NO IORG
Authors Posts by به‌درخان عه‌بدولكه‌ريم زاويته‌يي

به‌درخان عه‌بدولكه‌ريم زاويته‌يي

به‌درخان عه‌بدولكه‌ريم زاويته‌يي
62 POSTS 0 COMMENTS

18

به‌درخان زاویته‌ى
مانشیت
(سه‌یره‌ په‌كه‌كه‌ نوكه‌ ب فه‌رمى دبێژیت ده‌وله‌تا كوردى د فه‌رهه‌نگا وان یا سیاسی دا نینه‌)
په‌كه‌كه‌ هه‌ر ژ ده‌سپێكا دروستبوونا وێ و خوه‌ راگه‌هاندن وه‌ك پارته‌كا سیاسى ل (27/ 11/1978) و گێردانا ئێكه‌م كۆنگره‌ ل دیمه‌شقا پایته‌ختێ سووریێ ل سالا 1981 و بلندكرنا درووشمێ ده‌وله‌تا كوردى یا مه‌زن و دژایتكرنا وێ بۆ هه‌ر پارته‌كا دى یا سیاسى یا كوردى كو ل گه‌ل ڤى درووشمێ په‌كه‌كێ نه‌بیت خۆیابوو كو هنده‌ك ئه‌جینده‌یێن موخابه‌راتى ئه‌ڤ پارته‌ دروستكریه‌ تایبه‌ت سووریێ و ئیرانێ و توركیا و هه‌ر زوو ئێكه‌تیێ پشته‌ڤانیا خوه‌ بۆ وى درووشمى دیاركر! به‌لێ یا ئاشكرابوو كو مه‌ره‌م ژڤێ درووشمى ئه‌وبوو بهانه‌یان بده‌نه‌ وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ كو هێزێ دژى بزاڤا رێزگاریخوازا كوردى بكاربینن و چو رێه‌كه‌كێ یان ده‌لیڤه‌كێ نه‌هێلێن بۆ دانوستاندنان! و وه‌ك گه‌ف ل سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیێن وان و وه‌لاتێن زلهێز دا نیشاندان! و وه‌ك گرۆپێن چه‌كدار و تێكده‌ر لقه‌لمدان. لێ جهێ حێبه‌تیێ یه‌ كو نوكه‌ په‌كه‌كه‌ ب فه‌رمى دبێژیت كو ده‌وله‌تا كوردى د فه‌رهه‌نگا وان یا سیاسی دا نینه‌ و نه‌ ژ ئه‌خلاقێ وانه‌ و دژى پارچه‌بوونا ڤان وه‌لاتانه‌.
ل سه‌رهلدانا بهارا سالا 1991 ل كوردستانا عیراقێ ئه‌ڤێ پارتا ب ناڤ كوردى چ هه‌لویست و پشته‌ڤانى بۆ سه‌رهلدانى دیارنه‌كرن به‌روڤاژى پشتى ده‌ربه‌ده‌ربوونا كوردان و كوچبوونا وان بۆ وه‌لاتێ توركیا و ئیرانێ په‌كه‌كێ ده‌ست ب تالانكرنا گوندێن كوردان كر و چه‌كێ خه‌لكى ژ وه‌رگرت و كرى داكو دوباره‌ ئه‌ڤه‌ نه‌بنه‌ گه‌ف ل سه‌ر ئێمناهیا ڤان وه‌لاتان و پرۆپاگندێن دره‌و و بێ بنه‌ما به‌لاڤكرن و ب هه‌مى ره‌نگان سه‌ركردێن سه‌رهلدانێ نه‌شرین كرن دچاڤێ خه‌لكی دا!!
پشتى هه‌لبژارتنێن سالا 1992 ل هه‌رێما كوردستانێ په‌كه‌كه‌ و ئه‌جیندێن ده‌ره‌كى گڤاشتنێن مه‌زن ل سه‌ر ئێكه‌تیێ دروستكرن كو ب ئه‌نجامێن وێ رازینه‌بن و كێشا دروستكه‌ن، به‌لێ پارتى شیا ئێكه‌تیێ رازیكه‌ت و فێفتى فێفتى په‌رله‌مانى و حوكمه‌تێ برێڤه‌ببه‌ن، لێ هه‌ر په‌كه‌كه‌ و ل پشت وێ ئه‌جیندێن موخابه‌راتى! نه‌ راوستیا و ب هێجه‌تا داهاتێن حوكمه‌تێ ئێكه‌تى پالدا شه‌ره‌كى و ئێكه‌م چریسكا شه‌ڕى ل قه‌لعه‌دز هه‌لكر!! و هنده‌ك ژێده‌ر دبێژن كو هه‌ر په‌كه‌كه‌ بوو باره‌گایێن پارتى سۆتین و كادرێ وێ شه‌هیدكرین! و هۆسا پارتى و ئێكه‌تى ب شه‌ره‌كى ڤه‌كرن كو نه‌دبوو بكه‌ن! و خه‌لكى پشتى وان نه‌هامه‌تیان خرا تووشى كاره‌ساتێن مه‌زنتر بكه‌ن.
شه‌ر خوساره‌تیه‌ و مالخرابكرنه‌ بۆ هه‌مى لایه‌نێن شه‌ركه‌ر! به‌لێ مخابن ل شوونا په‌كه‌كێ رۆلێ نیوانگێریێ دیتبا و هه‌ولدابا شه‌ر راوستیت! جه‌بهه‌یه‌كێ دى یێ شه‌ڕى ڤه‌كر دژى پارتى و تایبه‌ت ل سنۆرێن ده‌ڤه‌را به‌هدینا و سه‌ره‌رایى وان ئابلۆقێن ئابوورى یێن مه‌زن ل سه‌ر هه‌رێمێ په‌كه‌كێ ئه‌و گوندێن پشتى ئه‌نفالان ماین ژى خرابكرن و خه‌لك ژ گوندان ده‌ركه‌ت و بارێ خه‌لكى ژ هه‌مى لاڤه‌ ئێكجار خراب بوو!. دوژمنێن دۆزا كوردى هۆسا هزردكر كو ب ڤى ره‌نگى دشێین پارتى و مالا بارزان ژ ناڤببه‌ن و ژ هه‌ر بزاڤه‌كا سیاسى دووركه‌ن و دۆزا كوردى ئێدى نامینیت!، لێ شكه‌ستن و پارتى بهێزتر لێهات.
ل ده‌مێ دروستبوونا بزاڤا گۆڕان ل سالا 2009 دوباره‌ ئالۆزى دروستبوون و هه‌ر زوى بوونه‌ دارده‌ستێن به‌غدا دژى هه‌رێمێ!! و ب هه‌مى ره‌نگا هه‌ول هاتنه‌ دان كو د ناڤبه‌را هه‌ولێرێ و به‌غدا ئالوزكه‌ن و شیان ڤێ چه‌ند بكه‌ن و خه‌لكى هانده‌ن دژى داموده‌زگه‌هێن هه‌رێمێ ئه‌وبوو خوه‌نیشادان ل سنۆرێ پارێزگه‌ها سلێمانیێ دروستكرن و دیسا هه‌ر ل قه‌لعه‌دزێ په‌كه‌كێ خه‌لك هاندا و چوونه‌ د ناڤدا و باره‌گایێن پارتى سۆتن و هه‌مى بزاڤكرن دوباره‌ شه‌ره‌كى دروستكه‌ت و هه‌رێمێ تووشى قه‌یرانێن مه‌زن بكه‌ت، به‌لێ هه‌ر شكه‌ستن ئینا و نه‌شیان وێ پیلانێ بگێرن. نوكه‌ ژى په‌كه‌كه‌ هه‌مان پیلان یا دگێریت ل وى سنۆرى و ب شێوازێن جودا و ده‌لیڤه‌ بۆ توركیا خوه‌شكلایه‌ كو مفایى ژ كاودانێن عیراقێ ببینیت و سنۆران ببه‌زینیت و گه‌فێن كونترۆلا قه‌ندیلێ و شنگالێ بكه‌ت. ئه‌ڤه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م بزانین كو په‌كه‌كه‌ ل سووریا هه‌ڤپه‌یمانه‌ ل گه‌ل رژێمێ و دژى هه‌ر پارت و بزاڤه‌كا كوردیه‌ ل رۆژئاڤا. و پیلان ل وان ل كۆبانێ سه‌رنه‌گرت كو وى باژێرى راده‌ستى داعش بكه‌ن و به‌هانه‌یا بده‌نه‌ توركیا كو بۆ پارستنا سنۆرێن خوه‌ بێت و كۆبانێ داگیربكه‌ت، لێ ب هه‌ولێن به‌رده‌وامێن بارزانى ئه‌و باژاره‌ هاته‌ پاراستن و پاقژكرن ژ تیرۆرستان. له‌ورا دوباره‌ ئه‌و پیلان ل عه‌فرینێ گێرا و مخابن توركیا ئه‌و باژارێ كوردستانێ نوكه‌ داگیركریه‌ و هه‌مى بزاڤان یا دكه‌ت كو مه‌نبج داگیر بكه‌ت و هه‌بوونا كوردان ل سووریێ به‌ر ب لاوازیه‌كا تمام ببه‌ت. ل ئیرانێ ژى دارده‌ستا ده‌ستهه‌لاتێ و پارێزه‌را سنۆرێن ئیرانێ ل ده‌ڤه‌رێن كوردى و دیسا دژى وان پارتێن كوردیه‌ ین دژى كۆمارا ئیرانێ. ب هه‌مى ره‌نگان هه‌ڤپه‌یمانه‌ ل گه‌ل به‌غدا دژى هه‌رێما كوردستانێ و خوه‌ ل ئه‌رمینا هه‌ڤپه‌یمانه‌ ل گه‌ل هه‌ردو پارتێن (هاشناق ـ تاشناق) یێن ده‌ستهه‌لاتدار كو تۆمه‌تبارێن ب ئه‌نجامدانا كومه‌لكوژیا دژى كوردان و رێگرێن به‌رامبه‌ر هه‌ر بزاڤه‌كا كوردى ل وى وه‌لاتى. ل توركیا په‌كه‌كه‌ نه‌ دژى توركانه‌، به‌لكو دژى وان پارتانه‌ یێن كو باوه‌رى ب چاره‌ساریا كێشا كوردى هه‌یى. مخابن په‌كه‌كێ و هنده‌ك حزبێن سیاسى ل هه‌رێما كوردستانێ ئه‌و هه‌ولێن دوبلۆماسى یێن ل باكۆرێ كوردستانێ هه‌ین تووشى گرفتێن مه‌زن كرن و بهانه‌ دانه‌ حوكمه‌تا توركیا كو پرۆسا سیاسى و پیڤاژۆیا ئاشتیێ راوستینیت و شه‌ڕى ده‌ست پێكره‌ڤه‌. په‌كه‌كێ شه‌ر بره‌ د ناڤ باژێرێن كوردان دا و كرنه‌ كاڤل و ژیان تێدا نه‌هێلا و خه‌لكێ كورد تووشى كاره‌سات و ده‌ربه‌ده‌ریێ كر.
دروستبوونا داعش و هاندانا وێ دژى هه‌رێمێ ل هاڤینا سالا 2014 پیلانه‌ك بوو پشتى پیلانێن ئوپراسیۆنا دیجله‌ و بادیه‌ وجه‌زیره‌ و برینا مووچه‌ و بۆدجا هه‌رێمى و ئه‌و كۆده‌تایا سپى یا ل په‌رله‌مانێ هه‌رێمێ دروست بووى ژلایێ هنده‌ك لایه‌نێن سیاسى یێن هه‌رێمێ شكه‌ستن ئینایى!! هۆسا دیاردبیت ئه‌و پیلانا دژى پارتى و ملله‌تێ كورد هاتیه‌ دارێتن ل سالا 1993 تا سالا 1997 و شكه‌ستن ئینایى. هه‌مان پیلان ب ره‌نگه‌كێ دى هاته‌ دارێتن و ل ده‌ستپێكا سالا 2014 ده‌سپێكر و حه‌تا نوكه‌ یابه‌رده‌وامه‌.. له‌ورا ل گه‌ل شه‌ڕێ داعش، رۆلێ په‌كه‌كێ هات بوو دیاركرن، ئه‌و ژى پشتى داعش په‌له‌مارى شنگال و ده‌ڤه‌رێن دى ده‌ت و داگیردكه‌ت ل گه‌ل وان كاودانان په‌كه‌كه‌ بێت و وان جهێن گرنگ بگریت و ب رێیا راگه‌هاندنێ راپۆرتێن بێ بنه‌ما دژى هه‌رێمێ و پێشمه‌رگه‌یى به‌لاڤكه‌ت و ب هه‌مى ره‌نگان هه‌ول بده‌ت ناڤێ پێشمه‌رگه‌یى كرێت و نه‌شرین بكه‌ت د چاڤێ خه‌لكی دا و بێ باوه‌ریێ ل ده‌ف په‌یدا كه‌ت و حه‌تا نوكه‌ یا به‌رده‌وامه‌. زۆر ژێده‌ر خۆیا دكه‌ن كو گه‌له‌ك نه‌هامه‌تیێن كوردێن ئێزێدى په‌كه‌كێ بخوه‌ ئه‌نجامداینه‌ و زۆره‌ك ژ كچ و زارۆیێن وان برینه‌. ل ڤێره‌ خۆیا دبیت كو په‌كه‌كه‌ ژ ئالیێ چه‌ند ده‌زگه‌هه‌كێن موخابه‌راتى ڤه‌ دئێته‌ برێڤه‌برن و به‌رژه‌وه‌ندیێن وان دپارێزیت و ئارمانجا هه‌ره‌ گرنگا ڤێ حزبێ ئه‌وه‌ كو ئاسته‌نگ و كێشا و گرفتا به‌رامبه‌ر سه‌ربه‌خوه‌یا كوردستانێ دروستكه‌ت، تایبه‌ت پشتى ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ و ببیته‌ رێگر ب هه‌مى ره‌نگان ل به‌رامبه‌ر ڤێ خواستا ملله‌تێ كورد. به‌لێ هه‌مى پێشبینى بۆ وێ چه‌ندێ دچوون كو پشتى روودانێن خانه‌سۆرێ و سنوونێ و سنۆرێ سلێمانیێ و رۆژئاڤا، تایبه‌ت پشتى كه‌فتنا عه‌فرینى و ئه‌و مه‌ترسیێن ل سه‌ر مه‌نبه‌ج هه‌ین. ئه‌و ره‌فتار و كریارێن شاش و نه‌مرۆڤانه‌ یێن په‌كه‌كێ ئه‌نجامداین كو دووماهیا ڤێ حزبێ و چه‌ند هێزێن دى یێن چه‌كدار وه‌كى گرۆپێن د ناڤ حه‌شدا شیعی دا نێزیك بوویه‌ و شه‌ر دچیته‌ د ناڤ مالا پیلانگێران دا.

18

به‌درخان زاویته‌یى

گومان تێدا نینه‌ كو پیلانا 16 ئوكتۆبه‌رێ پیلانه‌كا پێشده‌م یا دارێتى بوو و چ گرێدان ب ئه‌نجامدانێ ریفراندۆمێ ڤه‌ نه‌بوو و ده‌سپێكا وێ پیلانێ بوو بڕینا بۆدجه‌ و مووچێن هه‌رێمێ دزڤریت و ل خیانه‌تا 16/10/2017 بدووماهیك نه‌هاتیه‌، به‌لكو حه‌تا نوكه‌ یا به‌رده‌وامه‌ و ئه‌و تێكدان و كاودانن پشتى خیانه‌تێ دیاربوون كو مه‌ره‌ما وان لایه‌نان و ئه‌و ئه‌جیندێن ده‌ره‌كى یێن ل پشت ڤێ پیلانێ ژناڤبرنا قه‌وارێ هه‌رێما كوردستانێ یه‌ و داگیركرنا هه‌ڤلێرێ یه‌ و دوورخستنا پارتى و مالا بارزانه‌ ژ پرۆسا سیاسى یا كوردستانێ و عیراقێ و ل دووڤ دا ب بریاره‌كا سیاسى ئه‌نجامێن ریفراندۆمێ و پارتى دیمۆكراتى كوردستان بهه‌وه‌لشیننن، لێ ڤان هه‌مى بزاڤان شكه‌ستن ئینا و حوكمه‌تا هه‌رێمێ و سه‌ركردایه‌تیا پارتى شیان ڤان هه‌مى به‌ربه‌ستێن چێكرى یێن ئابوورى و سیاسى و له‌شكرى و قانوونى و ئه‌منى حه‌تا دگه‌هیته‌ جڤاكى و ئابلۆقا دوبلوماسى بشكێنیت و جڤاكێ نیڤده‌وله‌تى بینیته‌ سه‌ر خه‌تێ ل دژى فشارێن به‌غدا و عه‌بادى نه‌چارى رێكه‌فتنێ بكه‌ت ل گه‌ل هه‌رێمێ و ئابلۆقا ل سه‌ر فرۆكخانان راكه‌ت د مه‌ها سێ یا ئه‌ڤ ساله‌دا و تمام بۆ هه‌لبژارتنن عیراقێ و پێشهاتێن وێ خوه‌ به‌رهه‌ڤكه‌ت.
خۆیایه‌ پشتى وان كاودانێن سه‌خت و دژوار یێن پشتى خیانه‌تا 16 ئوكتوبه‌رێ پارتى ده‌ستپیشخه‌ریه‌ك بۆ هه‌مى لایه‌نێن كوردستانى فرێكر كو یان ب ئێك لیست پشكدارى هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ عیراقێ ببن یان بایكۆتا هه‌لبژارتنان بكه‌ن، لێ مخابن نه‌ك هه‌ر بایكۆت نه‌كر، به‌لكو پشكدارى هه‌لبژارتنان بوون ب لیستێن جودا و هه‌ڤپه‌یمانى ل دژى پارتى دروستكرن ل ده‌ڤه‌رێن مادێ 140 تایبه‌ت ل كه‌ركووكێ ئه‌و بوو پارتى بریارا بایكۆتكرنا هه‌لبژارتنان دا ل كه‌كووك و خورماتۆ و چو شه‌رعیه‌ته‌ك نه‌دا وێ داگیركاریا هه‌یى نوكه‌ ل كه‌ركووكێ. ئه‌وبوو ل 12/5 هه‌لبژارتن هاتنه‌ ئه‌نجامدان و ل دووڤ دا ئه‌نجام دیاربوون و ئه‌ڤ لایه‌نێن هه‌نێ و تایبه‌ت ده‌وله‌تا قانوون و پارتێن ئیسلامى و بزاڤا گۆڕان تووشى شكه‌ستنێن مه‌زن بوون و وان ئه‌نجامان هه‌ڤپه‌یمانیا به‌رهه‌م سالحى كو تازه‌ دروست ببوو و جودا ببوو ژ ئێَكه‌تیێ تووشى مه‌نده‌هۆشى و حێبه‌تیه‌كا مه‌زن كر و پارتى شیا 26 كورسیان بده‌ست خوه‌ڤه‌ بینیت و سه‌ركه‌فتنه‌كا دى تۆماربكه‌ت. لێ ئه‌ڤ لایه‌نێن شكه‌ستن ئیناین هه‌ولێن خوه‌ و ژێر فشارا ئه‌جینده‌یێن ده‌ره‌كى چڕكرن بۆ گوهۆرین یان هه‌لوه‌شاندنا ڤان ئه‌نجامان دوور ژ هه‌ر قانوونه‌كێ و مادێن دستوورى و دیسا ئه‌و قانوونا ژماره‌ 11 یا سالا 2007 و ئه‌و راستڤه‌كرن و گوهۆرینێن ل سه‌ر هاتینه‌كرن ل دووڤ یاسا ژماره‌ 45 یا سالا 2013 و ل 2017 هاتینه‌ په‌سه‌ندكرن ژ لایێ په‌رله‌مانی ڤه‌ كو ئێك ژ بڕگێن وێ قانوونێ ئه‌وه‌ كو هژمارتنا ده‌نگان ب برێیا ئه‌لكترۆنى بیت، لێ دیسا سه‌رپێچیا ڤان هه‌مى قانوونان هاته‌كرن و ل روونشتنا شه‌شى حوزه‌یرانێ سالا 2018 په‌رله‌مانێ عیراقێ یێ ده‌م بسه‌رڤه‌چوویى كو ب چو ره‌نگه‌كى ما فێ ڤان جۆره‌ روونشتن و خواندنا ڤان قانوونان نینه‌، ئه‌ڤ روونشتنه‌ ئه‌نجامدا و ئه‌و قانوون دیسا راستڤه‌كرن و هنده‌ك لایه‌نێن كوردستانى بۆ به‌رده‌وامیدان ب خیانه‌تێ، مه‌رجێ پشكداریكرنا روونشتنا په‌رله‌مانى كره‌ هه‌لوه‌شاندنا ده‌نگێن پێشمه‌رگه‌یى و هێزێن ناڤخوه‌ و ئاسایشا هه‌رێمێ و ب ڤى ره‌نگى پشكداربوون و ده‌نگ دا هه‌لوه‌شاندنا وان ده‌نگان بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا هنده‌ك ده‌نگێن زێده‌ و لاوازكرنا پارتى و دوباره‌ ڤه‌گه‌رنه‌ ڤه‌ بۆ جێبه‌جێكرنا پیلانا 16 ئوكتوبه‌رێ، به‌لێ ب ره‌نگه‌كێ دى !! و دوباره‌ خیانه‌ته‌كا دى ل پێشمه‌رگه‌یى و خه‌لكێ كوردستانێ كر.
هه‌ژى گۆتنێ یه‌ كو هه‌ر ژ هه‌لبژارتنێن سالا 2005 ل عیراقێ شێروان حه‌یده‌رى كو سه‌ر ب پارتى ڤه‌ بۆ حه‌تا ل جهێ وى سه‌ربه‌ست مسته‌فا كو هه‌ر پارتى بوو هاتیه‌ دانان و هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانى و جڤاتێن پارێزگه‌هان هاتینه‌ ئه‌نجامدان، هه‌مى لایه‌نان په‌سنا رۆلێ كومسیۆنێ دكر. هه‌ر ئه‌و په‌رله‌مانێ باوه‌رى ژ سه‌ربه‌ست مسته‌فایى كو سه‌رۆكێ كومسیۆنێ بوو و پارتى بۆ وه‌رگرتى و ل جهێ وى ئێكێ ئێكه‌تى و ئێكێ گۆڕان كرینه‌ د جڤاتا كومسیاران داو د ئێكه‌م تاقیكرنا خوه‌ دا شكه‌ستنه‌كا مه‌زن ئینا و هه‌ر دیسا وى په‌رله‌مانى ب بریاره‌كێ جڤاتا كومسیاران هه‌لوه‌شاند و ل جهێ وان نه‌ه داده‌ور دانان كو ب چو ره‌نگه‌كى و قانوونه‌كێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ چێنابیت په‌رله‌مان لێپرسینێ ل گه‌ل دادوه‌ران بكه‌ت و ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوو مایتكرنه‌كا مه‌زن د كاروبارێن ده‌ستهه‌لاتا دادوه‌رى دا، به‌لێ ئه‌ڤ بریاره‌ هاتیه‌ ده‌ركرن كو پێچه‌وانه‌یى دستوورى و هه‌مى وان مادێن گرێدایى ده‌ستهه‌لاتێن په‌رله‌مانى یه‌ كو هه‌ر ژ مادا 48 تا مادا 61 ژ دستوورى ب رۆنى ئه‌و ده‌ستهه‌لاتا ئاشكرا كرینه‌!! دمینیت هه‌لویستێ دادگه‌ها فیدرال كا دێ ب چ ره‌نگ بیت.
ل ڤێره‌ خۆیا دبیت كو بارودۆخێ عیراقێ و ئه‌و كاودانێن تێدا ده‌رباز دبیت، چه‌ند مه‌ترسیدارێن و لایه‌نێن سیاسى یێن عیراقێ دابه‌شى دو به‌ره‌یێن تمام ژ ئێكجودا بووینه‌ و هه‌ر به‌ره‌یه‌ك زۆرینه‌یا په‌رله‌مانى دروستكه‌ت بۆ پێكئینانا حوكمه‌تێ به‌رێ دى د دژ راوستیت و ئه‌ڤ چه‌نده‌ دیاربوو پشتى هه‌ڤپه‌یمانیا (سائیرۆن) ب سه‌رۆكاتیا موقته‌دا سه‌در هه‌ولێن خوه‌ چڕكرین بۆ دروستكرنا كوتلا مه‌زن و نێزیكبووى ژ ڤێ چه‌ندێ لایه‌نێن به‌رامبه‌ر ب چه‌ند روونشتنه‌كا نه‌ قانوونى یا په‌رله‌مانێ ده‌م بسه‌رڤه‌چووى ئه‌نجامدا و چه‌ند بریارێن دژى قانوونێ و دستوورى ده‌ركرن و د هه‌مان ده‌م دا دو په‌قینن ب هێز ل باژێر سه‌در ل نیڤا به‌غدا ئه‌نجامدان و ل ڤێ چه‌ندێ نه‌ راوستیان، به‌لكو ئیرانێ كو پشته‌ڤانا ڤان لایه‌نێن شكه‌ستیه‌ د رۆژا جیهانى یا قودسێ دا ل پتریا ناڤچه‌یێن عیراقێ و ل سلێمانیێ ژى ئه‌ڤ رۆژه‌ ب هه‌لاویستنا ئالایێ ئیرانێ و وێنێن خامه‌نه‌یى و خومه‌ینى هاته‌ ساخكرن و ب نه‌مایشێن سه‌ربازى د ژى ئه‌مریاكا و ئیسرائیلێ كرن و نامه‌ك بۆ هه‌مى لایه‌نان فرێكر كو بزانن ئه‌م چه‌ند ب هێزێن د عیراقێ دا و دێ شه‌ڕى كه‌ین و قه‌د خوه‌ ناڤه‌كێشین!!! هۆسا دیار دبیت كو عیراق یا به‌ر ب پارچه‌بوونا ب زۆرى دچیت و ئه‌گه‌ر دزۆرن كو د هه‌ر چڕكه‌یه‌كێ دا شه‌ڕێ ناڤخوه‌ ل عیراقێ رووده‌ت!! و ئه‌و لایه‌نێن روونشتنا په‌رله‌مانى ئه‌نجام دایى مه‌ترسیا ڤێ چه‌ندێ دزانن و یێ هه‌ولده‌ن ژ یێ په‌رله‌مانى درێژكه‌ن و حوكمه‌تا عیراقێ بكه‌نه‌ حوكمه‌ته‌كا كاربه‌رێكه‌ر و ئه‌نجامێن هه‌لبژارتنان بێنه‌ هه‌لپه‌ساردن یان ژى هه‌لوه‌شاندن و ئه‌ڤه‌ بخوه‌ ژى ئاماژه‌نه‌ كو عیراق یا به‌ر ب ژناڤچوونا ئێكجاركى ڤه‌ دچیت.
له‌ورا نابیت كورد خوه‌ ته‌ڤلى وى شه‌ڕى بكه‌ن و رێ نه‌ده‌ن كو به‌غدا بهێز بكه‌ڤیت و ل وى ده‌مى د جڤاكێ نیڤده‌ولى نه‌چار بیت دانپێدانێ ب ئه‌نجامێن ریفراندۆمێ بكه‌ت و حوكمه‌ته‌كا ته‌نگاڤیا ل عیراقێ دروستكه‌ن ل بن چاڤدێریا نه‌ته‌وه‌ێن ئیكگرتى تا ئه‌ڤ قووناغه‌ د ئێته‌ ده‌ربازكرن كو ب هه‌مى ره‌نگان ئاماژێن وێ د به‌رژه‌وه‌ندیا كوردستانێ دانه‌.

28

به‌درخان زاویته‌یى
(كۆم كۆم وه‌كو حه‌جێ چوونه‌ ده‌ف عه‌بادى داكو سزایان ل سه‌ر هه‌رێمێ توند بكه‌ت و مووچه‌ و بۆدجێ ره‌وانه‌نه‌كه‌ت)

خۆیایه‌ ل عیراقێ ب گشتى و ل هه‌رێما كوردستانێ ب تایبه‌تى پشتى روخیانا رژێما به‌عس هه‌رده‌مى رۆژا هه‌لبژارتنا هاتیه‌ دیاركرن هه‌ر وێ رۆژێ لایه‌نێن سیاسى ده‌ست ب بانگه‌شێ دكه‌ن و پێ ل هه‌مى قانوونا دانن و په‌نایێ بۆ هه‌ر تشته‌كى دبه‌ن و ده‌ستێ خوه‌ د ئێخنه‌ ناڤ هه‌مى پیلانان، نه‌ك بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا ده‌نگان ب تنێ، به‌لكو بۆ شكاندن و لاوازكرنا لایه‌نێن به‌رامبه‌ر و مخابن ژ به‌ر زۆریا ئه‌جینده‌یێن ده‌ره‌كى و ده‌ستێوه‌ردانا وان د هه‌لبژارتنان دا، نه‌ قانوون دئێته‌ جێبه‌جێكرن و نه‌ كه‌س دئێته‌ سزادان و هه‌ر ئه‌ڤه‌ بوویه‌ ئه‌گه‌ر كو هنده‌ك لایه‌ن بێ ترس هه‌ر چ پیلانا هه‌یى دگیرن و ئه‌ڤا ل كوردستانێ رووده‌ت هه‌ر ڤه‌ریژا ڤێ چه‌ندێ یه‌ كو چه‌ندین ساله‌ كوردستان تووشبوویێ.
د دو هه‌لكه‌فتێن جودا دا سه‌رۆكێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ خۆیاكر كو ل ده‌مه‌كێ نێزیك دێ سیسته‌مێ مووچا ئیته‌ راستڤه‌كرن و ئابوورا هه‌رێمێ دێ گه‌شه‌كه‌ت پشتى تووشى چه‌ندین كێشه‌ و قه‌یرانان بووى و ئه‌ڤ چه‌نده‌ ل ئیڤارا 20/3/2018 وه‌ك پیرۆزباهیا جه‌ژنا نه‌وروزێ و مژده‌ بۆ هه‌ڤوه‌لاتیان هاته‌ راگه‌هاندن ب رێیا په‌یامه‌كا ڤیدیۆى ل دووڤدا لایه‌نێن سیاسى ئوپوزسیۆنا به‌رێ (كۆمه‌له‌ و گۆڕان و یه‌كگرتوو) ل گه‌ل هه‌ڤپه‌یمانیا به‌رهه‌م سالحى و نه‌وه‌ى نوێیا شاسوار عه‌بدولواحد، ئه‌وان باش دزانى كو ئێدى ئه‌و به‌هانه‌ ژى بۆ وان نامینیت كو خوه‌ بینن خودانێن كێشان، خه‌لكى و هه‌ر ئیكسه‌ر ل راگه‌هاندنا خوه‌ ل دژى رێكه‌فتنا ده‌سپێكى ئه‌وا د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدا هاتیه‌ كرن راوستیان و راستیا وێ ل به‌ر خه‌لكى به‌رزه‌كر و پشتى ب هنه‌ڤدانا نه‌ورۆزێ بدووماهیك هاتى، دیسا هه‌ولدان ل سه‌ر كیستێ داخوازیێن مامۆستا و لاوازیا بارێ خه‌لكى پیلانێن خوه‌ یێن سیاسى جێبه‌جێ كه‌ن و زۆره‌ك ژ كادر و به‌رپرس و ئه‌ندام په‌رله‌مانێن وان چوونه‌ دناڤ خۆنیشادانا دا و هه‌ولێن تێكدانێ دان د ناڤ خونیشاندانان دا و ل راگه‌هاندنێن هه‌ر چ یاخراب هه‌یه‌ ل هه‌مبه‌رى حوكمه‌تێ به‌لاڤكر و راستیا داخوازیێن ره‌وا یێن مامۆستا بۆ پرسێن سیاسى و حزبى گوهارت و هه‌ولدان كو ئه‌و پرۆژێ حوكمه‌تێ هه‌یى و ل به‌ره‌ راگه‌هینیت بكه‌نه‌ ده‌ستكه‌فت بۆ خوه‌ و ژ به‌ر ئیفلاسا خوه‌ یا سیاسى بانگه‌شێ بخوه‌ پێبكه‌ن ل هه‌وا هه‌لبژارتنان ئه‌و بوو ل پرێس كۆنفرانسێ رۆژا 28/3/2018 سه‌رۆكێ حوكمه‌تێ به‌رنامه‌ و پلانا حوكمه‌تێ سه‌باره‌ت مووچه‌یى و بارێ ئابوورى و چاكسازیان ب هه‌مى وه‌رده‌كاریڤه‌ راگه‌هاند و بۆ خه‌لكى رۆنكر كو ئه‌و به‌رده‌وام یێ كاردكه‌ن بۆ باشترلیكرنا بارێ ژیانا خه‌لكێ كوردستانێ و سوپاسیا خۆراگرى و سه‌بركیشانا وانكر ل سه‌ر ڤان هه‌مى قه‌یرانان و ئه‌و كارته‌ ژى ژ ده‌ستێن وان لایه‌نان ئینا ده‌رێ ئه‌ڤه‌ ژ لایه‌كیڤه‌، ژ لایه‌كێ دیڤه‌ ئه‌ڤا ڤان رۆژان رویدایى شه‌ڕێ بده‌ستڤه‌ئینانا ده‌نگان و خوه‌ژێكسافیكرنا ڤان لایه‌نان بوو گۆران ل دژى شاسوارى و به‌رهه‌م سالحى و كۆمه‌لێ دژى یه‌كگرتو و به‌رهه‌مێ دژى گۆڕان و ئێكه‌تیێ و یه‌كگرتو بۆ به‌ره‌ڤانیكرن ژ ده‌نگێن خوه‌ و گرۆپێ خیانه‌تكار د ناڤ ئێكه‌تیێ دا هه‌ولدان ئاگرێ ڤى شه‌ڕى خۆشكه‌ن داكو خیانه‌نه‌تا خوه‌ ژ بیرا خه‌لكى به‌ن كو خه‌لكه‌كى ب دروستى نه‌ دزانى چ رووده‌ت و ل دووماهیێ ئه‌ڤ لایه‌نه‌ هه‌مى تووشى شكه‌ستن و شه‌رمزاریه‌كا مه‌زن بوون ل به‌رامبه‌ر خه‌لكێ كوردستانێ.
فه‌ره‌ خه‌لك بزانیت كو زۆربه‌یا كیشه‌ و قه‌یرانێن هه‌ریمێ هه‌ر ئه‌ڤ لایه‌نێن سیاسى بوون !!! ل ده‌مه‌كى هه‌رێم ل سالا 2011 پشتر ریكه‌فتنا ئه‌ربیلێ و دروستبوونا حوكمه‌تا عیراقێ ل گۆپیتكا هێزا خوه‌ بۆ به‌رامبه‌ر به‌غدا و چ كیشه‌ نه‌بوون ئه‌ڤان لایه‌نان خۆنیشاندانێن 17 شواتێ رێخستن و ب درووشمێن بێ بنه‌ما خه‌لك خاپاند و داخوازا هه‌لوه‌شاندنا حوكمه‌تێ كر كو ل وى ده‌مى به‌رهه‌م سالح سه‌رۆك وه‌زیرانێ حوكمه‌تا هه‌ریمێ بوو و نوكه‌ به‌حسه‌ دادپه‌روه‌ریێ و چاكسازیێ دكه‌ت و هه‌رێم تووشى كیشه‌ و قه‌یرانا سیاسى كر؟! ل ده‌ستپێكا سالا 2014 ب بریارا مالیكى مووچه‌ و بۆدجه‌ ل سه‌ر پیشنیازا بالێ خیانه‌تكارێ ئێكه‌تیێ هاته‌ برین و ل دووڤدا مالكى سه‌ره‌دانا پاریزگه‌ها سلێمانیێ كر و ئه‌وین نوكه‌ بایكۆت و خۆنیشادانان دكه‌ن، كه‌س دژى وى نه‌هاته‌ سه‌رجادا و خۆنیشادان نه‌كرن! ل هه‌یڤا هه‌شت سالا 2014 شه‌رێ داعش ل سه‌ر هه‌رێمێ هاته‌ سه‌پاندن و رێژه‌كا زۆرا خه‌لكى ژ ناڤه‌راست و رۆژئاڤا عیراقێ ئاواره‌یى هه‌رێمێ بوون ئه‌ڤه‌ زیده‌بارى ئاوارێن كوردستانا سووریێ و ده‌ڤه‌رێن مادێ 140 چو لایه‌نه‌ك به‌رهه‌ڤ نه‌بوو پشته‌ڤانیا حوكمه‌تێ بكه‌ت د وان كاودانێن سه‌خت دا، به‌لكو پیلان گیران و پێشمه‌رگه‌ ب ملیشیا و شه‌كه‌ستى پێناسه‌كر! ل سالا 2015 پێشمه‌رگه‌ زالبوو ل سه‌ر به‌رۆكین شه‌ڕى دژى داعش و تووشى شكه‌ستنێن مه‌زن كر و هه‌ڤپه‌یمانیا نیڤده‌وله‌تى بۆ پشته‌ڤانیا پێشمه‌رگه‌یى و حوكمه‌تا هه‌ریمێ سه‌ربخوه‌یا ئابوورى راگه‌هاند ل ده‌مه‌كى كوردستان دا زال بیت ل سه‌ر قه‌یرانان، هه‌ر دیسا ڤان لایه‌نان ب به‌هانه‌یا پۆستێ سه‌رۆكاتیا هه‌رێمێ بوونه‌ ئێك سه‌نگه‌ر ل دژى پارتى و هه‌ولدان د وان كاودانێن سه‌خت و دژوار دا كۆده‌تایێ ل سه‌ر پارتى بكه‌ن ب رێیا په‌رله‌مانى و هه‌رێمێ راده‌ستى دوژمنان بكه‌ن و پشتى شكه‌ستن ئینایى د پیلانا خوه‌ دا خه‌لك ب درووشمێن بریقه‌دار ئینا سه‌ر جادان و باره‌گا و رێڤه‌به‌رى سۆتن و خه‌لك دا كوشتن و قه‌یران قولتر لێكرن، ئه‌ڤه‌ ل ده‌مه‌كى بوو كو ئه‌و لایه‌ن ژى پشكدارى حوكمه‌تێ ببوون. ل ده‌ستپێكا سالا 2017 شه‌رێ داعش به‌ر ب دووماهیێ چوو و پلانا حوكمه‌تا هه‌رێمێ ئه‌وبوو ب داهاتێ هه‌رێمێ و ناڤچه‌یێن ده‌رڤه‌یى ئیدارا هه‌ریمێ بارێ ئابوورى یێ كوردستانێ پێشبێخیت و سیسته‌مێ مووچه‌یان بێته‌ راستڤه‌كرن و باشتر لێكرن و سه‌ره‌رایى هه‌مى گڤاشتنان و پیلانگیریا و دژایتكرنا به‌غدا سه‌ركردایه‌تیا كوردى بریارا ریفراندۆمێ دا و زۆربه‌یا ڤان لایه‌نان ب هه‌مى ره‌نگان دژ راوستیان، لێ هه‌ر سه‌ركه‌فتیانه‌ هاته‌ ئه‌نجامدان و چو بهانه‌یه‌ك بۆ ڤان لایه‌نان نه‌هێلا كو دژى ئاواتێن خه‌لكێ كوردستانێ راوستن، لێ دیسا مه‌زنترین خیانه‌ت دژى كورستانێ ئه‌نجام دا و كه‌ركووك و زۆربه‌یا ناڤچه‌یێن كوردستانى یێن ده‌رڤه‌یى ئیدارا هه‌ریمێ راده‌ستى حه‌شدا شه‌عبى كرن و هه‌ولا داگیركرنا ئه‌ربیلێ دا و د داستانێن بێ وێنه‌ دا ل پردێ و سحیلا، پێشمه‌رگه‌یى حه‌شدا شیعى تووشى شكه‌ستنێن ئێكجار مه‌زن كر. لێ هه‌ر ئه‌ڤ لایه‌نه‌ نه‌راوستیان و هه‌ولدان حوكمه‌تا هه‌رێمێ بهه‌لوه‌شینن ب رێیا رێگرتن ل پاشخستنا هه‌لبژارتنان ل په‌رله‌مانى كو بریاربوو ل 1/11/2017 بێنه‌ ئه‌نجامدان و ب رێیا رێگرتنێ ل دابه‌شكرنا ده‌ستهه‌لاتن سه‌رۆكێ هه‌رێمێ كو سه‌رۆك بارزانى نامه‌ بۆ په‌رله‌مانى هنارت بوو و ده‌ست ژ پۆستێ سه‌رۆكاتیێ به‌ردا، لێ هه‌ردو پیلانا هه‌ر شكه‌ستن ئینا و هه‌ردو قانوون هاتنه‌ په‌سه‌ندكرن و ده‌ربازكرن. د گۆپیتكا قه‌یرانان دا بوونه‌ پشته‌ڤان به‌غدا و كۆما سزایان ل سه‌ر هه‌ریمێ سه‌پاند و خو ژ حكومه‌تا هه‌رێمێ ڤه‌كیشا و بانگه‌شه‌ بۆ حوكمه‌تا ئینقاز كر كو مه‌ره‌ما وان ئه‌و بوو قه‌وارێ هه‌رێما كوردستانێ ژ نافببه‌ن و ب بریاره‌كا سیاسى ئه‌نجامێ، ریفراندۆمێ هه‌لوه‌شینن د وێ پیلانێ ژی دا شكه‌ستن ئینا. كۆم كۆم وه‌كو حه‌جێ چوونه‌ ده‌ف عه‌بادى داكو سزایان ل سه‌ر هه‌رێمێ توند بكه‌ت و ره‌فتارێ ل گه‌ل نه‌كه‌ت و مووچه‌ و بۆدجێ نه‌ ره‌وانه‌كه‌ت و ئابلۆقا دبلۆماسى و سیاسى دژوارتر لێبكه‌ت، لێ نه‌ك هه‌ر ئه‌ڤ چه‌نده‌ بده‌ستڤه‌ نه‌هات به‌لكو تووشى شكه‌ستنه‌كا مه‌زن بوون پشتى سه‌رۆكێ حوكمه‌تێ ئابلۆقا دبلۆماسى شكاندى و عه‌بادى نه‌چارى دانوستاندنان كرى و ل دووماهیێ رێكه‌فتنا ده‌ستپێكى هاتیه‌كرن د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدا كو د چارچووڤێ دستووریدا كێشه‌ بێنه‌ چاره‌كرن. ئه‌ڤه‌ ئه‌و راستینه‌ كو دڤێت خه‌لكێ لێ هشیار بیت و بزانیت كا پیلانێن ڤان لایه‌نان چنه‌ و دژى كێنه‌.
هه‌ر حزبه‌كا دى بال جهێ پارتى و هه‌ر حوكمه‌ته‌كا دی با ل جهێ یا هه‌ریمێ هه‌ر قاوه‌ریكێ دی با ل جهێ هه‌ریما كوردستانێ و ئه‌ڤ پیلانه‌ هه‌مى و ب دریژیا ڤان سالان هه‌میان ل دژى هاتبانه‌ گێران و ده‌ڤه‌ر بخوه‌ هه‌مى تووشى ڤان كاره‌ساتان بووى و كوردستان هه‌ر مایه‌ ئارام و پاراستى. نوكه‌ نه‌ك هاتبوونه‌ هه‌لوه‌شاند به‌لكو ئاسه‌وارێن وێ ژى نه‌مابوون، له‌ورا دڤێت خه‌لكێ كوردستانێ ڤێ چه‌ندێ باش بزانیت كو ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ حوكمه‌ته‌ و پارتى نه‌با نوكه‌ كوردستان تووشى چ كاره‌سات كربوو ڤان لایه‌نان. له‌ورا ئه‌وا نوكه‌ دئێته‌ كرن ژ لایێ ڤان لایه‌نان ڤه‌ هه‌ر درێژه‌پێده‌را وان پیلانان یه‌ و مه‌ره‌م ژى شكاندن و هه‌لوه‌شاندنا هه‌رێما كوردستانێ یه‌ پشتى هه‌مى پیرۆزى و دیرۆك و ده‌ستكه‌فتێن دۆزا كوردى د چاڤێ تاكێ كوردان شكاندین.
كاودان و ئالۆزیێن جیهانێ و ده‌ڤه‌رێ وێ چه‌ندێ خۆیا دكه‌ن كو رۆژهه‌لاتا ناڤین دێ تووشى شه‌ره‌كێ مه‌زن بیت و دێ ئێته‌ دابه‌شكرن و ئه‌ڤ پیلانێن دئێنه‌ گێران ل دژى كوردستانێ هه‌ولێن وه‌لاتێن هه‌رێمى و هنده‌ك ئه‌جینده‌یێن نیڤده‌وله‌تینه‌ و ب رێیا ڤان لایه‌نێن سیاسى كو نه‌هێلن كورد مفایى ژ ڤان كاودانان ببینیت و نه‌ گه‌هیته‌ ئارمانجێن خوه‌ یێن نه‌ته‌وه‌یى لى ئه‌ڤ هه‌مى هه‌ول و پیلانه‌ هاتینه‌ ژناڤبرن و تێكشكاندن هه‌تا نوكه‌ و دڤێت ئێدى خه‌لك هشیار بیت و نه‌هێلیت ئه‌ڤ لایه‌نه‌ ڤێ ده‌لیڤێ شكه‌ستێ وان ببه‌ن و به‌ره‌ف ئاقاره‌كێ خراب ڤه‌ ببه‌ن و چاره‌نڤیسێ وان وه‌كى یێ سووریێ و عیراقێ و یه‌مه‌نێ و زۆر وه‌لاتێن دى لێبه‌كه‌ن.

45

به‌درخان زاویته‌یى
پشتى ل 6/10/2016 سه‌رۆكى حوكمه‌تا هه‌ریمى نێچیرڤان بارزانى ریكه‌فتنا حوكمه‌تێ ل گه‌ل كۆمپانیا دیلۆیت (Deloitte) یائه‌مریكى راگه‌هاندى. ل وى ده‌مى به‌غدا تووشى شه‌پرزه‌یه‌كا مه‌زن كر و نه‌چاركر دانپیدانێ ب وان ژماران بكه‌ت كو ئه‌ڤ كۆمپانیا رادگه‌هینیت ئه‌ڤه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م بزانین كو ئه‌ڤ كۆمپانیه‌ یا ئه‌مریكیه‌ و یا تایبه‌تمه‌نده‌ د وارێ وردبینیكرنا ژماران دا و چه‌نداتیا داهاتى و خه‌رجیا و ژمیریارین بانكى و وه‌به‌رهینانى و ل سالا 1845 هاتیه‌ دامه‌زراندن و سه‌نته‌رى وى باژیرى نیۆیۆركه‌ و پتر ژ (244.400) فه‌رمانبه‌ر هه‌نه‌ ل هه‌مى جیهانى و سه‌رجه‌مێ قازانچێن وێ ل دووماهیا سالا 2016 (36.8) ملیار دۆلار بوون و راپۆرتین ڤێ كۆمپانیێ چ وه‌لات و ده‌زگه‌ه و كۆمپانیان تێبینى ل سه‌ر نینن و جهێ پشتبه‌ستنا وانه‌ و د هه‌مان ده‌مدا پالده‌ره‌كى ب هێزه‌ بۆ راكێشانا وه‌به‌رهینانى د هه‌مى واران دا ب وى جهێ لێ كاردكه‌ت ئه‌ڤ كۆمپانیه‌ و ئه‌ڤ چه‌ند دیاردكه‌ت كا چه‌ند ئه‌ڤ كۆمپانیه‌ یا دووره‌ ژ فشارین گه‌نده‌لیى. ئه‌ڤ ده‌ستكه‌فته‌ بۆ حوكمه‌تا هه‌رێمى دزڤریت كو شیایى د وان كاودان ادا كۆمپانیه‌كا هۆسا مه‌زن رازى بكه‌ت و ریكه‌فتنى دگه‌ل بكه‌ت كو پێكڤه‌ كاركه‌ن.
به‌غدا هه‌مى هه‌ول دان و ب هه‌مى ره‌نگا كو قاوارى هه‌ریما كوردستانى وه‌ك كیانه‌كێ سیاسى فیدرالى نه‌هێلیت لى نه‌شیا و ل هه‌مى هه‌ولێن خوه‌دا شكه‌ستن ئینا، له‌ورا دوباره‌ زڤرى به‌لاڤكرنا ژماره‌ و ئامارێن بێ بنیات ل سه‌ر نه‌فتا هه‌رێمێ و داهاتێ وێ و ب تنێ بۆ تێكدانا ناڤخوه‌یا كوردستانێ و چاوه‌شه‌كرنا خه‌لكى لێ دیاربوو هه‌ر هه‌مى ئه‌ڤ ژماره‌ و ئاماره‌ دبێ بنیات بوون و هه‌ر چ ئاخفتنا سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقى حه‌یده‌ر عه‌بادى ده‌رباره‌یى مووچا و داهاتى دووربوون ژ راستیى تایبه‌ت پشتى كۆمپانیا دیلۆیت ده‌ست بكاربووى ل كوردستانێ و راپۆرتێن خوه‌ به‌لاڤكرین، هه‌مى راستى دیاركرن و به‌غدا نه‌چاركر كو ئه‌گه‌ر بكه‌ڤیته‌ دانوستاندان ل گه‌ل ئه‌ربیلێ دڤێت ل دووڤ ڤان ژمارا و ئامارا دانوستاندنى بكه‌ت و دچارچووڤى ده‌ستووری دا له‌ورا به‌غدا سه‌ره‌رایى هه‌مى فشارا یا خوه‌ ژ دانوستاندنان دزیت و ده‌مى دكوژیت تاكو چ دانوستاندن نه‌ئینه‌ كرن تاكو هه‌لبژارتن ل عیراقى برێڤه‌ دچن.
حوكمه‌تا هه‌ریمى یاهه‌مى هه‌ولا ده‌ت كو فشاریت مه‌زن ل سه‌ر به‌غدا دروستكه‌ت ب ریێا وه‌لاتین زلهێزن جیهانى داكو كیشین د ناڤبه‌را هه‌ولیر و به‌غدا چارچووڤه‌ك بۆ بیته‌ دیاركرن و بێنه‌ چاره‌سه‌ركرن به‌رى كو هه‌لبژارتن ل عیراقێ بێنه‌كرن هه‌ر چه‌نده‌ هه‌مى پیشبینى بۆ وێ چه‌ندێ دچن كو ب ڤى ره‌نگى هه‌لبژارتن نائینه‌كرن و د قه‌یران و گرفتێن مه‌زن دا ل عیراقێ سه‌رهلده‌ن، به‌لێ ئه‌ڤ هه‌وله‌ د به‌رده‌وام، چونكى خۆیایه‌ كو د حه‌شدا شیعى كونترۆلا ده‌ستهه‌لاتێ كه‌ت ل عیراقێ و ل وى ده‌مى دێ ده‌ستوور ئێته‌ گوهۆرین و هه‌رێما كوردستانى وه‌ك هه‌رێمه‌كا فیدرال ئێته‌ هه‌لوه‌شاندن و ئه‌ڤ چه‌نده‌ نه‌ك مه‌ترسیه‌ ل سه‌ر كوردستانى، ب تنى به‌لكو مه‌ترسیه‌كا مه‌زنه‌ بۆ هه‌مى ناوچى و جیهانى و ئێدى د عیراق بیته‌ كۆماره‌كا ئیسلامى وه‌كى ئیرانێ و حه‌شد ژى دبیته‌ سۆپایى پاسدارا و دبنه‌ گه‌ف ل سه‌ر هه‌مى نه‌ته‌وه‌ و مه‌زهه‌ب و ئاینان.
ل ڤێره‌ خۆیا دبیت كو هه‌رێمى بریار دایه‌ كو به‌رى هه‌لبژارتنێن عیراقى هه‌لبژارتن ل كوردستانێ بێنه‌كرن و پرۆسا سیاسى ل كوردستانى بیته‌ سه‌ر راستكرن و یابه‌رهه‌ڤبیت بۆ هه‌مى پیشهاتان و ل دووماهیى جڤاكى نیڤده‌وله‌تى نه‌چاركه‌ت دانپیدانى ب ئه‌نجامێن ریفراندۆمى بكه‌ت ئه‌گه‌ر به‌غدا یابه‌رده‌وام بیت ل سه‌ر سیاسه‌تا خوه‌ یا تایفه‌گه‌رى و توند به‌رامبه‌ر كوردستانى و سونا و عیراق وه‌ك وه‌لات دووماهی ئیت و د هه‌لوه‌شییت و پارچه‌ بیت.

19

پشتى نامه‌یا سه‌رۆك مسعود بارزانى بۆ په‌رله‌مانێ هه‌رێمێ یا كو ل 29/10/2017 هاتیه‌ خواندن و ب گۆره‌ى وێ ده‌ست ژ كارێ خوه‌ به‌رداى حه‌تا ئه‌نجامدانا گه‌را وێ بۆ هه‌لبژارتنێن بهێنئه‌وێن كو ل به‌ره‌ ل مه‌ها شه‌ش ژ سالا بێت بهێنه‌ كرن، ده‌سهه‌لاتێن خوه‌ ژى راده‌ستى سه‌رۆكاتیا په‌رله‌مانى و جڤاتا دادوه‌ریێ و سه‌رۆكاتیا په‌رله‌مانى كرین هه‌ر ئێك ل دووڤ تایبه‌تمه‌ندیێن وى و هه‌ر ژ وى ده‌مى حوكمه‌ت ته‌ڤلى قووناغه‌كا نوو بوو زۆرا سه‌خت بوو ل سه‌ر هه‌مى ئاسته‌كى ئێدى ئه‌ركێ سه‌رۆكێ حوكمه‌تێ نه‌ تنێ بوو ب رێڤه‌برنا باده‌كێن گرێدایى حوكمه‌تێ، به‌لێ كه‌فته‌ ل هه‌مبه‌رى ململانێن نه‌ته‌وه‌ى و هه‌بوونێ و یێن سیاسى و ئابوورى یێن مه‌زن ل ژێر پێشهاتین مه‌زن یێن ل ده‌ڤه‌رێ هه‌میێ دهێنه‌ روودان. د كۆنگرێ رۆژنامه‌ڤانى دا یێ كو هاته‌ گرێدان ل پشتى تووشبوونا ده‌ڤه‌رێ هه‌میێ و گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن هه‌رێما كوردستانێ بۆ بیڤه‌له‌رزێن ب هێز ل شه‌ڤا دوازدێ ژ مه‌ها نوكه‌ و گۆتارا خوه‌ ب سه‌ره‌خۆشكرنا خه‌لكێ قوربانیێن بیڤه‌له‌رزێ كر و باش هه‌لسه‌نگاندنا تێكۆشانێن ده‌زگه‌هێن ئه‌وله‌هیێ و به‌رگریا مللى و كه‌رتێ ساخله‌میێ د تێكۆشانێن وان یێن به‌رده‌وام دا بۆ پاراستنا خه‌لكێ سڤیل. ئاماژه‌ تێدا دانه‌ كۆمه‌كا بابه‌تان، ژ هه‌میان گرنگتر ئاریشه‌یێن د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدا دا، د گۆتارا خوه‌ دا سه‌رۆكێ حوكمه‌تێ گه‌له‌ك خال دانانه‌ سه‌ر په‌یڤان و دیاركر كو حوكمه‌تا به‌غدا پێگیرى نه‌كریه‌ و ناكه‌ت ب دستوورى و ب تایبه‌تى ماده‌یێن گرێداى هه‌رێمێ و گۆت كو پرۆژێ بۆدجێ پرۆژه‌كێ سیاسى یه‌ بۆ نه‌هێلانا هه‌رێما كوردستانا فیدرالى و گۆت به‌هرا هه‌رێمێ ژ بۆدجه‌ى 17% یه‌ و رازى نابین ب 12% و مه‌ هه‌مى تێبینیێن خوه‌ بۆ به‌غدا هنارتینه‌ ل دۆر پرۆژێ بۆدجه‌ى و به‌رسڤا مه‌ نه‌هاتیه‌ دان هه‌تا نها و زێده‌كر ژى كو چو شوونگر ژبلى دیالۆگێ نینن و چاره‌كرنا ئاریشه‌یان ل گۆر دستووى و دێ رۆلێ نوونه‌راتیا هه‌رێما كوردستانێ ل به‌غدایێ گێرین بۆ هاریكاریكرنا دانوستاندنان دناڤبه‌را به‌غدا و هه‌ولێر دا و دیاركر كو نه‌پیگۆریا دستوورى و په‌راوێزكرنا رۆلێ لایه‌نێن دیتر و دروستكرنا ناكۆكی و ئاریشه‌یان ئه‌وه‌ بوویه‌ ئه‌گه‌ر كو هه‌رێمێ به‌ر ب ئه‌نجامدانا گشتپرسیێ برى. به‌لێ ده‌رباره‌ى سه‌ره‌ردانا حزبێن دیتر ئه‌و بۆ ڤه‌دیتنا چاره‌یه‌كا هه‌ڤپشكه‌ بۆ ئاریشه‌یان و بۆ بۆراندنا ڤێ قووناغێ ب كێمترین زیان و به‌رهه‌ڤى بۆ قووناغا بهێ تكو پترین مه‌ترسى یه‌ و زێده‌تر گۆت حوكمه‌ت دێ به‌رده‌وام بیت د مه‌زاختنا مووچه‌یان دا سه‌ره‌راى ململانێن مه‌زن یێن نها تووش دبیتێ و یا به‌رده‌وامه‌ ژى بۆ دیالۆگێن خوه‌ ل گه‌ل وه‌لاتێن هه‌ڤده‌ر بۆ ئاڤاكرنا په‌یوه‌ندیێن نوو و بۆراندنا هه‌مى ئاسته‌نگ و قه‌یرانان. ل ڤێره‌ دیار دبی تكو به‌غدا ئێدى باش زانیه‌ كو ئه‌وێ پیگیری ب دستوورى ب تنێ نه‌كریه‌ به‌لێ وێرانكریه‌، له‌ورا نها ب هه‌مى كوشه‌شێن خوه‌ بزاڤا گوهارتنا دستوورى دكه‌ت و كه‌ركرنا وى ل دووڤ پیڤه‌رێ سیاسه‌تا شیعى ل ده‌ڤه‌رێ، ل ڤێره‌ مه‌ترسیا مه‌زنتر دهێته‌ پێش ئه‌وا كو هه‌كه‌ به‌غدا شیا وێ بكه‌ت، دێ بیته‌ دكتاتۆریه‌كا ئاشكرا ل سه‌ر سیسته‌مه‌كێ میلیشیاوى ل عیراقێ و دێ بیته‌ ژێده‌رێ گه‌فلێكرنا هه‌مى ده‌ڤه‌رێ. ژ به‌ر ڤى ئه‌گه‌رى به‌غدا بزاڤان دكه‌ت ده‌مى بكوژیت ب رێیا هنارتنا شاندێن سه‌ربازى و ڤه‌كرنا باده‌كێن سیاسى ب رێكا وێ و ئه‌ڤه‌بوو هه‌ولێر ره‌تدكر ب هه‌مى ره‌نگه‌كى و دبینیت كو به‌غدا یا غروور بووى پشتى روودانێن كه‌ركووك و به‌رسڤا وان پێشدیتنان نه‌كریه‌ یێن ژ لایێ هه‌رێمێ ڤه‌ هاتینه‌ پێش و هه‌روه‌سا ژ لایێ چه‌ندین لایه‌نێن دیتر ڤه‌ یێن جڤاكێ ده‌ولى و ب هه‌مى تێكۆشین ڤه‌ بزاڤێ دكه‌ت مفای ژ ده‌مى وه‌ربگریت و به‌رده‌وام بیت بۆ گوهارتنا دستوورى و خوه‌ به‌رهه‌ڤكرن بۆ هه‌لبژارتنێن داهاتى ب غروورا سه‌ركه‌فتنێ و یا كو هه‌مى ئاماژه‌ ته‌كه‌ز دكه‌ن كو به‌غدا نه‌شێت ل ده‌مێ خوه‌ یێ ده‌ستنیشانكرى ئه‌نجامبده‌ت. له‌ورا ژ ئه‌ڤێ هه‌میێ یا مه‌ دیاركرى بۆ مه‌ باش دیار دبیت رۆلێ حوكمه‌تا هه‌رێمێ نها نه‌تنێ ل سه‌ر ریڤه‌برنا گه‌هێن حوكمه‌تێ دگریت، و پێشكێشكرنا خزمه‌تگوزاریان، به‌لێ رۆلێ وێ دهێته‌ گورهۆرین بۆ رۆله‌كێ سه‌روه‌رى و نشتیمانى بۆ خه‌باتا مله‌ته‌كى و ل سه‌ر پێدڤى یه‌ ب شه‌ڤ و رۆژ كاربكه‌ت بۆ قورتالكرنا هه‌رێما كوردستانێ ژ ژیكژێكرنا ته‌هران و ئه‌نقه‌ره‌ و به‌غدا و دیمه‌شق و پاراتا ئێكرێزیا خوه‌ و به‌رهه‌ڤكرن و كاركرن بۆ گونجاندنا پێشهاتێن ب له‌ز یێ، ل ده‌ڤه‌رێ روودده‌ن كو هه‌مى ئاماژه‌ دیاردكه‌ن كو ئه‌و ل هه‌مبه‌رى گوهۆرینێن مه‌زنه‌ و پارچه‌بوونێن مه‌زنه‌ كو فه‌ره‌ ده‌وله‌تا كوردى دڤێت ئێك بیت ژ گرنگترین دابه‌شكرنان ب رێیا گشتپرسیێ به‌رێ بنیاتێ وێ. ئه‌ڤ هه‌مى كارێ مه‌زن فه‌ره‌ ل سه‌ر حوكمه‌تێ پێ راببیت د ده‌مه‌كێ كێمتر دا ژ هه‌شت هه‌یڤان، ئه‌و ژى ئه‌و ده‌مه‌ یێ په‌رله‌مانێ هه‌رێمێ درێژكرى بۆ ژیێ حوكمه‌تێ. له‌ورا هزر بكه‌ ئه‌رێ قه‌بارێ كارى و فشارێن مه‌زن چه‌نده‌ ل سه‌ر حوكمه‌تێ كو ژ ڤان قه‌یرانان ده‌رباز ببیت و خوه‌به‌رهه‌ڤكرن بۆ قووناغا داهاتى، ئه‌ڤه‌ هه‌كه‌ هات و ئه‌م بزانین كو فه‌ره‌ ژى ل سه‌ر حوكمه‌تێ ئاسایشێ و ئارامیێ دابین بكه‌ت و گه‌نده‌لیێ نه‌هێلیت و خزمه‌تێن ساخله‌میێ و باژێرڤانیێ دابین بكه‌ت و دابینكرنا وى تشتێ پێدڤى دابینكرنێ ژ شه‌گه‌رێن ژیانا گه‌لێ كورد و دانا مووچه‌یان و برێڤه‌برنا سازیان و دابینكرنا ئاڤێ و كه‌هربێ و ته‌مامكرنا پرۆژه‌یێن راوه‌ستاندى ژ ئه‌گه‌رێ قه‌یرانا دارایى و پێشكێشكرنا پرۆژه‌یێن نوو بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا باوه‌ریا وه‌لاتیان، ئه‌ڤه‌ ل هه‌مبه‌ر ژى بزاڤێ دكه‌ت ئاریشه‌یێن سیایى ل نیڤا هه‌یمێ چاره‌سه‌ر بكه‌ن و پێگه‌هاندن ل گه‌ل هه‌مى لایه‌نێن سیاسى بۆ چاره‌سه‌ركرنا ئاریشان و به‌رامبه‌ركرنا به‌غدا و فشار و ململانێن داهاتى ب ده‌سته‌كى و ده‌نگه‌كێ ب تنێ له‌ورا ئه‌و مه‌زنتره‌ ژ حوكمه‌ته‌كى و ل سه‌ر هه‌مى لایه‌ن و حزبێن سیاسى فه‌ره‌ پشته‌ڤانیێ بكه‌ت كو ئه‌ڤ ملله‌ته‌ بگه‌هیته‌ كنارێ ئارام و ژڤان هه‌مى قه‌یران و ململانان ده‌رباز ببیت ب كێمترین زیان. هه‌كه‌ نه‌ فتنه‌ یێن داهاتى ل دژى كوردستانێ نه‌ و هه‌كه‌ ئه‌و لایه‌ن بسه‌ركه‌فتن ژى د جێبه‌جێكرنا وێ دا، هینگى نه‌ هه‌رێما كوردستانێ دمینیت و نه‌ دۆزه‌كا نه‌ته‌وى یا گرێداى كوردان ل ده‌ڤه‌رێ بۆ ساله‌ها سالێن درێژ و ره‌نگه‌ بۆ چه‌رخان ژى.
و/ ئه‌ڤرۆ

42

داگیركرنا كه‌ركووكێ ژ لایێ ئیرانێ و توركیا ڤه‌ ل ژێر داپووشیا حه‌شدێ و له‌شكرێ عیراقى ل (16/10/2017) ب به‌هانا بجهئینانا دستووى، نه‌ تنێ باندۆرا خوه‌ ل سه‌ر عیراقێ هه‌بوو به‌لێ زیانه‌كا مه‌زنتر ل سه‌ر ده‌ڤه‌رێ هه‌میێ هه‌بیت وبوویه‌ قه‌یرانه‌كا جیهانى، كو جڤاتا ئاسایشا نیڤده‌ولى ل سه‌ر راوه‌ستیایه‌! دیسا ژى هنده‌ك ئاماژه‌ هه‌نه‌ دیاردكه‌ن هه‌روه‌كو ده‌ڤه‌ریا ل به‌ر گوهۆرینێن مه‌زن دبیت هنده‌ك ده‌وله‌تێن دیتر بخوه‌ڤه‌ بگریت و ل سه‌رێ لیستا وان ژى ئیرانه‌!!
ئێدى نه‌ما ڤه‌شارتى ل به‌ر چو كه‌سان كو ئه‌وا ل كه‌ركووكێ هاتیه‌ روودان نه‌ ژ ئه‌گه‌رێ گشتپرسێى بوو ب هیچ ره‌نگه‌كى، به‌لێ ئه‌ڤ فتنه‌ به‌رى ده‌مى یا رێخستى به‌رى ساله‌كێ یان دویان یان پتر، ئارمانجا وان نه‌ ب تنێ كه‌ركووك بوو به‌لكو داگیركرنا هه‌ولێرێ و رۆخاندنا ده‌سهه‌لاتا هه‌رێما كوردستانێ بوو هه‌ر دیسا پرۆژێ حوكمه‌تا قورتالكرنێ پێشده‌م یا پیلانكری بوو، بۆ پشتى ڤان بۆیه‌ران، واته‌ پشتى داگیركرنا هه‌ولێرێ پێنگاڤا دیتر راگه‌هاندنا حوكمه‌تا قورتالكرنێ بوو ب سه‌رۆكاتیا به‌رهه‌م سالح و كانسلكرنا ئه‌نجامێن گشتپرسێى و راگه‌هاندنا ملكه‌چیا ئێكجار بۆ ئیداره‌یا به‌غدا و ته‌هران و ئه‌نقه‌ره‌. ئه‌ڤ پرۆژێ پێشده‌م رێخستى نه‌ تنێ كوردستانا عیراقێ بخوه‌ڤه‌ بگریت، به‌لێ ئارمانجا وى دابه‌شكرنا ده‌ڤه‌رێن كوردى یه‌ ل عیراقێ و سووریێ و په‌یداكرنا شه‌ره‌كێ ناڤخوه‌یى و پشتا جڤاكێ ده‌ولى بكه‌ڤیته‌ ئه‌وا توركى و ئیران و عیراقا داگیركری ژ لایێ ئیرانێ ڤه‌ دهێته‌ كرن، ژ ناڤبرن و راگوهاستن و رامالینا نژادى ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ و دۆرپێچكرن ب شه‌رێ ناڤخوه‌یى. هه‌كه‌ چه‌نده‌كێ ب كویراتى ب چینه‌ د بابه‌تى دا، دێ وێنه‌ ب ره‌نگه‌كێ مه‌زنتر دیاربیت ئه‌و ژى ئه‌وه‌ كو ئیران و توركیا ئه‌ڤ پلانه‌ دانایه‌ و به‌غدا كریه‌ هه‌ڤپشك تێدا، دا ببیته‌ رووگه‌ه بۆ بجهئینانا وێ ب رۆماله‌كا دستووى كو دبنیات دا سه‌رپێچیه‌ بۆ دستوورى و په‌قاندنا وى. هینگى یا فه‌ر بوو لایه‌نه‌كێ كوردى هه‌بیت بۆ ب ساناهیكرنا پلانێ و ئاشكرایه‌ كو لایه‌نێ هێرۆ ئیبراهیم كو دبیته‌ پرانیا مه‌كته‌با سیاسى یا حزبا ئێكه‌تى نشتیمانى وهێزێن نه‌هێلانا تیرۆرا تایبه‌ت ب سلێمانیێ و سه‌ركردێ وێ لاهۆر شێخ جه‌نگى كورێ برایێ جه‌لال تالبانى و باڤل تالبنى كورێ هێرۆخانێ و مام جه‌لال. یسا هنده‌ك سه‌ركرده‌یێن مه‌یدانى ژ پێشمه‌رگه‌ى و ئاشكرایه‌ كو پتریا وان د بنیات دا د سه‌ربازكرینه‌ ل جه‌م ده‌زگه‌هێن موخابه‌راتى یێن هه‌رێماتی و ئه‌وان پاشمایێن دیرۆكى هه‌نه‌ د خیانه‌تێ دا، ئه‌ڤه‌ نه‌یا سه‌یره‌ كو ڤێ جارێ ژى خیانه‌تێ بكه‌ن. ل ڤێره‌ ژى چو ئاسته‌نگ نه‌ماینه‌ بۆ بجهئینانا پلانێ ژ بلى دانا وى ب داپۆشیه‌كا شه‌رعى و دستوورى و راستڤه‌كرناوى ب ره‌نگێ رێكه‌فتنێ و ل ڤێره‌ رۆلێ بالیۆزێ بریتانى (جۆن ویلكس) و بالیۆزێ ویلایه‌تێن ئیكگرتى (دۆگلاس سلێمان) ل عیراقێ و نوونه‌رێ سه‌رۆكێ ئه‌مریكى دشه‌ڕێ دژى داعش دا (بریت كاككورك) دیار دبیت كو پێ راببوون كو رۆناهیا كه‌سك دابوونه‌ ده‌سپێكرنا ئۆپه‌راسیۆنێ كر و سه‌ركرده‌یێن مه‌یدانى یێن پێشمه‌رگه‌ى ڤه‌كێشان یێن سه‌ر ب هێرۆخان ئیبراهیم ڤه‌، ئیك ژ چه‌كێن گرن ژ به‌رۆكێن شه‌ڕى كو ئه‌و تێدابوون، بیاڤ خۆشكر ل به‌رامبه‌ر هێزێن حه‌شدێ و پاسه‌وانێن شۆره‌شا ئیرانى و حزبوللا یا لوبنانى و شیره‌تكارین سه‌ربازى یێن تورك پشتى كو راپۆرتێن سه‌خته‌ و شاش لسه‌ر كه‌توارى وراستیان پێشكێش كرین ئه‌وێن ل سه‌ر ئه‌ردى دهێنه‌ روودان، له‌ورا هه‌لویستێ ئه‌مریكا یێ بێلایه‌ن بوو، نه‌ تنێ بێلایه‌ن به‌لكو یێ تاگیرى به‌غدایێ بوو گه‌له‌ك جاران حه‌تا كو كاروبار ژ كونترۆلێ ده‌ركه‌فتین و ئاژاو و كوشتن و ده‌ربده‌رى ل ده‌ڤه‌رێ په‌یدابووى و ب ده‌هان هزاران خه‌لكێ كه‌ركوكێ وخۆرماتۆ و ده‌ڤه‌رێن دیتر ئاواره‌ بوون و شه‌ره‌كێ دژوار هاته‌ كرن دناڤبه‌را هێزێن پێشمه‌گه‌ى و هێزێن حه‌شدا شه‌عبى دا ب هاریكاریا پاسدارێن ئیرانى ل ده‌ڤه‌را پردێ دناڤبه‌را هه‌ولێر و كه‌ركووكێ دا و حه‌شد تووشى شكه‌ستنه‌كا مه‌زن بوون و د ئه‌نجامدا پاشڤه‌زڤرین، ئه‌ڤى شه‌ڕى ده‌نگڤه‌دانا خوه‌ ی ب هێز هه‌بوو كو ترس نیشا به‌غدا دا و جڤاكێ نیڤده‌ولى نه‌چار كر بهێته‌ ده‌نگ و ل ڤێره‌ هه‌مى تشت دیاربوون و گه‌له‌ك لایه‌ن هه‌تكبه‌ر بوون ئه‌وێن ل پشت ڤان هه‌مى روودانان و راپۆرتێن نوونه‌رێن ئیدارا ئه‌مریكى ده‌روین ده‌ركه‌فتن، پشتى هینگى روودان ب له‌ز كه‌فتن و قه‌بارێ كاره‌ساتێ و ده‌رده‌سه‌ریێ دیاربوو یا كه‌ركووك و ده‌ڤه‌ر تووشبوویێ. ئارمانجێ سه‌ره‌كى ژ ڤێ هه‌مى فتنێ ئه‌و بوو مژوولكرنا هێزێن پێشمه‌رگه‌ى یێن مایى ب شه‌ركرنا حه‌شدێ ل ده‌ڤه‌رێن كه‌ركووك و مه‌خمۆر و شنگار و زمار و په‌یداكرن شه‌ره‌كى ناڤخوه‌یى و پشتى هینگى ئینانا هێزێن ژ ره‌خوروویێن كه‌ركووك هاتینه‌ ڤه‌كێشان به‌ر ب هه‌ولێر ب رێكا دیكه‌له‌ و ده‌ڤه‌را هێران و نازه‌نین، ئه‌ڤه‌ هه‌كه‌ ئه‌م بزانین كو هێزه‌كا مه‌زن و ب هاریكاریا ئیرانێ هاتیه‌ د ئه‌ردێن ئیرانى دا و ل ده‌ڤه‌را حاج ئۆمه‌رن دا جهنشین بوون ل هیڤیا ده‌مژمێر سفڕ بۆ هاتنا هه‌ولێرێ و رۆخاندنا سیسته‌مى و پێكئینانا حوكمه‌تا قورتالكرنێ. به‌لێ ئه‌ڤ هه‌مى فتنه‌ شكه‌ستن پشتى كو پێشمه‌رگه‌ى به‌رۆكێن شه‌ڕى لێ ته‌نگ كرین و په‌رژانه‌كێ به‌رگریكرنێ دانایى ل دۆر دهۆك و هه‌ولێرێ، له‌ورا ڤان هه‌مى هێزان به‌رێ خوه‌ دانه‌ كه‌یسا مژارا قانوونا سه‌رۆكاتیا هه‌رێمێ و پاشخستنا هه‌لبژارتنان ب رێیا په‌رله‌مانى و كه‌یسا بارودۆخان بۆ پووچه‌لكرنا بریارانانا ڤان هه‌ردو قانوونان به‌لێ هه‌ر دیسا شكه‌ستنه‌ ڤه‌، پشتى هینگى سه‌رۆك مسعود بارزانی ده‌سهه‌لاتێن خوه‌ ل سه‌ر جڤاتا وه‌زیران و په‌رله‌مانى و جڤاتا دادوه‌ریێ و ره‌تكرنا مانێ ل سه‌ر پلێ و بریا ردا خۆ كاندید نه‌كه‌ت بۆ هه‌لبژارتنێن بهێن و ئه‌ڤه‌ بوو ئه‌ركێ سه‌رۆكێ حوكمه‌تێ نێچیریڤان بارزانى مه‌زن ئێخستى و مه‌زن كری بۆ قورتالكرنا هه‌رێمێ ژڤان هه‌مى قه‌یران و فشاران.
ل ڤێره‌ باش دیار دبیت كو نوونه‌رێن ئه‌مریكا و بریتانیا و فره‌نسا ل عیراقێ كێكا كه‌ركووكێ ل سه‌ر كۆمپانیێن مه‌زن دابه‌شكرینه‌، هه‌لبه‌ت ل به‌رامبه‌ر ده‌سكه‌فتیێن مه‌زن و راده‌ستكرن بۆ به‌غدا و دانا مۆله‌تێ بۆ بجهئینانا نه‌خشه‌یێن ئیران و توركیا، بێى گرنگیه‌كێ به‌ده‌نه‌ جهێ خه‌لكێ لێ دژیت و تووشبوونا وان بۆ ژناڤبرن و كوشتن و راگوهاستنێ و یا خرابتر ژى ژڤێ ئێكێ ئه‌وه‌ كو ئه‌وان پشتا خوه‌ دایه‌ مایتێكرنا هێزێن پاسدارێن ئیرانى د ئۆپه‌راسیۆنێ دا ب ره‌نگه‌كێ مه‌زن، كو ئه‌ڤێ بخوه‌ ژى چه‌ند پسیارێن زۆر و خال په‌یداكرینه‌ ناهێنه‌ هه‌ژمارتن ل سه‌ر ئه‌وا دهێته‌ كرن و هاتیه‌ كرن هه‌تا نها و بۆچى ئه‌ڤه‌ هه‌مى ل دژى گه‌لێ كورد و خرابكرنا پرۆسا دیمۆكراسیێ و كوشتنا مۆزایكا پیكڤه‌ژیانا ئاشتیانه‌ د ناڤبه‌را پێكهاتین وى دا، چونكو ئه‌وى ب تنێ ده‌ربرین ژ بۆچوونا خوه‌ كر ب رێیا گشتپرسیێ كو ئه‌وى سه‌ربخوه‌یى دڤێت كو مافه‌كێ پاراستى یه‌ ب گۆر پره‌نسیپ و قانوونێن نه‌ته‌وێن ئێكگرتى. ل دووماهیێ دیاربوو كو پرۆسا گشتپرسیێ رویێ راست یێ چه‌ندین ئه‌جینده‌یێن هه‌رێماتیك دیاركرن و هه‌بوونا وان و نیازێن وان ل ده‌ڤه‌رێ وه‌كو توركیا و ئیران و رۆناهى خسته‌ سه‌ر لایه‌نێن ڤان ئه‌جینده‌یان بجهدئینن ژ لایێ كۆمپانى و حزبان وهنده‌كێن دیتر و هه‌مى ئاماژه‌ ته‌كه‌ز دكه‌ن كو ده‌ڤه‌ر یا ل هه‌مبه‌رى گوهۆرینێن مه‌زن دبیت گه‌له‌ك ده‌وله‌تان بخوه‌ڤه‌ بگریت و ل سه‌رێ لیستێ ژى ئیرانه‌ یا كو نها بوویه‌ ئه‌مبراتۆرا رۆژهه‌لاتا ناڤین و سیاسه‌تێن خوه‌ ب رێیا میلیشیات و مافیایێن چه‌كدار دسه‌پینیت بوویه‌ گه‌فه‌كا راسته‌وخوه‌ ل سه‌ر هه‌مى وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ و جڤاكێ نیڤدولى و ئه‌ڤ میلیشیاته‌ ئاسایشێ ل ده‌ڤه‌رێ تێكدده‌ن بۆ به‌لاڤه‌كرنا ته‌شییع و سیاسه‌تێن ئیرانێ، چونكو دهێته‌ هه‌ژمارتن وه‌كو گه‌فه‌كا مه‌زن و راسته‌ و خوه‌ بۆ وه‌لاتێن كه‌نداڤى و به‌رژه‌وه‌ندیێن ده‌وله‌تێن مه‌زن له‌ورا لڤینێن مه‌زن هه‌نه‌ ژلایێ ده‌وله‌تێن مه‌زن ڤه‌ بۆ پێكئینانا هه‌ڤپه‌یمانیه‌كا ده‌ولى هه‌روه‌كو هه‌ڤپه‌یمانیا هه‌یى ل دژى داعش و دۆرپێچكرنا ده‌سهه‌لاتا ئیرانێ و سه‌پاندنا سزایێن مه‌زن لسه‌ر و ل سه‌ر توركیا ژى و ل دووماعیێ ژى دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ پارچه‌كرنا ده‌ڤه‌رێ و دامه‌زراندنا ده‌وله‌تێن نوو ئه‌وێن دێ بنه‌ ده‌وله‌تا كوردستان ئێك ژ ده‌وله‌تێن مه‌زن و ب هێز تێدا.
و/ ئه‌ڤرۆ

33

بێگومان ئه‌وا ل كه‌ركووك و خۆرماتۆ و پتریا ده‌ڤه‌رێن مادێ 140 هاتیه‌ كرن و هاتینه‌ داگیركرن ژ لایێ حه‌شدێ و ئیرانێ و ب هاریكاریا هنده‌ك لایه‌نێن كوردى، باندۆره‌كا مه‌زن ل سه‌ر هه‌رێمێ هه‌بوو و ب تایبه‌ت عیراقێ ب گشتى و پشتى هینگى گشتیا ده‌ڤه‌رێ كارتێكرن ل ڤان روودانان كر، كو ب رۆلێ خوه‌ ئاریشه‌كا ده‌ولى په‌یداكر. كوو به‌غدا بۆ خوه‌ هه‌ژمارت وه‌كو سه‌ركه‌فتنه‌ك، هه‌رێمێ ژى وه‌كو سه‌رپێچی و داگیركرنه‌ك دانا د ناڤا ڤان كاروبار و كاودانان دا، به‌غدا ده‌ست ب په‌یوه‌ندیان و هاتنوچوونان كر بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا هه‌لویستێ نیڤده‌ولى ل دژى هه‌رێمێ ب به‌هانا سه‌پاندنا سه‌روه‌ریا قانوونێ و دستوورى و به‌رزه‌كرنا راستیێن ل سه‌ر ئه‌ردى دهێته‌ برێڤه‌برن، به‌لێ هه‌تا نها شكه‌ستینه‌ و لڤین و ئاراسته‌كرن ل دژى نیازێن به‌غدا دهێنه‌ لڤین، هه‌ر ژ ده‌سپێكرن ل دژى نیازێ، به‌غدا ژ هه‌لویستێ ئه‌مریكا و هه‌تا دگه‌هیته‌ هه‌لویستێ رۆسیا ژ ئه‌وا د ناڤبه‌را به‌غدا و هه‌ولێرێ دا، هه‌لویسته‌كێ ب هێزه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیا هه‌رێمێ و په‌یامه‌كا ئاشكرایه‌ بۆ هه‌مى لایه‌نان و ره‌تكرنا داخوازیێن وه‌زیرێ ده‌رڤه‌ یێ عیراقێ ب هه‌مى ره‌نگان، ئه‌ڤ ئێكه‌ هه‌كه‌ ئه‌م بزانین كو حوكمه‌تا رۆسیا ل هه‌مان ده‌مى راگه‌هاند ژ روودانێن كه‌ركووك، ئه‌و رێكه‌فتنا كۆمپانیا رۆس نه‌فت ل گه‌ل حوكمه‌تا هه‌رێمێ بۆ لێگه‌ریان و ده‌رخستنا پترۆلێ ل پێنچ جهان ل هه‌رێما كوردستانێ. نێزیكیا رۆسیا ژ كێشه‌یا كوردى ب ڤى ره‌نگى و هه‌لویستێ وێ ل هه‌مبه‌رى وێ و ب تایبه‌تى ژى پشتى سه‌ره‌دانا نێچیرڤان بارزانى بۆ رۆسیا و پشكداریا وى د كۆنگرێ سانتسبۆرگ دا كو د ئه‌نجام دا، لێكتێگه‌هشتن و رێككه‌فتنێن مه‌زن ده‌ركه‌فتن، ئه‌ڤ ژى بۆ سیاسه‌تین حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و سه‌رۆكێ دزڤریت، د ڤى ئاراسته‌ى دا، واته‌ كۆمكرنا به‌رژه‌وه‌ندیێن وه‌لاتێن زلهێز ل كوردستانێ بۆ پشتگیریا كوردستانێ ژ ڤان گه‌ف و مایتێكرنێن هه‌رێماتیك.
ناهێته‌ ژبیرڤه‌برن كو تشتێ هاتیه‌ روودان، پێشده‌م یا رێخستى بوو و هه‌ر ده‌مه‌كێ نه‌یێ كورت و چو په‌یوه‌ندى ب بابه‌تێ گشتپرسیێ ڤه‌ نینه‌. ڤه‌جنقینه‌كا مه‌زن ل ناڤا هه‌رێمێ دا په‌یداكر، به‌لێ ئه‌و ره‌نگڤه‌دان پتر یا كاریگه‌ر بوو ل سه‌ر به‌غدا بخوه‌ ژ هه‌ولێرێ، ئه‌ڤ رۆژێن داهاتى ژى دێ رووبه‌رێ وێ كارتێكرنێ سه‌لمینن كو هه‌ما عیراقه‌كا ئێكگرتى بدووماهى بینن. زالبوونا میلیشیاتێن تاگیر بۆ ئیرانێ، چو ئیرانى بیت یان عه‌ره‌بى شیعى یانژى توركمانى یان كوردى ل سه‌ر كه‌ركووكێ و پتریا ده‌ڤه‌رێن 140 ژى، گه‌له‌ك ژ باده‌كان ته‌ڤلى هه‌ڤكرن و ژیواره‌كێ دیتر به‌رپاكر، ئاوایه‌كێ مژه‌وى، به‌لێ پتریا وه‌لات و كۆمپانیان مانه‌ ل سه‌ر نوونه‌راتیا دیپلۆماسى و ئابووى و بازرگانى ل هه‌رێمێ، به‌لێ ره‌نگه‌ هه‌ڤركیا روودانان كر، سه‌ره‌راى مه‌ترسیا وێ، ئه‌ڤه‌ ژى ڤه‌دگه‌ریێت بۆ باوه‌ریا وێ ب سازیێن حوكمه‌تێ و سه‌رۆكاتیا وێ و سه‌رۆكاتیا هه‌رێمێ، ئاشكرایه‌ كو ئه‌و كوردان و هه‌رێما كوردستانێ ناگوهۆرن ب كۆمه‌كا عیساباتان یێن پترۆلێ و غازێ ددزن و ته‌ر وهشكا پێكڤه‌ دسۆژن ژ پێخه‌مه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌. پشتراست كر كو ئه‌و ب چو ره‌نگه‌كى نیازا هزركرنێ و په‌یره‌وێ سیاسى ل عیراقێ نه‌كریه‌ پشتى رزگاركرنا وێ ل سالا 2003، به‌ره‌ڤاژى، ئێدى مه‌ترسیدارتر لێهات و بوو گه‌فه‌ك نه‌ تنێ ل سه‌ر ناڤخوه‌ به‌لێ خوه‌ ل سه‌ر وه‌لاتێن هه‌ڤسوى و جیهانێ ژى.
دبیت پشتى ده‌ركه‌فتنا قانوونا پترۆلێ و غازێ یا تایبه‌ت ب هه‌رێما كوردستانێ ڤه‌، یا هه‌ژمار (22) ل 2007 حوكمه‌تێ بزاڤ كر مفایى ژ ڤێ قانوونێ وه‌ربگریت هه‌تا دووماهى راده‌ و كاركرن ب گۆره‌یى وێ، ب تایبه‌ت كو هه‌ڤبڕنێ ل گه‌ل دستوورێ عیراقى نه‌كه‌ت چونكو ژ ماف و ده‌سهه‌لاتێن هه‌رێمێ یه‌ ل گۆر مادێ 121 ژ دستوورى، ئه‌ڤه‌ هه‌كه‌ بزانین و هه‌تا نها كو حوكمه‌تا به‌غدا ئه‌ڤ جۆره‌ قانوونه‌ نینه‌. حوكمه‌تا هه‌رێمێ سیاسه‌تك و پلانه‌كا درێژخایه‌ن دانابوو بۆ كاركرن ل گۆره‌ى وێ و ل سه‌ر چه‌ندین به‌ره‌یان، شیا كو خوه‌ بپارێزیت ژ سیاسه‌تێن حوكمه‌تا به‌غدا یا تاكلایه‌ن و راده‌كى بۆ خوه‌ بدانیت كو بزاڤ دكرن هه‌ر تشته‌كى بێخیت ده‌ستێ حوكمه‌تا ناڤه‌ندى بهێز بێخیت و زال بیت ل سه‌ر هه‌مى قه‌بارێن عیراقێ و هه‌لبه‌ت ناكۆكى دستووى. ل 4/8/2012 حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ژیا كۆمپانیا غازبرۆم یا رۆسى یت مه‌زن رازى بكه‌ت بۆ وه‌به‌رهێنانێ د بیاڤێ وزێ دا ل ناڤ هه‌رێمێ و چه‌ندین گرێبه‌ست ئیمزا كرن و كۆمپانیا غازبرۆم ده‌ست ب كارى كر د سێ كۆلكان دا، ئه‌و ژى گه‌رمیان و شاكال و حه‌لبجه‌ و پشتى هینگى ب دروستى ل كۆنگرێ سانتسبرگ ل 2/6/2017 كۆمپانیێ داخواز ژ هه‌رێمێ كر كو ئه‌وێ دڤێت هێشتا بیاڤێ كارێ خوه‌ به‌رفره‌هتر بكه‌ت ل ناڤا هه‌رێمێ و ل هه‌مان ده‌مى حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ گرێبه‌سته‌كا درێژخایه‌ن ئیمزاكر ل گه‌ل كۆمپانیا رۆزنه‌فت یا خوه‌دى حوكمه‌تا رۆسى و ده‌رباه‌رى وێ كۆمپایێ بریارا دا 700 هزار به‌رمیلان رۆژانه‌ بكڕیت ژ پترۆلا خام ژ هه‌رێمێ دا كو پشتى هینگى بلندببیت به‌ر ب ملیۆن برمیل ل دووماهیا سالا نها و كاركرن د پێنچ كۆلگێن هه‌رێما كوردستانى دا.
د پیڤاژۆیه‌كا پێكڤه‌گرێداى دا حه‌كمه‌تا هه‌رێمێ ل 18/9/2017 رێككه‌فتنا خوه‌ ل گه‌ل كۆمپانیا رۆزنه‌فت راگه‌هاند بۆ درێژكرنا بۆڕیا غازا سروشتى ب رێیا توركیا به‌ر ب به‌نده‌رێ جیهان ب مه‌زاختیا ملیار دۆلار و ب هاتنا سالا 2019 كۆمپانى دێ پێدڤیێن هه‌رێمێ ژ غازا سروشتى ل ناڤخوه‌ و ل سالا 2020 دێ هێنه‌ فرۆتن بۆ بازارێن جیهانى ب قه‌بارێ 30 ملیار مه‌ترێن شه‌شپۆله‌ ب سالانه‌ و ئه‌ڤ چه‌نده‌ ئاماژێ دده‌ته‌ ره‌هه‌ندێ ستراتیجى یێ ڤان جۆره‌ رێكه‌فتنان و گرێبه‌ستان، هه‌روه‌سا ژى ل سه‌ر ره‌زامه‌ندیا لایه‌نێ توركى ژ ڤان گرێبه‌ستان، دوور ژ هنده‌ك بۆیه‌رێن ل به‌ر چاڤكێن كامیرا و نووچه‌یێن رۆخسارى، هه‌لبه‌ت ژى رێگری هینگى نه‌كربوو ل سه‌رده‌مێ گشتپرسى ل هه‌رێمێ هاتیه‌ كرن ل 25 ى ئیلۆنا بۆرى، سه‌ره‌راى هنده‌ك كریارێن رۆتین یێن پشتى گشتپرسیێ هاتینه‌ كرن، ئه‌ڤه‌ ژى ل سه‌ر رۆسیا ژى دهێته‌ سه‌پاندن. ئه‌ڤ ئێكه‌ دیار دكه‌ت كو فه‌ره‌ ل سه‌ر حوكمه‌تا هه‌رێمێ كو كاره‌كێ مه‌زن ئه‌نجامدایه‌ بۆ دانانا بنیاته‌كێ ئابوورى یێ ب هێز بۆ سه‌ربخوه‌یا پاشه‌رۆژێ ب رێیا وان رێكه‌فتنێن ل گه‌ل وان كۆمپانیان ئیمزا كرین، كۆمپانێن زلهێز و سه‌ركێش د ڤى بیاڤى دا و ب داخوازیا چه‌ندین وه‌لاتان وه‌كو ئه‌مریكا و رۆسیا و فره‌نسا و ئیمارات و هنده‌كێن دیتر. حوكمه‌تێ بزاڤێن خوه‌ چڕتر لێكرینه‌ پێشده‌م وه‌كو بزاڤ بۆ چاره‌سه‌ركرنا ئاریشێن خوه‌ ل گه‌ل چه‌ندین كۆمپانیان وه‌كو رێكه‌فتنا كۆمپانیا دانا غاز یا ئیماراتى و دانا یا نه‌رۆیجى بۆ راستڤه‌كرنا ناكۆكیێن خوه‌ و دانا ده‌ینێن خوه‌ كو كارتێكرنێ نه‌كه‌ت سه‌ر باوه‌ریا بده‌ستخشتى ژ حوكمه‌تا هه‌رێَمێ د ڤى بیاڤى دا و دا كو كارتێكرنێ نه‌كه‌ته‌ سه‌ر بزاڤێن ژدل یێن هه‌رێَمێ بۆ راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا خوه‌ یا سه‌رخوه‌. له‌ورا ل سه‌ر حوكمه‌تا هه‌رێمێ دهێته‌ سه‌پاندن كو ئه‌و سه‌ربازێ (مه‌جهۆله‌) یێ كو كاردكه‌ت بۆ ئاڤاكرنا كیانه‌كێ سه‌ربخوه‌ ل باكۆرێ عیراقى.
و/ئه‌ڤرۆ

39

هه‌كه‌ ئه‌م ل دیرۆكا دیپلۆماسیا كوردى بنێرین، دێ بینین كو یا دۆرپێچكریه‌ و نه‌گه‌هشتیه‌ ئاستێ په‌یوه‌ندیێن دیبلۆماسى، به‌لێ ل سه‌ر په‌یوه‌ندیێن كه‌ساتى بوون د ناڤبه‌را سه‌ركردێن كورد و هنده‌ك ژ به‌رپرسان، خوه‌ ل گه‌ل هنده‌ك میدیاكارێن هنده‌ك وه‌لاتان بوون، كو پتریا وان ژ بیاڤێ ئه‌منى یان له‌شكرى بوو، به‌رى یێ دبلۆماسى، ئه‌ڤجا ئه‌ڤ هه‌لویسته‌ یێ ب ڤى ره‌نگى بوو حه‌تا كو رێككه‌فتنا 11 ئادارێ ل سالا 1970 هاتیه‌ ئیمزاكرن د ناڤبه‌را سه‌ركرده‌یا كوردى و رژێما ده‌سهه‌لاتا به‌غدا و دامه‌زراندنا ده‌ڤه‌را ده‌سهه‌لاتا ئۆتۆمى، هه‌ر ژ وى ده‌مى ئێدى بازنه‌یێ په‌یوه‌ندیێن دیبلۆماسى یێن سه‌ركرده‌یا كوردى به‌رفره‌ه دبیت حه‌تا مژار گه‌هشتیه‌ ئه‌ڤێ رۆژا مه‌.
پشتى ئادارا 1991 و هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانى ل سالا 1992 و پێكئینانا كابینه‌یا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ، حوكمه‌تێ بزاڤ كر په‌یوه‌ندیێن دبلۆماسى رێكبێخن و سیاسه‌ته‌كێ بۆ بدانن، ل گۆر به‌رژه‌وه‌ندیێن سیاسى و ستراتیجى و بێخنه‌ د خزمه‌تا گه‌ل و دۆرزا كوردى دا، سه‌ره‌راى هه‌مى ململانان و فشارێن زۆرێن مه‌زن چو د ناڤخوه‌یى بن یان ده‌ره‌كى ل سه‌ر حوكمه‌تێ و سه‌ركرده‌یێن هه‌رێمێ.
هه‌رێم تووشى گه‌له‌ك شه‌ڕ وقه‌یرانان بوو ژ سالا 1993، هه‌تا دووماهیا سالا 1998 ره‌نگه‌ یا ژ هه‌میان به‌رزتر دۆرپێا ئابووى یا بێنته‌نگ بیت ل سه‌ر هه‌رێمێ ژ لایێ جڤاكێ ده‌ولى ڤه‌ و ژ لایێ رژێما عیراقى وبه‌رپابوونا شه‌ڕێ ناڤخوه‌یى و پشتى هینگى شه‌ڕ ل دژى حزبا كرێكارێن كوردستانێ و ب دریژیا ڤى ده‌مى، حوكمه‌تا هه‌رێمێ كار ل سه‌ر وێ ئێكێ كر كو ل دووڤ فشارێن ده‌رڤه‌ نه‌چیت ژ لایێ ئیران و توركیا و په‌سنا سیاسه‌ته‌كا گه‌له‌ك یا و ئارام نه‌رم كریه‌، ژ بۆ حه‌باندنا قه‌یرانان و دوورخستنا چێبوونا هنده‌ك قه‌یرانێن دیتر. هه‌ر ژ سالا 1998 و هه‌تا به‌رى رۆخیانا رژێمێ ل عیراقێ ل سالا 2003، حوكمه‌تا هه‌رێمێ و سه‌ره‌راى پارچه‌بوونا وێ یا ئیدارى شیا هنده‌ك ئاریشان چاره‌سه‌ر بكه‌ت و جۆره‌كى به‌رقراریا ئه‌منى دروست بكه‌ت خوه‌ ئابوورى ژى و دوباره‌ د رێخستنا دیبلۆماسیا كوردى دا بچیته‌ڤه‌ و ب جیهانێ ڤه‌ گرێبده‌ت و بۆ خزمه‌تا جڤاكێ كوردى ته‌رخان بكه‌ت و بۆ خوه‌ بنیاته‌كێ ساخله‌م بدانیت ل سه‌ر لێكتێگه‌هشتن و به‌رژه‌وه‌ندیێن هه‌ڤپشك ئاڤا بكه‌ت كو پشتى هینگى ئه‌ڤ په‌یوه‌ندیه‌ به‌رهه‌ڤ ببن بۆ نوونه‌راتیا دیبلۆماسى. پشتى رۆخیانا رژێمێ سالا 2003 و بۆ سالا 2007 حوكمه‌تا هه‌رێمێ شیا ژ گه‌له‌ك قه‌یرانان را ده‌رباز ببیت و یا ژ هه‌میان به‌رزتر ئێكبوونا هه‌ردو ئیداره‌یان و پێكئینانا ئێك حوكمه‌ت هه‌مى لایه‌نان بخوه‌ڤه‌ بگریت و په‌یوه‌ندیێن سیاسى و دیبلۆماسى بڤه‌گوهێزیت بۆ نووراتیا دیبلۆماسى و ڤه‌كرنا نڤیسینگه‌كى ل جڤاتا وه‌زیران بۆ رێخستنا په‌یوه‌ندیێن ده‌رڤه‌ یێن حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و ئه‌وێن به‌رهه‌مێ وى پشتى هینگى هاتین كو هه‌رێم پشكداریێ بكه‌ت د كۆنگره‌یێن نیڤده‌ولى دا وه‌كو كۆربه‌ندێ دافۆس و عمان وسانپترسبۆرگ و میۆنیخ و یێن دیتر وه‌كو كۆنگره‌یێن ده‌ولى یێن هه‌مى ده‌رگه‌ه ڤه‌كرین ل به‌رامبه‌ر دیبلۆماسیا كوردى. بزاڤێن حوكمه‌تا هه‌رێمێ ل ڤى راده‌یى رانه‌وه‌ستیایه‌ به‌لێ ب له‌ز حوكمه‌تێ بۆخوه‌ قه‌ستا ڤه‌كرنا نوونه‌راتیێن خوه‌ كرن ل گه‌له‌ك ژ وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ و ئێكه‌تیا ئه‌ورۆپى و ئه‌مریكا و رۆسیا و وه‌لاتێ عه‌ره‌بى، هه‌ر ژ ده‌سپێكا مادێ 121 ژ دستوورێ عیراقى و كو بوویه‌ ئه‌گه‌ر گه‌له‌ك ژ ده‌وله‌تان قونسلیێن گشتى یێن خوه‌ ڤه‌كه‌ن ل هه‌رێمێ وه‌كو (ویلایه‌تێن ئێكگرتى و فره‌نسا و ئه‌لمانیا و بریتانیا و توركیا و ئیران و كوریا ژێرێ و رۆسیا وفه‌لستین) و هنده‌ك وه‌لاتان نڤیسینگه‌هێن خوه‌ یێن بازرگانى ڤه‌كرن وه‌كو (مسڕ و یۆنان و نه‌مسا و كرواتیا) هنده‌ك نڤیسنگه‌ه ژى بۆ هنارتنێن دیبلۆماسى وه‌كو (نه‌ته‌وێن ئێكگرتى و یابان و كوریا ژێرى) كو ئه‌وان ب رۆلێ خوه‌ ئه‌ڤ وه‌لاته‌ ویێن دیتر هانداینه‌ بۆ وه‌به‌رهێنانێ ل هه‌رێما كوردستانى.
ره‌نگه‌ ململانا هه‌رى مه‌زن یا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ تووشبوویێ، پشتى دیاربوونا رێخراوا تیرۆرى یا داعش ل ناڤه‌ندێن سالا 2014 و كونترۆلا وێ ل سه‌ر سێچارێكا ئه‌ردێن عیراقێ و پشتى وێ ژى، شه‌ره‌كێ دژوار كربوو سه‌ر هه‌رێمێ، ئه‌ڤه‌ هه‌كه‌ بزانین كو حوكمه‌تا به‌غدا بۆدجه‌ و مووچه‌یێن كارمه‌ندێن هه‌رێمێ بڕی بن ل ده‌سپێكا هه‌مان سالێ و ئاواره‌بوونا نێزیكى دو ملیۆن ئاواره‌یان ژ چه‌ندین ده‌ڤه‌رێن عیراقێ بۆ هه‌رێمێ، ڤان هه‌مى بارودۆخان هه‌رێم خسته‌ به‌ر دۆخه‌كى و تاقیكرنه‌كا سه‌خت گه‌هشته‌ رادیێ لۆتكه‌یا بێزاریێ. حوكمه‌تا هه‌رێمێ ب هه‌مى ره‌نجا خوه‌ بزاڤكرن بگه‌هیته‌ رێككه‌فتنه‌كى ل گه‌ل حوكمه‌تا به‌غدا، به‌لێ هه‌مى بزاڤێن وى بسه‌رنه‌كه‌فتن، ئه‌ڤجا حوكمه‌تێ بریار دا بژاره‌یێن به‌رهه‌ڤ شرۆڤه‌ بكه‌ت ل به‌رامبه‌رى خوه‌ بۆ سڤككرنا قه‌یرانان و فشارێن بێنته‌نگ و ده‌ركه‌فتن ب كێمترین زیان، و پشتى چه‌ندین دیالۆگان حوكمه‌تا هه‌رێمێ بریا ردا سه‌ربخوه‌یا ئابوورى ژ عیراقێ براگه‌هینیت، كو هنده‌كا وه‌سا راڤه‌كربوو كو خۆكوژشتنه‌كا سیاسى و ئیداریى و ئابوورى و دبلۆماسى یه‌ ژى، كو هه‌رێم ب ڤێ بریارێ دێ گه‌له‌ك ژ به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ ژده‌ست ده‌ت ل ده‌ڤه‌رێ یان ل جیهانێ، به‌لێ ناكۆكى پێشدیتنان، حوكمه‌ت شیا رێیه‌كى بۆ فرۆتنا پترۆلێ ڤه‌ببینیت و مفای ژ وان په‌یوه‌ندیێن دیبلۆماسى وه‌ربگریت، یێن ل ده‌مێن پێشین دا و شیا ژى بۆ خوه‌ سیاسه‌ته‌ما ئابوورى یا دیتر بۆ خوه‌ دروست بكه‌ت نه‌رمتر بیت و گه‌له‌ك ستراتیژیتر بیت و بزڤریته‌ هه‌یكلێ حوكمه‌تێ و رێخستنا داهاتیێن خوه‌ و مه‌زاختنێن خوه‌، ئه‌ڤ سیاسه‌ته‌ ب پله‌یه‌كا مه‌زن سه‌ركه‌فت ب بۆراندنا قووناغێن مه‌ترسیدار دا ژ قه‌یرانێن بێنا وێ ته‌نگ كری. حوكمه‌تا هه‌رێمێ ب وان سیاسه‌تێن خوه‌ یێن ئارام یێن په‌سنینا وێ كریى و هێشتا ژى دكه‌ت كو گه‌له‌ك قه‌یران و ململانێن ده‌ركى و ناڤخوه‌یى بحه‌بینیت و فشارێن سیاسى و خوه‌ به‌رهه‌ڤى گشتپرسیێ كری و زۆر سه‌ركه‌فتیانه‌ ئه‌نجامدا ژى، لێ هێشتا ژى حوكمه‌ت تووشى دۆخێن خرابتر بوویه‌ ژى، به‌لێ سه‌ربۆرێن پێشین ئه‌و هێزا ژهه‌ژى دایه‌ حوكمه‌تێ كو ڤى ده‌مى برێڤه‌ببه‌ت و ب كێمترین زیان و گه‌لێ كورد بگه‌هینته‌ كنارێ ئارام و سه‌بخوه‌.
و/ ئه‌ڤرۆ

33

پشتى كاودانێن سالا 2011 كو زۆربه‌یا وه‌لاتێن عه‌ره‌بى ڤه‌گرتین و ناڤ لێ هاتیه‌كرن وه‌ك بۆهارا عه‌ره‌بى و دروستبوونا داعش ل سالا 2014 و كۆنترۆلا وێ بۆ ده‌ڤه‌رێن گرنگ و مه‌زن ل عیراق و سووریێ هه‌مى پێشبینى بۆ وێ چه‌ندێ چوون كو ده‌ڤه‌ر ب گشتى د به‌ر ب گورانكاریێن مه‌زن چیت و د دابه‌ش بیت. له‌ورا زۆربه‌یا وه‌لاتێن زلهێز خوه‌ بۆ وێ قووناغێ حازركریه‌ و هه‌ر وه‌لاته‌كى پرۆژێ خوه‌ یێ تایبه‌ت هه‌یه‌ و ب هوورى چاڤدێریا كاودانان دكه‌ن و كۆمپانیێن خوه‌ بۆ هه‌مى پێشهاتان حازركرینه‌ ژ وان ژى وه‌لاتێ رۆسیان.
گومان تێدا هه‌رێما كوردستانێ هه‌مى حازرى كرینه‌ كو ب باشترین شێوه‌ مفایى ژ ڤان كاودانا و ڤێ ده‌لیڤێ ببینیت و بسه‌ربخوه‌یا خوه‌ شاد ببیت پشتى زۆربه‌یا هه‌را زۆرا ده‌ڤه‌رێن مادێ 140 پێشمه‌رگه‌یى كونترۆلكرین و جهێ خوه‌ لێ موكمكرى و پشتى ب ئێكجارى بێهیڤى بووین ژ به‌غدا سه‌ركردایه‌تیا كوردستانێ ل 7/6/2017 بریارا دا گشتپرسى ل هه‌رێما كوردستانێ و ده‌ڤه‌رێن ده‌رڤه‌یه‌ ئیدارا هه‌رێما كوردستانێ بێته‌ ئه‌نجامدان و پاشه‌رۆژا خوه‌ دیاركه‌ن.
خۆیایه‌ كو حوكمه‌تا هه‌رێمێ شیایه‌ هه‌ر ژ سالا 2007 تا نوكه‌ گرێبه‌ستا ل گه‌ل چه‌ندین كۆمپانیێن هه‌ره‌ مه‌زن ل جیهانێ گرێده‌ت د هه‌مى واران دا، تایبه‌ت بوارێ نه‌فت و گازێ دا وه‌ك ئیكسۆن مۆبیل و شیفرۆن یێن ئه‌مریكى و توتال یافره‌نسى و دى ئێن و یانه‌رۆیجى و جنل انرجى یا توركى و دانه‌گاز یا ئیماراتى و غازبرۆم یارۆسى و چه‌ندین كۆمپانیێن دى و مه‌ره‌م، ب تنێ لایه‌نێ ئابوورى نه‌بوویه‌، به‌لكو لایه‌نێ سیاسى پتر گرنگى پێ هاتیه‌دان چونكى حوكمه‌ت و سه‌ركردایه‌تیا كوردى باش دزانیت كو ڤان كۆمپانیان چه‌ند كارتێكرنا خوه‌ هه‌یه‌ ل سه‌ر بریارا سیتسى یاوان وه‌لاتان و نوكه‌ كار ل سه‌ر دئێته‌ كرن چاوا بریارا وان وه‌لاتا بێخنه‌ د خزمه‌تا پرسا ریفراندۆم و سه‌ربخوه‌یا كوردستانێ دا.
یا ڤه‌شارتى نینه‌ كو به‌رى پشكداریكرن ل كۆنگرێ ئابوورى ل سانبترسبرگ ل مه‌ها 6/2017 كو سه‌رۆكێ رۆسیا ب فه‌رمى داخواز ژ سه‌رۆكێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ كربوو كو تێدا پشكدار ببیت. حوكمه‌تێ هه‌مى حازرى كربوون بۆ پشكداریكرنێ و ئیمزاكرنا گرێبه‌ستا و مه‌زنترین گرێبه‌ست د وى كۆنگره‌یى دا ژ لایێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ڤه‌ هاته‌، ئیمزاكرن ل گه‌ل مه‌زنه‌ كۆمپانیا رۆسى (رۆسنه‌فت) كو 69% ژ پشكێن وێ یێن حوكمه‌تا رۆسیانه‌ و 31% یێن كۆمپانیا ئیكسۆن مۆبیل یا ئه‌مریكى و BP یابریتانینه‌ و ماوێ گرێبه‌ستێ 20 سالن و ل قووناغا ئێكێ كۆمپانى د رۆژانه‌ 700 هزار به‌رمیلێن نه‌فتا خام ژ حوكمه‌تا هه‌رێمێ كریت و ل دووماهیا سالێ ئه‌ڤ رێژه‌یه‌ بلند ببیت هه‌تا دگه‌هیته‌ ملیۆن به‌رمیلان و ل پێنچ بلۆكێن نه‌فتێ كاركه‌ت. قووناغا دووێ یاگرێبه‌ستێ ل رۆژا 18/9/2017 هاته‌ راگه‌هاندن ئانكو ب حه‌فتیه‌كێ به‌رى ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ، ئه‌و ژى راگه‌هاندنا ئیمزاكرنا گرێبه‌ستێ د ناڤبه‌را هه‌ر دو ئالیان دا بۆ راكێشانا بۆریه‌كا غازا سروشتى بۆ به‌نده‌رێ جیهان یێ توركى ب بهایێ ئێك ملیار دۆلاران كو تا سالا 2019 كۆمپانى هه‌مى پێداویستیێن هه‌رێمێ ژ غازێ دابینه‌كه‌ت و ل سالا 2020 غازا سروشتى ره‌وانه‌یى ژ ده‌رڤه‌ بكه‌ت و سالانه‌ 30 ملیار مترێن سێجا ره‌وانه‌ بكه‌ت. ئه‌ڤه‌ بخوه‌ نامه‌كا زۆرا ب هێز بوو بۆ زۆربه‌یا ئالیێن ساسى و ده‌ره‌كى.
ل ڤێره‌ خۆیا دبیت كو سه‌ركردایه‌تیا كوردى و حوكمه‌تا هه‌رێمێ زۆر شاره‌زایانه‌ ره‌فتار ل گه‌ل كاودان و پێشهاتێن ده‌ڤه‌رێ كریه‌ و حه‌كیمانه‌ ره‌فتار ل گه‌ل وان سیاسه‌تان كریه‌ یێن كو ل ده‌ڤه‌رێ دئێنه‌ گێران و بۆ پرسا سه‌ربخوه‌یا كوردستانێ پتر ژ پلانه‌كێ دارێتیه‌ ژ هه‌مى لایه‌نان ڤه‌ بۆ زامنكرنا پاشه‌رۆژا گه‌لێ كوردستانێ له‌ورا هۆسا پێگه‌هێ هه‌رێمێ ب هێزكه‌تیه‌ و بابه‌تێ ریفراندۆمێ ده‌نگ ڤه‌دایه‌ ل جیهانێ و هه‌ر ئه‌ڤه‌ بوویه‌ كو تانوكه‌ رۆسیا بێ ده‌نگیێ هه‌لبژێریت و ب هوورى چاڤدێریا كاودان و هه‌لویستا بكه‌ت و د به‌رامبه‌ردا جكومه‌تا هه‌رێمێ ب راگه‌هاندنا گرێبه‌ستێن خو دگه‌ل روسنه‌فت نامه‌كا رون و ئاشكرا و ب هێز گه‌هانده‌ جیهانێ كو هه‌مى ده‌رگه‌ه و بژارده‌ ل به‌رامبه‌ر پرسا سه‌ربخوه‌یا كوردستانێ دڤه‌كرینه‌. د ماوێ داهاتی دا د سه‌ركردایه‌تیا كوردى و تایبه‌ت حوكمه‌تا هه‌رێمێ به‌رهه‌مێ وێ سیاسه‌تا حه‌كیمانه‌ بینن كو بوویه‌ رێخۆشكه‌ر ل به‌رامبه‌ر سه‌ربخوه‌یا كوردستانێ.

24

خۆیایه‌ پشتى سه‌رهلدانا سالا 1991 و ئه‌نجامدانا هه‌لبژارتنان ل سالا 1992 و دانانا په‌رله‌مانى و دروستبوونا ئێكه‌م كابینا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و هه‌ر ل وى ده‌مى به‌رێ بنیاتى بۆ درستبوونا كیانه‌كێ كوردى هاته‌ دانان كو ل پاشه‌رۆژێ كار ل سه‌ر بهێته‌كرن و حوكمه‌تا هه‌رێمێ شیا چه‌ندین ئامارا و رێژا ل به‌ر ده‌ستێ خوه‌ كۆمبكه‌ت ل سه‌ر سامانێن سروشتى و رێ و رێژا ئاڤێ و رێژه‌كا زۆرا عه‌رێ كشتوكالى و هه‌ر ئه‌ڤه‌ بوو وه‌كرى كو وه‌لاتێن ده‌وروبه‌ر به‌رده‌وام پیلانان بگێرن و نه‌ هێلا هه‌رێم ئارامیێ بخوه‌ڤه‌ ببینیت، داكو كار ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ نه‌كه‌ت، چونكى هه‌رێما كوردستانێ یا دانپێدانكرى نه‌بوو، له‌ورا په‌یوه‌ندیێن زۆربه‌یى وه‌لاتان ب رێیا رێكخراوێن خیرخوازى بوو و ب رێیا كه‌نالین ئه‌منى و سه‌ربازى و ئه‌ڤ بارودۆخه‌ هۆسا ما هه‌تا روخیانا رێژیما به‌عس ل سالا 2003.
ل مه‌ها چار ل سالا 2003 رێژێما به‌عس ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ هاته‌ لادان و عیراق ژ دكتاتۆریه‌ته‌كا مه‌زن هاته‌ ئازادكرن و كورد ب هێز چوونه‌ به‌غدا و كار بۆ بنیاتدانا ده‌وله‌ته‌كا نوو كر كو سیسته‌مێ وێ فیدرالى بیت و شیان زۆره‌ك ژ داخوازى و دیتنێن خوه‌ د دستوورێ عیراقێ دا بچه‌سپینن ئه‌وێ ل سالا 2005 هاتیه‌دانان و په‌سه‌ندكرن و هه‌ر ئێكسه‌ر حوكمه‌تا هه‌رێمێ و ده‌ستهه‌لاتا كوردستانێ كار ل سه‌ر دابینكرنا ژێرخانه‌كا ئابوورى یا ب هێز كر و ئه‌و ئامار و ژمارێن ل به‌ر ده‌ست هه‌ین خستنه‌ د گۆنگرێن ئابوورى یێن جیهانێ دا و شیان ره‌زامه‌ندیا چه‌ندین كۆمپانیان وه‌ربگرن كو وه‌به‌رهێنانێ ل هه‌رێمێ بكه‌ن. په‌رله‌مانێ كوردستانێ ل سالا 2006 یاسا ژماره‌ (4) یاوه‌به‌رهێنانێ و ل سالا 2007 یاسا ژماره‌ 22 یا نه‌فت و گازا هه‌رێمى په‌سه‌ندكرن و هه‌ر زوو حوكمه‌تا هه‌رێمێ ئه‌و یاسا جێبه‌حێكرن و رێ ل به‌رامبه‌ر كۆمپانێین مه‌زنێن جیهانێ ڤه‌كر كو وه‌به‌رهێنانێ بكه‌ن و تایبه‌ت د كه‌رتێ نه‌فت و گازێ دا. د هه‌مان ده‌مدا حوكمه‌تا عیراقێ ئه‌ڤ پێنگاڤه‌ ب مه‌ترسى زانى ل سه‌ر خوه‌ و ل وى ده‌مى هه‌تا ئه‌ڤرۆ به‌رده‌وام كێشه‌ و گرفت بۆ حوكمه‌تا هه‌رێمێ چێكرینه‌، لێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ نه‌ بوو رێگر كو كۆمپانى نه‌هێن و د ڤى كه‌رتێ گرنگ دا كارنه‌كه‌ن و حوكمه‌ت شیایه‌ هه‌تا ئه‌ڤرۆ 55 گرێبه‌ستان ل گه‌ل 28 كۆمپانیێن جودا جودا ئیمزا بكه‌ت و رۆژ بۆ رۆژێ پێشبینیت كه‌رتێ نه‌فت و گازێ ل هه‌رێمێ به‌ر ب زێده‌بوونێ ڤه‌ نه‌ و هنده‌ك پێشبینى خۆیا دكه‌ن كو یه‌ده‌كێ هه‌رێمێ ژ (60 تا 100) ملیار به‌رمیلن گازێنه‌ و یه‌ده‌كێ غازا هه‌رێمى 3% ژ یه‌ده‌كێ جیهانێ پێك دئینیت.
حوكمه‌تا عیراقێ ل دژایتكرنا خوه‌ بۆ سیاسه‌تا هه‌رێمێ یا نه‌فت و گازێ نه‌ راوستیا و ل ده‌سپێكا سالا 2014 حوكمه‌تا عیراقێ ب فه‌رمانا مالیكى بودجه‌ و مووچێن هه‌رێمێ برین و وه‌ك فشاره‌ك ل سه‌ر حوكمه‌تا هه‌رێمێ بكارئینا كو نه‌چاركه‌ت خوه‌ راده‌ستى به‌غدا بكه‌ت، به‌لێ به‌روڤاژى پیشبینێن به‌غدا حوكمه‌تا هه‌رێمێ پشتبه‌ستن ب وێ ژێرخانا هاتیه‌دانان و بۆریا گازێ ئه‌وا هاتیه‌ راكێشان بۆ به‌نده‌رێ جیهان ل توركیا سه‌ربخوه‌یا ئابوورى راگه‌هاند و به‌رامبه‌ر هه‌مى گرفت و قه‌یرانان راوستیا و شیا سه‌ركه‌فتنێن مه‌زن بۆ گه‌لێ كورد بده‌ست بێخیت و ببیته‌ ژماره‌كا هه‌را مه‌زن و ب هێز د نه‌خشێ وزه‌یا جیهانی دا. هه‌ر ئه‌ڤ سیاسه‌ته‌ بوویه‌ كو سه‌ركردایه‌تیا كوردى ل هه‌رێما كوردستانێ پشتبه‌ستنه‌كا مه‌زن ل سه‌ر كرى و بریارا ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ ل هه‌رێمێ ده‌ركرى كو بریاره‌ ل (25ـ9ـ2017) بێته‌ ئه‌نجامدان و پێنگاڤێن مه‌زن به‌ر ب سه‌ربه‌خوه‌یا سیاسى بهاڤێژن و وه‌لاتێن زلهێزێن جیهانێ نه‌چاربكه‌ن بۆ پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ ب هه‌مى ره‌نگان پشته‌ڤانیا كوردان بكه‌ن.
له‌ورا دبیژین بریارا سه‌ربه‌خوه‌یا ئابوورى ڤه‌كرنا ده‌رگه‌هێن گرتى بۆ به‌رامبه‌ر سه‌ربه‌خوه‌یا سیاسى و فه‌ره‌ بزانین كو نوكه‌ ئه‌ركێ هه‌ره‌ مه‌زن و دیرۆكى بۆ هه‌ڤوه‌لاتیێن كوردستانێ ڤه‌دگه‌ریت كو ب هه‌مى ره‌نگان كار بكه‌ن بۆ سه‌رئێخستنا پرۆسا ریفراندۆمێ و راگه‌هاندنا سه‌ربخوه‌یێ و قورتالكرنا دۆزا كوردى ژ قه‌یدا وه‌لاتێن داگیركه‌ر.
و/ ئه‌ڤرۆ

website security