NO IORG
Authors Posts by جوان به‌روارى

جوان به‌روارى

جوان به‌روارى
42 POSTS 0 COMMENTS

7

جوان عزه‌ت،

پشكا: ئیكێ

هزر و پرۆسێس دو تێگه‌هێن ژێك جودانه‌ و ژیان و باژێر ژى دو هه‌ڤواته‌یێن نێزیكى ئێكن، به‌لێ پرسیار ئه‌وه‌، ئه‌رێ تاكه‌كه‌س ب چ رێك سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل ڤان هه‌ردو هه‌ڤواته‌یان دكه‌ت؟ واته‌، ل گۆر وان ڤه‌كۆلین و پیڤه‌رێن دبن ئالاڤێن لێگه‌ریانێ، هزر به‌رهه‌مه‌ و پرۆسێس ژى ئه‌نجامێ به‌رهه‌مهێنانێ یه‌. تاكه‌كه‌س هزرا خوارنا تشتى دكه‌ت، به‌لێ هزر د به‌رهه‌مهێنانا وێ خوارنێ دا ناكه‌ت، چونكو ب ڤى ره‌نگى دهزریت  ئه‌و تێگه‌هشته‌نا ب ئه‌قلانى بهاداریێ دده‌ته‌ هزر و پرۆسیسَا ژیان باژێران، وى پێدڤى ب پراكتیزه‌كرنا  به‌رهه‌مێ وێ نینه‌. به‌لكو ئه‌و پێدڤیا خوه‌ ب ئاستێ به‌رهه‌مێ خوارنێ تنێ ڤه‌ گرێدده‌ت.  هزربكه‌ د دیرۆكا كه‌ڤن دا، مرۆڤى بهادارى د دا تێگه‌هشتن و هزرا دارستانى، چونكو ل سه‌ر وێ رێیێ مرۆڤ د ناڤ داهێنان و ئاڤاكرنێن ئاشۆپى هاتبوو راسته‌رێ كرن و هه‌تا نها ژى هنده‌ك جه و جڤاك هه‌نه‌، ل سه‌ر هه‌مان میتۆد/رێك به‌رده‌وامیێ دده‌نه‌ هه‌بوون و سیسته‌مێ ژیان و باژێران، به‌لكو هزر دپێكهاته‌یێن ئاڤاكرنا وى به‌رهه‌مى دا ناكه‌ن كا چاوا درووست بوویه‌!. له‌ورا هه‌تا نها ژى بێ هزركرن، ئانكو هه‌ر ب هاریكاریا وێ ئه‌فسانێ/ خه‌ون و خه‌یالێ هه‌بوونا خوه‌ د ژیانێ دا برێڤه‌دبه‌ن.    به‌لێ ئه‌و پرسیارا د هزرا مه‌ دا ئازرینت ئه‌ڤه‌یه‌، گه‌لۆ مرۆڤ دشێن ب زاتێن خوه‌ یێن ئاشۆپى، به‌رهه‌مێ ئه‌قلێ دارستانى كه‌فش بكه‌ن و بنیاسن؟  ب هزرامن، هه‌تا مرۆڤ  هزر د دروستكرنا به‌رهه‌مێ وێ ژیان و وى باژێرى دا نه‌كه‌ت مرۆڤ نه‌شێت وى ئه‌قلى كه‌فش بكه‌ت، چونكو گرنگه‌ مرۆڤ بخوه‌ ببیته‌ باب و سه‌میانێ برێڤه‌برنا ژیانا خوه‌.  بنێره‌، كه‌لتوورێ كوردى هه‌رده‌م  په‌نا بریه‌ به‌ر هێزا برێڤه‌برنا كه‌سه‌كێ یان بابه‌كێ، چونكو د دیرۆكا كه‌لتوورێ مه‌ دا هۆسا هاتیه‌ چاندن، خێزان، مرۆڤ بێ باب و سه‌میان نابیت، هه‌تا برێڤه‌برنا زارۆى ژى پێدڤى ب سیبه‌را وى بابى هه‌یه‌، ره‌نگه‌ ئه‌ڤه‌ ژى هزرا  تاكه‌كه‌سى به‌ر ب جۆره‌كێ دى یێ دابران و ڤالاهیێ دبه‌ت، ژ به‌ركو پێدڤیه‌ ئه‌و ب خوه‌ ژ ژیانێ را ببیته‌ به‌رپرسیار و سه‌میان.   نموونه‌، راسته‌ ئه‌م دجه و جوگرافیه‌كا داگیركرى دا دژین، به‌لێ خه‌م و به‌رپرسیاریا مه‌ ل به‌رامبه‌ر جه و جوگرافیا مه‌ گرنگه‌ رۆلێ خوه‌ ببینت، چونكو ئه‌ڤرۆ ئه‌م پێدڤى ب پرۆسێسه‌كا نوو نه‌ ئه‌و ژى هێزا گلۆبالێ بوویه‌ ئالاڤێ ده‌سنیشانكرنا هه‌مى رێیێن به‌رپرسیاریێ. به‌لێ هه‌تا ئه‌م پرۆسێسا ژیان و باژێران  ژى بخوینن، گرنگه‌ ئه‌م گومانێ بكه‌ینه‌ ژێده‌رێ چێكرنا پرسیار و پیڤه‌رێن لێگه‌ریانێ، دا ئه‌م بشێن راسته‌رێ ئاڤاكرن و گوهۆرینا وێ قووناغێ بهێن، یاكو مه‌ به‌ر ب ره‌خنه‌یه‌كا پۆزه‌تیڤ ڤه‌ دبه‌ت.  هۆسا دیاردبیت، كو هێشتا ئه‌م یێن د قووناغا كه‌لتوورى، ئه‌شیره‌تى و…هتد دا ژین، به‌لێ كێشا كو مه‌ ژ وێ پرۆسسێ دنالینیت، ئه‌وه‌ هه‌تا نها مه‌ جوداى ل گه‌ل نه‌بوونا ئه‌قل و نه‌بوونا كه‌لتووره‌كێ مۆدێرین هه‌یه‌، كوئه‌و جوداهى نه‌شێت به‌رهنگاریا وان توخیبان بگریت ئه‌وێن راسته‌رێ وێرانكرن و پاشڤه‌مانا مه‌ دهێن، ژ به‌رهندێ ژى رستنا ته‌ڤنێ باب و كالان یێ به‌رده‌وامه‌. ئه‌نجام: ئه‌گه‌ر بنێرین ئه‌قلێ جڤاكى ژى  ل سه‌ر ڤێ رێێ هاتیه‌ نژنین و مرۆڤ ژ سینۆرێ به‌رین نه‌شیا ده‌ربازى سینۆرێ میكانیزمى و رێكان ببیت، به‌لێ هه‌تا كارێكته‌را مرۆڤێ كورد ببیته‌ نه‌خشه‌یێ باژێرى، ئه‌رێ ئه‌قلێ جڤاكى كه‌نگى دێ یێ ئاماده‌ بیت كاودانێن كه‌لتوورى به‌رامبه‌ر یێن باژێرى ژێك جودا كه‌ت؟ ب هزرامن، دڤێت مرۆڤ دوباره‌ پێداچوونێن بله‌ز دخوه‌ دا بكه‌ت و هه‌ولبده‌ت داهێنانێن باژێرى د ناڤ خوه‌ یا خوه‌ دا ئاڤابكه‌ت، هه‌تا ژ ئه‌فسانا دارستانى به‌ر ب یا باژێرى بچیت.

هزر و پرۆسیسَا ژیان و باژێران
جوان عزه‌ت/ پشكا دوویێ
گه‌لۆ ئارمانجا سه‌ره‌كى یا ئه‌قلێ باژێرى چیه‌؟ دبیت هه‌تا ئاسته‌كێ ئه‌قلێ باژێرى خزمه‌تا مرۆڤى بكه‌ت، چونكو ئه‌و به‌ره‌ڤ ئه‌قله‌كێ جودا دچیت، نموونه‌: ل جهێ چاندنا كه‌لتوورى، ئه‌قلێ باژێرى سیسته‌مێ ره‌وشه‌نگه‌ریێ، بهاداریێ، پیشه‌سازى و مه‌ده‌نیه‌تێ دچینت. هه‌روه‌سا ئه‌و سیسته‌مێ دیمۆكراسى و سیسته‌مێ پێكڤه‌ ژیانێ یه‌.
به‌لێ هه‌رده‌مێ هزر ئازاد بوو هینگێ مرۆڤ، ژیان، باژێر ژى ئازاد دبن، چونكو مرۆڤ ب تێهزرنێ دبیته‌ هه‌ڤاله‌كێ وه‌فادار بۆ هێزا ئازادیێ، ئه‌م دشێن ئازادیا باژێرى ب پراكیتزا ئه‌قلى ڤه‌ گرێبده‌ین، ژبه‌ركو ئازادى به‌رهه‌مێ ئاڤاكرنا ئه‌قل و هه‌مى پێكهاته‌یێن ژیانێ یه‌.
بنێره‌ ل جهێ كو ئه‌م هزر د ئاڤاكرنا باژێران دا بكه‌ین، ئه‌م پتر ل سه‌ر جهێن وان دئاخڤین و دنڤسسین و د هه‌مان ده‌م دا ئه‌م هزر د ئاڤاكرنا پاشخانێن وان وه‌كو پراكتیزه‌كرن و پراكتیك ناكه‌ین، چونكو هزر ل جه‌م مه‌ نه‌بوویه‌ ئه‌و ئالاڤ یێ كو بشێت ژیان و پرۆسێسا ئازادیێ برێڤه‌ببه‌ت، كا ئه‌م بیرا خوه‌ ل گوتنا دیكارتى بینین، ده‌مێ دبێژیت: “ئه‌ز هزردكه‌م، كو ئه‌ز هه‌مه‌” واته‌، مرۆڤ ب هزرێ هه‌یه‌. به‌لێ پرسیارا كو ئاراسته‌ى هزرامه‌ دبیت ئه‌وه‌، ئه‌رێ ما مه‌ جاره‌كێ هزر د وێ هه‌بوونێ داكرییه‌، كا ئه‌و هه‌بوون پێدڤى ب چیه‌؟ دیاره‌، مه‌ نه‌شیایه‌ ب ڤێ تێگه‌هشتنێ فه‌زیله‌تا هه‌بوونێ بلند بكه‌ین، ژبه‌ركو هه‌بوونا مرۆڤى وه‌دكه‌ت مرۆڤ هه‌بیت و هزربكه‌ت.
دبیت هه‌تا ئاسته‌كێ مرۆڤێ كورد كه‌فیتیه‌ د ناڤبه‌را نال و بزمارێ دا، كه‌واته‌ ئه‌و نیڤ د ئه‌ڤرۆ دا دژیت و نیڤ د دۆهى دا دژیت، چونكو ئه‌و كه‌تیه‌ د دوبه‌ندان دا، مینا (پێدڤى و هیڤیان)، چونكو ئه‌و پێدڤیان ب ئه‌ڤرۆ ڤه‌ دبینت و هیڤیان ژى ب خه‌ونێن دۆهى ڤه‌ دبیت، له‌ورا نه‌شیایه‌ وه‌كو هزر سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل پاشخانا هه‌بوون و گلۆبالێ بكه‌ت، هه‌تا پرسێن مه‌زن ژى ب هێلا ده‌م و جه و ناسنامه‌ و مرۆڤبوونا خوه‌ دا درێژ دبینت، له‌ورا كه‌دا وى نه‌ بوویه‌ به‌شه‌ك ژ سه‌ره‌ده‌ریكرنا دورهێل و بۆیه‌رێن ژیانێ.
سپینۆتزا دبێژیت: “تاكه‌كه‌س یێ ئازاده‌ چ بكه‌ت یان چاوان خوه‌ په‌روه‌رده‌بكه‌ت ئه‌و د ڤێ ده‌وله‌تێ دا ل ژێر كنترولا سروشتى یێ هاتیه‌ ئازادكرن بۆ گه‌هشتنا ئارمانج و مه‌به‌ستێن ژیانێ، چونكو ئه‌و خودان ئه‌قله‌”. هه‌روه‌سان ده‌رباره‌ى ژیانێ ژى دبێژیت: “مرۆڤ هه‌ول دده‌ت بۆ ده‌ستڤه‌ئینا مه‌به‌ستێن ژیانێ ب هه‌ر رێكه‌كا هه‌بیت راست یان دروست بیت خوه‌ دگه‌ل وێ هه‌ماهه‌نگیێ بگونجینت”. ل ڤێره‌ سیپنوتزا، ڤى حاله‌تێ ژیانێ ب شێوه‌كێ مه‌ترسیدار دبینت، چونكو مرۆڤ ب سه‌ره‌راستكرنا ئه‌قلى دشێت دگه‌ل هه‌ماهه‌نگیا ژیانێ بگونجیت، به‌لێ نه‌ هه‌رێكه‌كا هه‌بیت بۆ ژیانێ ببیته‌ ئالاڤ و هه‌ماهه‌نگ، به‌لكو ئه‌قل پیڤه‌رێ هه‌رتشتى یه‌.
ئه‌نجام: ئه‌رێ ئه‌م هزرێ راده‌ستى كیش حوكمى دكه‌ین، یێ راست و ره‌ها، یان یێ خه‌له‌ت و مادده‌ى؟ ب هزرامن، هه‌رمادده‌یه‌كێ روحه‌ك هه‌یه‌ و ل سه‌ر هزرا ئه‌وى مادده‌ى سینور دهێنه‌ گوهه‌رین وبه‌زاندن، به‌لێ ئه‌و مادده‌یێ ، دشێت ب روحه‌كا ئازاد ده‌ربرینێ ژ هزرا سینوران بكه‌ت، ئه‌وه‌ یێ كو ب ته‌مه‌نێ هزر و هه‌بوونا خوه‌ ده‌ربازى بیره‌وه‌رێن نوى و سه‌رده‌م ببیت. له‌ورا گرنگه‌ ئه‌م ب سه‌ره‌ده‌ریكرنا هزر و روحا ئازاد به‌رده‌وامیێ بده‌ینه‌ پروۆسیسَا هزر و ژیانێ ژى

12

جوان عزه‌ت/ پشكا پێنجێ
ژن ئه‌و رێبه‌ره‌ یه‌، یا كو بشێت به‌رهه‌نگاریێ د هه‌ر ئاسته‌نگه‌كا ژیانێ دابكه‌ت، چونكو ئه‌و دونیایا مرۆڤ تێدا دژیت ژى پێدڤى ب ئازادیێ هه‌یه‌. له‌ورا مرۆڤى مافێ وێ ئازادیێ دڤێت. نموونه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ د ناڤ زیندانه‌كێ بژیت و ژ ده‌رڤه‌ بژیت، مرۆڤ ب هه‌ردو شێوازان فێرى جۆره‌كێ دى یێ راستى و هه‌بوونێ دبیت، واته‌ مرۆڤى بڤێت یان نه‌ڤێت ئه‌و ژیان دێ داخوازا ئازادى، وه‌كهه‌ڤى، دیمۆكراسیێ ژ مرۆڤى كه‌ت، چونكو ئه‌و سیفه‌ته‌كێن ژ سیفه‌تێن ژیانا جڤاكى و مرۆڤى.
بنێره‌، یۆمۆ كینا دبێژیت: “هه‌ر جهه‌كێ پێگه‌هێ سیاسى، جڤاكى و ئابوورى یێ ژنێ لاوازبیت و هه‌ر جڤاكێ هزرا بابسالاریێ هه‌بیت و وه‌گهه‌ڤى تێدا نه‌بیت، ئه‌و چینه‌ رادبیت ب ئه‌نجامدانا كارێ بێ واته‌كرنا ژنێ”. به‌رى هه‌ر تشته‌كێ گرنگه‌ مرۆڤ نه‌هێلیت ژیان بێ فه‌راغه‌ك ڤالا ده‌ربازبیت، به‌لكو چاوان مرۆڤ قانوونێن ئه‌خلاقى و سیاسى پره‌نسیپى بنیاسیت و پێگیریێ پێ بكه‌ت، ئها هۆسا گرنگه‌ مرۆڤ رێزێ ل بیرویۆچوون ئازادیا ژنێ ژى بگریت و پێگریێ ب قانوونێن ئافراندنا وێ ژى بكه‌ت، چونكو ژن د هه‌ستیارترین ده‌مێن ژیانه‌كا مێژوویى دا دژیت، بێ كو هه‌ست ب چاره‌سه‌ریا به‌رپرسیاره‌تى و سه‌ركێشیا خوه‌ بكه‌ت.
ده‌مێ مرۆڤ هزر د شرۆڤه‌كرنا ژنێ دا دكه‌ت، ل سه‌رده‌مه‌كێ كو ئاستێ پێشكه‌فتنێ به‌ر ب ئاستێ ڤه‌كۆلینه‌كا بلند دا دچیت، به‌لێ ل وى ده‌مى دیرۆكا هزار سالێن كه‌ڤن دهێته‌ به‌ر چاڤ و ناڤ ناخێ مرۆڤى دا، ئها ئه‌ڤرۆ ژن د ناڤ وێ دیرۆكێ دا وه‌كو بۆنه‌وه‌ره‌كا هه‌مه‌لایه‌ن، بێ ركابه‌ر و ئامرازه‌كێ به‌رهه‌مهنانێ دهێته‌ لقه‌له‌مدان و دژیت. دبیت گه‌له‌ك جاران ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ بۆ ژنێ هاتیه‌ دان كو بچیت هه‌ولا بزوتنه‌وه‌یا خوه‌ نیاسین و ئازادیا خوه‌ بده‌ت، به‌لێ پێدڤیا وێ ب رێكخستنا مه‌رج و مووله‌تا مرۆڤبوونێ یه‌ هه‌تا ببیته‌ خودان ئه‌تیك و پره‌سیپێن خوه‌ یێن تایبه‌ت.
ب هزرامن، د ڤى وارى دا هه‌ر جڤاكه‌كى پێدڤى ب پێناسه‌یه‌كێ هه‌یه‌، كو ئه‌و پێناسه‌ ببیته‌ به‌رسڤه‌ك بۆ ئیشا نه‌ساخله‌میا مرۆڤان، چونكو گیانه‌وه‌رى ژى ل سه‌ر رویێ زه‌مینه‌ پێدڤى ب ئازادى و یه‌كسانیا خوه‌ هه‌یه‌. له‌ورا یا فه‌ر و گرنگه‌ مژارێن ژنێ به‌رده‌م ببن بابه‌تێن زانستى، داكو ژن بشێت دیرۆكا خوه‌ دابین بكه‌ت و بنیاسیت.
هه‌رده‌ما ژنێ هزر د دیرۆكا خوه‌ دا كر، هینگێ ئه‌و دبیته‌ پشكه‌ك ژ راستڤه‌كرنا وێ دیرۆكێ، چونكو ژن دبیته‌ بارهه‌لگرا زانستێ سیۆسیۆلوژى، سیاسى و فه‌لسه‌فى، ل وى ده‌مى بۆ وێ دهێته‌ سه‌لماندن دبیت كو ئه‌و ئێكه‌م بوونه‌وه‌ر بوویه‌ قوربانى و باجا جڤاكێ مه‌ده‌نى دایى و نه‌شیایه‌ فه‌رمانراوه‌یا خه‌لكه‌كێ بكه‌ت، كو كه‌سایه‌تیا بابسالارى د ناڤ وى خه‌لكى دا بهێته‌ مراندن، له‌ورا هه‌تا نها بوویه‌ سه‌ركێشا وندابوون و به‌ندبوونه‌كا ساده‌ و كلاسیك د ناڤ بنیاتێ جڤاكه‌كێ نه‌ ژینگه‌ه دۆست دا.
ئه‌نجام: ئه‌گه‌ر كومه‌لگه‌ها كوردى بخوازیت ل دووڤ كێشه‌یێن چاره‌سه‌ركرى دا بچیت، گه‌ره‌كه‌ كومه‌لگه‌هه‌كێ پێكبینت، كو بزانیت واته‌یا ژن ب ئافرینت و هه‌لویستێن زانستى، ئه‌تیكى، پره‌نسیپى و قانوونى ب شێوه‌یه‌كێ بنه‌مایى وه‌ربگریت، داكو ل سه‌ر وێ رێكێ به‌رده‌وامیێ بده‌ت ریبَه‌رایه‌تیا خوه‌ یا ژیان، دروست پراكتیزه‌كرنا ئازادى و یه‌كسانیێ، چونكو ئه‌گه‌ر ئارمانجا سه‌ره‌كى یا خه‌لكى بۆ رابۆنه‌ڤه‌یا ژنێ ئه‌ڤه‌ نه‌بیت، ئێدى جڤاك ب خوه‌ دێ هاریكاریا كه‌فتنا خوه‌ كه‌ت و ژن ژى دێ هه‌ر مینت یا كه‌فتى و په‌نابه‌ر د وه‌لاته‌كێ ئافرێنه‌ر دا.

ژن و یه‌كسانى
جوان عزه‌ت
پشكا شه‌شێ و دووماهیێ
ژن مه‌زنترین پشكا سروشت و جڤاكى یه‌، ژبه‌ركو چه‌ند سروشتێ ژنێ د تاریێ دا مینت، هند جڤاك ژى د وێ تاریبوونێ دا دمینت. ده‌مێ ژن دهێته‌ هاڤیكرن و ژناڤبرن هزربكه‌، ل وى ده‌مى جڤاكه‌ك جهێ وێ هاڤیبوونێ دگریت.
ئازادیا ژنێ دشێت جهێ ژێنگه‌ه دۆستى و پێكهاته‌ێن مرۆڤایه‌تى بگریت، به‌لێ د ده‌مه‌كێ دا ئه‌گه‌ر ژن هه‌ولا خوه‌ رزگاركرنێ نه‌كه‌ت و بكه‌ڤیته‌ وارێ جڤاكى، سیاسى، ره‌وشه‌نبیرى دا ل وى ده‌مى ئه‌و واته‌یا ئازادبوونا خوه‌ ژى نزانیت و هینگێ دێ رۆبه‌رووى شه‌ره‌كێ مه‌زن بیت، له‌ورا گه‌ره‌كه‌ ژن هه‌ولبده‌ت خوه‌ ژى رزگاربكه‌ت و هه‌ولبده‌ت زه‌لامى ژى نێزیكى وێ رزگاریێ بكه‌ت.
بێنره‌، جڤاكى پله‌دارى دخوازیت ژن د ناڤ سروشتێ كیشه‌یان دا بژیت و هه‌مان ده‌مى دا ژن ب خوه‌ ژى هه‌ولده‌ت بمینت د ناڤ وان سینۆران دا، ب راستى ئه‌ڤه‌ ژى دبیته‌ جهێ هزركرنێ، چونكو هۆسا پتر جڤاكه‌ك ده‌وله‌ت كه‌لتوورى دهێته‌ دروستكرن، ل ڤێره‌ ب زه‌حمه‌ت ژن ژى بشێت د ناڤ چارچووڤێ ژینگه‌ه نه‌ریتى دا خوه‌ ب پله‌ ئێك ئافرینت، ژ به‌ركو ئه‌ڤ ره‌شنڤیسه‌ دبیته‌ جهێ چارچووڤه‌یێ نه‌هشیاریا ژنێ. له‌ورا گرنكه‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ به‌رده‌وام ببن جهێ مژار و بابه‌تان.
ل ڤێره‌ مافێ مه‌یه‌ ئه‌م پرسیاره‌كێ ب ئازرینن، ئه‌گه‌ر بێژین ئه‌رێ ئه‌م دێ چاوا شێین یه‌كسانى و دیمۆكراسیێ په‌یداكه‌ین؟ پێنگاڤا ئێكێ ئه‌وه‌، ئه‌م ب هێز و ئیرادا خوه‌ سه‌ركه‌فتنێ ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ بینن و یا ژ هه‌میێ گرنگتر ئه‌وه‌، ئه‌م د وارێ دیمۆكراسى و مه‌ده‌نیه‌تا گه‌لێ خوه‌ دا ژنێ بده‌ینه‌ پێش، چونكو ژن ب خوه‌ ل وى ده‌مى دێ هه‌ولا ئاڤاكرنا خوه‌كه‌ت و ب هێز، هزر و وه‌رارا خوه‌ دێ شێت ئه‌وێ یه‌كسانى و دیمۆكراسیێ به‌ر ب تێگه‌هه‌كێ به‌رفره‌هتر ڤه‌ به‌ت.
ئه‌و تشتێ كو مرۆڤ دكه‌ته‌ ره‌خنه‌ ئه‌وه‌، پێدڤیه‌ ل سه‌رجه‌م پێكهاته‌یا خێزانێ دا بهێته‌ ره‌خنه‌كرن نه‌ ب تنێ ئاستێ ژنێ، ژ به‌ركو ئه‌گه‌ر هه‌ر خێزانه‌كا دهێته‌ هه‌بوونێ وه‌كو ده‌ستهه‌لاته‌كا دیمۆكراسى بهێته‌ په‌وه‌رده‌ركرن، هینگێ ژن ب خوه‌ دێ گه‌هیته‌ ماف و ئه‌ركێن خوه‌ و دێ ب كارڤه‌دانا رێكێن جودا جودا گه‌هیته‌ هه‌ڤپشكیا فاكته‌رێ شارستانیێ، ئه‌ڤه‌ ژى دێ بیته‌ ئێك ژ هێزترین شارستانیه‌تا جڤاكه‌كێ ب ناڤ نه‌ریتى، چونكو ژن دشێت ب هزرا خوه‌ یاراسته‌قینه‌ ده‌وله‌ته‌كا ژێنگه‌ه پارێز و یه‌كسان دابمه‌زرینت.
نموونه‌، د ده‌مه‌كێ دا ده‌مێ مرۆڤ دایكاتیێ د ناڤ ئه‌ڤى كه‌لتوورى دا بینت و هزردكه‌ت كو ئه‌و دایكا ل ژێر ئه‌قله‌كێ هاڤیبووى، زه‌حمه‌ت، ئازار و بارودۆخه‌كێ نه‌چار دا شیایى بێ كار و كریارێن ره‌وشنگه‌رى بژیت، هینگێ هه‌لویستێ زانستى به‌رامبه‌ر ئه‌ڤى ئه‌قلى چ بوویه‌؟ یان ئه‌و چ تشت بوویه‌، كو شیایه‌ ژنێ ل به‌رمبه‌ر ڤێ هندابوونێ هه‌لسه‌نگینیت!.
ئه‌نجام: ئها ل ڤێره‌، پێدڤیه‌ ژن بزانیت كو ئه‌و خودانا سیفه‌ت و فاكته‌رێن جڤاكى، سیاسى و شارستانیێ یه‌، چونكو ئه‌و ب خوه‌ دشێت ببیته‌ بریارده‌را دروستكرنا ئه‌تیك و پره‌نسیپێن خوه‌یێن سه‌رده‌مى و پاشى ببیته‌ پشكه‌كا گونجایى بۆ كه‌مالى و بلند نرخاندنا ئاستێ زه‌لامى ژى. له‌ورا ئه‌وا مرۆڤ د ناڤ هه‌بوونا ژنێ دا دبینت ب هزرامن، دهێته‌ واته‌یا ژێده‌ره‌كێ ئیلهامى و ره‌وشه‌نبیریا جڤاكه‌كێ ساخله‌م و ئێگرتى.

14

جوان عزه‌ت/ پشكا: سیێ
ئه‌رێ ژن شیایه‌ ببیته‌ ئه‌و مه‌مله‌كه‌ت یا كو جه‌سته‌یێ وێ باندۆرێ ل جڤاكى نه‌كه‌ت؟ یان ژى جڤاك پێگریێ ب ئه‌ركێ خوه‌ یێ مرۆڤى ناكه‌ت؟ سوكرات دگۆت: “جوداهى د ناڤبه‌را هه‌ردو ره‌گه‌زان دا تنێ ب ئێك به‌لگه‌ دهێته‌ سه‌لماند، ئه‌و ژى جوداهیا جه‌وهه‌رێ جه‌سته‌ى دبیته‌ ئه‌گه‌رێ دووركرنا په‌یوه‌ندیێن یه‌كسانیێ د ناڤبه‌را ره‌گه‌زێن مرۆڤى دا” سیمۆن دى بۆڤوارێ ژى دگۆت:”جه‌سه‌دێ ژنێ ئامرازه‌كێ سه‌ره‌كى یه‌ د پێكهێنان و دیاركرنا ره‌وشا جیهانێ دا” پاشان پلاتۆ ب ڤى ره‌نگى بریارێ دده‌ت “كو هه‌ردو ره‌گه‌ز ب واته‌یا جه‌سته‌ دهێنه‌ دیتن نابیت ساخله‌تێ ژنێ ژ یێ زه‌لامى جودا بیت، به‌لێ پێویسته‌ هه‌بوونا ژن هه‌لوه‌شیت و ئه‌و ژى ببیته‌ ئێك ژ ته‌مامكه‌را زه‌لامى وه‌كو وى شیانێن جه‌نگ و هزرى هه‌بن، هه‌تا هیچ جوداهیه‌كا ره‌گه‌زى د ناڤبه‌را هه‌ردو ره‌گه‌زاندا نه‌مینت”.
ل ڤێره‌ دیار دبیت كو هه‌ر فه‌یله‌سۆفه‌كێ ب شێوازه‌كێ ده‌ربرین ژ یه‌كسانى و هێزا ژنێ كریه‌ و سه‌ره‌راى وێ خواندنا د ناڤبه‌را جه‌سته‌بوونێ دا، واته‌، ئه‌گه‌ر هزربكه‌ین، هه‌ر خێزانه‌كێ پێویستى ب رێبه‌ره‌كێ هه‌یه‌، هه‌تا كو سه‌ره‌ده‌ریا بابینیێ ل گه‌ل ئه‌ندامێن وێ خێزانێ بهیته‌كرن، هینگێ جڤاك ژى ب هه‌مان شێوه‌ دبن هه‌ڤته‌ریبێن ڤێ پرۆسسێ، چونكو ئه‌و تێگه‌هشتنا د كه‌لتوورێ كوردى دا هۆسا هاتیه‌ سه‌ره‌راستكرن، كو ژن و زه‌لام ژ ڤێ كابیسا وه‌همێ رزگارنه‌بن و دیڤچوونا هه‌مان تێگه‌هشتن و فه‌رمانێن سه‌میانى بكه‌ن. له‌ورا خه‌م و رۆلێ مرۆڤى ل هه‌مبه‌رى جڤاكى، گرنگه‌ ئه‌ركێ یه‌كسانى و به‌رپرسیاریێ ببینیت.
بنێره‌، دیرۆكا یاخیبوونێ ئانكو پشت گوه هاڤتنێ ل ده‌سپێكێ ئینسان/ مرۆڤ هاڤێته‌ دناڤ گونه‌ها خێر و شه‌ران دا، وه‌كو میلتۆنى گۆتى، “مرۆڤ دێ هه‌ر مریت، به‌لێ به‌رى مرنێ وى رووه‌كێ خوارى و ئه‌ڤه‌ ژى كاره‌ساتا هه‌میانه‌”. دیاره‌ كاره‌ساتا مرۆڤان ژ دایكبوونێ ده‌سپێكریه‌، هه‌تا گه‌هشتیه‌ قووناغا ژیانا سه‌خت و پرى ئازار، پاشى ژ كه‌لتوورێ دارستانێ رزگارنه‌بوویه‌. ژ به‌ر ڤێ ژى ئه‌گه‌ر بێژین مرۆڤ چاوا ژ ڤێ جیهانێ رزگاربوون؟ ده‌مێ ئه‌قلى هزر د هه‌بوونێ دا كریى خوه‌ ژ دانوستاندنێن نه‌ریتێ دارستانێ رزگاركرن، هینگێ هێدى هێدى دیرۆكا مرۆڤایه‌تى و یه‌كسانیا ژن و زه‌لامى ل سه‌ر رویێ ئه‌ردى شین بوو. ژبه‌ر ڤێ ژى ده‌مێ ئه‌م هزر د ئاڤاكرنا باژێره‌كێ دا دكه‌ین، كێشه‌ نه‌ ئه‌وه‌ كو ب تنێ ئه‌م یێ دژین بۆ ئاڤاكرنا مال و مالداریان، به‌لكو كێشه‌ ئه‌قل و كه‌لتووره‌، هزر و پرۆسیسَا ژیانێ یه‌، هه‌ڤسه‌نگى و ئازادیا ره‌گه‌زبوونێ یه‌، چاندنا تێگه‌ه و په‌روه‌ده‌كرنا سیسته‌ما یه‌ و…هتد، ئه‌ڤه‌ ژى ته‌ڤنێ ئه‌قلێ باژێرى درێسیت.
ئه‌نجام: ب هزرامن، جڤاكێ روژهه‌لاتێ هێشتا د بازنێ دوو ته‌وه‌رى دا دژیت، ژ به‌رهندێ ئه‌و ئه‌قلى ب زالبوونا دوو ڤاكته‌ران ڤه‌ ده‌ست نیشان دكه‌ت، ئه‌و ژى له‌كاتیا باش، خراب و ره‌ش و سپى، نێر و مێ و..هتد، ره‌نگه‌ ئه‌ڤ ژى چچاران په‌یوه‌ندیێن مرۆڤایه‌تى و یه‌كسانى به‌رهه‌م نائینیت، به‌لكو هه‌رده‌م ژن ب واته‌یا ره‌گه‌ز و زه‌لام ، مرۆڤ ب واته‌یا بونه‌وه‌رك ساده‌ تاكه‌كه‌س ب واته‌یا نه‌بوون دێ هێنه‌ سالوخدان، ئه‌ڤه‌ ژى پاشڤه‌رویا ئه‌قلێ گوندى دیاردكه‌ت. به‌لێ ئه‌گه‌ر مه‌ بڤێت هنده‌ك به‌رهه‌مێن نوى ب ئه‌قلێ باژێرى دابمه‌زریینن، گرنگه‌ ئه‌م پێكهاته‌یێن جڤاكى ئاڤابكه‌ین و كارێكته‌رێن نوو به‌رده‌ینه‌ د ناڤ پێگریا ئاستێ ره‌وشنبیریا باژێرى دا. هه‌تا بگه‌هین وێ دارا به‌رهه‌مێ سه‌رمایه‌یێ دده‌ت.

13

جوان عزه‌ت/ پشكا: سیێ
ئه‌رێ ژن شیایه‌ ببیته‌ ئه‌و مه‌مله‌كه‌ت یا كو جه‌سه‌دێ وێ باندۆرێ ل جڤاكى نه‌كه‌ت؟ یان ژى جڤاك پێگریێ ب ئه‌ركێ خوه‌ یێ مرۆڤى ناكه‌ت؟ سوكرات دگۆت:”جوداهى د ناڤبه‌را هه‌ردو ره‌گه‌زان دا تنێ ب ئێك به‌لگه‌ دهێته‌ سه‌لماند، ئه‌و ژى جوداهیا جه‌وهه‌رێ جه‌سه‌دى دبیته‌ ئه‌گه‌رێ دووركرنا په‌یوه‌ندیێن یه‌كسانیێ د ناڤبه‌را ره‌گه‌زێن مرۆڤى دا” سیمۆن دى بۆڤوارێ ژى دگۆت: “جه‌سه‌دێ ژنێ ئامرازه‌كێ سه‌ره‌كى یه‌ د پێكهێنان و دیاركرنا ره‌وشا جیهانێ دا” پاشى پلاتۆ ب ڤى ره‌نگى بریارێ دده‌ت “كو هه‌ردو ره‌گه‌ز ب واته‌یا جه‌سه‌د دهێنه‌ دیتن نابیت ساخله‌تێ ژنێ ژ یێ زه‌لامى جوداتر بیت، به‌لێ پێویسته‌ هه‌بوونا ژن هه‌لوه‌شیت و ئه‌و ژى ببیته‌ ئێك ژ ته‌مامكه‌را زه‌لامى وه‌كو وى شیانێن جه‌نگ و هزرى هه‌بن، هه‌تا هیچ جودایه‌كا ره‌گه‌زى د ناڤبه‌را هه‌ردو ره‌گه‌زان دا نه‌مینت”.
ل ڤێره‌ دیار دبیت كو هه‌ر فه‌یله‌سۆفه‌كێ ب شێوازه‌كێ ده‌ربرین ژ یه‌كسانى و هێزا ژنێ كریه‌ و سه‌ره‌راى وێ خواندنا د ناڤبه‌را جه‌سه‌دبوونێ دا، واته‌، ئه‌گه‌ر هزربكه‌ین، هه‌ر خێزانه‌كێ پێدڤى ب رێبه‌ره‌كێ هه‌یه‌، هه‌تا كو سه‌ره‌ده‌ریا بابینیێ ل گه‌ل ئه‌ندامێن وێ خێزانێ بهێته‌كرن، هینگێ كومه‌لگه‌ه و جڤاك ژى ب هه‌مان شێوه‌ دبن هه‌ڤته‌ریبێن ڤێ پرۆسیسێ، چونكو ئه‌و تێگه‌هشتنا د كه‌لتۆرێ كوردى دا هۆسا هاتیه‌ سه‌ره‌راسته‌كرن، كو ژن و زه‌لام ژ ڤێ كابیسا وه‌همێ رزگارنه‌بن و دووڤچوونا هه‌مان تێگه‌هشتن و فه‌رمانێن سه‌میانى بكه‌ن. له‌ورا خه‌م و رۆلێ مرۆڤى ل هه‌مبه‌رى جڤاكى، گرنگه‌ ئه‌ركێ یه‌كسانى و به‌رپرسیاریێ ببینیت.
بنێره‌، دیرۆكا یا خیبوونێ، ئانكو پشتگوه هاڤتنێ ل ده‌سپێكێ ئینسان/ مرۆڤ هاڤێته‌ د ناڤ گونه‌ها خێر و شه‌ران دا، وه‌كو میلتۆنى گۆتى،”مرۆڤ دێ هه‌ر مریت، به‌لێ به‌رى مرنێ وى روه‌كێ خوارى و ئه‌ڤه‌ ژى كاره‌ساتا هه‌میانه‌”. دیاره‌ كاره‌ساتا مرۆڤان ژ دایكبوونێ ده‌سپێكریه‌، هه‌تا گه‌هشتیه‌ قووناغا ژیانا سه‌خت و پرى ئازار، پاشى ژ كه‌لتورێ دارستانێ رزگارنه‌بوویه‌. ژ به‌ر ڤێ ژى ئه‌گه‌ر بێژین مرۆڤ چاوا ژ ڤێ جیهانێ رزگاربوون؟ ده‌مێ ئه‌قلى هزر د هه‌بوونێ دا كریى خوه‌ ژ دانوستاندنێن نه‌ریتێ دارستانێ رزگاركرن، هینگێ هێدى هێدى دیرۆكا مرۆڤایه‌تى و یه‌كسانیا ژن و زه‌لامى ل سه‌ر رویێ ئه‌ردى شین بوو. ژبه‌ر ڤێ ژى ده‌مێ ئه‌م هزر د ئاڤاكرنا باژێره‌كێ دا دكه‌ین، كێشه‌ نه‌ ئه‌وه‌ كو ب تنێ ئه‌م یێ دژین بۆ ئاڤاكرنا مال و مالداریان، به‌لكو كێشه‌ ئه‌قل و كه‌لتۆره‌، هزر و پرۆسیسَا ژیانێ یه‌، هه‌ڤسه‌نگى و ئازادیا ره‌گه‌زبوونێ یه‌، چاندنا تێگه‌ه و په‌روه‌ده‌كرنا سیسته‌مانه‌ و…هتد، ئه‌ڤه‌ ژى ته‌ڤنێ ئه‌قلێ باژێرى درێسیت.
ئه‌نجام: ب هزرامن، جڤاكێ رۆژهه‌لاتێ هێشتا د بازنێ دوو ته‌وه‌رى دا دژیت، ژ به‌رهندێ ئه‌و ئه‌قلى ب زالبوونا دو ڤاكته‌ران ڤه‌ ده‌ست نیشان دكه‌ت، ئه‌و ژى له‌كاتیا باش، خراب و ره‌ش و سپى، نێر و مێ و..هتد، ره‌نگه‌ ئه‌ڤ ژى چو جاران په‌یوه‌ندیێن مرۆڤایه‌تى و یه‌كسانى به‌رهه‌م نائینیت، به‌لكو هه‌رده‌م ژن ب واته‌یا ره‌گه‌ز و زه‌لام ، مرۆڤ ب واته‌یا بۆنه‌وه‌رك ساده‌ تاكه‌كه‌س ب واته‌یا نه‌بوون دێ هێنه‌ سالوخدان، ئه‌ڤه‌ ژى پاشڤه‌رۆیا ئه‌قلێ گوندى دیاردكه‌ت. به‌لێ ئه‌گه‌ر مه‌ بڤێت هنده‌ك به‌رهه‌مێن نوو ب ئه‌قلێ باژێرى دابمه‌زریینن، گرنگه‌ ئه‌م پێكهاته‌یێن جڤاكى ئاڤابكه‌ین و كارێكته‌رێن نوو به‌رده‌ینه‌ د ناڤ پێگریا ئاستێ ره‌وشنبیریا باژێرى دا. هه‌تا بگه‌هین وێ دارا به‌رهه‌مێ سه‌رمایه‌یێ دده‌ت.

13

جوان عزه‌ت/ پشكا ئێكێ
ئه‌گه‌ر بێژین واته‌یا ژنێ چیه‌؟ یان بۆچى هاتیه‌ هه‌بوونێ؟ دێ دیاربیت، كو ژن هه‌رده‌م ئه‌و پیرۆزى و رۆناهى یه‌، یا كو ژیان ل به‌ر هێزا وێ ئاراسته‌ى نه‌خشه‌یه‌كێ نووتر دبیت و هه‌مى وان هێلین سۆر فێرى شۆره‌شه‌كا ئێك لایى دكه‌ت، بێ كو هزرا داگیركرنا تایێ مێرى بۆ كونترۆلا خوه‌ ڤه‌گوهێزیت، ئه‌و هزر د یه‌كسانیا سیسته‌مێ ره‌گه‌زى دا دكه‌ت، چونكو ژن تاكه‌ ژێده‌رێ په‌یاما به‌رهه‌مهێنه‌ر و ره‌وشه‌نبیرى بوویه‌.
به‌لێ مخابن، پرسا ژنێ د ناڤ جڤاكێ كورده‌وارى دا پرسه‌كا جۆرا و جۆره‌، چونكو ئه‌وا د كه‌ڤن دا تێكه‌لى جیهانا كوردى بووى، تێگه‌هێ ژن و زه‌لام ب تێگه‌هێ پۆلیسێن جه‌سه‌دى دان ناڤنیشانكرن، هه‌تا د بنه‌ره‌تیا ڤى جڤاكى ژى دا ژن ب ناڤێ نیڤا زه‌لامى هاته‌ ناڤكرن، چونكو ئه‌قلێ زه‌لام سالاریێ ل سه‌ر ژنێ یێ زالبوو، هه‌تا نها ژى د ناڤ جڤاكێ رۆژهه‌لاتێ دا حه‌تا ئاسته‌كێ ئه‌و ڤه‌رێژه‌ مایه‌.
ئه‌گه‌ر بێژین یه‌كسانى چیه‌؟ بۆچى بۆ ملله‌تێن پێشكه‌فتى هاتیه‌ بكارئینان، به‌لێ د ناڤ جڤاكێ رۆژهه‌لاتێ دا ب رێژه‌كا كیم به‌رپابوویه‌؟ ژبه‌ركو یه‌كسانى ئه‌و چه‌مكه‌یه‌ كو دیمۆكراسیه‌تێ و مافێن ژیانێ ته‌مام دكه‌ت و ل ژێر ناڤێ چاره‌نڤیس و ئازادیا گه‌لان دهێته‌ دانان و ده‌ست نیشانكرن، له‌ورا مه‌رجێن كۆمكرن و رێكخستنا وێ هه‌مى ب رێیا ئاڤاكرنا ئه‌قلێ خه‌لكى یه‌ و خه‌لك بریارێ ل سه‌ر دامه‌زراندنا مولكێ وێ دكه‌ت، له‌ورا د ناڤ مه‌ دا هێشتا ئه‌و په‌یمانه‌ نه‌ هاتیه‌ نووكرن كو هزرێن نوو ل ژێر ناڤێ خه‌لك ب یه‌كسانى و مه‌ده‌نیه‌تێ بهێنه‌ نیاسین و ئاڤا ببن.
بنێره‌، ئه‌گه‌ر هزر د سیسته‌مێ هه‌رێمێ دا بكه‌ین، كوردستان ب خوه‌ چه‌ند پشك بوویه‌ و هه‌ر پشكه‌ك ب سیسته‌مه‌كێ حاكم و یاسایه‌، كه‌واته‌ پلا ئیكێ، په‌یڤا ئێكێ، پشكداریا ئێكێ و…هتد هه‌ر زه‌لامه‌ ژن ل پاشیا وى یه‌. ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژى خورتیا سه‌پاندنێ ل سه‌ر رێگرتن ناڤه‌رۆكا ره‌گه‌زێ مێ دا دچه‌سپینت، بێ كو جڤاك به‌ر ب ئاستێ تێگه‌هشتن و چالاكێن جودا ڤه‌ بچیت. به‌لێ ژن هه‌رده‌م خوه‌ ل گه‌ل په‌روه‌ردا گشتى یا جڤاكى هه‌ڤبه‌ند دبینت، چونكو ئه‌وا دشێت جڤاك، خێزان، زارۆ و…هتد په‌روه‌رده‌ بكه‌ت هه‌ر ژن بوویه‌، له‌ورا دشێت ب خالا چاره‌سه‌ركرنا ده‌سپێكى ژى بهێته‌ دیتن.
ل ڤێره‌ مافێ مه‌یه‌، چه‌ند پرسیاره‌كان بئازرینن، كا ئه‌م ژنێ چاوا دهه‌لسه‌نگینن، یان خواندنا تێكست و رۆلێ ژنێ د ناڤ مه‌دا ب چ ره‌نگ بوویه‌؟ ئه‌رێ ژن تنێ ب داپوشینا مێ سالارى و به‌نده‌یا مال و مولكان هاتیه‌ ژیانێ؟ مانه‌ ژن ئه‌و ژێده‌ره‌ یێ كو ملله‌ت ل سه‌ر پالپشتیا وێ فێرى فه‌رهه‌نگا گوهۆرین و نووخوازیێ دبیت، به‌لێ بۆچى جیهانا ژنێ هه‌رده‌م د ناڤ كورده‌ورایێ دا ب ره‌نگێ ره‌ش و فورمێ تابلۆكرنێ دهێته‌ دیتن و نیاسین؟
ئه‌نجام، واته‌، ژن تاكه‌ رێك بوویه‌، كو شیایه‌ هه‌بوونا خوه‌ بۆ جڤاكى بسه‌لمینت و ببیته‌ ده‌ستكه‌فته‌كێ مه‌زن بۆ جهئینانا یاسایه‌كا یه‌كسانى و مه‌ده‌نى د ناڤ شارستانیا ملله‌تى دا، ئه‌گه‌ر ب گشتى به‌حسێ هزرا ژنێ د ناڤ كه‌لتورێ رۆژهه‌لاتێ بكه‌ین، هه‌تا نها نه‌ریتێ كوردى زالى ئاره‌زو و هێزا ژنێ نه‌ بێ كو بزانن ژن واته‌یا چاره‌سه‌ركرنا ژیانێ یه‌، چونكو ئه‌و ئاستێ وێ ب تێكهه‌لیا دێم و له‌شى ڤه‌ پرۆسسه‌ دكه‌ن. له‌ورا گرنگه‌ ئێدى ئه‌م ل سه‌ر ره‌هێن رامان و هه‌بوونا ئه‌قلێ ژنێ رابوه‌ستین، داكو وێ ژ پراكتیزه‌كرنا خه‌له‌ت بده‌ین لادان و به‌ر ب رێیین ئاڤاكرنا هزرى و ئه‌قلى ڤه‌ ببه‌ین.

ژن و یه‌كسانى
جوان عزه‌ت/ پشكا دوویێ
یۆمو كیناتا دبێژیت: “خه‌ته‌نه‌كرن كاره‌كێ پێویسته‌، چونكو هه‌كه‌ ئه‌و نه‌بیت ژن نه‌ دبیته‌پشكه‌ك ژ جڤاكى و نه‌ دبیته‌ خودان ناسنامه‌”. واته‌، هه‌رجڤاكه‌كێ ئه‌ڤ سالۆخه‌ته‌ تێدانه‌بیت، هینگى ژن ته‌په‌سه‌ر دبیت و ل سه‌ر كه‌شێ ژیانا وێ ئه‌ڤ دیارده‌ دبیته‌ گرنگیدانا نه‌ریته‌كێ زال، د هه‌مان گۆتنا خوه‌ دا ئه‌ڤ سه‌رۆك كۆماره‌ دبێژیت: “ئینسان/ مرۆڤ ب ئازادى ژدایك دبن و یه‌كسانن، له‌ورا گرنگه‌ ژن و زه‌لامان باوه‌رى ب وى مافى و وێ ئازادى و یه‌كسانیێ هه‌بیت” دیاره‌، یه‌كسانى بۆ وێ چه‌ندێ په‌یدابوویه‌، كو مرۆڤ رۆژانه‌ هزربكه‌ت دا زووتر ده‌ست ژ وان تراژیدى و نه‌ریتان به‌رده‌ت یێن كو بووینه‌ ژێده‌ریێن گونه‌هباركرن و ژناڤبرنا سه‌دان كچ و ژنێن د ناڤ كه‌لتوورێ ژیانه‌كا به‌رچاڤ د.
ئه‌گه‌ر ئه‌م ب درێژاهى ل سه‌ر بوویه‌رێن ژن و زه‌لامى د ناڤ نه‌ریتێ كوردى ب راوه‌ستین، دبیت ب كویراتیا سالان ئه‌م ژ هه‌لنگافتن و كێشه‌یێن ڤان ره‌گه‌ز و بونه‌وه‌را رزگار نابین، چونكو جڤاكێ كوردى پێگه‌هێ ژنێ د رۆلێ سیاسى، كومه‌لایه‌تى، ئابوورى، جڤاكى دا لاواز دیتییه‌ و ل قه‌له‌م دایه‌، ژ به‌ر ڤێ ژى ئه‌و نه‌ریتێ ل سه‌ر به‌گراوه‌ندێ ره‌گه‌زى دهێته‌ سه‌پاندن، نابیته‌ نه‌ریته‌كێ شیرین و ژێهاتى د ناڤه‌رۆكا شارستانیا كوردى دا.
بێنره‌، هه‌ر جهه‌كێ یان هه‌ر ملله‌ته‌كێ یه‌كسانى تێدا نه‌بیت، هینگێ كێشه‌یێن ژنێ زۆردبن و هه‌تا وى ئاستى ئێدى بیاڤێ ئاماده‌بوونا وێ د رێتما جڤاكى و وه‌كهه‌ڤیێ دا به‌ر ب سێگۆشا هه‌ڤركى و گاریگه‌ریا كاره‌ساتان دچیت، به‌لێ كا چاوا هه‌ر كه‌لتووره‌كێ زمان، ئایین، سیسته‌م، نه‌ته‌وا خوه‌ یا جودا هه‌یه‌، ئها هۆسا وى كه‌لتوورى مافێ یه‌كسانیا ژن و زه‌لامى ژى هه‌یه‌، هه‌تا بشێت به‌رهه‌نگاریا ئاسته‌نگان بگریت.
ئه‌گه‌ر ئه‌م دیرۆكا ژنا كورد بببینن هه‌تا ئاسته‌كێ بێ به‌هر نه‌بوویه‌ ژ وان مه‌رجێن گۆشه‌گیر ب ده‌ستنیشانكرنا ژیانا وێ یا نه‌ریتى ڤه‌، به‌لێ مخابن بزاڤێن وێ د رۆلێ رێخستنا هشیاریێ دا فشارى بووینه‌، ره‌نگه‌ ئه‌ڤ خاله‌ ژى نه‌بوویه‌ بنه‌مایه‌كێ سه‌ره‌كى و هانده‌ر بۆ رزگار بوونا وێ ژ ڤێ وه‌هما ره‌ه و ریشالى، چونكو ئه‌و جڤاكێ ژ پێخه‌مه‌ت ناسناما ب ناڤێ بابسالار هاتیه‌ داناندن، ژن كریه‌ قوربانیا هێرشێن بێ واته‌ و هه‌رده‌م پێشوازیا وێ ب شێوازێ سڤك و پشتگوههاڤێتى دیار بوویه‌، ژ به‌ر كو ئه‌ڤ جۆره‌ جڤاكه‌ ب ئه‌نجامێ بابسالار و دایك سالار كۆنترۆلێ ل سه‌ر كه‌سایه‌تیا مرۆڤى دكه‌ت و ناهێلیت مرۆڤ ب ئه‌قلێ خوه‌ سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل ئازادى و بریارێن ژینگه‌ها خوه‌ بكه‌ت، له‌ورا ب وێ چه‌ندێ ژن ژى خوه‌ش باوه‌رنابیت كو ئه‌و ئێكه‌ ژ مه‌مله‌كه‌تێن فه‌زیله‌تێ بۆ ناڤ هه‌مى قه‌واره‌یێن جڤاك و ملله‌تێ خوه‌ دا، به‌لكو هه‌رده‌م باوه‌ریا وێ قوربانیا وێ یاسایێ یه‌ ئه‌وا كو نه‌هێلیت كارێكته‌ر، ئازادى، په‌وه‌رده‌ و ئیراده‌یا خوه‌ یا تایبه‌ت هه‌بیت. ئه‌نجام: ئه‌گه‌ر بێژین بوچى هه‌رده‌م ژن دبیته‌ نیشانا ئاست نزمیا جڤاكى؟ كه‌واته‌، خه‌له‌تى هه‌م ژ بۆ شاشى و نه‌ئاڤاكرنا ژنێ دزفریبیت هه‌م ژى ژ بۆ ره‌نگڤه‌دانا وێ ره‌وشه‌نبیریێ یه‌، ئه‌وا ب ماسكێن نه‌ ئافراندناراستیێ خوه‌ نیشانى هزرا جڤاكى دده‌ت و دبیته‌ پارچه‌ك ژ وان په‌یوه‌ندیێن بێ ڤه‌كۆلین و بێ شرۆڤه‌كرنێن نه‌ئاراسته‌كرى، له‌ورا ئه‌و زانستى شیاى ڤێ ململانا ره‌گه‌زى ژ ناڤببه‌ت، د جڤاكێ كوردى دا نه‌بوویه‌ جهێ ئاماده‌كاریا كاركرنێ و چه‌ساپاندنا ده‌رگه‌هێن یه‌كسانیێ ل به‌رامبه‌ر جیهانگه‌ریا سه‌رده‌م بۆ ژن و زه‌لامى.

41

جوان عزه‌ت
ئه‌رێ ئه‌م كه‌نگى دشێن راستیان دیار بكه‌ین؟ یان چاوا دێ شێن پێشوازیا وێ دانپێدانێ كه‌ین ئه‌وا هزرا ته‌حل ژێ ده‌ردكه‌ڤیت؟ ئه‌رێ كێشه‌یێن مه‌ د دۆرهێلێ مه‌دا دیاردبن، یان ژى د سه‌روبه‌رێ تهێزكرنا مه‌ دا ده‌رده‌كه‌ڤن؟ یان بۆچى هه‌رده‌م ژانێن مه‌ كه‌ ڤتینه‌ دبن رێكڤا نرخێن چاره‌نڤیسێن رژێمى و ده‌وروبه‌ر دا؟ ب پرسیاره‌ك دى ئه‌رێ بۆچى مه‌ نه‌شیایه‌ دانپێدانێ ب هه‌بوونا وێ ناسنامێ بكه‌ین یا كو هه‌تا ئه‌ڤرۆ پرسێن كوور داناندیه‌ به‌ر داسا هزركرن و داڤه‌كرنێ؟ دیاره‌، ئه‌ڤ پرسیاره‌ هه‌مى راسته‌رێ هزركرنا مه‌ دهێن، چونكو رۆژانه‌ ئه‌م ل گه‌ل ڤان بۆیه‌ران راستێن ته‌حل دبینن، كو هه‌ڤ دووراتیه‌ك و جودابوونه‌ك د ناڤبه‌را ناسنامه‌یا مه‌ دا هاتیه‌ ژیانێ و هه‌تا نها نه‌هاتیه‌ چاره‌سه‌ركرن، ژبه‌ر كو هیچ رۆله‌كێ كاركرنێ وه‌كو ده‌زگه‌هه‌كێ ستراتیژى د دونیا كوردى دا نه‌هاتیه‌ دیتن.
دبیت هه‌تا ئاسته‌كێ ناسناما مه‌، شیابیت خزمه‌تا نه‌ته‌وه‌ وه‌كو جڤاك كربیت، به‌لێ ئاڤاكرنا وێ پتر كه‌فتیه‌ ل ژێر سیبه‌رو تێگه‌هێ خێزان، بنه‌مال، ئه‌شیر و…هتد، هه‌تا هاتیه‌ دویرئحستن ژ ناسنامه‌یا نه‌ته‌وه‌، بزاڤێن رامیارى، سیاسى، جڤاكى، له‌ورا مرۆڤێ كورد ژى پتر دشێت ل سه‌ر ره‌هێن دیرۆكێ رابوه‌ستیت، چونكو ئه‌و خوه‌ د ناڤ ناڤه‌رۆكا وێ دا دبینت. به‌لێ ل ڤێره‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێ كورد ب تنێ خوه‌ د وێ چه‌ندێ دا بیینت، هینگێ ئه‌و خوه‌ دوورى په‌روه‌رده‌ و ئاراسته‌كرنا پرۆسیس و تێگه‌هێن ئازادیێ ژى دبینت، چونكو ئه‌و كار بۆ نافخوه‌یا خوه‌ ناكه‌ت، به‌لكو ل ده‌رڤه‌ى خوه‌ دشێت كار بۆ ئه‌ڤرۆ سوباهى بكه‌ت، ب هزرامن ئه‌ڤه‌ ژى مرۆڤى ڤه‌دكێشیته‌ جیهانه‌كا بێ پاشه‌رۆژ.
بنێره‌ ملله‌تێ كورد هه‌رده‌م ژ بۆ نه‌ته‌وه‌ و ناسناما خوه‌ بوویه‌ نه‌خشه‌یه‌كێ هه‌ژار و بێ پلانى، چونكو ئه‌و پتر هزر د دوهى داكه‌ت و چاره‌نڤیسێ خوه‌ یێ ئه‌ڤرو ب سوباهى ڤه‌ گرێناده‌ت، به‌لكو هه‌رده‌م ب ڤى شێوازى هزر كریه‌، كو دوهیا وى ل سه‌ر په‌ناگه‌ها سته‌مكارى و زولما ئالێن سه‌ره‌ده‌ست هاتیه‌ مه‌زنكرن و ئه‌و چاڤێن وان تراژیدیا ب چاڤێن ئه‌ڤرو و سوباهى ژى ڤه‌ دبینت، واته‌، ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ سه‌لمینت كو ب ڤى شێوازى ئاشتیا جڤاكى په‌یدانابیت و هێز و هزرا هه‌ڤ قه‌بیلكرنێ ژى لاواز دبیت، له‌ورا ئه‌و په‌روه‌رده‌یا ئه‌م ل سه‌ر دهێنه‌ راسته‌رێ كرن، گرنگه‌ ببنه‌ مه‌رجێن سه‌ره‌كى بۆ ده‌ربازبوون و چاره‌سه‌ركرنا داپێدانێن گرفتان.
ئه‌نجام: دیاره‌، گه‌لێ كورد هه‌مى ده‌مان سیسته‌مێن خوه‌ بێ ستراتیژى ده‌ستپَكرینه‌ و كار بۆ ژێهاتیا وێ چه‌ندێ نه‌كریه‌، كو ئیدى ل جهێ دوبه‌ره‌كیێ، ئاشتیێ به‌رقه‌ربكه‌ت ل جهێ سته‌مكاریێ، دادپه‌روه‌رى و ساخله‌میێ په‌یدابكه‌ت ل جهێ دژبه‌ریێ هه‌ڤسه‌نگیێ دروست بكه‌ت و…هتد، له‌ورا هه‌تا نها نه‌شیایه‌ ژیانێ و راستیێ وه‌كو روح و ره‌فتار سه‌ره‌ده‌ربكه‌ت. ئه‌ڤجار هه‌تا سه‌همێ دیرۆك و پاشه‌رۆژا گه‌لێ كورد بگه‌هیته‌ سه‌روبه‌رێ ره‌وشه‌نبیریا زانستى و فه‌رهه‌نگا دانپێدان ب راستێن ته‌حل، گرنگه‌ مرۆڤێ كورد هزرا خوه‌ تێكه‌لى كار و كریارێن خواندنى و داهێنانى بكه‌ت، هه‌تا بشێت سه‌متا جڤاكى خوه‌ به‌ر ب هێزا ره‌وشنگه‌ریا دانوستاندنێ ببه‌ت.

6

جوان عزه‌ت/
هزر ژ چ هاتیه‌ هه‌بوونێ؟ یان هزر چاوا ب ئه‌نجامدانا كارێ خوه‌ رادبیت؟ دبیت هه‌ر جۆره‌ مرۆڤه‌ك ب شێوازه‌كێ شرۆڤه‌كرنێ دده‌ت هزرا خوه‌، چونكو ئه‌وا د هزرێ دا دیاردبیت بۆ ده‌ربرینا كێشان و پیڤانا ئه‌قلێ مرۆڤى دبیته‌ پێڤه‌ره‌كێ سه‌ره‌كى. یان گه‌له‌ك جاران مرۆڤ ل گه‌ل هزرا خوه‌ جۆره‌ هه‌لسه‌نگاندنه‌كێ د ناڤبه‌را ره‌وشا ڤه‌كۆلین و وه‌رارا ئه‌قلى دا دكه‌ت، به‌لێ ئه‌و گۆتارا هزر تێدا دبۆریت، وێ ژى پێویستى ب ره‌خنه‌یا هزركرنێ هه‌یه‌، هه‌تا بشێت سه‌لماندنا بوویه‌رێن چێبووى و داهاتى بكه‌ته‌ ره‌نگێ دانوستاندنى.
ئه‌گه‌ر پێناسه‌یه‌كێ بده‌ین ره‌خنه‌یا هزركرنێ، كا په‌یدابوونا وێ ژ چ هات؟ یان كه‌نگى یا به‌رهه‌ڤ بوو رووبه‌روى مه‌رج و پێگرێن ره‌خنه‌یا راسته‌قینه‌ ببیت؟ دێ دیاربیت كو گوهۆرینا ژیانێ ئه‌و زه‌مینه‌ خوه‌شكر، مرۆڤ به‌ر ب ره‌خنه‌یا تێهزركرن و ئاڤاكه‌ر بچیت، هه‌تا بشێت گوهۆرینا كه‌لتوورى ئاڤابكه‌ت، چونكو ره‌خنه‌یا هزركرنێ ب حوكمێ ئه‌جینده‌ و مه‌مله‌كه‌تا ژیانێ كارێ خوه‌ برێڤه‌دبه‌ت و پێشكێشى هزرا ده‌رڤه‌ دبیت.
ژ لایه‌كێ دى ڤه‌، ده‌مێ ئه‌فسانه‌ په‌یدا بووى، هینگێ هزرێ ژى ده‌سپێكر، پاشى ره‌خنه‌یا هزرى ژى جهێ خوه‌ د ناڤ تێكستێن ژیانێ دا چاند، چونكو وى ده‌مى ره‌وش و ئالۆزیا ژینگه‌هێ ره‌خنه‌ به‌ر ب نه‌مه‌ته‌كێ به‌رفرهه‌ ڤه‌ بربوو، هه‌تا وى ئاستى شیاى كه‌شه‌كێ ئارام ژ بۆ داناندنا بیناتێ باژێرڤانى دروست بكه‌ت و ل كه‌مینه‌یا چاره‌سه‌ریان بگه‌ریت.
ئه‌گه‌ر ئه‌م ب كوراتى یان ژى ب كومه‌كا پرسیاران بچینه‌ د ناڤ جه‌وهه‌رێ هزر و ره‌خنه‌یێ دا، هینگێ دێ به‌رهه‌م و ژێده‌رێن ئه‌قلێ مرۆڤى باشتر دیار بن، كا تاكه‌كه‌سێ كورد ب چ په‌روه‌ده‌یا هزرى مه‌زن و ئاڤا بوویه‌، یان ب كیژ ئه‌زموونێ سه‌ره‌ده‌ریێ دكه‌ت یا كه‌لتوورى یان یا بنگه‌هین!
ژ وان ژى، گه‌لۆ ما مرۆڤ ره‌خنه‌یێ ئاڤادكه‌ن، یان ره‌خنه‌ مرۆڤى ئاڤادكه‌ن؟ ئه‌رێ هزرا مرۆڤێ كورد شیایه‌ به‌رهنگاریا ره‌خنه‌یا پاردۆكسى (هه‌ڤدژى) تۆره‌بوونێ بگریت؟ یان كه‌نگى مرۆڤ شیایه‌ بێژیت ئه‌ڤ جۆره‌ هزر و ره‌خنه‌ به‌رهه‌مێ ئه‌قلێ مرۆڤى یه‌؟ ب هزره‌كا دى، ئه‌رێ هزرا كوردى بوویه‌ پێڤه‌رێ ئاڤاكرنا ره‌خنه‌یا زانستى؟ هه‌تا دووماهیێ! بنێره‌، ئه‌ڤ پرسیاره‌ هه‌مى راسته‌رێ ڤه‌كۆلینێن هزرى دهێن، به‌لێ هه‌تا مرۆڤ ل گور وێ هزركرنێ پێكهات و پاشخانێن ئاڤاكرنێ دروست بكه‌ت، گه‌ره‌كه‌ مرۆڤ ل رێكا پێشبینیا ره‌خنه‌یا زانستى ژى بگه‌ریت، چونكو زالبوونا هزرێ پرانیا جاران ره‌فتار و ره‌خنه‌یێن ب خورتى ل سه‌ر كه‌سێ به‌رامبه‌را دا دسه‌پینیت.
ئه‌نجام: ژ بۆ وێ چه‌ندێ هه‌تا مرۆڤ هه‌ست ب ئیدمانه‌كا شارستانى بكه‌ت، گرنگه‌ هزر و سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل وێنه‌یێن هزركرن و تێكستێن خواندنا ژیان و ره‌خنه‌یى ژى بكه‌ت، چونكو ره‌خنه‌ یا هاتى یه‌ وێ هه‌بوونێ، دا كو ملله‌ت و مرۆڤ پێشبكه‌ڤن، بگه‌هن وێ مه‌به‌ستێ، یا جهێ سازى و دامه‌زرینگه‌هان بگریت و رۆلێ خوه‌یێ گرنگ د چێكرنا سه‌روسیمایێن خه‌باتا ره‌وشه‌نبیریێ دا بیڤیت.

14

جوان عزه‌ت
پشكا: دوویێ
ئه‌رێ تاكێ جڤاكى ژ وه‌همێ چ فێر بوو؟ یان جڤاك شیا ب شێوازه‌كێ رۆنتر شرۆڤه‌كرنێ بده‌ت ڤى جۆره‌ په‌روه‌ردێ؟ د ڤێ گۆشێ دا ئه‌وا من دڤێت بگه‌هینم لاپه‌رێ رۆژنامێ و خوانده‌ڤان ئه‌وه‌ ئه‌م هنده‌ك هزركرنێن كوورتر و خواندنێن به‌رفره‌هتر بده‌ین په‌روه‌رده‌یا كه‌لتۆر و جڤاكێ خوه‌، داكو بزانین كا وه‌هم ژ په‌یدا دبیت و چاوا دبیته‌ وێنه‌یه‌كێ خه‌یالى د ناخێ مرۆڤى دا!. ل ده‌سپێكێ جڤاك هاته‌ دروستكرن كو هه‌ر تشتێ وێ نه‌ وه‌كو جڤاكه‌كێ دیتر بوویه‌، به‌لكو گه‌له‌ك جاران ده‌مێ مرۆڤ هزر د هه‌بوون و دروستكرنا بنه‌مایێن وێ دا دكه‌ت، هینگێ مرۆڤ نه‌چار دبیت كو وێ په‌روه‌رده‌ و فێركرنێ قه‌بوول بكه‌ت، چونكو ئه‌و ژى گه‌له‌ك رێك و په‌یره‌وێن گشتى و به‌شه‌رى بخوه‌ ڤه‌ دگریت، به‌لێ د هه‌مان ده‌مى دا پێویستیا وێ ب رێكخستنا زه‌مینه‌ سازى هه‌یه‌. ژ لایه‌كێ دى ڤه‌ پێدڤیه‌ چینا زانا وره‌وشه‌نبیران ب شێوازه‌كێ باشتر گرنگیێ بده‌ن ئه‌رك و بهایێ وێ په‌روه‌ردێ و فێركرنه‌كا جودا و سه‌رده‌م پێشكێشى په‌یوه‌ندیێن وێ بكه‌ن. هه‌تا كو زانیارى و چاوانیا رێڤه‌برنێ ژ لایێ مرۆڤان ڤه‌ بهێته‌ جێبه‌جێكرن. ئه‌رێ مه‌ ژینگه‌ها خوه‌ چاوان ئاڤاكر؟ یان چاوا هه‌تا نها جڤاك شیایه‌ خوه‌ ل گه‌ل هه‌ست و هزرێن ترسێ بگونجینت و ژیانا خوه‌ به‌رده‌وام بكه‌ت؟ دبیت ئه‌ڤه‌ پرسیاره‌ د هزرا خوه‌نده‌ڤانى دا ب شێوازه‌كێ دى تر بهێنه‌ ئازاراندن، به‌لێ شێوازێ وێ ئاڤاكرنێ هه‌ر چ بنه‌مایه‌كێ گه‌هاند دبیته‌ تاكى ب وه‌همى و ره‌نگێ ئاتیفى بوویه‌، هه‌تا وى ئاستى كو ئێدى تاك هه‌ست ب بێ هیڤى بوون دل ساربوونا تشتان بكه‌ت، ژ به‌ر كو جڤاكێ مه‌ هه‌تا نها د ناڤ سیسته‌م و بنه‌مایێن به‌رین دا دزڤریت ئه‌ڤه‌ ژى خالێن كه‌م و كوریێ په‌یدا كه‌ت هه‌روه‌سان مرۆڤان دوورى خورتبوونا په‌یوه‌ندى و لێكتێگه‌هشتن، بێ باوه‌رى، ترس، دره‌نگمان و پاشكه‌ڤتنێ دكه‌ت. یا دیاره‌ ژى كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژ ئه‌گه‌رێ زالبوونا سیسته‌مێن نه‌ریتى ل سه‌ر هزرا تاكى یه‌، كو ئێدى هه‌ولنه‌ده‌ت ب سیسته‌مێ سه‌رده‌مى را بگه‌هیت و ببیته‌ خودان بریار و به‌رپرسیاره‌تیا خوه‌ یا كه‌سى و تایبه‌تمه‌ندى. بێنره‌ هه‌ر سیسته‌مه‌كێ دیمۆكراسى و مه‌ده‌نى بییت ئه‌وى سیسته‌مێ یا شیایى به‌رهنگاریا بنه‌مایێن سه‌قت و خه‌له‌ت بگریت و مرۆڤ تێدا فێرى جۆره‌ په‌روه‌رده‌كا زانستى و سیسته‌ماتیك كریه‌، سه‌ره‌راى وێ چه‌ندێ تاكه‌ك هوشیار و خودان پله‌یه‌كا به‌رز د قووناغا گوهۆرانكاریێ دا په‌یداكریه‌، كو گوه و چاڤێن وى هه‌رتشتى ب یاسا و بها ببینت. به‌لێ مخابن د ناڤ جڤاكێن كوردى دا هه‌ر تشت به‌رۆڤاژیه‌. نموونه‌ دێ بینى ژنه‌ك ژ ئه‌گه‌رێ وه‌هما بنه‌ماێن كه‌لتور و نه‌ریتان نه‌شێت بریارا چوونا د ناڤ جڤاكى دا بده‌ت، ژ به‌ر كو هه‌ر تشت ب ترس گه‌هاندیه‌ هزرا وێ و د ناڤ ناخێ وێ دا شین بوویه‌، ئانكو رۆژانه‌ ل گه‌ل وێ وه‌همێ دژیت بێ كو بزانیت چاره‌نڤیس و داهاتێ وێ ل سه‌ر ڤێ رێكێ چیه‌ و دێ چ بیت! ئه‌نجام: ئه‌رێ مرۆڤێ كورد بۆ هندێ په‌یدا بوویه‌ كو د هزرا وى دا ژیان بتنێ شه‌ڤ و رۆژه‌ نه‌ زێده‌تر؟ یان ژى ژیان داهێنان، ئاڤاكرن، ڤیان، بهادارى و ته‌مامكرنه‌، ب نێرینا من، مرۆڤێ ئازاد بیت هینگێ دێ زانیت كا واته‌یا، ماف، ئه‌رك، وه‌لات، به‌رهه‌م، هه‌بوون، ژیان، په‌روه‌رده‌ و…هتد چیه‌! له‌وراپێدڤیه‌، تاك هه‌ولبده‌ت ڤان جۆره‌ ئاشۆپان ل دگه‌ل خوه‌ دا لابده‌ت و هزر د داهاتێ خوه‌ دابكه‌ت. هه‌تا كۆمه‌لگه‌هه‌كا ساخله‌م و دروست په‌یدا بكه‌ت و مرۆڤى ژى ژ قووناغا وه‌همێ ده‌ربازى قووناغا ئازادبوون و په‌روه‌ردا زانستى بكه‌ت، داكو جڤاكێ مه‌ده‌نى جهێ خوه‌ بگریت.

مرۆڤ و وه‌هم
جوان عزه‌ت/ پشكا چارێ
ئه‌گه‌ر بێژین ئه‌رێ په‌یڤا ترسێ ژ چ هاتیه‌؟ یا دیاره‌، كو ئه‌و ژى كێشه‌یه‌كا ده‌روونى یه‌ رووبه‌روى جه‌سته‌یێ مرۆڤى دبیت و ژ كێشه‌یا جڤاكى ده‌ركه‌ڤتیه‌ ئاراسته‌ى هزرا مرۆڤى بوویه‌، چونكو پرسێن جڤاكى هه‌مى ده‌مان ل گه‌ل هزرێن مرۆڤى هه‌ڤواته‌ دبن.
ئه‌گه‌ر باشتر هزر ل سه‌ر ڤى جۆرێ ترسێ بكه‌ین، دبیت هه‌مى جڤاك هه‌تا ئاسته‌كێ بلند نه‌ خودان جۆر و ره‌هه‌ندیێن ئاڤاكرنێ بن، به‌لێ هزرا وان خودان سالۆخه‌تێن پێشكه‌فتن و پێشداچوونێ نه‌، چونكو بنه‌مایێن ئه‌ستاتیكا مرۆڤان ژ گه‌ردۆنى وان ره‌هه‌ندان ده‌ردكه‌ڤن، ژ بو كو پتر هزرا مرۆڤى جوانى یێ بده‌ت ده‌روبه‌رو نیاسینا كومه‌لگه‌هێ. وه‌كو سپنۆتزا دبێژیت: “مرۆڤێ ئازاد هزرا مرنێ ناكه‌ت، چونكو فه‌لسه‌فا وى دهزرا ژیانێ دایه‌”. كه‌واته‌، ئه‌م د هزرا جه‌سه‌دى دا خوه‌ ئازاد دبینن، به‌لێ د هزرا ئه‌قلى (ژیر) دا نه‌ د ئازادین، ژ به‌ركو مه‌ هه‌ر تشت ل سه‌ر بنیاتێ مه‌زهه‌رى دایه‌ پێناسه‌كرن. ره‌نگه‌ ئه‌ڤه‌ ژى ئێك ژ شاشیێن هه‌ره‌ مه‌زنه‌، كو مه‌ هه‌تا نها نه‌شیایه‌ هزره‌كا ئازاد ناخێ خوه‌ دا بچه‌سپینین. به‌لێ مافێ مه‌یه‌ پرسیاره‌كێ بئازارینین، گه‌لۆ ئه‌گه‌رێ وێ چه‌ندێ چ بوویه‌، كو مه‌ نه‌شیایه‌ هزرا ئازاد بێ ترس و دو دلى بكه‌ین د ته‌وه‌رێ هه‌بوون ژیانا خوه‌ دا؟
واته‌، ترس ل جه‌م مه‌ بوویه‌ ده‌رگه‌هه‌كێ ده‌رئه‌نجامیێ و ئه‌م هزرا وێ د مرنێ دا دبیینن نه‌ د ژیانێ دا، ئه‌گه‌ر بێژین ده‌رئه‌نجامێن هه‌مى په‌یوه‌ندى و تێكه‌لێن ژیانا مه‌ ل كیڤه‌ دیاردبن! هینگێ د ناڤ دارستان و ئه‌فسانه‌یا ترسێ دا جهێ خوه‌ دیاردكه‌ن. ب هزرامن، ئه‌ڤه‌ ژى هه‌ر كێلیه‌كا ژیانێ دوماهیك دئینت و ده‌مه‌كێ ژ مرۆڤى دستینت، له‌ورا مرۆڤ به‌رده‌وام بۆ سه‌ره‌راستكرنا هزر و ژیانا خوه‌، پێدڤى ب لێگه‌ریانا ئالاڤێن به‌رهه‌ڤكرنێ هه‌یه‌.
بێنره‌ چاوان ل وه‌لاتێن پێشكه‌فتنى زمانێ دانوستاندن و تیكستێن ئازاد په‌یدابوو؟ واته‌، هه‌مى ب رێیا ستراتیژیا سیسته‌مێن گوهه‌رین و گوهه‌راندنا ناخێ مرۆڤان، به‌لێ ل ده‌ڤه‌رێ ئه‌گه‌ر تاك هه‌ولبده‌ت تێكسته‌كێ بنڤیسیت، ل وى ده‌مى هزر ناكه‌ت كا ئه‌و تێكست چاوا په‌یدابوو یه‌ و بوچى دنڤیسیت؟ دا كو پتر كار ل سه‌ر به‌رهه‌مێ وێ بكه‌ت بێ كو دوو دل بیبت پێكهاته‌یێن وێ ژ واته‌یێ تژى دكه‌ت و هه‌ولدده‌ت ب شێوه‌كێ ترساندنێ سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل ئه‌جنده‌یا وێ بكه‌ت، هه‌تا كریارا ترسێ د وێ خواندنێ دا په‌یداببیت. ئه‌ڤه‌ ژى خاله‌كا له‌نگ د ناڤ هزر و تێكستا مرۆڤێ ئازاد دا ئاڤادكه‌ت. ژلایه‌كێ دی ڤه‌ ژى، ده‌ست بۆ ده‌ستى هزرا ترسێ دهێته‌ ئازاراندن و ب هه‌لسه‌نگاندنه‌كا نه‌ ئازاد پێشكێشى پره‌نسیپ و هزرا مرۆڤى دبیت.
ئه‌نجام: وه‌هم (ترس) ده‌ركه‌فتنه‌كه‌ تێكه‌لى مرنا مرۆڤى دبیت و مرۆڤى ژ هزرا زیندى دویردكه‌ت بێ كو بزانیت، كا راستیا فامكرنا ژیانێ چیه‌ و چاوا په‌یدا بوویه‌؟ واته‌، د گه‌ل پیڤانێن ڤێ چه‌ندێ، پێدڤییه‌ مرۆڤ ده‌ست ب لیڤن و بزاڤێن هزرا ئازاد بكه‌ت، داكو د میحرابا بوونه‌وه‌راتیا ساده‌ و ئاشوپ گه‌رایێ دا رزگار بیبت و بكه‌ڤیته‌ د قوناغێن خوه‌زایى و خوه‌سه‌ربوون( ئازادبوونه‌كا) ب ماهیه‌ت دا، پاشان دگه‌ل جور و پێكهاته‌ێن ژیان و ئه‌قلێ مرۆڤى دامه‌زراندن به‌رپاببیت.

61

جوان عزه‌ت
دا ئه‌م بیرا خوه‌ ل گۆتنا پلاتۆ (ئه‌فلاتوون) بینین ده‌مێ به‌حسێ ئازادیا مرن و جه‌سه‌دى كرى و گۆتى”مرن ده‌سپێكا ئازادیا نه‌فسێ یه‌ ژ زیندنا جه‌سه‌دى”واته‌، هینگێ دیاربوو كو مرن، ئازادى و جه‌سه‌د پێكڤه‌ زیندان دبن، به‌لێ ئه‌وا د نه‌فس و هزرا مرۆڤان دا دهێته‌ گوهۆرین وى ده‌مى جهێ باشى یان خرابیێ دگریت، ل ڤێره‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وا پلاتووى گۆتى، مه‌ هزر ل سه‌ر كربوو ئه‌ز باوه‌رم نها جڤاكێ مه‌ د بن ئه‌ڤێ پره‌نسیپ و شارستانیا بێ واته‌ هاتبوو رزگاركرن و د هه‌مان ده‌م دا ژن ژى ب واته‌یا سه‌رتیك نه‌ داهاتن لقه‌له‌مدان.
د گۆتنه‌كا دى دا ئه‌فلاتوون، ده‌رباره‌ى په‌روه‌رده‌كرنا روح و جه‌سه‌دێ ژن و زه‌لامان دبێژیت: “قانوونا راستپاردنێ جهێ سه‌ربازێن ئازا و چاڤنه‌ترس و هیچ تشته‌ك دى به‌رهه‌م نه‌ دئینا، به‌لێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ بۆ هێزا جه‌سه‌دى و كره‌ هێزه‌كا درنده‌ و خراپكار، چونكو ل نێزیك هه‌مى شیانێن ئه‌قلى كوشتن”. ئه‌گه‌ر هزربكه‌ین، ما مه‌ ئه‌قل كریه‌ پیڤه‌ر بۆ هه‌لسه‌نگاندن و پیڤانا هه‌رتشتى! دیاره‌، ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوویه‌ ئه‌گه‌ر كو ئه‌م به‌رده‌وام راده‌ستى داگیركرنا هزرا جه‌سه‌دى ببین نه‌ یا ئه‌قلى( ژیرى)، به‌لێ مافێ مه‌ هه‌یه‌، ئه‌م پرسیاران بئازارینین، كا بۆچى هه‌رده‌م ل پشت وێ په‌رده‌یا د هزر و ره‌وشه‌نبیریه‌تا كوردى دا ئه‌و چه‌نده‌ بوویه‌ پیڤه‌ر، كو ژن به‌س جه‌سه‌د بیت نه‌ ئه‌قل؟ ب پرسیاره‌ك دى، ئه‌رێ جڤاكێن ڤه‌كرى، ژنێ ب جیهانا كه‌لتوور نه‌ریتى قه‌بوول دكه‌ن و دسه‌لمینن بۆنه‌وه‌ره‌ك ئه‌وره‌ت خواز، یان ژنێ ب كارێكته‌ر و تایبه‌تمه‌ندیێن خوه‌زا (سرۆشتى)، خوه‌سه‌رى(ئازادى) و ئه‌قلى (ژیرى) دسه‌لمینن؟ ب هزرامن، جڤاكێ كوردى د هه‌بوونێ دا ناژیت و ژن و زیندبوونێ ژى قه‌بوول ناكه‌ت.
ژلایه‌كێ دى ڤه‌، ئه‌گه‌ر هه‌ر ژنه‌ك سه‌را پرسا شه‌ره‌فێ هاته‌ ژناڤبرن و كوشتن، هینگێ ب هزرا هه‌وه‌، ما دێ ژیان ب مرنا وێ ژنێ هێته‌ ژ ناڤبرن و دووماهی هێت یان نه‌؟ واته‌، ئه‌و چینا توندوتیژى و كوشتنا ژنان ب مه‌سه‌له‌یه‌كا نه‌به‌ر ئه‌قل ڤه‌ ب دووماهیك بینت، هینگێ ئه‌و هێشتا ژ رێكا بازنه‌یى و كه‌لتوورى دا ده‌رنه‌كه‌فتیه‌ و نه‌شیایه‌ به‌راوردى یێ دگه‌ل راستى و ئه‌نجامدانا كارو كریاران بكه‌ت و ببیته‌ زێره‌ڤانه‌كا وه‌فادار بۆ تافێلكرن و پاراستنا كه‌رامه‌ت و هه‌مى پیروزێن ژنێ ژى، چونكو ئه‌وێ چینێ سنۆرێ كریارێن خوه‌ ب تنێ بۆ هه‌لگرتنا كرێتترین وێنه‌ دامه‌زاندیه‌، نه‌كو بۆ نڤیساندنا دیرۆكه‌كا راسته‌قینه‌ ب راسته‌رێكرنا پیروزێن بها و پره‌سپێن ئافراندنا وێنه‌یێن ژنێ.
به‌لێ به‌رى راگه‌هاند و مرنا وه‌رگرى هنده‌ك مرنێن دى دهێن، دبن مژارێن هزرى بۆ ناخێ مرۆڤى، پاشان دمینن دناڤ هه‌ڤواته‌یه‌كا زیندى و مرنه‌كا بێ دووماهیك نه‌ونداكرى دا. وه‌كو سیمۆن دى بڤوارێ چرایه‌كێ دى تر د تاریا هزرا مرنێ دا هه‌لكرى و گۆتى، “مرن نه‌ دوووماهیه‌” هینگێ بیرامن، ل ڤێ پرسا نه‌مرى هات، ده‌مێ بۆنه‌وه‌ره‌كێ ژیێ خوه‌ هه‌مى د ناڤ چه‌تر و چه‌ڤه‌نگا نه‌ریتى ده‌رباز و ته‌رخانكرى و خوه‌ ژ بۆنه‌وه‌ره‌كێ ساده‌ جوداتر ددیت به‌لێ گوت، ما ماست بێ سه‌رتیك دهێت خوارن! وى ده‌مى بۆ من ژى بۆ پرسیار و مژاره‌كا بابه‌تى، كو ئه‌ز ببێژم، گه‌لۆ ما سه‌رتیك دبیت پیڤه‌ر بۆ ماستى؟ ئه‌گه‌ر هۆسا بیت كه‌واته‌، هه‌تا نها نه‌ ئه‌م ب بۆنه‌وه‌رێن ئه‌قلگه‌رایێ هاتینه‌ ژیانێ نه‌ ب بونه‌وه‌رێن ئافراندنا پیرۆزى و راستیان هاتینه‌ د ناڤ مه‌یدانێن كار وكریارى دا، به‌لكو ئه‌م ئه‌و بۆنه‌وه‌ر بووینه‌ كو هێشتا مه‌ پێدڤى پتر ب پێداچوونێن هزرى پرۆسێسا ئه‌قل و پاراستنا واته‌ و پیروزیێن ئیكدو هه‌یه‌، هه‌تا بشێن جڤاكێ ره‌وشه‌نبیرى دابمه‌زرین، كو بزانیت جوداهیا سه‌رتیك و ماستان ب كیژ په‌روه‌ردێ دهێته‌ چاره‌سه‌ركرن و قه‌بوولكرن.

23

جوان عزه‌ت/
پشكا:ئێكێ
رزگاركرن نه‌ تشته‌كه‌ كو مرۆڤ ژێ په‌شیمان ببیت، به‌لكو كارلێكه‌ره‌ ژ بۆ ده‌ستڤه‌ئینانا بها و ئێدیه‌مێن هێز و هه‌بوونا مرۆڤى، گرنكترین پرسیارا كو مرۆڤ ئاراسته‌ى خوه‌ دكه‌ت، ئه‌وه‌ ده‌مێ مرۆڤ دبێژیت وه‌هم چیه‌؟ یان ژ چ په‌یدا دبیت، یان دێ چاوا د واته‌یا هه‌ر تشتى گه‌هیت هه‌تا كو بزانیت ئه‌و تشته‌كه‌ هێژایى هه‌بوونێ یه‌!.
دبیت گه‌له‌ك جاران مرۆڤ بۆ خوه‌ جۆره‌ وه‌همه‌كێ دروست دكه‌ت بێ كو بزانیت ئه‌و وه‌هم دێ باندورێ ل هه‌ست و هزر و ده‌روونێ مرۆڤى كه‌ت، ره‌نگه‌ ئه‌و چه‌نده‌ ژى جوره‌كێ دى یێ تێگه‌هشتن و جیاوازیێ دناڤ ژیانا مرۆڤى دا په‌یدادكه‌ت، كو رۆژ بۆ رۆژێ مرۆڤ به‌ره‌ڤ مرنه‌كا نه‌ زیندى بچیت. به‌لێ ب هزرا من، جڤاك دهێته‌ دانان دا كو گوهۆرین و ده‌ستكارێن نوو په‌یداببن و هزركرن ژى ببیته‌ پشكه‌كا سه‌ره‌كى بۆ لڤاندنا ڤێ وه‌همێ.
كورد هزردكه‌ن، كو وه‌هم ب تنێ د ناڤ گیانێ مرۆڤى دا په‌یدادبیت ژ بۆ كوشتن و هندابوونا مرۆڤى، به‌لێ ئه‌ڤه‌ ناهێته‌ وێ واته‌یێ كو ئه‌و پشكه‌كه‌ ژ كوشتنێ، به‌لكو پشكه‌كه‌ ژ وێ ئه‌جنده‌یا هشیاریێ یا كو به‌رێ مرۆڤى دده‌ت رێكا هه‌بوون و دیاركرنا ئاسته‌نگان د خالێن چاره‌سه‌كرنێ دا و مرۆڤى ده‌ربازى قووناغێن جودا جودا دكه‌ت هه‌تا دگه‌هیته‌ قووناغا مرۆڤبوون و ئازادیێ.
ئه‌گه‌ر ل كه‌لتوورێ كوردى بنێرین، دێ گه‌له‌ك جۆرێن وه‌همان بینن، كو د ناڤ ژینگه‌ها مه‌ دا هه‌رتشت ل جه‌م تاكى بوویه‌ جۆره‌ ترسه‌ك كو چ هزركرن بۆ نه‌بیت، ژ به‌ركو مرۆڤ بۆنه‌وه‌ره‌كه‌ حه‌ز و ئاره‌زۆێن جودا هه‌نه‌ و به‌رده‌وام دخوازیت جڤاكه‌كێ دروست بكه‌ت كو مرۆڤبوون و ئینسانه‌تى جوانتر و خوه‌شتر و باشتر بهێته‌ دیتن، به‌لێ د هزرا وى دا هه‌مى ئه‌ڤ پرسه‌ بووینه‌ خه‌ون، خه‌یال، هزركرن، ئه‌قل، به‌هره‌ و د ناڤ ئێكدا تێكه‌ل بووینه‌، له‌ورا هه‌تا نها هه‌ست پێ ناكه‌ت كو ژینگه‌هه‌كا ئارام هه‌یه‌ و هه‌ر تشتى ب چاڤێ ئالۆزى دبینیت و هزرناكه‌ت كو یێ د دونیایه‌كا مه‌زن دا دژیت.
به‌لێ ل ڤێره‌ پرسیارا كو ئاراسته‌ى مه‌ دبیت، ئه‌رێ ئه‌و چ تشته‌ بۆیه‌ ئه‌گه‌رێ ژ ناڤبرنا ڤێ راستیێ؟ جڤاك به‌رده‌وام پێدڤى ب هه‌بوونا مرۆڤان هه‌یه‌ كو بشێت سه‌ركێشه‌یه‌كێ و ژینگه‌ها سه‌قامگیر ئاڤا بكه‌ت، به‌لێ مخابن ده‌مى ئه‌م هزر د ئارامیا ژینگه‌ها خوه‌ دا دكه‌ین، وێ دیتن و راستیێ ناده‌ت مرۆڤى كو بشێت هزركرنا ئه‌رینى بده‌ت به‌رامبه‌رى خوه‌، یان كۆمه‌كا سیفه‌تێن نه‌رێنیان هه‌یه‌ نه‌شێت د جڤاكى دا دیاربكه‌ت، ژ به‌ركو ئالاڤێن وى نینه‌، یان ژى زۆربه‌ریا جاران دخوازیت مرۆڤبوون و زانستێ خوه‌ پێشكیشى جڤاكى خوه‌ بكه‌ت، به‌لێ ره‌فتاره‌كا دروونى رووبه‌رووى وى دبیت، ئه‌ڤه‌ ژى وه‌ دكه‌ت مرۆڤ ب هێزا ئه‌قل و زانستێ خوه‌ ل ده‌وربه‌رێن خوه‌ بنێریت و وێنه‌كێ ژیوارى دروست بكه‌ت، ژبه‌ركو مه‌ ژینگه‌هه‌ك له‌نگ و سه‌قه‌ت ئاڤاكریه‌ كو شرۆڤه‌كرنا هه‌رتشتى ب شێوازێ وه‌هم و ترسێ پێشكێشى هزرا مرۆڤان كریه‌، هه‌تا كو تاك وه‌لێ هاته‌ هه‌ست و ئیداراكن خوه‌ هێلاینه‌ د ناڤ جه‌سه‌دێ خوه‌ دا بێ كو بزانین دێ ب چ رێك و ره‌فتار سه‌ره‌ده‌ریێ كه‌ن و ئه‌ركێن خوه‌ برێڤه‌به‌ن.
ئه‌نجام: ژینگه‌ه دهێن دروستكرن دا كو فه‌رهه‌نگێن بهادار و ژیوار بۆ ژیانێ بهێنه‌ دیتن، به‌لێ ژینگه‌ها كوردى یا هاتیه‌ دروستكرن، دا كو مرۆڤان دوورى ژیان و لێكدانا به‌رهه‌مێن دیاركرى بۆ دابینكرنا هێز و پێداویستیان بكه‌ت، ئه‌ڤجا ب هزرا من، ئه‌گه‌ر وه‌هم هه‌بیت هینگى راستى ژى نابیت، ئه‌گه‌ر راستى هه‌بیت هینگێ وه‌هم نابیت. له‌ورا مرۆڤ نه‌هاتن ژیانێ دا خوه‌ خه‌له‌ت بكه‌ن، به‌لكو هاتن دا داهێنانان بۆ زانستێ مرۆڤایه‌تى و به‌رگریا ژناڤبرنا ئه‌فسانه‌یان بكه‌ن و یاسا و رێسایان بۆ جڤاكه‌كێ دابمه‌زرینن.

website security