گه‌له‌ك مانه‌ڤه‌یا ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ ب سروشت و كه‌سایه‌تیا سیاسى به‌ر ب قووناغا دیكتاتۆریێ دبه‌ت و دیمۆكراسیێ لاواز دكه‌ت, هه‌كه‌ ب ته‌مامى ژ ناڤنه‌به‌ت, ب تایبه‌ت ل رۆژهه‌لاتا ناڤین, كو ژینگه‌هه‌كا گونجایه‌ ژبۆ دروستبوونا ده‌ستهه‌لاتخوازیێ و خۆسه‌پاندنا كه‌سێن سیاسى. وه‌كو دهێته‌ دیتن سیسته‌مێ سیاسى ل توركیا ب ده‌ستهه‌لاتداریا ئه‌ردوگانى, یا دیار و به‌رچاڤه‌ ژ بكارئینانا هێزێ دژى نه‌یارێن خوه‌ یێن سیاسى, له‌ورا داهاتیێ توركیا ره‌نگه‌ بكه‌ڤیته‌ د قووناغا به‌ر ب دیمۆكراسیێ و قووناغا به‌ر ب ده‌ستهه‌لاتخوازیێ دا, پتر ژ ده‌ستهه‌لاتخوازیا ئه‌ردوگانى و ئوتوكراسیێ سیسته‌مێ ڤى وه‌لاتى یێ نێزیكه‌.

کۆمێنتا تە