NO IORG
Authors Posts by ئه‌یاد به‌رواری

ئه‌یاد به‌رواری

ئه‌یاد به‌رواری
34 POSTS 0 COMMENTS

34

ل 12 ئه‌یلولێ پیشانگه‌ها سالانه‌ یا تری ل دهۆكێ ژلایێ رێڤه‌به‌ریا گشتی یا چاندنێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ دێ هێته‌ ئه‌نجامدان، كو تێدا ب ده‌هان جۆرێن تری دێ هێنه‌ نیشاندان، سه‌ره‌رای وێ چه‌ندێ كو به‌رهه‌مێ پارێزگه‌ها دهۆكێ یێ سالانه‌ ژ تری ل دووڤ پێشبینیێن شاره‌زایه‌كێ چاندنێ ل رێڤه‌به‌ریا گشتی یا چاندنێ دگه‌هیته‌ 20 هزار ته‌نان، به‌لێ هنده‌ك جوتیارێن تایبه‌تمه‌ند د چاندنا تری دا ئاماژێ دده‌ن كو رێژا به‌رهه‌مێ ترێ ژ وێ هژمارێ زێده‌تره‌ ودبیت بگه‌هیته‌ 30 هزار ته‌نان و بێگومان ل دووڤ ڤان ئاماران ، دهۆك ل رێزا ئێكێ دهێت د به‌رهه‌مێ تری دا ل سه‌ر ئاستێ هه‌رێما كوردستانێ و عیراقێ وپتر ژ 50 جۆرێن تری ل پارێزگه‌ها دهۆكێ یێن هه‌ین ژوان (زه‌رك، ته‌یفی، كه‌مالی، حه‌لوانی، میرانی و ره‌شمێو و … هتد).
تشتێ هه‌ره‌ به‌رچاڤ ل پیشانگه‌هێن تری یێن بۆری، گازنده‌یا خودانێن ره‌زێن تری یه‌ ئه‌وێن پشكدارێێ دوێ فیسته‌ڤالێ دا دكه‌ن كو به‌رهه‌مێ وان ژ تری گه‌له‌ك ب ئه‌رزانى دهێته‌ فرۆتن و چو ده‌رگه‌هێن هنارتنا به‌رهه‌مێ وان بۆ ده‌رڤه‌ی هه‌رێما كوردستانێ و ده‌رڤه‌ی عیراقێ بۆ وان نه‌هاتینه‌ ڤه‌كرن، ژبه‌ركو پێدڤیا بازارێن پارێزگه‌هێ ژ تری گه‌له‌ك كێمتره‌ ژ رێژا مه‌زن یا به‌رهه‌می، زێده‌باری هه‌ڤڕكیا به‌رهه‌مێ تریێ بیانی ئه‌وێ دهێته‌ دناڤ هه‌رێمێ دا ب رێیا توركیا، هه‌رچه‌نده‌ نه‌ تنێ تری به‌لكو پتریا فێقیێ بیانی دهێته‌ دناڤ هه‌رێمێ دا و هه‌ڤڕكیا جوتیارێ كوردستانی و به‌رهه‌مێ وى دكه‌ن و حوكمه‌تێ چو باجێن بهادار نه‌داناینه‌ سه‌ر به‌رهه‌مێ بیانی بۆ پاراستنا به‌رهه‌مێ ناڤخوه‌یێ، داخوازا هه‌ره‌ سه‌ره‌كی یا دووباره‌كری یا وان جوتیاران ژی دابینكرنا عومبارێن ته‌زاندنا فێقی و كارگه‌هێن داگرتنا فێقی و چێكرنا شه‌ربه‌تانه‌ دا به‌رهه‌مێ وان ب هه‌روه‌ نه‌چیت و خواست ل سه‌ر هه‌بیت بۆ وان كارگه‌هان.
سه‌ره‌رای كو چه‌ندین ساله‌ كارگێریا پارێزگه‌ها دهۆكێ به‌لگێ مێوا تری كریه‌ لوگۆیێ خوه‌ یێ فه‌رمی و پارێزگه‌ها دهۆكێ ل سالا 2006 ێ د كونگره‌كێ رۆژنامه‌ڤانى دا ل ئاڤاهیێ پارێزگه‌هێ، راگه‌هاندبوو كو ل ده‌مه‌كێ نێزیك دێ دو كارگه‌هێن داگرتنا فێقی هێنه‌ دروستكرن كو ئێك دێ ل ده‌ڤه‌را كانی ماسی بیت و یا دی ل ده‌ڤه‌را مانگێشكێ، به‌لێ ئه‌ڤه‌ پتر ژ 11 سالان ل سه‌ر وێ داخۆیانیێ دا بۆرین و چو كارگه‌هێن داگرتنا فێقی نه‌هاتن دروستكرن، به‌لكو تاكه‌ كارگه‌ها داگرتنا فێقی و دروستكرنا شه‌ربه‌تان ل پارێزگه‌هێ كو دكه‌ڤیته‌ تاخێ مالتایێ، هه‌ر ژ پشتی سه‌رهلدانێ ژ كاركه‌فت بوو و چو پێنگاڤ بۆ دووباره‌ نووژه‌نكرن و كارخستنا وێ نه‌هاتن كرن و ئه‌ڤه‌ ده‌مه‌كه‌ جهێ وێ یێ بوویه‌ پرۆژێ ئاڤاكرنا شوقه‌یان.

11

ل سالیادا 29 یا ده‌ستپێكرنا ئه‌نفالێن ره‌ش ل ده‌ڤه‌رێن پارێزگه‌ها دهۆكێ چوومه‌ كه‌لها نزاركێ دا كو ژ نێزیك ببینم كا چ هاتیه‌كرن، ئه‌ڤ كه‌لهه‌ ببیته‌ مۆزه‌خانه‌كا تایبه‌ت ب ئه‌نفالان ڤه‌ وه‌كو به‌ری شه‌ش سالان به‌حس دهاته‌ كرن، یا من دیتی ئه‌ڤ كه‌لهه‌ تنێ یا ژ ئاكنجیێن وێ یێن كو پشتی سه‌رهلدانا 1991 ب نه‌چاری ڤه‌، لێ ئاكنجی بووین هاتیه‌ چۆلكرن و چو كارێن دی نه‌هاتن به‌رچاڤێن من.
كه‌لها نزاركێ یا له‌شكری كو ل سالێن حه‌فتیان ژلایێ رژێما به‌عس ڤه‌ ل سه‌ر شێوازێ كه‌لهێن له‌شكری یێن رۆسی هاتیه‌ ئاڤاكرن، ل پرۆسێن ئه‌نفالێن ره‌ش ببوو گرتیگه‌هه‌ك بۆ وه‌لاتیێن سڤیل و بێ گونه‌ه و جهێ ئه‌شكه‌نجه‌دان و سێداره‌دانا چه‌ندین وه‌لاتیێن د ئه‌نفالان دا كه‌فتینه‌ ده‌ستێ له‌شكرێ رژێمێ.
رووبه‌رێ ڤێ كه‌لهێ 15 هزار مترێن چار گۆشه‌یی نه‌ و ژ دوو قاتان پێكدهێت و زێده‌تر ژ 80 ژۆران تێدا هه‌نه‌ و دنیڤا وێ دا گۆره‌پانه‌كا مه‌زن یا هه‌ی. ئه‌ڤ كه‌لهه‌ پشتى سه‌رهلدانا گه‌لێ كورد ل سالا 1991 ێ ببوو جهێ ئاكنجیبوونا نه‌چاری یا وه‌لاتیێن ده‌ست كورت و كێم ده‌رامه‌ت، هه‌تا كو ل سالا 2009 رێڤه‌به‌ریا گشتى یا ره‌وشه‌نبیرى و هونه‌ری كۆنگره‌یه‌ك ب به‌رهه‌ڤبوونا هژماره‌كا راگه‌هاندكار و ره‌وشه‌نبیر و مامۆستایێن زانكۆیێ و سیاسه‌تمه‌داران ئه‌نجامدای بۆ وێ چه‌ندێ هزر و بۆچوونێن وان بهێنه‌ وه‌رگرتن كو ئه‌ڤ كه‌لهه‌ ببیته‌ مۆزه‌خانه‌ك بۆ ئه‌نفالان و بیردانكا كوردستانی ل دۆر ده‌رده‌سه‌ریێن وه‌لاتیێن پارێزگه‌هێ ب تایبه‌تی ئه‌وێن ل هه‌وا ئه‌نفالان هاتینه‌ ده‌سته‌سه‌ركرن و زیندانكرن د ڤێ كه‌لهێ دا.
ل دووڤ داخۆیانیه‌كا ئه‌ندازیاره‌كێ لژنا سه‌رپه‌رشتا پرۆژێ دروستكرنا مۆزه‌خانا ئه‌نفالان ل ڤێ كه‌لهێ، كو ل مه‌ها چریا دویێ سالا 2011 دابوو ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ، گۆژمێ 12 ملیار دیناران بۆ پرۆژه‌ی هاتبوونه‌ ته‌رخانكرن ژلایێ پارێزگه‌ها دهۆكێ ڤه‌ كو دێ د ده‌مێ چار سالان دا هێته‌ ئه‌نجامدان و هه‌ر ل وێ سالێ دو قووناغێن كاری هاتبوونه‌ برێڤه‌برن و دبێژیت “قووناغێ ئێكێ مه‌ یا ئه‌نجامدای، ئه‌و ژی ڤالاكرنا كه‌لهێ بوو ژ ئاكنجیێن وێ كو زیانێن مه‌زن گه‌هاندبوو كه‌لهێ و هنده‌ك دیوارێن وێ یێن ناڤخوه‌یی هه‌رفاندبوون و ژۆرێن نوو دروستكربوون و قووناغا دویێ ژی مه‌ یا ب دووماهی ئینای، ئه‌و ژی پاقژكرنا كه‌لهێ بوو ژ ته‌نێن پیساتیان كو چه‌ندین سالان ل سه‌ر ئێك هاتبوونه‌ كۆمكرن وئه‌م یێن چووینه‌ د قووناغا سیێ دا، ئه‌و ژی نووژه‌نكرنا وێ یه‌ كو شێوێ وێ یێ ره‌سه‌ن و تایبه‌تمه‌ندیا وێ بپارێزین”.
ژ ڤێ داخۆیانیا ل 2011 ێ هاتیه‌ دان دیار دبیت كو دو قووناغ یێن ب دووماهی هاتین و ده‌ست ب قووناغا سیێ هه‌ر د وێ سالێ دا هاتبووكرن، به‌لێ پشتی وێ مه‌ چو قووناغێن دی یێن كاری نه‌دیتینه‌، ئانكو ل سالێن (2012 و 2013) دیاردبیت چو قووناغێن كاری نه‌هاتینه‌ ئه‌نجامدان، هه‌ر چه‌نده‌ ره‌وشا دراڤی یا هه‌رێما كوردستانێ و پارێزگه‌ها دهۆكێ یا ئاسایی بوو و بڕینا بودجێ هه‌رێمێ ل مه‌ها شوباتا 2014 ده‌ستپێكربوو، ئه‌ندازیارێ سه‌رپه‌رشت د وێ داخۆیانیا خوه‌ دا ئاماژێ ب گرنگترین قووناغا پرۆژه‌ی دكه‌ت، ئه‌و ژی دروستكرنا تابلۆیه‌كێ تایبه‌ت ب ئه‌نفالكریان ڤه‌ ل ده‌رگه‌هێ كه‌لهێ كو رژێما به‌عس خه‌لك د نیڤا وێ كه‌لهێ دا ب بلۆكێن كۆنكریتی دكوشتن و چه‌ندین حوكمێن سێداره‌دانێ تێدا هاتینه‌ ئه‌نجامدان.
سه‌رپه‌رشتێ لایه‌نێ هونه‌ری ل موزه‌خانا ئه‌نفالان د داخۆیانیه‌كا رۆژنامه‌ڤانی دا ل هه‌مان ده‌م، دبێژیت” ئارمانجا سه‌ره‌كی ژ ڤێ موزه‌خانێ كاراكرنا بیردانكا كوردستانی یه‌ و دێ بزاڤێ كه‌ین هه‌ر تشته‌كێ گرێدای ب ئه‌نفالێن ره‌ش ڤه‌ دڤێ موزه‌خانێ ڤه‌ كۆم بكه‌ین و دێ به‌لگه‌نامێن فه‌رمی و داتایێن گرێدای ئه‌نفالان هێنه‌ نیشادان و دێ مینۆمێنته‌ك ب بلنداهیا 35 متران هێته‌ دروستكرن و گۆره‌پانا كه‌لهێ ژى دێ وه‌كو ژینگه‌هه‌كا بیابانی بیت”.
مخابن پشتی شه‌ش سالان ژ وان هه‌ردو داخۆیانیان ل دۆر كارێن دروستكرنا مۆزه‌خانا ئه‌نفالان، تنێ ڤالاكرنا كه‌لهێ ژ ئاكنجیێن وێ و پاقژكرنا وێ هاتیه‌ ئه‌نجامدان و چو قووناغێن دی یێن كاری تێدا نه‌هاتینه‌كرن. به‌لكو نه‌ تنێ ئه‌و چه‌نده‌، به‌لكو هه‌تا نوكه‌ مینیۆمێنته‌ك بۆ ئه‌نفالكریێن پارێزگه‌ها دهۆكێ نه‌هاتیه‌ دروستكرن و چو رۆفاتێن ئه‌نفالكریان ژی نه‌هاتینه‌ زڤراندن بۆ ده‌ڤه‌رێن پارێزگه‌هێ، به‌لكو هه‌تا نوكه‌ ئه‌و رۆفات یێن ماینه‌ دبن خیزێ شاریای یێ بیابانێن عیراقێ دا.

78

گه‌له‌ك جاران ئه‌م كورد ده‌لیڤا ئیسرائیلێ بده‌ستڤه‌ئینای بۆ پێكئینانا ده‌وله‌تێ ل سالا 1948 بۆ پشته‌ڤانیا بێ سنۆر یا ئه‌مریكا دزڤرینین، ئه‌ڤه‌ نه‌ هه‌موو راستیا وێ چه‌ندێ یه‌، به‌لكو دبیت پشكه‌ك بیت ژێ، چیرۆكا سه‌ركه‌فتنا ئیسرائیلێ ب پله‌ ئێك و به‌ری هه‌ر تشته‌كی دزڤریت بۆ پێگیریا وێ ب دیمۆكراسیێ وسه‌روه‌ریا قانوونێ و ئه‌ڤه‌ پره‌نسیبێن ناڤخوه‌یی نه‌ وخوه‌دی چارچۆڤه‌كێ قانوونی نه‌ كو پشته‌ڤانیا سیاسی و ئابووری یا نێڤده‌وله‌تی بۆ خوه‌ رادكێشیت و بنه‌مایێن وان ده‌زگه‌هان به‌ری ئالایێ ئیسرائیلێ و دراڤێ ئیسرائیلێ و … هتد دهێن، مه‌ هه‌موویان دیت ده‌مێ سه‌رۆك وه‌زیرێن ئیسرائیلی یێ به‌رێ (ئیهود ئولمرت) ل سالا 2014 هاتیه‌ حوكمكرن ب تۆمه‌تا به‌رتیل وه‌رگرتنێ ل ده‌مێ ئه‌و سه‌رۆكێ باژێرڤانیا ئۆرشه‌لیمێ، هه‌رچه‌نده‌ ئۆلمه‌رتی ئه‌و تۆمه‌ته‌ ره‌تكربوو و گۆتبوو نه‌ تۆمه‌ته‌كا جنائی یه‌، به‌لێ رازیبوونا خوه‌ ژی ب بریارا حوكمكرنا خوه‌ دیاركربوو و گۆتبوو كه‌س د سه‌ر قانوونێ دا نینه‌، به‌لێ مخابن ل ل ده‌ف مه‌ كو ئه‌م یێ به‌ر ب ده‌وله‌تبوونێ ڤه‌ دچین، مه‌ نه‌دیتیه‌ چو پێرابوون دژی بچووكترین گه‌نده‌ل و به‌رتیلخۆرێ بهێته‌ وه‌رگرتن، به‌لكو ل هنده‌ك جاران ل شوونا لادانێ، یان سزادانێ، به‌رۆڤاژی یێن هاتینه‌ پله‌ بلندكرن.
د ده‌مه‌كی دا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ یا به‌ر ب ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ ڤه‌ دچیت، قه‌ردارا وه‌لاتیێن هه‌رێمێ یه‌، كو بزاڤا وه‌رگرتنا پتریا ده‌نگێن وان دكه‌ت د پرۆسا ریفراندۆمێ دا، ب دوباره‌ پێگیریكرنێ ب كارێن حوكمڕانیه‌كا درۆست.
هه‌كه‌ كوردستان ببیته‌ ده‌وله‌ته‌كا سه‌ربخوه‌، یان د چارچۆڤێ عیراقێ دا بمینیت ل دووڤ سیسته‌مێ فیدرالی، یان كۆنفیدرالی، حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ دێ پێدڤی ب ده‌زگه‌هه‌كێ دادوه‌ری یێ سه‌ربخوه‌ و پێشه‌گر هه‌بیت كو پێگیریێ ب هێز و سه‌روه‌ریا قانوونێ بكه‌ت و دێ پێدڤی ب ئابوورێ كه‌رتێ تایبه‌ت بیت ئه‌وێ كۆمپانیێن بچووك و زه‌لامكار و بزنسمان لڤینێ دئێخنێ، نه‌كو مه‌حسوبیه‌تا حوكمه‌تێ و هنده‌ك كۆمپانی ب تنێ بازاری كونترۆل و قۆرخ بكه‌ن و سیاسه‌تمه‌دار بهێنه‌ دووركرن ژ بازرگانیێ، دیسا دێ پێدڤی ب په‌رله‌مانه‌كێ ب هێز هه‌بیت كو ببیته‌ تایه‌كێ هه‌ڤسه‌نگ بۆ حوكمه‌تێ و ب دروستی ب كارێ خوه‌ راببیت د چاڤدێریكرنا حوكمه‌تێ دا و لێپرسینێ ژ حوكمه‌تێ بكه‌ت بگره‌ ژ سه‌رۆك وه‌زیران هه‌تا دووماهی وه‌زیر د هه‌ر بابه‌ته‌كێ پێدڤی ب لێپرسینێ بیت، ئه‌ڤ چه‌نده‌ بهێته‌ شووركرن بۆ جڤاتێن پارێزگه‌هان كو ب دروستی ب كارێ چاڤدێریێ رابن و نه‌ تنێ پاشبه‌ندبن، زێده‌باری رۆژنامه‌ڤانیه‌كا ئازاد و په‌یداكرنا سه‌قایه‌كێ گونجای بۆ وێ ژبۆ ئه‌نجامدانا كارێ خوه‌ وه‌كو ده‌ستهه‌لاتا چارێ، كه‌رتێ په‌روه‌ردێ ژی بهێته‌ پشته‌ڤانیكرن و گه‌نج فێری وێ چه‌ندێ ببن كو وه‌لاتی نه‌ وخودان ماف وئه‌ركن.
دبیت ئه‌ڤه‌بن پره‌نسیبێن به‌رچاڤ بن بۆ وه‌لاتێن ب هێز و دیمۆكراسی و نابیت پاشبێخین بۆ هه‌تا پشتی بده‌ستڤه‌ئینانا سه‌ربخوه‌یێ، مخابن گه‌له‌ك ژ ڤان پێرابوونێن نوكه‌ حوكمه‌تا هه‌رێمێ په‌یره‌و دكه‌ت ب خوه‌ رێگرن ل به‌رده‌م پێشڤه‌چوونا وێ.
ناهێته‌ مانده‌لكرن ژی كو هه‌رێما كوردستانێ و ب هاریكاریا ده‌رڤه‌، هنده‌ك پێشڤه‌چوون د پرسا باشتركرنا حوكمڕانیێ دا كریه‌، بۆ نموونه‌ بانكا نێڤده‌وله‌تی هاریكاریا وێ دكه‌ت د پرسا دوباره‌ باشتركرن و هه‌مه‌جۆركرنا ئابوورێ هه‌رێمێ كو تنێ ل سه‌ر په‌ترۆلێ یه‌ و ئه‌مریكا و هنده‌ك وه‌لاتێن هه‌ڤپه‌یمان هاریكاریا هه‌رێمێ د پرسا دوپاره‌ رێخستن و ب هێزكرنا پێشمه‌رگه‌ی دا دكه‌ت، كۆمپانیێن لێڤه‌گه‌ریانا ژمێریاریان یێن نێڤده‌وله‌تی ژی پرسا زه‌لالیا كه‌رتێ په‌ترۆلێ دێ پتر لێكه‌ت و ئه‌ڤ جۆره‌ هاریكاریا ده‌رڤه‌یی یا گرنگ و پێدڤیه‌.

50

گه‌له‌ك به‌حسێ عه‌بدولكه‌ریم قاسمی و كۆده‌تایا وی ل 14 ته‌مووزا 1958، دهێته‌كرن و هه‌تا نوكه‌ گه‌له‌ك وه‌لاتیێن عیراقی یێن ل سه‌رده‌مێ وی ژیان و یێن پشتى وی ژى ب ده‌هان سالان هاتینه‌ سه‌ر دونیایێ، په‌سنا وی دكه‌ن و ب شۆره‌شه‌كا مه‌زن دهه‌ژمێرن كو عیراق ژ سیسته‌مێ مه‌له‌كی كریه‌ سیسته‌مێ كۆماری یێ مالوێران، ب تایبه‌تی ئه‌وا ل سه‌ر دهێته‌ گۆتن ده‌مێ كۆده‌تایا 8/2/1963 دژی وی هاتیه‌ كرن ژلایێ عه‌بدولسه‌لام عارفی و به‌عسیان ڤه‌، تنێ روبعه‌كا دیناری دیناری (یا دروست 16 دینار و 400 فلس بوون) ل دووڤ خوه‌ هێلا، هه‌كه‌ ئه‌ڤ به‌لگێ ده‌ستپاكیا عه‌بدولكه‌ریم قاسمی بیت، د سیسته‌مێ مه‌له‌كی ژی دا، ئه‌وێ عه‌بدولكه‌ریمی ب كۆده‌تایا خوه‌ ژناڤبرى، گه‌له‌ك ژ به‌رپرس و ده‌ستهه‌لاتدارێن وی سیسته‌می د ده‌ست پاقژ بوون و هه‌كه‌ عه‌بدولكه‌ریم قاسمی روبعه‌كا دیناری ل دووڤ خوه‌ هێلابیت، باشه‌ مه‌لك فه‌یسه‌لێ دویێ و نووری ئه‌لسه‌عید چ ل دووڤ خوه‌ هێلابوو؟ هه‌ر چه‌نده‌ به‌ری كۆده‌تایا 1958 ێ، دو كۆده‌تایێن دی ژی ل سه‌رده‌مێ مه‌له‌كی ل عیراقێ هاتینه‌ ئه‌نجامدان، ئه‌و ژی كۆده‌تایا (جه‌نه‌رال به‌كر سدقی) ل سالا 1937ێ و كۆده‌تایا (ره‌شید عالی گیلانی و چار ئه‌فسه‌ران) ل سالا 1941 ێ، به‌لێ نه‌شیان سیسته‌مێ دستووری ل عیراقێ بگوهۆڕن و نه‌شیان ژی عیراقێ ژ بن پاراستنا بریتانیا دا ده‌ربینن ب تایبه‌تی كۆده‌تایا ره‌شید عالی گیلانی كو ب پشته‌ڤانیا ئه‌لمانیا نازی ئه‌نجامدای.
هه‌كه‌ عه‌بدولكه‌ریم قاسمی سیسته‌مه‌كێ سیاسی یێ باش دانابیت كو پتر نوونه‌راتیا خه‌لكی كربیت و رادێ ئازادیێ به‌رفره‌هتر لێكر بیت، به‌لێ ده‌مێ ل به‌رپه‌رێن دیرۆكا سه‌رده‌مێ مه‌له‌كی ل عیراقێ (1921 ـ 1958) ژى بنێرین، دێ سیسته‌مه‌كێ دیمۆكراتى سه‌ره‌رای هنده‌ك كێماسیان، و رۆژنامه‌ڤانیه‌كا تام ئازاد و سیسته‌مه‌كێ په‌روه‌رده‌ و فێركرنێ یێ هه‌ره‌ باش بینین. د ده‌مه‌كی دا ل سه‌رده‌مێ كۆمارى (ئه‌وێ عه‌بدولكه‌ریم قاسمی دامه‌زراندی) تاكره‌وی و چه‌وساندنا ئازادیان ل دووڤ حه‌ز و ئاره‌زویێن حاكمێ تاكره‌و بوون، به‌لكو وێ كۆده‌تایێ شه‌رعیه‌ته‌ك دا كۆده‌تایێن د دووڤدا هاتینه‌ كرن كو ب ناڤێ شه‌رعیه‌تا شۆره‌شگێری ل شوونا شه‌رعیه‌تا دستووری عیراق ب رێڤه‌دبر، كو ئه‌و شه‌رعیه‌تا دستووری ل سه‌رده‌مێ مه‌له‌كی هه‌ر ژ ده‌سپێكا دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا عیراقێ و سیسته‌مێ مه‌له‌كی ل 1921 و هه‌تا نه‌مانا وی سیسته‌می ل 1958 دهاته‌ بكارئینان ب رێیا هه‌بوونا جڤاتا نوونه‌ران (په‌رله‌مان)، كو ئه‌و په‌رله‌مان پشتی 1958 نه‌مای هه‌تا ژناڤبرنا سه‌دامی ل 2003.
كۆده‌تایا له‌شكری یا 14 ته‌مووزا 1958، رێره‌وێ دیرۆكێ ل عیراقێ گوهۆڕی و رێ بۆ كۆده‌تایا خویناوی یا شوباتا 1963 خوه‌شكر و دووڤدا هه‌ردو كۆده‌تایێن ته‌مووزا 1968 هاتن كو هه‌ر پرۆژه‌كێ ئالوگۆركرنا ده‌ستهه‌لاتێ ب شێوه‌كێ ئاشتیانه‌ ل عیراقێ ب دووماهی ئینای.
چه‌ندین پرتووك ل سه‌ر كۆده‌تایا ته‌مووزا 1958 چاپ بووینه‌ و سالانه‌ ب هه‌لكه‌فتا وێ كۆده‌تایێ به‌رپه‌رێن وی سه‌رده‌می دهێنه‌ ڤه‌كرن كو پتریا وان په‌سنا وێ دكه‌ن و ب شۆره‌شه‌كا مه‌زن ناڤ دكه‌ن و ئاماژێ دده‌ن كو گوهۆڕینێن بنه‌ره‌تی یێن پێشكه‌فتی ل عیراقێ په‌یداكرن و عه‌بدولكه‌ریم قاسمی ب قورتالكه‌رێ عیراقێ دهه‌ژمێرن و ئاماژێ ب دادپه‌روه‌ریا وی ووان ده‌ستكه‌فتێن بۆ هه‌ژاران بده‌ستڤه‌ئیناین دكه‌ن ب تایبه‌تی ده‌مێ به‌حسێ ئاڤاكرنا وی بۆ باژێرێ شۆره‌شێ (باژێرێ سه‌دڕ یێ نوكه‌) كو وی ده‌می تنێ پارچه‌ ئه‌ردێن 140 مترێن چارگوشه‌یی ل سه‌ر وه‌لاتیێن هه‌ژار به‌لاڤكرن، به‌لێ ل هه‌مان ده‌م ناهێته‌ گۆتن كو هه‌ر ئه‌وبوو یێ پارچه‌ ئه‌ردێن 600 متری ل سه‌ر هه‌ڤپێشه‌یێن خوه‌ یێن ئه‌فسه‌ر ل یه‌رمووك و زه‌یۆنه‌ به‌لاڤكرین، هه‌رچه‌نده‌ به‌لگه‌یێن ب ده‌نگ و ره‌نگ یێن هه‌ین كو ئاڤاكرنا باژێرێ (شۆره‌شێ) ل به‌غدا ژ پلانێن جڤاتا ئاڤه‌دانكرنا عیراقێ بوو ل سه‌رده‌مێ مه‌له‌كی و نوری ئه‌لسه‌عید به‌رێ بنیاتی بۆ ئاڤاكرنا وی باژێری دانابوو، هه‌تا قانوونا چاكسازیا چاندنێ ئه‌وا گه‌له‌ك ژ حه‌زژێكه‌رێن عه‌بدولكه‌ریم قاسمی شانازیێ پێ دبه‌ن، چه‌ندین شاره‌زایێن بیاڤێ چاندنێ و ئابوورێ ئاماژێ دده‌ن كو ئه‌و قانوون ئه‌گه‌ره‌كێ سه‌ره‌كیێ ژناڤچوونا چاندنێ بوو ل عیراقێ ب تایبه‌تی به‌رهه‌مێن ستراتیژی یێن كو پێدڤی ب رووبه‌ره‌كێ ئه‌ردی یێ به‌رفره‌ه بوون، هه‌تاكو دهێته‌ گۆتن كو به‌رهه‌مێ جه‌هێ عیراقی كارتێكرن ل بۆرسا له‌ندنێ دكر ل سه‌رده‌مێ مه‌له‌كی و پشتی قانوونا چاكسازیا چاندنێ، عیراقێ جه‌ه و گه‌نم ژده‌رڤه‌ دكڕین. به‌لكو هه‌تا پرۆژێن ئابووری و یێن ئاكنجیبوونێ ئه‌وێن عه‌بدولكه‌ریم قاسمی ئه‌نجامداین، هه‌موو یان پتریا وان د پلانێن جڤاتا ئاڤه‌دانكرنا عیراقێ دا بوون ل سه‌رده‌مێ مه‌له‌كی. له‌وما ئه‌وا ل رۆژا 14 ته‌مووزا 1958 روودای شۆره‌ش نه‌بوو، به‌لكو كۆده‌تایه‌ك بوو كو ده‌رگه‌هێ دۆزه‌خێ ل عیراقێ ڤه‌كری و هه‌تا نوكه‌ ئه‌و ده‌رگه‌ه نه‌هاتیه‌ گرتن.

23

حه‌یده‌ر عه‌بادى و گه‌له‌ك ژ به‌رپرسێن له‌شكری یێن عیراقی راگه‌هاندبوو كو پرۆسا ئازادكرنا مووسلێ تنێ دێ دو هه‌تا سێ هه‌فتیان ڤه‌كێشیت، به‌لێ ئه‌ڤه‌ ئه‌م یێ نێزیكى هه‌یڤا نه‌هێ دبین ژده‌ستپێكرنا وێ پرۆسێ وهه‌تا نوكه‌ ئازادكرنا مووسلێ ب تمامى نه‌هاتیه‌ راگه‌هاندن، هه‌رچه‌نده‌ وه‌سا بریاربوو د سه‌ره‌دانا خوه‌ یا ڤێ دووماهیێ دا بۆ مووسلێ بۆ مووسلێ ل رۆژا 9/7/2017 عه‌بادى ئازادكرنا مووسلێ ب تمامى براگه‌هینیت، به‌لێ پشتى سه‌ره‌دانا لایێ چه‌پێ یێ وپشكه‌كا لایێ راستێ یێ مووسلێ كرى ب بێ ده‌نگی زڤری به‌غدا، و ئه‌ڤه‌ نه‌ جارا ئێكێ یه‌ كو راگه‌هاندنا فه‌رمی یا عیراقی ژڤانێ راگه‌هاندنا ئازادكرنا مووسلێ ب تمامى دیار دكه‌ت، شه‌ڕێ نوكه‌ دهێته‌ كرن ل لایێ راستێ یێ مووسلێ یێ ب زه‌حمه‌ته‌ كو جهه‌كێ گه‌له‌ك ئاسێ یه‌.
باژێرێ مووسلێ ئه‌وێ داعشێ ددو رۆژان دا كونترۆلكری، هێزێن له‌شكرێ عیراقێ و حه‌شدا شه‌عبى و پۆلیسێن فیدرالی و هێزێن دژه‌ تیرۆرێ كو هژمارا وان ژ 100 هزار كه‌سان دبۆریت ب پشته‌ڤانیا هه‌ڤپه‌یمانیا نێڤده‌وله‌تى پێكڤه‌ هێرشا ئازادكرنا مووسلێ ل 17/10/ 2016 ده‌ستپێكر و هه‌تا نوكه‌ پشتى بۆرینا هه‌شت هه‌یڤان نه‌شیاینه‌ مووسلێ ب تمامى ئازاد بكه‌ن ودبیت هه‌تا 80% ژ مووسلێ ب تایبه‌تی لایێ راستى هاتبیته‌ وێرانكرن و900 هزار وه‌لاتى ئاواره‌بووینه‌ وب هزاره‌ها وه‌لاتیێن سڤیل هاتینه‌ كوشتن كو گه‌له‌ك ژوان هه‌تا نوكه‌ دبن ئاڤاهیێن هه‌رفتى دا ماینه‌ ووه‌كو جه‌نه‌راله‌كێ ئه‌مریكی ئاماژه‌ پێداى 40% ژ هێزێن عیراقی ئه‌وێن پشكداری دئازادكرنا مووسلێ دا كرى یێن هاتینه‌ كوشتن یان برینداركرن و ئه‌ڤه‌ زیانه‌كا گه‌له‌ك مه‌زنه‌ ب هێزێن عیراقی كه‌فتى
د وی شه‌ڕی دا. حوكمه‌تا عیراقی و راگه‌هاندنا فه‌رمی یا وێ وه‌سا دده‌نه‌ دیاركرن كو ب ئازادكرنا مووسلێ، داعش ل عیراقێ هاته‌ ژناڤبرن، به‌لێ هه‌تا نوكه‌ تله‌عفه‌ر ل پارێزگه‌ها نه‌ینه‌وا و حه‌ویجه‌ ل پارێزگه‌ها كه‌ركووك و قائیم و راوه‌ و عانه‌ و رووبه‌ره‌كێ مه‌زن ژ بیابانێ ل پارێزگه‌ها ئه‌نبار و هنده‌ك ژ قه‌زا شرگات ل پارێزگه‌ها سه‌لاحه‌دین یێن دده‌ستێ داعشێ دا و ده‌مه‌كێ درێژ دڤێت هه‌تا داعش ژوان ده‌ڤه‌ران بهێته‌ ده‌ركرن.
هه‌رچه‌نده‌ عه‌بادى فرقا هه‌شت ژ له‌شكرێ عیراقێ یا ڤه‌كێشایه‌ ئه‌نبار بۆ ئازادكرنا ده‌ڤه‌رێن دبن كه‌نترۆلا داعشێ دا و هه‌تا نوكه‌ هێرشا ئازادكرنا تله‌عفه‌رێ ده‌ست پێ نه‌كریه‌ ، به‌لێ وه‌كو گه‌له‌ك ژ شاره‌زایێن له‌شكری یێن عیراقی به‌حس دكه‌ن، پێدڤی بوو به‌رى ئازادكرنا تله‌عفه‌رى ده‌ست ب پرۆسا ئازادكرنا حه‌ویجه‌ یا سه‌ر ب پارێزگه‌ها كه‌ركووكێ ڤه‌ بهێته‌ كرن، ژبه‌ركو ده‌ڤه‌ره‌كا گرنگه‌ و یا گرێدایه‌ ب چار پارێزگه‌هان ڤه‌ ئه‌وژى كه‌ركووك و مووسل و سه‌لاحه‌دین و نه‌ینه‌وا.
9 هه‌تا 10 فرقێن له‌شكرێ عیراقێ پشكدارى دئازادكرنا مووسلێ دا كربوو و دشیاندایه‌ ئازادكرنا تله‌عفه‌رێ و ده‌ڤه‌رێن ئه‌نبار و حه‌ویجه‌ پێكڤه‌ بهێته‌ ده‌ستپێكرن كو 2 هه‌تا 3 فرقێن له‌شكری بۆ حه‌ویجه‌ و ئێك بۆ تله‌عفه‌رێ و ئێك بۆ ده‌ڤه‌رێن ئه‌نبار، به‌لێ ب دیتنا من ئازادكرنا حه‌ویجه‌ دێ كه‌ڤیته‌ پشتى ئازادكرنا تله‌عفه‌رێ و ده‌ڤه‌رێن ب سه‌ر ئه‌نبار ڤه‌ و دبیت ل مه‌ها ئه‌یلۆنێ ده‌ست پێ بكه‌ت ژبۆ كارتێكرنێ ل سه‌ر ب رێڤه‌چوونا پرۆسا ریفراندۆمێ ل پارێزگه‌ها كه‌ركووكێ.

36

تۆرێن جڤاكی یێن فیسبووكی و تویته‌ری و ئه‌نستگرامی شۆره‌شه‌ك د بیاڤێ ته‌كنولۆجیایێ و گه‌هاندنێ و به‌لاڤكرنا پێزانینان دا په‌یداكر و رۆله‌كێ سه‌ره‌كی د شۆره‌شێن بوهارا عه‌ره‌بی دا هه‌بوو، ژ به‌ر كو هژماره‌كا مه‌زن یا كه‌سان بكاردئینن و چو سانسۆر ژی ل سه‌ر بكارئینانا وان تۆران نینن.
هه‌ر چه‌نده‌ بۆچوون و پێزانینێن نوو و گه‌له‌ك روودان و بۆیه‌ر و ده‌نگوباس د ڤان تۆران دهێنه‌ به‌لاڤكرن كو ئه‌م گه‌له‌ك ژ وان ل ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ دا نابینین، دیسا ئامرازێن خوه‌ مژوولكرنێ ژی نه‌، له‌وما ب ملیۆنان مرۆڤ ل جیهانێ بكاردئینن.
ل هه‌رێما كوردستانێ ژی بكارئینانا تۆرێن جڤاكی و ب تایبه‌تی فیسبووكی پشتی سالا 2009 ێ گه‌له‌ك یا به‌ربه‌لاڤبووی كو هه‌ر ئێك یێ ئازاده‌ ل سه‌ر به‌رپه‌رێ خوه‌ بۆچوونێن خوه‌ به‌لاڤكه‌ت، یان ژی وێنه‌كێ گرێدای دیارده‌كێ بۆ پتر به‌رچاڤكرنا وێ دیاردێ چ ب مه‌ره‌ما گه‌هاندن و به‌لاڤكرنا وێنه‌ی بیت، یان ژی بۆ چاره‌كرنا بابه‌تێ مژارا وێنه‌ گرێدای وێ.
راسته‌ به‌لاڤكرنا هنده‌ك وێنان بووینه‌ مژار و بۆچوونه‌كا گشتی ل هه‌مبه‌ر هنده‌ك دیارده‌یان په‌یداكریه‌ كو پتر رۆناهی خستیه‌ سه‌ر، وه‌كو وێنێ ده‌ستێ سه‌نایا زارۆك كو ژ ئه‌گه‌رێ شاشیا بكارئینانا كالیۆمێ، یان ژی بكارئینانا وێ بێ رێنمایێن نۆشداران، بوویه‌ ئه‌گه‌رێ بڕینا ده‌ستێ وێ. ئه‌و بابه‌ته‌ ببوو مژارا گه‌رم یا تۆرا فیسبووكی و هه‌تا راده‌كی ژی فشاره‌ك ل سه‌ر جهێن په‌یوه‌ندیدار په‌یداكر بۆ دووڤچوونێ ب مه‌ره‌ما دوباره‌ نه‌بوونا وان دیاردێن نێگه‌تیڤ. به‌لێ ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ ناگه‌هینیت كو هه‌ر وێنه‌ك یان بابه‌ته‌كێ د فیسبووكی دا به‌لاڤ ببیت، بێ زانینا راستیا وی وێنه‌ی یان وی بابه‌تی، مرۆڤ ژی ل ده‌ف خوه‌ به‌لاڤ بكه‌ت وره‌خنێ لێ بگریت ودبیت گه‌له‌ك وێنه‌ دهێنه‌ به‌لاڤكرن و پێزانینێن نه‌راست یان ژی یێن به‌رۆڤاژی مه‌ره‌م و مه‌به‌ستا وێنه‌ی دهێنه‌ به‌لاڤكرن و بێگومان دبیت گه‌له‌ك یان پتریا بكارهێنه‌رێن فیسبووكی بێ دووڤچون دێ ل ده‌ف خوه‌ شێر كه‌ن یان ژی دوباره‌ دێ به‌لاڤكه‌ن.
ل ڤێ دووماهیێ دو وێنێن دی ب شێوه‌كی به‌ربه‌لاڤ ببوونه‌ مژارێن گه‌رم یێن فیسبووكی ل هه‌رێمێ و ل دهۆكێ ژی كو هه‌ر ئێكی ژ ده‌ڤ خوه‌ ئه‌و هه‌ردو وێنه‌ شرۆڤه‌ وره‌خنه‌ باران دكرن، بێ كو چیرۆكا دروست یا هه‌ردو وێنه‌یان بزانن. وێنێ ئێكێ یێ ئۆمێد خوشناوی سه‌رۆكێ لیستا پارتی دیمۆكراتی كوردستان د په‌رله‌مانێ كوردستانێ بوو كو د ناڤ كه‌مپه‌كا ئاواران دابوو و زه‌رفه‌كێ تژی خیار د ده‌ستی دا، پتریا كه‌سێن ئه‌و وێنه‌ شێركری، یان دوباره‌ به‌لاڤكری، ره‌خنه‌ ل وی په‌رله‌مانتاری گرت بوون ل سه‌ر به‌لاڤكرنا خیاران و هه‌ر ئێكی ب شێوه‌كی ره‌خنا خوه‌ ب دلێ خوه‌ دنڤیسی، به‌لێ راستیا وی وێنه‌ی وه‌كو مه‌ هه‌موویان زانی ئه‌و په‌رله‌مانتار ل دووڤ داخوازنامه‌كا رێكخراوه‌كێ به‌رهه‌ڤی ڤه‌كرنا پرۆژه‌كێ چاندنێ ل كه‌مپه‌كا ئاواران ببوو.
دیسا پشتی چه‌ند رۆژان ل سه‌ر وی بابه‌تی، دوباره‌ وێنه‌كێ دی كو تێدا داره‌ك دهێته‌ بڕین ل به‌رامبه‌ر تابلۆیێ كلینیكا نۆشداره‌كێ ل سه‌ر جاده‌كا گشتی ب شێوه‌كێ مه‌زن ل سه‌ر فیسبووكی به‌لاڤ بوو و پشتی چه‌ند رۆژان گه‌هشته‌ دهۆكێ ژی و گه‌له‌ك براده‌ر بوونه‌ پارێزه‌رێن سه‌رسه‌ختێن ژینگه‌هێ و هنده‌كان نڤیسی (ژده‌ست بڕینێ بۆ دار بڕینێ) .. هنده‌كێن دی نڤیسی (پێدڤیه‌ ئه‌و نۆشدار بهێته‌ دادگه‌هكرن) .. و چه‌ندین كومێنتێن دی ژی.. بێ كو ئێك ژوان دیار بكه‌ت كا ئه‌ڤ وێنه‌ ل كیڤه‌یه‌ و یێ كه‌نگی یه‌.. ل دووماهیێ و ل دووڤ داخۆیانیه‌كا قایمقامێ قه‌زا داقۆقێ یا ب سه‌ر پارێزگه‌ها كه‌ركووكێ ڤه‌، ده‌ركه‌فت ئه‌و وێنه‌ به‌ری دو سالان ل داقوقێ یێ هاتیه‌ كێشان و نۆشدارا ناڤبری به‌ری دارێ ببڕیت، ئاگه‌هداریا باژێرڤانیێ یا كری و پاشی دار یا بڕی و ل شوونا وێ دارێ ل هه‌مان جه و جاده‌ دو دار یێن چاندین.
ل بیرا مه‌یه‌ به‌ری چه‌ند سالێن كێم وێنێن چه‌ندین كوشتاران ل فیسبووكێ دهاتن به‌لاڤكرن كو هنده‌ك ژ وان وێنان ب هزاران كه‌له‌خ ل سه‌ر ئێك بوون و دهاته‌ نڤیسین كو ئه‌ڤه‌ جینۆسایده‌كا مه‌زنه‌ دژی موسلمانێن (روهینگا) ل وه‌لاتێ بۆرما دهێته‌ كرن و ب هزاران موسلمانێن وی وه‌لاتی یێن دهێته‌ كوشتن، به‌لێ هه‌كه‌ نوكه‌ ژی سه‌حكه‌ینه‌ وكیبیدیایێ دێ بۆمه‌ دیار بیت دوان سالان دا ( ئانكو سالێن ئه‌و وێنه‌ تێدا دهاتن به‌لاڤكرن) ب تاییه‌تی 2012، دیاردبیت كو ل خزیرانا 2012 ێ دو هزار كه‌س ل وی وه‌لاتێ ده‌ربه‌ده‌ر بووینه‌ و پتریا وان موسلمانن و ل سیى خزیرانا 2012 ێ هنده‌ك سه‌ربازێن بۆرمی 11 موسلمان ژ ترومبێله‌كێ ئینان خوار و كوشتن و د ئه‌نجامدا نه‌رازیبوونێن توند ل هه‌رێما ئه‌راكان كو پتریا ئاكنجیێن وێ موسلمانن په‌یدابوون و د ئه‌نجامدا 50 كه‌س هاتن كوشتن، ئانكو تنێ 61 موسلمانێن وه‌لاتێ بۆرما د وێ سالێ دا هاتبوونه‌ كوشتن، نه‌ زێده‌تر!.

87

ئه‌یاد به‌رواری
تشته‌كێ سه‌یره‌ كو مژار بوویه‌ مژارا ئیڤانكا ترامپ، پشتى سه‌ره‌دانا وه‌لاتێ سعوودیێ كرى، په‌رژانه‌كێ جێنده‌رى هاته‌ شكاندن د ناڤ جڤاتا سه‌رانێن سعوودیا موسلمانان دا و قیبه‌گه‌ها پیرۆزترین ل سه‌ر ئه‌ردى، ب وى سه‌روربه‌رێ شارستانى و سه‌ركۆل، چ پێشوازى لێهاته‌ كرن، كو یا د هه‌مى ئه‌ته‌كێتێن وه‌لاتێن جیهانێ دا و پێشوازیكرنا سه‌رۆكان ده‌مێ خانمێن وان، پێدڤیه‌ ژنێن وه‌لاتێ دى ژى ل پێشوازیا وان ئه‌و ژى د به‌رهه‌ڤ بن، مه‌ دیت كو پرانیا وان زه‌لام بوون و نابیت ئه‌و ژى هه‌ڤژینێن خوه‌ ببه‌ن و خه‌لكه‌ك ببینیت و نابیت زه‌لام پچنه‌ ده‌ستێن وان. ئیڤانكایا 25 سالى كو كچا سه‌رۆكێ ئه‌مریكى دۆنالد ترامپى یه‌، یا بوویه‌ جهێ سه‌رنج راكێشان و حێبه‌تیا خه‌لك و به‌رپرس و شازاده‌ و سۆشیال میدیا و ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ ل سعوودیێ و هه‌تا ل گه‌له‌ك وه‌لاتێن عه‌ره‌بى ژى، پشتى ل گه‌ل بابێ خوه‌ سه‌ره‌دانا وه‌لاتێ سعوودیێ كرى، نوكه‌ د ناڤ خه‌لكێ سعوودیێ و عه‌ره‌بان دا به‌حس به‌حسێ ئیڤانكایێ و جوانى و به‌ژنزراڤى و كه‌نى و لڤینێن وێ یه‌، وه‌لاتیه‌كێ سعوودى بریاردا مزگه‌فتكێ ب ناڤێ وێ ئاڤا بكه‌ت و وه‌لاتیه‌كى دى د تۆماره‌كا ڤیدیۆیى دا داخواز ژ شاهێ سعوودیێ كر هاریكاریا وى بكه‌ت و واسته‌یێ ل ده‌ف ترامپى بكه‌ت بۆ پێكئینانا ژیانا هه‌ڤژینیێ ل گه‌ل ئیڤانكایێ (هه‌ر چه‌نده‌ یا شووكریه‌ و زارۆ ژى یێ هه‌یین) و هنده‌كان ژى شعر و هه‌لبه‌ست پێ گۆتن و به‌لاڤكرن و دبیت هه‌تا چه‌ند هه‌یڤێن دى ژى سوحبه‌تا ئیڤانكایێ ل سعوودیێ و وه‌لاتێن عه‌ره‌بى ب دووماهى نه‌هێت… د وێ سه‌ره‌دانا ئیڤانكایێ و بابێ وێ بۆ سعوودیێ، ئه‌مریكا چه‌ندین گرێبه‌ست ل گه‌ل سعوودیێ ئیمزاكرن كو دێ ب سه‌دان ملیار دۆلاران ژ سعوودیێ مفادار بیت.
د ده‌مه‌كى دا ئیڤانكا ترامپ ئایینێ خوه‌ گوهۆری و بوو جوهی تنێ دا شوو ب (جارد كۆشنه‌ر) یێ جوهى بكه‌ت و وێ و هه‌ڤژینێ خوه‌ ب سه‌دان ملیۆن دۆلار یێن پێشكێشى كۆمه‌لێن جوهى كرین و دێ ل سه‌ر وێ پشته‌ڤانیێ ژی د به‌رده‌وام بن، كو هنده‌ك ژ وان كۆمه‌لان داخوازا ژناڤبرنا مزگه‌فتا الاقصى دكه‌ن، دیسا ئیڤانكا پشته‌ڤانیێ ل قوتابخانه‌كا ئایینى دكه‌ت كو ژ لایێ حاخام ئیسحاك شابیر دهێته‌ برێڤه‌برن و چه‌ندین كارێن دى ژى د بیاڤێ پشته‌ڤانی و هاریكاریا جوهیان دا، به‌لێ سه‌ره‌راى وێ هاریكارى و پشته‌ڤانیا مه‌زن یا كو ئیڤانكا ترامپ بۆ ئیسرائیلێ و جوهیان دكه‌ت، هه‌تا نوكه‌ رۆژنامێن ئیسرائیلی ئێك گۆتار ژى ب به‌ژن و بالا وێ نه‌ نڤیسى یه‌ و وه‌لاتى و به‌رپرسێن ئیسرائیلێ پێشبرگى بۆ دیتنا وێ و گرتنا وێنان دگه‌ل دا نه‌كریه‌، د ده‌مه‌كى دا هه‌تا چه‌ندین سالێن دى ژى، عه‌ره‌ب دێ به‌حسێ وێ كه‌ن و ل سه‌ر نڤیسن و دبیت گه‌له‌ك ژ وان ناڤێن زارۆیێن خوه‌ و پرجێن خوه‌ یێن بلند و ترومبێل و هه‌تا ناڤێن ماهین و هه‌سپ و حێشترێن خوه‌ ژى بكه‌نه‌ ( ئیڤانكا).. دوور نینه‌ ژى هه‌كه‌ خاتوونا ئیڤانكا هه‌فتیه‌كا دى ل سعوودیێ مابا، دا نیڤه‌ك كچ و ژنێن سعوودى ده‌رسۆكێن خوه‌ هاڤێژن و پرچا خوه‌ ژی وه‌كو یێ وێ لێكه‌ن و دبیت سیسته‌مێ حوكمڕانیێ ژى ژ سیسته‌مێ پاشاتیێ بۆ سیسته‌مێ كۆمارى هاتبا گوهاڕتن.!!

40

ده‌مه‌كه‌ گه‌ریانان ل چیایێن دهۆكێ دكه‌م، جاره‌كێ ل ده‌مێ ب سه‌ر چیایه‌كی د كه‌فتم ژ نشكه‌كێڤه‌ چاڤێ من ب ئاسنه‌كێ كه‌سك كه‌فت ومن راكر و سه‌حكرێ ده‌ركه‌فت كۆلاڤه‌كێ ئاسنی یێ له‌شكری و ل جهه‌كی ئه‌و كولاڤ یێ كۆنكری بوو، ئاسنی نیڤا كولاڤی یێ ژه‌نگی بوو، دیاره‌ یێ سه‌ربازه‌كێ رژێما به‌عسا ژناڤچووی بوو و دبیت یێ سالێن هه‌شتیان بیت و د شه‌ڕه‌كی دا ل گه‌ل هێزێن پێشمه‌رگه‌ی، سه‌ربازێ خودانێ ڤی كولاڤی ب گوله‌یه‌كێ هاتبیته‌ هنگافتن. من ئه‌و كولاڤێ ئاسنی هه‌لگرت و ل گه‌ل خوه‌ ئینا و ئێكسه‌ر من هزر د مۆزه‌خانا پێشمه‌رگه‌ی، یان مۆزه‌خانا له‌شكری ل هه‌رێما كوردستانێ كر كو وی كولاڤی ب ئه‌مانه‌ت بۆ ڤرێكه‌م، من ته‌له‌فۆنا هه‌ڤاله‌كێ ئه‌فسه‌ر ل فه‌رمانده‌یا دهۆك یا پێشمه‌رگێ كوردستانێ كر و پرسیار ژێ كر مۆزه‌خانا پێشمه‌رگه‌ی یان مۆزه‌خانا له‌شكری ل هه‌رێما كوردستانێ هه‌یه‌، به‌لێ مه‌نده‌هۆش مام ده‌ما گۆتیه‌ من چو مۆزه‌خانێن وه‌سا ل هه‌رێما كوردستانێ نینن، من ئه‌و كولاڤ پتر ل ده‌ڤ خوه‌ پاراست ژ به‌ر كو ژ پاشمایێن قووناغه‌كا گرنگ یا خه‌باتا رزگاریخوازا كوردی یه‌ و به‌لگه‌یه‌ ل سه‌ر پشكه‌كا بچووك ژ خه‌بات و قوربانیدانا پێشمه‌رگه‌ی ل سالێن سه‌خت و دژوار و پێدڤیه‌ بهێته‌ پاراستن، من ل تۆرا جڤاكی یا فیسبووكێ ژی به‌لاڤكر كو ئه‌ڤ كولاڤێ ئاسنی من یێ دیتی ومن هزركر به‌لكو لایه‌نه‌ك یان كه‌سه‌ك كو ب ئه‌ركێ كۆمكرنا كه‌لوپه‌لێن ب ڤی ره‌نگی رادبیت بۆ پاراستنا وان خوه‌ لێ بكه‌ته‌ خودان، به‌لێ من نه‌دیت كه‌سه‌ك پرسیار بكه‌ت، هه‌تا چو ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ ژی پرسیار لێ نه‌كر، تنێ رۆژنامه‌ڤانه‌كا مه‌غربی نه‌بیت كو ل كه‌ناله‌كێ ئه‌سمانی یێ عه‌ره‌بی كاردكه‌ت داخواز ژمن كر پارچه‌ ڤیدیۆیه‌كێ ب رێیا (رۆژنامه‌ڤانیا مۆبایلێ) تۆمار بكه‌م ل وی جهێ من لێ دیتی و تێدا به‌حس بكه‌م ل دۆر چاوانیا دیتنا كولاڤی و بۆ كه‌نگی دزڤریت و یێ كێ یه‌ و پاشی بۆ وێ ڤرێكه‌م.
ئه‌رێ بۆچی هه‌تا نوكه‌ مه‌ مۆزه‌خانه‌كا له‌شكری یان مۆزه‌خانه‌كا تایبه‌ت ب پێشمه‌رگه‌ی ڤه‌ ل هه‌رێما كوردستانێ نینه‌؟ ئه‌رێ هنده‌ك نموونێن چه‌كی و جۆره‌ها كه‌لوپه‌لێن پێشمه‌رگه‌ی د خه‌باتا خوه‌ یا دا بكارئیناین هاتینه‌ پاراستن؟ دیسا ئه‌و چه‌ك و كه‌لوپه‌لێن له‌شكری ئه‌وێن پێشمه‌رگه‌ی ب خه‌بات و خوینا خوه‌ د شه‌ڕان دا ل گه‌ل له‌شكرێ عیراقێ ل سالێن شێستان و هه‌فتیان و هه‌شتیان و هه‌تا سه‌رهلدانا 1991 بده‌ستڤه‌ئیناین ل كیڤه‌نه‌ و چاوا هاتینه‌ پاراستن و دێ چاوا هێنه‌ به‌رچاڤكرن و نیشادان بۆ نه‌ڤیێن داهاتی و بۆ كه‌ساتی و شاندێن بیانی ئه‌وێن سه‌ره‌دانا هه‌رێما كوردستانێ دكه‌ن؟ ئه‌رێ ئه‌و كه‌لوپه‌له‌ ماینه‌ و هاتینه‌ پاراستن؟ و بۆچی هه‌تا نوكه‌ كوردستان یا بێ مۆزه‌خانا له‌شكری یه‌؟.

19

ناكۆكی و هه‌ڤركی د ناڤبه‌را لایه‌نێن شیعی دا یێن زێده‌تر دبن پشتی سه‌ره‌دانا عه‌بادی بۆ ئه‌مریكا وداخوازیێن ژێ هاتینه‌ كرن (هه‌لوه‌شاندنا حه‌شدا شه‌عبی و كێمكرنا ده‌ستهه‌لاتا ئیرانێ ل عیراقێ) و ئه‌ڤ ناكۆكی یه‌ ژی ده‌ستپێكا په‌یداكرنا هه‌ڤڕكیه‌كا كوور و دژواره‌ دناڤبه‌را لایه‌نێن هه‌ڤپه‌یمانیا نیشتمانی یا شیعی ل عیراقێ كو هنده‌ك ژوان ل گه‌ل هه‌لوه‌شاندنا حه‌شدا شه‌عبی نه‌ و هنده‌ك لایه‌نێن دی دژی وێ پێنگاڤێ نه‌.

عه‌بادی د كڤانا سه‌ره‌دانا خوه‌ بۆ ئه‌مریكا و د به‌رنامه‌كی دا ل په‌یمانگه‌ها ئاشتیێ ل ئه‌مریكا روو ب روویێ پرسیاره‌كێ ببوو ل دۆر چاره‌نڤیسێ میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی پشتی شه‌ڕێ مووسلێ و ژناڤبرنا داعشێ، د به‌رسڤێ دا گۆتبوو چه‌كدارێن حه‌شدێ دێ ته‌ڤلی له‌شكرێ عیراقێ بن و سه‌ركردێن وێ ژی دێ هێنه‌ د ناڤ پرۆسا سیاسی دا، ئه‌ڤێ داخۆیانیا عه‌بادی ژی پێڤه‌له‌رزه‌ك د ناڤ هه‌ڤپه‌یمانیا شیعی دا په‌یداكر و ئه‌و گه‌فێن سه‌ركردێن میلیشیێن حه‌شدا شعبی ب رێیا ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ كرین، ناهێنه‌ هه‌مبه‌ركرن ل گه‌ل ناكۆكیێن نهێنی و ئاراسته‌كرنا تۆمه‌تێن خیانه‌تێ بۆ عه‌بادی.
عه‌بادی ئه‌وێ تووشی هه‌وه‌كا فشارێن نێڤده‌وله‌تی و ناڤخوه‌یی بووی ژبۆ هه‌لوه‌شاندنا حه‌شدا شه‌عبی پشتی ئازادكرنا مووسلێ، دبیت ل دووماهیێ چوكی بۆ وان فشاران دانیت و حه‌شدا شه‌عبی ب هه‌لوه‌شینیت، یان ژی پشكه‌كا مه‌زن یا چه‌كدارێن وێ دناڤ له‌شكرێ عیراقێ دا جهگیر بكه‌ت.
پرسا هه‌لوه‌شاندنا حه‌شدا شه‌عبی، بوویه‌ جهێ رازیبوونا ره‌وتێ سه‌دری، هه‌رچه‌نده‌ وی ره‌وتی ب خوه‌ژی میلیشیا (سرایا السلام) یا هه‌ی كو دهێته‌ هژمارتن پشكه‌ك ژ حه‌شدا شه‌عبی، لێ دبیت میلیشیا (سرایا السلام) پتر یا پێگیر بیت ب فه‌رمان و رێنمایێن موقته‌دا سه‌دری و یا دوور بیت ژ فه‌رمانێن پاسدارێن ئیرانێ كو سه‌رپه‌رشتیا ئێكسه‌ر یا میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی دكه‌ت، سه‌ركرده‌كێ سونی به‌ری ده‌مه‌كی گۆته‌ من “میلیشیا (سرایا السلام) نموونه‌كێ هه‌ژی ل سامه‌را نیشاندا و ئه‌و چه‌نده‌ ژی جهێ رێزگرتنێ بوو ل ده‌ف سونه‌یان و چو سه‌رپێچی و كریارێن وه‌كو حه‌شدا شه‌عبی ئه‌نجام دده‌ت نه‌كرینه‌”. موقته‌دا سه‌در ب خوه‌ ژی ل گه‌ل هه‌لوه‌شاندنا حه‌شدا شه‌عبی یه‌ پشتی شه‌ڕێ مووسلێ، كو دبیت تاكه‌ سه‌ركردێ شیعی بیت ئه‌و هه‌لویسته‌ وه‌رگرتبیت و فه‌رمانا بجهئینانا حه‌شدێ ژلایێ سیستانی ڤه‌ ل ده‌ف وی یا پیرۆز نه‌بیت وه‌كو ل ده‌ف لایه‌ن و سه‌ركردێن دی یێن شیعی كو ناڤێ حه‌شدێ ب ( حه‌شدا شه‌عبی یا پیرۆز) ناڤ دكه‌ن.
چه‌ندین سه‌ركردێن میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی داخۆیانی دژی ئاماژێن عه‌بادی بۆ هه‌لوه‌شاندنا حه‌شدێ داینه‌، سه‌ركردێ میلیشیا عصائب اهل الحق (قه‌یس خه‌زعه‌لی) هوشداری دا عه‌بادی ده‌ست د حه‌شدا شه‌عبی دا وه‌رنه‌ده‌ت و بزاڤا هه‌لوه‌شاندنا وێ نه‌كه‌ت وئه‌و چه‌نده‌ ب پیلانه‌كا ئه‌مریكی یا مه‌ترسیدار و مه‌زن هژمارت بۆ پارچه‌كرنا عیراقێ.
میلیشیا (سرایا الجهاد) یا ب سه‌ر حه‌شدا شه‌عبی ڤه‌، ل رۆژا 26 ئادارێ، نیشادانه‌كا له‌شكری ل گۆنده‌كێ رۆژئاڤایێ مووسلێ ئه‌نجامدا كو تێدا ب ده‌هان ترومبێلێن گولنه‌بر یێن له‌شكری و بارهه‌لگرێن سه‌ربازی و ترومبێلێن هه‌لگرێن چه‌كێن ناڤه‌ندی و گران وچه‌ندین جۆرێن مۆشه‌كان پشكداری تێدا كر و دپه‌یڤا خوه‌دا فه‌رماندێ وێ میلیشیێ راگه‌هاند (هه‌كه‌ داعش ب دووماهی ژی بهێت، حه‌شدا شه‌عبی دێ هه‌ر مینیت). ئه‌ڤ نیشادانا (سرایا الجهاد) پشتی رۆژه‌كێ ب تنێ بوو ژ كۆمبوونا حه‌یده‌ر عه‌بادی ل گه‌ل سه‌ركردێن وێ و ئاماژێن وی بۆ وان كو نابیت چه‌ك ژده‌رڤه‌ی چارچۆڤێ ده‌وله‌تێ دا بهێته‌ هه‌لگرتن.
عه‌بادی یێ كه‌فتیه‌ د ناڤبه‌را فشارێن ئه‌مریكی ووه‌لاتێن عه‌ره‌بی و هێزێن سیاسی بۆ هه‌لوه‌شاندنا حه‌شدا شه‌عبی، و فشارێن ئیرانی و میلیشیێن عیراقی یێن ب سه‌ر ڤه‌.

62

 

شیعه‌یێن عیراقێ سه‌ره‌دانا حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ بۆ ئه‌مریكا ب سه‌ركه‌فتنه‌كا مه‌زن دهه‌ژمێرن ب تایبه‌ت ده‌مێ دبێژن عه‌بادی ب گه‌رمی ژ لایێ سه‌رۆكێ ئه‌مریكی دۆنالد ترامپی ڤه‌ یێ هاتیه‌ پێشوازیكرن، د هه‌مان ده‌م دا پشكداری د كۆنگرێ وه‌لاتێن پشكدار د شه‌ڕێ داعشێ دا كرن، ب سه‌ركه‌فتن بۆ عیراقێ و عه‌بادی دهه‌ژمێرن.
پێشوازیا ترامپی بۆ عه‌بادی گه‌له‌ك یا ئاسایی و پرۆتوكۆلی بوو و چو پێرابوونێن سه‌رنجراكێش تێدا نه‌بوون كو بهێته‌ دیاركرن پێشوازیه‌كا جوداتر ژ سه‌رۆك و سه‌رۆك وه‌زیرێن وه‌لاتان، ل عه‌بادی هاتبیته‌ كرن.
سه‌ره‌دانا عه‌بادی بۆ ئه‌مریكا، كو د چارچۆڤێ كۆمبوونا 68 وه‌لاتێن دژی تیرۆرێ دا بوو بۆ كو هاتیه‌ گرێدان بۆ دانوستاندنێ ل دۆر شه‌ڕێ دژی داعشێ و بجهئینانا پلانا ترامپی، چه‌ندین پێشڤه‌چوونێن گرنگ دێ د دووڤ وێ سه‌ره‌دانێ دا هه‌بن، كو راگه‌هاندنا حكومی یا عیراقی خوه‌ ب سه‌ر ڤه‌ نابه‌ت و هه‌ر به‌حس لێ ناكه‌ت، یا ژ هه‌موویان گرنگتر بابه‌تێ ده‌ستهه‌لاتا ئیرانێ یه‌ ل عیراقێ، كو هه‌ر ژ رۆژێن ئێكێ یێن ده‌ست بكاربوونا ترامپی وه‌كو سه‌رۆكێ ئه‌مریكا، راگه‌هاندبوو (چو حوكمه‌ت ل عیراقێ نینن و ئیران یا ده‌ستهه‌لاتداره‌ ل عیراقێ)، ئانكو ناما سه‌ره‌كیێ یا ترامپی بۆ عه‌بادی، دووركرنا ده‌ستهه‌لاتا ئیرانێ و دارده‌ستێن وێ (میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی) ل عیراقێ، وڤه‌گه‌راندنا ده‌ستهه‌لات و مایتێكرنا ئیرانێ د عیراقێ دا بۆ قۆناغا به‌ری هاتنا داعشێ ل سالا 2014 و وچاوانیا ب دووماهی ئینانا شه‌ڕێ مووسلێ كو ئه‌و چه‌نده‌ دێ ب رێیا ئه‌مریكا و پشكداریا كاریگه‌ر یا هێزێن وێ بیت و هه‌تاكو مانه‌وه‌یا وان هێزان د مووسلێ دا پشتی ئازادكرنێ ب ده‌مه‌كی نه‌ دیاركری و ترامپی به‌ری نوكه‌ گه‌له‌ك ئاماژه‌ داینه‌ كو ڤه‌كێشانا هێزێن ئه‌مریكی ژ عیراقێ ل سالا 2011 شاشیه‌كا مه‌زن یا ئۆبامای بوو كو وێ ڤه‌كێشانێ رێ بۆ داعشێ خوه‌شكری كۆنترۆلا رووبه‌ره‌كێ به‌رفره‌ه یێ ئاخا عیراقێ بكه‌ت.
د سه‌ره‌دانا عه‌بادی دا بۆ ئه‌مریكا، ئه‌مریكی پشتراست بوون كو ئه‌ڤ كه‌ساتیه‌ هه‌ژی ب رێڤه‌برنا عیراقێ نینه‌ ب تایبه‌تی پشتی ژ ناڤبرنا داعشێ، هه‌ر چه‌نده‌ عه‌بادی، ئه‌وێ د هه‌لبژارتنێن 2014 دا تنێ سێ هزار ده‌نگ ب ده‌ستڤه‌ئینابوون، وى ب خوه‌ ژی باوه‌ر نه‌دكر دێ بیته‌ سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ و دزانیت ژبه‌ر رژدیا ئه‌مریكا ل سه‌ر وه‌رنه‌گرتنا نووری مالكی بۆ پۆستێ سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ، ئه‌و (عه‌بادی) هاتیه‌ سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ، ژ به‌ر كو ئه‌مریكا ده‌ست ب هێرشێن ئه‌سمانی دژی داعشێ، ب دووركرنا مالكی ژ ده‌ستهه‌لاتێ و وه‌رنه‌گرتنا وی بۆ پۆستێ سه‌رۆك وه‌زیران گرێدابوو، و پشتی داگیرانا مالكی ژ وی پۆستی، ئه‌مریكا ئێكسه‌ر هێرشێن خوه‌ یێن ئه‌سمانی دژی داعشێ ل ده‌ڤه‌را (جه‌رف الصخر) ل پارێزگه‌ها بابل ده‌ستپێكرن.
عه‌بادی د ئاخڤتنێن خوه‌ دا ل په‌یمانگه‌ها ئاشتیێ یا ئه‌مریكی، ببوو جهێ حێبه‌تیێ ب تایبه‌تی ل ده‌مێ به‌رسڤا پرسیاره‌كێ دای ل دۆر ئه‌گه‌رێ ناكۆكیا وی ل گه‌ل مه‌زنه‌ سه‌ركردێن سیاسی ل عیراقێ و گۆتی (ژ به‌ر كو من مووچێن وان كێمكرن). دیسا ده‌مێ به‌حسێ بكارئینانا رێیێن نوو د نۆشداریا جینائی دا بۆ به‌رهنگاریا گه‌نده‌لیێ ل عیراقێ كری و پاشی هاتیه‌ سه‌ر ژیارا عیراقیان و گۆتی (نوكه‌ وه‌لاتیێن عیراقی گه‌له‌ك دكه‌یفخوه‌شترن ژ به‌ری سالا 2003 ێ و ئه‌وێن عیراق بجه هێلاین، دوباره‌ یێن دزڤرن). یا سه‌یر ئه‌وبوو ده‌مێ پرسیاره‌ك ژێ هاتیه‌ كرن ل دۆر ره‌فتارا ئیدارا ئه‌مریكی یا نوو ل گه‌ل داعشێ، عه‌بادی گۆت (من پلانا ئه‌مریكی نه‌دیتیه‌، وان پلانا خوه‌ یا هه‌ی و مه‌ژی پلانا خوه‌ یا هه‌ی).
سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقی، ب رێیا داخۆیانیێن خوه‌ د وێ دیدارێ دا، بزاڤه‌كا مه‌زن دكر ئیرانێ و ئه‌مریكا پێكڤه‌ رازی بكه‌ت، به‌لێ خوه‌ تووشی ره‌خنێن دژوار یێن لایه‌نێن شیعی ل عیراقی كر، ده‌مێ به‌حسێ چاره‌نڤیسێ میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی كری پشتی شه‌ڕێ داعشێ و گۆتێ دێ بزاڤ هێنه‌ كرن چه‌كدارێن حه‌شدا شه‌عبی بچنه‌ د ناڤ له‌شكرێ عیراقی دا و سه‌ركردێن وان ژی به‌ر ب كارێ سیاسی بچن، شیعێن عیراقی ئه‌ڤ داخۆیانیا عه‌بادی ب داگیران و كێمكرنا رۆلێ حه‌شدا شه‌عبی دیت، ب تایبه‌تی قانوونا حه‌شدا شه‌عبی ژلایێ جڤاتا نوونه‌رێن عیراقی ڤه‌ یا هاتیه‌ ده‌ركرن و میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی بووینه‌ پشكه‌ك ژ هێزێن چه‌كدار یێن فه‌رمی ل عیراقێ.

website security
Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com