NO IORG
Authors Posts by جوان به‌روارى

جوان به‌روارى

جوان به‌روارى
32 POSTS 0 COMMENTS

11

جوان عزه‌ت
پشكا پێنجێ
ره‌نگه‌ گه‌له‌ك جاران مرۆڤ دگه‌ل خوه‌ دا هزربكه‌ت و پرسیاران ژ خوه‌ بكه‌ت، ئه‌رێ كا مرۆڤ چیه‌؟ بۆچى هاتیه‌ هه‌بوونێ؟ یان دێ چاوا واقعێ خوه‌ زانیت و بینیت؟ هه‌لبه‌ت هه‌مى ده‌مان مرۆڤى هزرا تێگه‌هشتن و گوهۆرینێ ژى هه‌یه‌ و د خوازیت جیاوازى و دیتێن جودا د ناڤ جڤاكێ مرۆڤى دا هه‌بن، به‌لێ ب حوكمێ وێ چه‌ندێ مرۆڤ بۆنه‌وه‌ركه‌ كو خه‌ون و ئاره‌زو بۆ دروستكرنا كه‌لتوور، نه‌ریت، قانوون و جڤاكان هه‌یه‌، بۆنه‌وه‌ره‌ خه‌ون و خۆزیا هیڤى، ئومێد و پێداویستێن تایبه‌ت هه‌یه‌، بۆنه‌وه‌ره‌كه‌ حه‌ز دكه‌ت ل جهێ هزرا ده‌مار، نه‌قه‌بوولكرن و نه‌یه‌كسانیێ، مه‌ده‌نیه‌ت، دیمۆكراسى و هه‌ڤ قه‌بوولكرن هه‌بیت.
یا دیاره‌ د ناڤ كه‌لتوورێ كوردى هێشتا ئه‌و سه‌رهلدان نه‌ په‌یدابوویه‌، ئه‌گه‌ر هه‌بیت ژى ب كێمى ده‌ستپێكریه‌، چونكو هێشتا رابردوو ل پشتا مرۆڤى كورد وه‌كو باره‌ك گران مایه‌. له‌ورا ب رێژه‌كا زۆر كه‌سان شیانێن پێكاهاته‌یا هزركرنێ نیین، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژى گه‌له‌ك جاران ئه‌قل، حه‌ز و ئاره‌زو تیكه‌ل دبن و مرۆڤ ل دووڤ خاپاندنا خوه‌ دا دچیت.
به‌لێ ل هه‌رجهه‌كێ هه‌بیت ئه‌گه‌ر هزر وه‌كو مه‌زهه‌ر و ئاشۆپ هاته‌ بكارئینان، هینگێ دێ مرۆڤ و ئه‌و جڤاكێ تێدا دژیت زه‌ره‌مه‌ند بیت، كه‌واته‌ بۆچى؟ گوهۆرینا مرۆڤ و جڤاكى نه‌ د به‌رژوه‌ندیا ئه‌قلێ ئابوورى ب تنێ دایه‌، چونكو هێشتا زانستێ ئه‌قلى د هزر و واته‌یا جڤاكێ ب ڤى ره‌نگى نه‌بوویه‌ جه‌وهه‌ره‌كێ سه‌ره‌كى، ژ به‌ر كو مرۆڤى تێگه‌هشتنه‌كا كویر بۆ راستى و سه‌رچاوه‌ێن ژیانێ دڤێت، هه‌تا وى ئاستى كو هه‌بوون و هونه‌رێ مرۆڤى ب شێوه‌كێ زیندى بمینت. وه‌كو تاگور دبێژیت: “هونه‌ر ده‌ربرین و یه‌كسانیا زاتێ مرۆڤیه‌” واته‌، ل ڤێره‌ ئه‌م ژى دبێژین مه‌ هونه‌ر و هزر هه‌یه‌، به‌لێ بۆچى مه‌ ئه‌قل و زانسته‌كێ د ئاست دا نینه‌؟ دبیت ئه‌ڤێ ژیانێ گاریگه‌رى كربیته‌ سه‌ر شرۆڤه‌كرن وسه‌ره‌راستكرنا ته‌یۆرێن ئه‌قلى، ژ به‌ر كو هه‌تا نها د رۆژهه‌لاتا ناڤین دا مه‌ قانوون، ئالاڤێن ژیان و روشنبیریا زاتى وه‌كو پێویست ل به‌ر ده‌ست نینن، یان ژى مه‌ ب خوه‌ شیانیێن پێشكه‌فتنا ئه‌قلى نینن! ئه‌گه‌ر چیه‌؟ راسته‌ د ژیانێ دا مرۆڤى پێدڤیى ب وه‌همێ هه‌یه‌، به‌لێ ب هزرامن، نه‌ وه‌هما تێكدان و خراپكرنا ئه‌قلى، به‌لكو ئاشۆپا ئایدیۆلۆژیى و هزركرنا ئه‌قلى، چونكو هه‌مى ده‌مان ئه‌و پالده‌ره‌ بۆ پێداویستێن مرۆڤى و پرسێن جڤاكى ب تایبه‌ت كومڤه‌كرن د هزر و ته‌حملكرنا ئامرازێن تاكه‌كه‌سى دا.
ل ڤێره‌ چه‌ند پرسیاره‌ك ئاراسته‌ى هزرا مه‌ دبن، بۆچى مرۆڤ دهێنه‌ ڤێ جیهان و د گه‌ردۆنى دا دژین؟ بۆچى مرۆڤ گوهۆینان چێدكه‌ت و هزرا چاره‌نڤیسان دكه‌ت، بۆچى مرۆڤ روژه‌كێ ژ دایك دبیت و رۆژه‌كێ دێ مریت؟ واته‌ ئه‌ڤه‌ هه‌مى د بن بنه‌ما بۆ لێگه‌ریان و ڤه‌كۆلینان، دا كو مرۆڤ ئافراندنا ئه‌قلى پێ به‌رجه‌سته‌ بكه‌ت. دبیت د ناڤ ته‌خوچینێن جڤاكى دا ئه‌و په‌یوه‌ندیا د ناڤ ئه‌قل و هزرێ دا عاتیفه‌ بیت، ژ به‌ر كو هزرا زانینێ بۆ خه‌یالكرنێ نیاسینێ په‌یداناكه‌ت و مرۆڤى ژى ب ملله‌تێن دیتر ناده‌ت نیاسین. له‌ورا گرنگه‌ ئه‌م په‌روه‌رده‌یا هزركرنێ بۆ خوه‌ بكه‌ینه‌ هێمایێ ئاراسته‌كرنا رێیێن راسته‌قینه‌یێن ئه‌قلێ ته‌ندروست، داكو بشێن ئه‌قل و هزركرنا ئه‌قلى د ناڤ خوه‌ دا دابمه‌زرینن.
ئه‌نجام: دێ چ چبیت ئه‌گه‌ر مرۆڤ وێنه‌یه‌كێ بۆ خوه‌ دروست بكه‌ت ل ژێر ناڤێ خراپ یان باش جوان یان كرێت رێزگرتن یان نه‌فره‌ت و…هتد، واته‌، مرۆڤ مرۆڤان چێدكه‌ت، ملله‌ت مله‌تان چێدكه‌ت و زانین و هزر ژى ئه‌قلى چێدكه‌ن، له‌ورا ئه‌گه‌ر ئه‌م خوه‌ ب ملله‌ته‌كێ پێشكه‌فتى بزانین، گرنگه‌ ئه‌م ئه‌قلێ ئه‌فسانه‌ و ئاشۆپان لابده‌ین و ده‌ست ب لێگه‌ریانا به‌رگێن حه‌قیقه‌ت و ئه‌قلێ ب به‌رهه‌م وراسته‌قینه‌ بكه‌ین.

14

جوان عزت
پشكا: سێ یێ
هه‌مى ده‌مان ل پشت هه‌ر ئه‌قلیه‌ته‌كێ رێكه‌ك هه‌یه‌، ئه‌و رێك ب ناڤێ ئه‌قلێ باش یان خراب دهێته‌ به‌رجه‌سته‌كرن. واته‌، دبیت هنده‌ك جاران ئه‌وێن ل سه‌ر پیلانا (موئامه‌ره‌) ئه‌قلى رادوه‌ستن و كار بۆ هێز و هه‌بوونا وى دكه‌ن مه‌به‌ستا وان ئه‌و بیت، كو هنده‌ك ژ وان وینه‌یێن هه‌ستیار دیار بكه‌ن و هنده‌كێن دى ژى سه‌رپه‌رشتیا وێنه‌یێن ئه‌قلێ توند بكه‌ن.
ل ڤێره‌ ئه‌م راسته‌رێ پرسیاره‌كێ دهێن، ئه‌رێ ترس د گوهۆرینا ئه‌قلى دا چه‌ند یا به‌رهه‌ڤه‌ مرۆڤى به‌ر ب پێشڤه‌ ببه‌ت؟ یان ئه‌قل چه‌ند دشێت خزمه‌تا سه‌ركه‌فتنا مرۆڤى د ژیانێ دا بكه‌ت؟ دیاره‌ ل پشت هه‌ر جۆره‌ ئه‌قل و ئاسته‌نگه‌كێ روودانه‌ك هه‌یه‌، كو پێدڤى ب لێكدان و هه‌بوونه‌كا راسته‌قینه‌ یه‌. له‌ورا ئه‌ڤ جۆره‌ ئه‌قله‌ زۆربه‌یا جاران دبیته‌ ئه‌گه‌رێ غه‌ریزه‌ و ترسێ ل جه‌م مرۆڤى ژ لایه‌كى دیڤه‌، دبیته‌ ئه‌گه‌رێ تۆلڤه‌كرن و هاندنا روودان و پرسێن جڤاكى.
بینینه‌ ل رۆژئاڤایێ بنگه‌هێ تاكێ ئازاد هاته‌ دامه‌زراندن، چونكو تاك د ناڤ جڤاكى دا دشێت ببیته‌ هه‌لگرێ په‌یاما ئه‌قلێ ئازاد و سه‌ره‌راى وێ چه‌ندێ ژى ئه‌قل ب خوه‌ شییا یه‌ به‌رپرسیارى یا بنگه‌هین د ناڤ چه‌قێ ده‌وله‌تان دا ئاڤا بكه‌ت. له‌ورا هه‌ر تشت ژ ترسا هه‌بوونا ئه‌قلى دهێته‌ سه‌لماندن و ئاراسته‌كرن بۆ هه‌مى ڤه‌كۆلین و پرسێن جڤاكى ل به‌رامبه‌رى تێگه‌هشتنا جڤاكى. هۆركهایمه‌ر دبێژیت: “ئه‌گه‌ر چه‌ند ره‌ه پشت ب ئه‌زمۆنان ژى بهێنه‌ گرێدان، نابیت لایه‌نێن رێیان بهێنه‌ پاشتگوهكرن” واته‌ ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ سه‌لمینت، كو مرۆڤ به‌رده‌وام دووڤچوونا رێیان بكه‌ت و ل هزرا خوه‌ یا ئازاد بگه‌ریت، هه‌تا كو مرۆڤ راستى یا ئه‌قلى نه‌زانیت، مرۆڤ نه‌شێت ئینكارا راست بوونا بۆیه‌ران ژى بكه‌ت و پشكدارى پرۆسێسا سازى، سیاسه‌ت و جڤاكان ژى ببیبت.
ل سه‌رده‌مێن به‌رین فه‌یله‌سۆفان هه‌ولدانا وێ چه‌ندێ دكر كو ب رێیا ئاڤاكرنا ئه‌قلى بنگه‌هێن راسته‌قینه‌ دابمه‌زرینن و ب رێیا وان بنگه‌هان پترى یا مرۆڤان به‌ر ب گوهۆرینا ده‌سپێكى یا جڤاكان ببه‌ن، به‌لێ مخابن د هه‌بوونا چه‌رخێ نوو دا كێم كه‌س هه‌نه‌، كو ل به‌ر ڤێ رۆناهى یێ رێیه‌كا به‌رهه‌مدار ئاماده‌بكه‌ن بۆ كاركرن و باوه‌رى یا گه‌هاندنا ئه‌قلێ سه‌رده‌مى د ناڤ جڤاكى دا، به‌لكو ب تنێ په‌نابرن ب پابه‌ندبوونا ئه‌قلێ خه‌یالى یه‌ بۆ ناڤ جڤاكى دا، دیاره‌ ئه‌ڤه‌ ژى مرۆڤان نه‌چاردكه‌ت كو ده‌ستبه‌ردارى هێزا گوهۆرینا ئه‌قلێ خوه‌ و جڤاكى ببن. له‌ورا هه‌تا نها تاك یێ د بن سیبه‌را ئه‌قلێ دوهى و پێر دا دژیت.
جڤاكێ كوردى هه‌رده‌م د ناڤ ره‌وشا گومانێ دا دشێت چه‌ندین وێنه‌ێن هشك دروست بكه‌ت، چونكو سه‌ركێشى یا ئه‌قلێ رۆژهه‌لاتێ هێشتا یێ مایه‌ د ناڤ پاشبه‌ندبوون، وێرانكارى و نه‌خواندنا وان هزر و وه‌رارێن تێگه‌هشتنا سه‌رده‌مى، دبیت هه‌تا نها ژى پرانیا تاكان هه‌نه‌، نزانین ئه‌رێ ل گۆر دامه‌زراندنا وێ جڤاك و كه‌لتوورێ هه‌یى كا ب راستى مرۆڤبوون چیه‌؟ یان ئه‌رێ مرۆڤ بۆ ئێك ژ چه‌مكێن سه‌ره‌كى یێن ڤێ جڤاكێ ئه‌و تێدا دژیت؟ ئودێرنۆ فه‌یله‌سوفه‌ك بۆ دگوت: “تاكه‌ رێیا كو بشێت جڤاكێ مه‌ رزگار بكه‌ت نه‌هێلانا گومانێ یه‌”. دیاره‌ ئه‌م ل سه‌ر ڤێ رینڤیسێ به‌رده‌وام بووینه‌ و هه‌رده‌م مه‌ هزر د ئاڤاكرنا ره‌خنه‌یا گومانێ دا كریه‌، له‌ورا ئه‌م گه‌هشتین وێ قه‌ناعه‌تێ یا كو ئه‌قلێ وه‌هم و گومانێ ل جه‌م مه‌ مه‌زن ببیت، نه‌ك ئه‌قلێ راستى باوه‌ریا ئه‌قیدێ، ئه‌ڤه‌ ژى كوراتییه‌كا دى تر به‌رامبه‌ر ئه‌ركێ ژیان و تێگه‌هشتنێ بۆ مه‌ سه‌ره‌راست دكه‌ت، ژ به‌ر ڤێ ژى ئه‌م هه‌رده‌م ل دووڤ رێیا خوه‌ یا دووباره‌ دزفرین و شاشیێن خوه‌ چاره‌ناكه‌ین.
ئه‌نجام: ب هزرامن، مرۆڤ تاكه‌ بۆنه‌وه‌ره‌ك بوویه‌، كو هاتیه‌ دامه‌زراندن، داكو ببیته‌ ده‌سپێشخه‌رێ ئاڤاكرن و هزركرنا ئه‌قلى به‌رامبه‌رى گرنگیا سه‌نگ، بهایێ ئازادى و به‌ر پرسیارى یا ژیانێ، چونكو مرۆڤ دشێت ب هه‌بوونا وى ئه‌قلى به‌رهنگاریا باشى و خرابیان به‌رامبه‌ر ره‌هه‌ندێن گه‌ردۆنى جودا بكه‌ت. له‌ورا ئه‌گه‌ر مه‌ خوازت ره‌هێن زانست، هزر و ئه‌خلاقى د ناڤ ناڤه‌رۆكا جه‌وهه‌رێ گه‌لێ كورد و تاكێ كورد دا ئاڤابكه‌ین، هینگى گرنگه‌ ئه‌م په‌نایێ ببه‌ین به‌ر پێداچوونا ئه‌رك و رۆلێن دارێژتنا ئه‌قلێ پێناسه‌ وراسته‌قینه‌ كرى ژى.

ئه‌قل و هزركرنا ئه‌قلبوونێ
جوان عزه‌ت
پشكا: چارێ
هه‌بوونا ئه‌قلى، واته‌ هه‌بوونا زاتى یه‌، ئانكو ئه‌قل شیا بییته‌ پیڤه‌رێ سه‌ره‌راستكرنا هه‌مى پێكهاته‌ و خانه‌یێن گه‌ش بۆ ده‌ماغێ مرۆڤى. د چه‌مكێن ئه‌قلى دا گوهۆرین په‌یدادبین، به‌لێ چاوا؟ دیاره‌ ل سه‌ر زهێنه‌یه‌تا هزرا مرۆڤى ئه‌قل دشێت هوشیارى یا مرۆڤى د قووناغێن به‌رز دا بسه‌لمینت.
ژ لایه‌كێ دى ڤه‌، ئه‌قل هۆسا دیاردبیت كو ئه‌و ئه‌گه‌رێ كه‌شفكرنا هه‌ر راستیه‌كێ یه‌، هه‌تا هێزێ ل جه‌م مرۆڤى په‌یدا دكه‌ت و جه‌وهه‌رێ مرۆڤى ئاڤا دكه‌ت و ئه‌و چه‌نداتى دناڤ ئه‌قلى دا دگه‌هیته‌ مرۆڤى، ئانكو جۆره‌ یه‌هۆدیه‌تێ دده‌ت هزرا مرۆڤ و دوربه‌ران و فه‌زیله‌تێ د ناڤ هه‌مى چینێن جڤاكى دا به‌لاڤ دكه‌ت، چونكو ب هاریكا زانینا زمانى مرۆڤ نێزیكى گه‌له‌ك جۆرێن ئه‌قلى دبیت، ژ وان ژى روحا ده‌روونى، مرۆڤایه‌تى، ئارامى، هێزى دروست كه‌ت و هه‌ولده‌ت كارێن گرنگ خوه‌جهبوویى بهێنه‌ ئه‌نجامدان.
ده‌مێ مرۆڤ كوور دچیته‌ د ناڤ تێكستێن ژیان و هه‌بوونا ئه‌قلى دا، ئێدى لڤین د ناڤ جه‌سه‌دێ مرۆڤى دا په‌یدا دبن، هینگێ مرۆڤ هه‌ولدده‌ت كو ل رێیێن راستڤه‌كرنا ئه‌قلێ خوه‌ بگه‌ریت. ئه‌گه‌ر ل سه‌ر چاوانى برێڤه‌برنا ئه‌قلێ ده‌ڤه‌رێ بچین، دبیت مه‌ گه‌له‌ك رێیێن نه‌برى هه‌نه‌ كو دخوازنه‌ گه‌نگه‌شه‌یێن هزرى و لێگه‌رینێ، چونكو ل دووڤ قووناغێن ده‌سپێكى دا مێژوویا كوردان ل سه‌ر ته‌وه‌رێن وه‌كهه‌ڤى و هزركرنێ نه‌خشه‌ نه‌ داناندن، به‌لكو ب تنێ ل سه‌ر هونه‌رێ گۆتاربێژیێ به‌رده‌وامى دا پێكهاته‌یێ ئاڤاهیێ خوه‌، ژ به‌ر ڤێ ژى ئه‌قل ما ل دووماهیێ و كار پێ نه‌هاته‌ كرن.
بنێره‌ د چه‌رخێن دونیایێ دا ئه‌قل ل سه‌ر ئێك بنه‌ما هاته‌ ب رێڤه‌برن، ئه‌و ژى بنه‌مایێ هزر و هه‌لسه‌نگاندنا ئازادى یا ئه‌قلى بۆ. له‌ورا هه‌ر د كه‌ڤن دا و هه‌تا نها زاناێن جیهانى كار بۆ ئاڤاكرنا نه‌خشه‌یێن ئه‌قلى و هزرى دكرن، هه‌تا گرنگى یا ڤان نه‌خشه‌یان ب هه‌بوونا گه‌ردونى ڤه‌ نه‌ دا ئیسپاتكرن و دیار دكر، كو نه‌خشه‌یێ ئه‌قلى سنۆرێ بلند و نزمێ دونیایێ و ناچه‌یه‌كا یه‌كسانى نینه‌، به‌لێ ب تنێ نه‌خشه‌یێ ئه‌قلێ دروست ئه‌وه‌ یێ بزانیت هه‌لسه‌نگاندنا ده‌ست كاركرن، بهیستن و بهێن تاما په‌یامێن ئیمان، ئارامى و مرۆڤایه‌تى هه‌بیت، داكو ده‌ربازى چوونا ده‌ماغى ببیت، هه‌تا وى ئاستى كو شیانێن ئاراسته‌كرن، شرۆڤه‌كرن و لێكدانا هه‌لویسَتن گه‌هشتى و واته‌یى ب هه‌بوونا نه‌خشه‌یێن وێ زانینێ رێزبكه‌ت.
جڤاكێ كوردى هه‌مى ل سه‌ر ئێك ئه‌قل هاتیه‌ هه‌لسه‌نگاندن، ئه‌و ژى ئه‌قلێ هه‌ستى یه‌ و پابه‌نده‌ ب باركرنا هزرا گشتى یا جڤاكى ڤه‌. ئه‌رێ ئه‌قلێ ڤى مرۆڤى مژوولى چ پێداچوونه‌كێ یه‌؟ یان ژى بریاردان و رێخستنا ئه‌قلى ل جه‌م مرۆڤى چییه‌؟ دیاره‌ ئه‌قلێ كورد ل سه‌ر بوهژینا هۆزى ده‌سپێكریه‌، ژ به‌ر كو ئه‌گه‌ر جڤاكێ مه‌ د واته‌ یا ئه‌قلێ دروست گه‌هشتبان، ل گۆر هه‌بوون و مانا ره‌فتاریێن كه‌ڤن و كۆمێ نه‌ دچوون، چونكو د ناڤا جه‌سه‌د و ده‌ماغێ مرۆڤى دا خه‌لیێن گوهۆرینا ئه‌قلى هه‌نه‌، هه‌تا ئه‌گه‌ر هزر بكه‌ین جیهان و ژیانا سه‌د سالێن به‌رین ژى وه‌كو ئه‌ڤرۆ نه‌مایه‌ و مرۆڤ ژى ل گۆر ئالاڤێن وێ گوهۆرینێ وه‌كو خوه‌ نامینن، به‌لكو قووناغ بۆ قووناغێ فێرى دروستبوونا جۆره‌كێ دى یێ ئه‌قلى دبن، له‌ورا ئه‌گه‌ر جدیه‌تا مرۆڤى ل سه‌ر كریار و وه‌سفا ئه‌قلێ گوهۆرى دروست ببیت، هینگێ مرۆڤ ده‌ربازى ماهیه‌تا پێشكه‌فتنێ ژى دبیت.
ئه‌نجام: ئه‌رێ ئه‌و چ تشته‌ وه‌ل مه‌كرى كو ئه‌م هرسا ب ئه‌قلێ خوه‌ ڤه‌ هه‌ژارببین؟ یان ژى ب رێك و مه‌به‌ستا ئه‌قلى ده‌ربازى جه‌وهه‌رێ ئه‌لیتایێ نه‌بین؟ دیاره‌ ئه‌قل د ناڤ هه‌بوونا مه‌ ب خوه‌ دا هه‌یه‌، به‌لێ مخابن ئه‌م لێناگه‌رین نموونه‌، ئه‌گه‌ر ل ڤى باژێرى بنێرین ب چه‌نده‌هان گه‌نجێن خوێنده‌كار هه‌نه‌، به‌لێ ب تنێ مه‌زهه‌رێ وان خواندن دیاركریه‌، چونكو پێداچوونا هزرى نه‌بوویه‌ و لێگه‌ریانا ئه‌قلى ب به‌نیبوون و پیرۆزیا ئاڤاكرنێ نه‌ سه‌لماندیه‌، له‌ورا بووینه‌ داربده‌ستێن كافى و ده‌رفه‌تێن بێكارى و به‌تالیێ. ئها ئه‌ڤه‌ یه‌ كاره‌ساتان د ناڤ هه‌بوونا جڤاكان دا به‌رجه‌سته‌ دكه‌ت. له‌ورا پێدڤیه‌ ئه‌م ئه‌قلى بكه‌ینه‌ ئالاڤێ گه‌هاندنا هزرا نوو.

19

جوان عزه‌ت
ئه‌رێ هزركرنا ئه‌قلى چ نیشا تاكێ كورد دا؟ یان تاك شیا ببیته‌، تاكه‌ بۆنه‌وه‌ر بۆ بزاڤا سه‌ره‌راستكرنا خه‌له‌تیێن كۆچه‌ریا ئه‌قلێ خوه‌؟ عه‌لى ئه‌لوه‌ردى دبێژیت: “جڤاكێ كۆچه‌رى جڤاكێ غه‌زۆ شه‌رى یه‌، له‌ورا ئه‌و سڤك و كێم دهێن دیتن”. دیاره‌ مرۆڤ د هنده‌ك قووناغان دا ده‌ربازبوو، كو نه‌شیا راسته‌رێ چاره‌سه‌ركرنا ره‌وشا خوه‌ یا ئه‌ڤرۆ ببیت، ژ به‌ركو كۆچه‌ریا ئه‌قلێ تاكى ژ ره‌ه و تراژیدیێن كه‌ڤنار ده‌ركه‌فت و ب كوراتیا هزرى پێداچوون بۆ ویستگه‌هێن كێشه‌یان نه‌هاتن كرن. له‌ورا زه‌مینه‌یێ هه‌ژاریێ د ئه‌قلێ تاكى دا هاته‌ چاندن.
ئه‌و تێگه‌هێن ره‌وش به‌ر ب ڤێ هزركرنێ ڤه‌ برین، هۆسا دیاربوون، كو ژ تێگه‌هێ ئه‌شیر، كه‌لتوور و گوند په‌یدا بوونه‌، چونكو ئه‌قلێ كۆچه‌ریا تاكێ كورد ژ ئه‌قلێ كۆچه‌ریا گوندى هاته‌ هه‌بوونێ. نموونه‌ ئه‌گه‌ر مه‌ تاكه‌ك خودان وه‌رارا ئه‌قلى نه‌ دامه‌زراندبیت، یان خێزانه‌ك و جڤاكه‌كێ درۆست نه‌ دروستكربیت، ئه‌رێ پا هینگێ مرۆڤى شیا یه‌ چبكه‌ت؟ یان ب پرسیاره‌كا دى ئه‌رێ ئه‌و فاكته‌رێن د ناڤ كه‌لتوور و جڤاكى دا، بزاڤا گوهۆرین و لیڤینێ هه‌بووینه‌؟ واته‌، هه‌تا ئه‌م بنگه‌هێ خوه‌ یێ باژێرڤانى، دیمۆكراسى و ئازادى د ناڤ جڤاكى دا نه‌ دامه‌زرینن، ب هزرا من ، ئه‌م چجاران ناگه‌هین وێ ئه‌جنده‌ و زه‌مینه‌سازیا زانین و رۆناهیێ، چونكو وه‌لاتیێ كورد ل سه‌ر هزروبیرێن كه‌ڤنار دژیت و هزر د ئاڤاكرنا ئه‌قلێ خوه‌ دا ناكه‌ت، له‌ورا گرنگه‌ گوهۆرین د وارێن ئابوورى، سیاسى و جڤاكى دا بهێنه‌كرن، دا كو ئه‌ڤ مرۆڤه‌ ژ ئه‌قلێ كۆچه‌رى ده‌ربازى ئه‌قلێ سه‌رده‌مى ببیت.
ئه‌و ملله‌تێن ل سه‌ر ریێا كه‌ڤن هاتین دروستكرن، باوه‌رى ب گه‌له‌ك جۆر و مرۆڤێن به‌رین هه‌بوویه‌، چونكو هنده‌ك ژ وان مرۆڤان هزرێن خوه‌ وه‌كو خێزان و نه‌ریت بناڤدكرن، ئه‌وێن كو ب دینده‌ها خوه‌ دزانین هه‌ر ل دووڤ هه‌مان رێك دچوون، هنده‌كێن دى ل سه‌ر هزرێن خولقێنه‌ر و مرۆڤایه‌تیێ هاتبوون دامه‌زراندن، كه‌سێن كو ل گه‌ل ڤێ رێیێ ژى مه‌زن دبوون، هه‌ر هه‌مان هزر پیڤه‌ر بۆ سه‌ره‌راستكرنا ژیانا خوه‌ بكاردئینان. چه‌ندین جۆرێن دى یێن ملله‌تان ب شێوازێن جوداترژى هات بوونه‌ درۆستكرن. دیاره‌ ملله‌تێ كورد ژى ل سه‌ر هزر و بیرێن زۆرداریا داگیركه‌ران هاتیه‌ چێكرن، له‌ورا ڤێ كۆچه‌ریا ئه‌قلى ژى جهێ داگیركه‌ریێ گرت. ب هزره‌كا دى مه‌ نه‌شیا ل جهێ ده‌سهه‌لاندنا شه‌ران، جهێ ئاڤاكرنا دانوستاندنان دروست بكه‌ین، چونكو ئه‌قل، د دۆزا مه‌ دا نه‌بوو، سیمایێ ڤه‌ژه‌نینا نوو.
ئه‌رێ ئه‌م چاوا ژ ده‌وروبه‌ران نێزیك بووین؟ ئه‌رێ مه‌ به‌رى رۆژ بهه‌لێت هزر د نیاسینا یێن دى دا كر؟ یان ژى مه‌ ب تنێ ئه‌ركێ خوه‌ وه‌كو شۆره‌ش دا بجهئینان؟ دیاره‌ ئه‌م ژ ڤێ هزرمه‌ندیا هشك ڤه‌ ڤالا ماین و مه‌ په‌روه‌رده‌ و ئاراسته‌كرنا خوه‌ هه‌مى هێلا د بن، باركرنا دلینى و دووڤچوونا په‌یاما بیانى یێ دا و ئه‌م بووین، هه‌ڤال و هه‌ڤدۆستێن بیانیان، كا چاوا مه‌ به‌رده‌وام كار بۆ ئاڤاكرنا ده‌ستكه‌فت و ده‌وله‌تان دكرن، پێدڤى با ئها هوسان مه‌ كار بۆ ئاڤاكرنا ئه‌قل، ئازادیێ ژى كربوون. دیاره‌ ئه‌م ژ به‌ر ڤێ به‌رزه‌بوونێ نه‌هاتین جوداكرن. له‌ورا هه‌تا نها ژى ئه‌ڤ كه‌ڤناریه‌ ل جه‌م مه‌ زیندى و نه‌مرى مایه‌.
ئه‌نجام: ئه‌رێ دێ چاوا شێن تێگه‌هێ پێكهاته‌ێن هزرى د ئه‌قلێ كه‌سێ كورد دا چینن؟ یان تاك چه‌ند دشێت خواندنێ بۆ گۆتارا كۆچه‌رى، نه‌زانین و نه‌نیاسینا خوه‌ بكه‌ت؟ ب هزرا من، پێویسته‌ كه‌لتوورێ پرسیاركرنێ د گه‌ل كه‌لتوورێ وه‌رارا ره‌خنه‌یێ بگونجینین و دوباره‌ هزر د پراكتیزه‌كرنا بنگه‌هێن نوو دا بكه‌ین، چونكو هه‌تا مرۆڤ خوه‌ ژ ڤه‌رێژا ئه‌قلێ كۆچه‌ر و كه‌ڤن رزگارنه‌كه‌ت، مرۆڤ نه‌شێت لێپرسین و به‌رپرسیاریا خوه‌ ژى سه‌ره‌راست بكه‌ت. له‌ورا پێدڤیه‌ مرۆڤ ده‌ربازى ئیداره‌یا ژیان و خه‌باتا خوه‌ یا نوو ببیت، داكو فێرى رێیا تێكست و خواندنا سه‌رده‌م ژى ببیت.

11

جوان عزه‌ت
پشكا: ئێكێ
ئه‌رێ ئه‌قل ژ چ په‌یدا دبیت؟ ئانكو ئه‌قل، بوو پیڤه‌رێ سه‌ره‌راستكرن و به‌رهه‌مئینانا ئالاڤێن ژیانا تاكێ كورد؟ یان ژى د پێكهاتا كۆچه‌ریا كه‌لتوورێ كوردى دا، بۆ ئێك ژ ئه‌نجامێن پێشتگوه هاڤتێن و نه‌زانینا تاكى! فرانسیس دبێژیت: “ئه‌قل ئالاڤێ گه‌هاندنا ئارمانجا یه‌” پا هه‌كه‌ هۆسا بیت پرۆسێسا مه‌رج و پێگریێن بكارئینا ئه‌قلێ تاكى ل سه‌ر چ بنیات هاتن شرۆڤه‌كرن؟ واته‌، گرنگه‌ ب هوورى ل سه‌ر ڤێ تێكستێ راوه‌ستین، دا كو بزانین ئه‌قل چیه‌؟ دیاره‌، ئه‌قل ژ هێلا هزرى ڤه‌ په‌یدا بوو، هه‌ر ده‌مێ مرۆڤى هزرا پرسیاران ده‌سپێكرى، هینگێ دیرۆكا ئه‌قلى جهێ خوه‌ چاند، چونكو مرۆڤى به‌رده‌وام هه‌ولا ئاڤاكرن و هزركرنا ئه‌قلبوونێ دا.
ژ لایه‌كێ دى ڤه‌ گاڤا، كو تێكستا نڤیسین و خواندنێ، به‌ر ب زێده‌بوونا هزركرن و سه‌ره‌ده‌ریا دانوستاندنان چووى، هینگێ ئه‌قلى د چارچووڤێ ره‌وشه‌نبیریێ دا شیا هێلا جڤاكى دروست بكه‌ت، چونكو په‌یدابوونا هێزا هزرى یا ئه‌قلى، ژ لڤاندنا پرسیار و ره‌خنه‌یێ هات هه‌بوونێ. ببینه‌ د وه‌لاتێن پێشكه‌فتى دا ئه‌قل نه‌ ماده‌ و عاتیفه‌ یه‌، به‌لكو د فه‌لسه‌فه‌یێن گریكى دا سه‌نترالیا ئه‌قلى شیا سه‌رپه‌رشتیا هه‌ر تشتى بكه‌ت و هێزه‌كا تایبه‌ت بۆ ئافراندنا بۆنه‌وه‌راتیا مرۆڤى دابمه‌زرینت. داكو ئه‌و هێز ل سه‌ر بها و ره‌هێن سیسته‌مێن ژیان و جیهانى دا بهێته‌ ئاراسته‌كرن. له‌ورا كه‌سێن هزرمه‌ند و فیلۆسۆف پتریا وان ل سه‌ر ئه‌نجام، هزر و دامه‌زراندنا ئه‌قلى راوه‌ستیان.
ل ڤێره‌ پرسیاره‌ك خوه‌ ئاراسته‌ى مه‌ دكه‌ت، ئه‌رێ جوداهیا ئه‌قلێ مرۆڤى به‌رامبه‌ر ئه‌قلێ بوونه‌وه‌ره‌كێ ساده‌ چیه‌؟ دیاره‌ هه‌ردوو ب بۆنه‌وه‌ر دهێن دیتن، به‌لێ جوداهى ئه‌وه‌ مرۆڤێ ئازاد دشێت جهێ مرۆڤ وه‌كو، ئه‌قل و گیاندار بگریت و جوداتر ژ بۆنه‌وه‌رێ خوه‌ نه‌ نییاسى دهێته‌ دیتن. مخابن هه‌رده‌م تاكێ كورد دلێ خوه‌ بۆ ئه‌قلى كریه‌ سه‌روه‌ر و بریاران ب دلینیێ دده‌ت، به‌لكو سه‌نگ و بهایان ب ئیدیه‌مێن ژیان و هه‌بوونا خوه‌ ناده‌ت. له‌ورا هه‌تا نها چ ژ مه‌به‌ستا ئه‌قل و پیشتگوه هاڤتنا خوه‌ نزانیت. ژ به‌ر ڤێ ژى د ناڤ هه‌بوونا جڤاكه‌كێ فیودال كۆچه‌رى دا، دبیت چه‌ندین ئه‌گه‌ران باندۆرا خوه‌ هه‌بیت، ئه‌و ژى سه‌نگ و بهایێ لێگه‌ریانا ئه‌قلى نه‌ بۆ ژێده‌رێ ئاڤاكرنا تاكى.چونكو مه‌ ب دروستى ل سه‌ر ئاسته‌نگێن زمان، دیالوگ، ره‌خنه‌ و ئه‌قلێ ده‌ڤه‌رێ نه‌راوه‌ستیا یه‌. له‌ورا هه‌رده‌م تاك، دبیت قوربانیێ ڤێ هندابوونێ.
ب هزره‌كا دیتر تاكێ كورد، ژیان و ئه‌قلێ خوه‌ هه‌مى ل سه‌ر نه‌خافتنا ماده‌ى و پێكهاتێن دى یێن ماده‌ى دان په‌روه‌رده‌كرن. ژلایه‌كێ دى ڤه‌، زانست د ناڤ كه‌دا وێ په‌روه‌ردێ نه‌ هات ئینكاركرن، كو راستى و نیاسینا ئه‌قلى یه‌. ژ به‌ر ڤێ ژى، هه‌تا ئه‌ڤرۆ تاك فێرى چاوانیا دروستكرنا پرسیار، ئه‌قل، ئه‌خلاق، ره‌فتار، زمان، لۆژیك و بلند نرخاندنا زانستى نه‌ بوویه‌، ئه‌رێ تاكێ كورد چاوا د رامانا ئه‌قلى گه‌هشت؟ دیاره‌ ئه‌و زانست و خواندنا كه‌ڤتیه‌ د ناڤ سیبه‌را كه‌لتوورێ ده‌ڤه‌رێ دا مه‌قامێ ئه‌قلى ب دروستى دیارنه‌كر، ژ به‌ر كو ئه‌و زه‌مینه‌ بۆ تاكى په‌یدا نه‌بوو، كو رێیا دروست هه‌لبژێریت و هزر د ئاڤاكرنا خوه‌ دا بكه‌ت، چونكو ل ناوچه‌یێ ئه‌قل نه‌ بوو ژێده‌رێ په‌یوه‌ندیێن مرۆڤ و ژیانێ. ژ به‌ر ڤێ ژى گرنگى ب چ بهایێن ئه‌قلى نه‌هاتن دان.
ئه‌نجام: ب هزرامن، ئه‌قل هاتیه‌ چێكرن، دا كو رۆناهى، په‌یوه‌ندیێن هێز و دادپه‌روه‌ریێ د ناڤبه‌را مرۆڤان دا دیار بكه‌ت و بنه‌ماێین مرۆڤاتى د ناڤ كومه‌لگه‌هێ دا ب شێوه‌كێ بنگه‌هى دابمه‌زرینیت. به‌لێ مخابن تاكێن كورد هزر د ئاڤاكرنا خوه‌ دا نه‌كرن، به‌لكو هزر د ئاڤاكرنا روخسارێ خوه‌ داكرن. له‌ورا گرنگه‌ ئه‌قل ئاڤا ببیت، دا كو گوهۆرین و لڤین ببن بنگه‌ه بۆ ئاڤاكرنا كه‌سایه‌تى و بلندبوونا تاكێ كورد.

25

جوان عزه‌ت
پشكا شه‌شێ
مرۆڤ، ل چ ئاستى بیت ب رێیا وى ئاستى ژى دهێته‌ نیاسین! چونكو پێداگیریا ژیانا مرۆڤێ كورد ل سه‌ر بنه‌مایه‌كێ هاته‌ راسته‌رێ رێكرن كو دوورى هاندان و پێگریا بنه‌مایێ هزرێ بوو. ژ به‌ر ڤێ ژى پرسێن كو ئه‌ڤ تاكه‌ له‌نگ و سه‌قه‌تكرى، ئه‌گه‌رێن هوندابوونا خوه‌ نه‌نیاسین، به‌رسڤدانا كه‌لتوور و زمانێ وى بوویه‌.
گه‌لۆ ئه‌ڤى مرۆڤى چاوا سه‌ره‌ده‌رى ل گه‌ل ده‌وروبه‌رێن خوه‌ كر؟ یان ب چ رێ شیا هه‌تا نها خوه‌ ژ جیهانا كه‌ڤنه‌شۆپ دا قانع بكه‌ت؟ ئه‌رێ جاره‌كێ خواست زانستى بدانیت به‌رى هزرا مادى و ئه‌شیر و كه‌لتور و…هتد؟ واته‌ د دیرۆكا ژیانا تاكێ كورد دا، گه‌له‌ك شاشى هه‌بوونه‌ كو هێشتا د قووناغه‌كێ دا دژیت نزانیت سه‌مت و بهایێ زانستى چیه‌؟ نزانیت داهاتوویێ وى چ ژ وى دخوازیت؟ نزانیت رێیا وى یا دروست بۆ هه‌لبژارتنا ژیانا مودێرن چاوایه‌؟ نزانیت ل مه‌یدانا كارى دا ب بیته‌ هه‌لگرێ ره‌فتار و هزرێن سیسته‌ماتیك و…هتد! واته‌ ل ڤێره‌ ئه‌و رژدبوونا مرۆڤ د ژێده‌رێن ده‌ربرینا هزرا خوه‌ دا دبینت ده‌ربازى هه‌ستێن گڤاشتنێ دبن. چونكو مه‌ نه‌شیایه‌ بهاى ب ده‌نه‌ چ تشتێن ژیانێ!
گه‌لۆ ئه‌ڤ ئه‌گه‌ره‌ بو چ ڤه‌گه‌ریانه‌؟ دیاره‌ ل ڤێره‌ كیشه‌ و ئاریشه‌ێن تاكێ كورد، ئه‌وبوونه‌ كو زۆربه‌ریا جاران شاشى ل جه‌م وى هه‌بوون و ده‌رڤه‌ى خوه‌ ل وان شاشیان گه‌ریا یه‌. به‌لكو نه‌شیا یه‌ ئحتیكارا وان دیارده‌یان ل جه‌م خوه‌ بده‌ت ئازاراندن.ژ به‌ر ڤێ ژى ده‌ربرین دشێت هه‌ر تشتێ ب مه‌به‌ست و واته‌یه‌كێ دیاربكه‌ت. به‌لێ چاره‌ ئه‌وه‌ گه‌نگى ئه‌ڤ خاله‌ دێ كه‌ڤن به‌ر داسا كه‌زاختنێ؟ ئه‌رێ ئه‌م شیاینه‌ هه‌تا نها خواندنێ بكه‌ینه‌ ژێده‌رێ به‌رهه‌م و ئه‌ده‌بیاتێ؟ واته‌، ئه‌گه‌ر مه‌ بڤێت ئه‌م ره‌هه‌ندێن نڤیسكاریێ و خواندنێ ل جه‌م خوه‌ زه‌فت بكه‌ین، پێدڤیه‌ خوه‌ ژ هێلێن كلاسیك رزگاربكه‌ین و خوه‌ ده‌ربازى ویستگه‌هێ ره‌وشنبیریا ئه‌قلى بكه‌ین.
بنێره‌ ده‌مێ كو مرۆڤ بخوازیت سه‌رهلدانا ته‌كنۆلۆژیێ بكه‌ته‌ به‌رهه‌مێن ئه‌ده‌بیاتى، وى ده‌مى گرنگه‌ جیهگیربوونا قه‌بوولێ د ناڤ جڤاكى دا بده‌ت لایه‌كێ و ده‌ست ب چاندنا گۆتار و وه‌رارا گلۆبالێ بكه‌ت. چونكو یا دیاره‌ ئه‌م حه‌ز دكه‌ین مه‌ گه‌له‌ك پێكهاته‌یێن پێشكه‌فتنێ هه‌بن، به‌لێ ڤیان ب تنێ به‌س نینه‌. به‌لكو كاركرن بۆ مه‌ یا گرنگه‌. دا كو زه‌مینه‌كێ دامه‌زرینن و مرۆڤ د ناڤ وێ ئه‌جندایێ دا بزانیت ماندیبوون، نڤیسكارى، زانست، كه‌د، رێك، ئه‌رك ماف و …هتد چیه‌! ژ به‌ر ڤێ ژى مه‌ پتر پێدڤیا ب ئاڤاكرنا بنگه‌هێ جڤاكى هه‌ى. چونكو هه‌ر ره‌هه‌نده‌كێ جڤاكى دشێت بنگه‌هه‌كێ ئازاد، دیمۆكراس، پیشكه‌ڤتن و زانستى دامه‌زرینت. له‌ورا فه‌ره‌ كو مرۆڤ دوباره‌ پێداچوونێن هزرى بكه‌ت. دا كو ئێدى ژ چاره‌نیڤیسێ ره‌ش و گه‌وه‌را كلاسیك وساده‌ ده‌ربازى هێلا خواندن و ڤه‌خواندنا پرۆبله‌مێن ئه‌ده‌بى ب بیت.
ئه‌گه‌ر هوون بێژن زانست ژ چ په‌یدابوو؟ واته‌ ژ حوكمه‌كێ راست هاته‌ هه‌بوونێ، چونكو حوكمێ زانستى شیا یاسا، فه‌لسه‌فێ و مه‌عریفێ د ناڤ ملله‌تان دا ئاڤا بكه‌ت. نموونه‌: ل رۆژهه‌لاتا ناڤین ده‌مێ ره‌وشه‌نبیره‌ك ده‌ست ب كار و كه‌دا نڤیسكاریێ دكه‌ت هینگێ تاك ب شێوازێ نه‌شیرین ئیستڤزازێ ب دیرۆكا وى/ وێ دكه‌ت. چونكو بنگه‌هێ زانستى ل جه‌م وى جهێ خوه‌ نه‌گرتیه‌. به‌لكو به‌رده‌وام كه‌ڤیتیه‌ د ناڤ ململانا به‌تالى و خه‌یالیێ دا. ژ ئاله‌كێ دى ڤه‌ ئه‌ڤ چینه‌ نه‌شیایه‌ پرۆسێسه‌كا پراكتیكى ژ هێلا شرۆڤه‌كرنا بها و واته‌ێن ژیانێ پێشكیشى ڤى مرۆڤى بكه‌ت. له‌ورا ژى ئێدى هه‌ر تشته‌كێ سه‌مت و بهایێ خوه‌ ژ ده‌ستدا یه‌.
ئه‌نجام: د كه‌توارێ مه‌ یێ نها دا، گه‌له‌ك كێشه‌ هه‌نه‌ دبیت رۆژ بۆ رۆژێ به‌ر ب زێده‌بوونێ دا دچن. گه‌لۆ دێ چاوا مرۆڤێ كورد هه‌ولا چاره‌كرنێ ده‌ت؟ یان دێ چاوا خوه‌ ژ ڤێ ئیشا كوژه‌ك رزگاركه‌ت! ب هزرا من، بزاڤ و راوه‌ستیانێن مه‌ ب تنێ به‌س نینن، به‌لكو گرنگه‌ ئه‌م قووناغ بو قوناغێ لیڤینان ده‌ست پێ بكه‌ین و گوهۆرینان په‌یدابكه‌ین. پاشى ل دووڤ وێ دره‌نگماینا خوه‌ گره‌نتیا تیۆرى و له‌زگین بگه‌هینن دروستبوونا دۆئالیزما ده‌ڤه‌رێ.

20

پشكا: سێ یێ
جوان عزه‌ت
چاوا بنگه‌هێن سڤیل شیان ئازادیا هه‌ڤوه‌لاتى دروست بكه‌ن؟ یان چاوا پرسیار شیان ئاراسته‌یا گرفتێن مرۆڤى دیاربكه‌ن! واته‌ ئه‌گه‌ر ب شێوه‌كێ ڤه‌كرى ل سه‌ر پرۆسێسا ئازادیێ بئاخڤین، دبیت مه‌ چه‌ندین سینۆر و به‌ربه‌ست هه‌بن كو هه‌تا نها نه‌بووینه‌ بنگه‌هێ ئازادیا جڤاكێ سیڤیل. چونكو ئه‌م هێشتا ب شێوه‌یه‌كێ دروست د واته‌یا ئازادى و دیمۆكراسیێ نه‌گه‌هشتینه‌. له‌ورا مه‌ نه‌ شیایه‌ د مه‌به‌ست و مه‌رجێن وێ ژى بگه‌هین.
ل ڤێره‌ ئازادى ژ چ ده‌ركه‌ڤت د سێ بنه‌مایان دا؟ ئێك: ده‌مێ تاك بوویه‌ تاكه‌ك ساخله‌م، ئاڤاكه‌ر و ئازاد. دو: ده‌مێ ئازادیا خێزانێ، هاتیه‌ ده‌سته‌به‌ركرن. سێ: ده‌مێ ئه‌و دروست بووین، هینگێ ئازادى یا سازى و جڤاكان ژى ده‌ستپێكر. واته‌ وه‌سان دیاربوو كو وه‌لاتى و جڤاك بوونه‌ هه‌لگرێ درووشمێن ئازاد د حوكمێ ڤى وێنه‌ى دا. پاشى مرۆڤ شیان گوهۆرینێ بكه‌نه‌ د ناڤ سیسته‌مێن ده‌ره‌كى و ناڤخوه‌ى دا. له‌ورا هه‌ر دكه‌ڤن دا ل سه‌رده‌مێن فه‌یله‌سۆف و سه‌ركرده‌یان دا ژى به‌حسێ بنگه‌هێن ئازادیێ دهاتنه‌كرن. چونكو دیرۆكا به‌رین دیاردكر كو ئازادیا تاكى مه‌رجێ ئاڤاكرنا جڤاكى یه‌.
ئه‌گه‌ر ئه‌م بهێن به‌حسا ئازادیا مرۆڤێ كورد بكه‌ین، كا چاوا ئه‌ڤ تاكه‌ كه‌فته‌ د ناڤ ڤێ په‌روه‌رده‌یا نه‌ ئازاد دا؟ یانژى دێ چاوا وه‌راره‌كێ دروست كه‌ت كو بشێت ئه‌رك و مافێن خوه‌ بده‌ستڤه‌ئینت! دیاره‌ هه‌ر ژ كه‌ڤن و هه‌تا نها مرۆڤ، فێرى وێ ئێكێ نه‌بوو كا دێ چ رێك بكارئینیت ژ بوو ده‌ستڤه‌ئینانا قانوونا ڤێ ئازادیێ. واته‌ ژ به‌ر وێ زولم زۆریا ب سه‌رێ ملله‌تێ هه‌ژار هاتى، ئێدى مرۆڤه‌ك ژێ په‌یدابوو كو بێهنا په‌یره‌وێ به‌رهه‌مى ژێ نه‌هێت. له‌ورا ئه‌ڤێ چه‌ندێ گاریگه‌رى ل هه‌مى ته‌خوچینێن جڤاكى ژى كر. ژ ئاله‌كێ دى ڤه‌ هنده‌ك تشتێن كیم و زێده‌ كه‌ڤتنه‌ د ناڤ ئه‌خلاق و ناخێ ڤى مرۆڤى دا. چونكو سیاسه‌تا كوردى، نه‌شیا بوعدێ خوه‌ یێ سیاسى، ب شێوه‌كێ مودێرن پێشكیشى ڤى مرۆڤى بكه‌ت و د سه‌روه‌رى یا ئه‌قلێ وى دا پێكهاته‌یێن هزرى بچینیت. داكو ژ دو ئالیزما ڤه‌رێژێن نه‌ئێگرتى ب هێت رزگاركرن. له‌ورا د به‌رجه‌سته‌كرنا ڤى هه‌لگرى دا مرۆڤێ كورد، ئه‌و هه‌وه‌له‌ نه‌ دا ره‌خنه‌یا ئاڤه‌كه‌ر و یا خرابكار ژێكجودا بكه‌ت. ژ به‌ر كو د وى ئالى دا هاته‌ په‌روه‌ردكرن، كو ئێدى هه‌ر تشت ل به‌رچاڤێ وى بوو ماده‌. ئه‌ڤێ ژى رێك بۆ نه‌زانینا وى خوه‌شكركو راستیا بابه‌تى نه‌بینت. ژ ئاله‌كێ دى ڤه‌ هه‌ر جڤاكه‌ك شیایا لۆژیكا زمان، كه‌لتۆر و دیرۆكا خوه‌ ب شێوه‌كێ پرۆگرامى برێسیت، به‌لێ مخابن رۆژهه‌لات نه‌شیا وان پێكهاتان ژى ژێكجودا بكه‌ت. ژ به‌ر ڤێ ژى ئه‌و زه‌مینه‌ بۆ مرۆڤێ كورد په‌یدانه‌بوو، كو ل جهێ باجێ بده‌ت گوهۆرین و شارستانیه‌تێ به‌لاڤ بكه‌ت.
ل ڤێره‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوو ئه‌گه‌ر كو ئه‌قلێ ڤى مرۆڤى ل سه‌ر پێگه‌هه‌كێ لاواز و نه‌هشیار بهێته‌ پرۆسێسه‌كرن. چونكو كیشه‌ێن مه‌ مانه‌ د ناڤ نه‌ پاشكه‌فتنێ دا. پاشى مه‌ خوێنده‌كار، ژن و قوتابى و كاسبكار و…هتد. هێلان د بن سیهوان مه‌مله‌كه‌تا وه‌هم و ئاشۆپان دا. ئێدى روخساره‌كێ لاواز خوه‌ نیشا مه‌ دا، كو ئه‌م كرێت به‌رێ خوه‌ بده‌ینه‌ هه‌مى ئێدیه‌مێن ژیانێ و بزاڤا جڤاكى ژى ژ ده‌ربرینا وێ سه‌ربۆرێ ده‌ركه‌ڤت، یاكو به‌رى هێنگێ ب رێكێن شه‌په‌شۆر خوه‌ كریه‌ خه‌مخۆرێ ڤه‌كۆلینان. له‌ورا كه‌سێ كو هشیاربیت دێ زانیت ڤه‌ژینا ژیانێ ب چ ئاست ده‌ربازى لێگه‌ریانێ كه‌ت.
ئه‌نجام: گه‌لۆ هه‌ژاریا مرۆڤێ كورد د چه‌نگێ دیرۆكێ دا مر یان ژى د چه‌نگێ سه‌رده‌مى دا مر؟ ئه‌رێ ئه‌ڤ مرۆڤه‌ شیا خوه‌ ژ رێكێفا تێگه‌هێ كه‌ڤن ده‌رباز بكه‌ت! كه‌واته‌ پێدڤیه‌ په‌نایێ ببه‌ته‌ به‌ر رێگه‌ چاره‌یه‌كێ، كو ئێدى ل گۆر ئه‌قلێ دۆرهێل و سه‌رده‌مى خوه‌ گونجینت. هه‌تا كو بشێت ئاشۆپى و راستیێ ژێك جودا بكه‌ت.

شرۆڤه‌كرنێن هه‌ژاریا مرۆڤێ كورد

پشكا: چارێ
مرۆڤى كورد ژ ژیانێ چ خواست؟ یان چاوا ئه‌ڤ مرۆڤه‌ بوو پشكه‌ك ژ چه‌نگێن گرتێن ڤى جڤاكى! ئه‌رێ وه‌لاتى شیا هنده‌ك پرسێن پێكڤه‌ژیانێ د ناڤ ئوول و نه‌ته‌وه‌یان دا ژێكجودا بكه‌ت؟ یان ب تنێ بوو ئه‌گه‌رێ به‌رفره‌هكرنا هزرا ده‌مار و ده‌مارگیریێ د ناڤ ته‌خوچینێن جڤاكى دا! واته‌ گه‌له‌ك ره‌نگێن جودا كه‌فتنه‌ د ناڤ ناسنامه‌یا كوردى دا. له‌ورا تاكێ كورد هێدى هێدى به‌ر ب ئالۆزیا ژیانێ چوو، نه‌شیا خوه‌ راده‌ستى راستیا وێ بكه‌ت. چونكو گه‌لێ كورد ب خوه‌ پارچه‌ پارچه‌ یه‌ هه‌تا كو پرسێن دوورى پێكڤه‌ژیانێ ل جه‌م خوه‌ كێم بكه‌ن، پێویستیا وان ب نه‌هێلانا سینۆران هه‌یه‌. له‌ورا گه‌ره‌كه‌ هزر د دروستبوونا گه‌ردووونێ ده‌روونى دا بكه‌ن. هه‌تا بشێین خوه‌ دوورى موخاته‌با ژیانا بێ ئازار بگرن.
نموونه‌ دبیت كه‌سێ كورد گه‌له‌ك جاران ل دۆر هه‌لویستێ یێ به‌رامبه‌ر خوه‌ تووره‌ بكه‌ت، ره‌نگه‌ ئه‌ڤه‌ ژى جۆره‌ به‌رده‌وامى یێ دده‌ته‌ نه‌ پاكى و هزركرنا وى. كه‌واته‌ ل ڤێره‌ ئه‌گه‌ر نه‌ته‌وه‌، وه‌لات و ناسنا مه‌ ئێك بیت ما چ جوداهى هه‌یه‌، ئه‌ز، تو و یێ دى نه‌ بێژین ئه‌ڤه‌ نه‌ ژ نه‌ریتێ مه‌ یه‌، یان نه‌ ژ ئوولێ مه‌ یه‌. ئانكو جوداهى ئه‌وه‌ ب شێوازه‌كێ تازه‌تر ره‌فتار و سه‌ره‌ده‌ریێ د گه‌لێك دا بكه‌ین. ئه‌رێ ما نه‌ باشتره‌ ئه‌م به‌رده‌وام ئێكدو د پرسا ژیانێ دا ته‌مام بكه‌ین؟ دا كو بشێن ئه‌و خالێن چه‌ندین سالان ل سه‌ر مه‌ بووینه‌ هێڤنێ نه‌ ستراتجى و نه‌ قانوونیێ بگه‌هینه‌ هه‌ڤ، هه‌تا وان دیارده‌یان بكه‌ینه‌ پرۆسێسا ئاشتى و ئازادیێ د جڤاكى دا!
بنێره‌ مرۆڤێ كورد، چاوا كه‌ڤته‌ د ناڤا گۆشه‌یا خوه‌ نیاسین و ژیانێ دا، وه‌سا ل سه‌ر وێ بیرۆكه‌یێ ژى هزرا بریار و هه‌لویسَتین نه‌گونجاى ژى ددان. چونكو به‌رده‌وام فێرى وێ یه‌كێ بوویه‌، كو ئه‌قلێ وى یێ ته‌ڤاهى چ دخوازیت هۆسا ئه‌قلێ وى یێ كه‌سۆكى ژى وێ بخوازیت. ره‌نگه‌ ئه‌ڤه‌ ژى جه‌وهه‌ر و مودێلا ئالێن سه‌رده‌ستان، د ناڤ ئه‌قلێ وى دا دیاردكه‌ن. له‌ورا رۆژ بۆ رۆژێ ئه‌ڤ مرۆڤه‌، كه‌ڤتى یه‌ د پاوانا بێزاریێ دا، ئێشێن دروونى نه‌ساخیێ دا. ئه‌رێ ئه‌م دێ چاوا شێن ئه‌ڤى جۆرێ دیاردێ د ناڤ خوه‌ دا وندا كه‌ین؟ یان ب تنێ مرۆڤ، ژ بو وێ ئێكێ هاتیه‌ ژیانێ كو چاره‌نڤیس و داهاتوویێ خوه‌ ب هێلى ته‌ د ناڤ سێگۆشا پاشڤه‌مانا خوه‌ دا؟ یان ژى بۆ وێ ئێكێ هاتیه‌ هه‌بوونێ كو گوهه‌رین و ره‌نگێن ژیانا سه‌رده‌م ل خوه‌ زێده‌ بكه‌ت و مه‌زهه‌ران بگوهه‌ریت! دیاره‌ هێشتا د ناڤ كه‌لتوورێ ده‌ڤه‌رێ دا، گه‌له‌ك شێوازێن قه‌یرانا ئه‌قلى ماینه‌ و نه‌هاتینه‌ چاره‌سه‌ركرن. له‌ورا هه‌تا كو ئێدى كه‌سه‌ك ژیر و زانا په‌یدا ببیت دێ گه‌له‌ك ده‌رده‌سه‌رێن دى ب سه‌رێ ڤى مرۆڤى دا هێن. ئه‌ڤجا پێویسته‌ ئێدى ئه‌م چه‌نگێن خوه‌ بوو سه‌رده‌مێ له‌زو گوهرانكاریێ بده‌ینه‌ كارى. دا كو خوه‌ ژ ڤێ نه‌ ته‌ركیزكرنێ رزگار بكه‌ین.
ل ڤێره‌ راسته‌ خودێ هه‌ر كه‌سه‌ك ئافراندى یه‌، به‌لێ نابیت ئه‌و كه‌س ل گۆره‌ى هزرا خوه‌ یا پاشكه‌فتى، ده‌ستكاریێ د هه‌رڤاندن یان خراپكرنا بوها داریا ژیانا خوه‌ دا بكه‌ت. چونكو خودێ، مرۆڤ كریه‌ ئالاڤه‌ك بۆ ئاڤاكرنا ژیانێ. له‌ورا مرۆڤ چاوا هزر بكه‌ت وه‌سا دێ شێت هزرا خوه‌ ژى ئازاد كه‌ت.
ئه‌نجام: گوهه‌رین پێگه‌هان دروست دكه‌ت، ل گۆر وان پێگه‌هان هه‌ر كه‌سه‌ك وه‌كو خوه‌ د ئالاڤ و په‌روه‌ردا وى تێگه‌هى د گه‌هیت. له‌ورا نه‌ مه‌رجه‌ هه‌مى كه‌س ل گۆر ئه‌قلێ جڤاكێ خوه‌ هزر بكه‌ن.به‌لكو یا مه‌رج و گرنگ ئه‌وه‌ مرۆڤ، ب ده‌ست و ئه‌قلێ خوه‌ یێ كه‌سى و تایبه‌ت دیرۆكه‌كێ بۆ خوه‌ بنڤیست. دا كو ئه‌قل و هێز ا خوه‌ ئاراسته‌ى رێزگرتنا مرۆڤایه‌تى یێ، جڤاك و جیهانێ هه‌مى یێ بكه‌ت.

شروڤه‌كرنێن هه‌ژاریا مرۆڤێ كورد
پشكا: پێنجێ
گه‌لۆ مرۆڤ ژ بۆ چ هات هه‌بوونێ؟ ئه‌رێ مرۆڤ هات دا ب بیته‌ دامه‌زرێنه‌رێ، تالانكرن، كوشتن، ده‌رده‌سه‌رى، كرتێكرنا جڤاكى و هه‌لگرێ خامه‌یێ نه‌زانینێ! یان ژى هاته‌ هه‌بوونێ دا كو ب بیته‌ ژێده‌رێ قوربانیدانێ بۆ هۆكارێن هزرى، ئاكتیفكرنا ئه‌قلى، گوهه‌رینا دیارده‌یێن شاش، ئاڤاكرنا ئازادى و ژیانه‌كا ب راسته‌رێ راستیا باوه‌رى و ئیمانێ! دیاره‌، ژ ئه‌گه‌رێ نه‌گرنیگیدانا ڤان پرسان نزمبوونا ئاستێ هه‌ژاریا مرۆڤێ كورد، هاته‌ ئیسپاتكرن. چونكو ئه‌و زه‌مینه‌ بو مرۆڤێ كورد خوه‌ش نه‌بوو كو ره‌نگێن جودا جودا قه‌بوول بكه‌ت و ل نیاسینا خوه‌ بگه‌ریت. ئانكو چ جاران نه‌شیا یه‌ پرسان ل خوه‌ بكه‌ته‌ خودان! ئه‌رێ كا ژ بو چ دژیت؟ یان بۆ كێ دژیت؟ یان دێ چاوا رێیا دروستبوونا ژیانێ ل جه‌م خوه‌ پێناسه‌ كه‌ت؟ دیاره‌ ئه‌ڤه‌ ژى هنده‌ك ژ وان ئه‌گه‌ران بوو كو ئه‌ڤ مرۆڤه‌، هه‌تا نها نه‌شیا خوه‌ ل سه‌ر پێیان بگریت و كه‌ڤتى یه‌، د پاوانا ئیشَن ده‌روونێن كوژه‌ك دا. چونكو دۆرهێلێ ژیانا كه‌سێ كورد، هه‌مى ب شێوازێ رك به‌رى و دژه‌به‌ریێ ده‌رباز بوویه‌. به‌لكو هزر د ره‌نگڤه‌دانێ دا نه‌كریه‌، كا دێ چاوا پرسێن خوه‌ د ناڤ چارچووڤێ پرۆژه‌یان دا ئاڤا كه‌ت.
نموونه‌: ده‌مێ ئه‌م به‌رێ خوه‌ ده‌ین وه‌لاتێن هه‌ره‌ پێشكه‌ڤیتى مرۆڤ، ل سه‌ر بیرۆكه‌كێ هاته‌ ئاڤاكرن كو د ناڤا ناخێ وى دا جۆره‌ نه‌رماتیه‌ك دروستبوو. ژ به‌ر كو سیسته‌مێ وى یێ سیاسى، زانستى، جڤاكى و ئابورى ب شێوازێ دیالۆگێ بوو. چونكو په‌یڤا دیالۆگ چوو د ناڤ (مه‌جهوول) و ئه‌قلێ وى دا. به‌لێ به‌روڤاژى ڤێ ئێكێ مرۆڤ د رۆژهه‌لاتێ دا ل پاشى یا هه‌ر تشتى هاته‌ داناندن. ژ به‌ركو ده‌مارگیریێ جهێ خوه‌ د ناخێ وى دا چاند و ئه‌ڤ مرۆڤه‌ به‌رده‌وام د گه‌ل هزرێن ئیكسپایه‌ر مه‌زن بوون. له‌ورا سه‌نته‌رێن باژێران د ناڤ فه‌رهه‌نگا كوردى دا چێنه‌بوون و جهێ خوه‌ ب به‌رهه‌مێن پێشكه‌فتن و ئاڤابوونێ دروست نه‌كرن. واته‌ ل ڤێره‌ چه‌ندین پرس دكه‌ڤن ناڤ جه‌وهه‌رێ هزرا مه‌ دا، گه‌لۆ مه‌ چاوا ژیان دا خواندن؟ ئه‌رێ ئه‌م شیاین كێماسێن خوه‌ د ناڤ پاوانه‌كا داگیركرى دا ب هه‌لسه‌نگینن؟ ئه‌رێ مه‌ جاره‌كێ خواستى یه‌ ل گۆر هێزا هزرى هه‌لویست و مه‌به‌ستێن خوه‌ بدارێژین! دبیت بۆ سه‌ركه‌ڤتنێ مه‌ چه‌ندین جاران هه‌ولا فامكرنا ژیانێ دا بیت. به‌لێ مخابن د ناڤه‌رۆكا فامكرنا وێ دا، مرۆڤ وه‌كو پێویست نه‌گه‌هشته‌ ئاسته‌كێ رێژه‌ دار. چونكو ل پیشییا خوه‌ نه‌ نێرى كا دا هاتوو چ ژێ دخوازیت! به‌لكو هه‌بوون و نه‌بوونا خوه‌ ب ئێك مه‌رج ڤه‌ گرێدا، ئه‌و ژى وه‌ك بوونه‌وه‌ره‌كێ خوه‌گرتى بوو. ئانكو هه‌ر تشت هێلا ب هیڤیا خوه‌زایى، چاره‌نڤیسێ جڤاك و ده‌ستهه‌لاتێ ڤه‌، نه‌ك ئه‌قلێ خوه‌. له‌ورا ئه‌ڤێ چه‌ندێ لاوازى گه‌هانده‌ ئه‌دائا وى یا هزرێ.
ئه‌نجام: گه‌لۆ دێ چاوا مرۆڤێ كورد، شێت دوباره‌ هزرا خوه‌ رێكئیخیت و نووكه‌ت؟ یان تێگه‌هێ خوه‌ یێ دروست ده‌ربازى هه‌ست و هزرا دۆرهێلێ سه‌رده‌م كه‌ت! ئه‌رێ یا دروسته‌ ئه‌ڤ مرۆڤه‌ ئاستێ خوه‌ د هێلا وارێ تیۆرى، سیاسى، جڤاكى، و…هتد دا نه‌ بینیت؟ یان ژى گرنگه‌، ئه‌ڤرۆ كۆمه‌كا تێگه‌هان و گرێبه‌ستێن مودێرن د گه‌ل وه‌رارا جڤاكى دا دروست بكه‌ت! واته‌ هه‌تا مرۆڤ فێرى ره‌وانبێژیا هزرى ببیت، گه‌ره‌كه‌ ره‌خنه‌یا ئه‌قلى ب دانیته‌ به‌ر بێژنگا داڤه‌كرن و سه‌ڤاندنێ. چونكو گه‌ر مرۆڤ، ب خوازیت ژیانه‌كێ ل گور هێزا سه‌رده‌مى دروست بكه‌ت، پێویسته‌ هه‌ول بده‌ت ئه‌قلێ سه‌رده‌مى ژى ل جه‌م خوه‌ په‌یدا بكه‌ت، ژبه‌ركو ئه‌گه‌ر هۆسا نه‌بیت، ئه‌و نه‌شێت ل گور گونجاندنا سه‌رده‌مى، ژیانێ وه‌كو ژیان فام بكه‌ت. له‌ورا پێویسته‌ به‌رهنگاریا هه‌ر پرس و پێشهاته‌كێ بكه‌ت و سه‌رده‌ریا مادى ل جه‌م خوه‌ لابده‌ت. ئانكو دیالۆگ و هه‌لویستن بسپۆریێ د بوارێن جودا جودا یێن زانستى دا، بكه‌ته‌ د هزر و ئه‌قلێ خوه‌ دا، هه‌تا كاروانێ سه‌ركه‌فتنێ ب ژیانا خوه‌را بگه‌هینت.

23

جوان عزه‌ت

پشكا: ئێكێ
گه‌لۆ مروڤێ كورد چاوا هاته‌ ئاڤاكرن؟ ئه‌رێ ئه‌ڤ مرۆڤه‌ شیا خوه‌ ژ ئه‌قلێ گونداتیێ ده‌ربازى ئه‌قلێ باژێرى بكه‌ت؟ یان ب تنێ بۆ كه‌سه‌كێ له‌نگ و ساده‌ د ناڤ پاشخانا جڤاكى دا! واته‌ ئه‌گه‌ر رێپیڤانا ڤى تاكى راڤه‌ و داڤه‌بكه‌ین، دبیت ب گه‌له‌ك رێك و رویان شاشیێن ئه‌ڤێ پرۆسێسێ دیار ببن. چونكو هه‌تا نها مه‌ مرۆڤه‌ك دایه‌ چێكرن، كو چ تشتى ب جودابوونى نه‌بینت! به‌لكو هه‌رده‌م سه‌ركێشیا نه‌ ئاڤابوونێ كریه‌. له‌ورا پێویسته‌ چه‌ندین خواندنێن سه‌رانسه‌رى بۆ هزركرنا ڤى كه‌سى بهێنه‌ شرۆڤه‌كرن و نیاسین. هه‌تا بكاریت وه‌ك مرۆڤ بكه‌ڤیته‌ د مه‌یدانا كار و كریاران دا.
ل ده‌سپێكێ مرۆڤ چاوا هاته‌ دروستكرن؟ دیاره‌ وه‌كو پرسه‌ك و بوونه‌وه‌ره‌كێ زیندى هاته‌ چێكرن. پاشى د ناڤ كه‌مینه‌یا وێ داناسینێ دا ماهیه‌ت و گوهۆرین بوونه‌، به‌رپرسیار ژ دامه‌زراندنا فۆرمه‌كێ سه‌ره‌كى د سیمایێ گه‌هاندنا په‌یاما وى مرۆڤى دا. ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ مرۆڤ شیایا ب رێیا ئه‌قل و مه‌ژى هزران په‌یدابكه‌ت. پاشى هزران، پرسیار دروستكرن و پرسیاران زمانه‌ك چاند كو په‌یوه‌ندى ب سه‌رده‌ریكرن و گونجاندنا هه‌ر كار و كریاره‌كا ئاڤاكرن و هه‌رڤاندنێ ڤه‌ هه‌بیت. ئها هینگێ مرۆڤى هه‌ست پێ كر لێگه‌ریانه‌كا ئاڤاكه‌ر بۆ زانینا مرۆڤى هه‌یه‌. له‌ورا هێدى هێدى گوهۆرین په‌یدابوون.
بنێره‌ تیتالێن چه‌رخێ ناڤین و كۆمڤه‌كرنا سیسته‌مێن سه‌ره‌ده‌ستان هۆسا ل مرۆڤێ كورد كر، كو ئێدى چ ده‌وله‌تان ل سه‌رانسه‌رى پارچه‌یێن كوردستانێ و هێزا هزرى نینن. به‌لكو ب تنێ دوباره‌بوون ته‌قلید/ دیارده‌ د هزرێ دا بوونه‌ بنه‌مایه‌كێ چاندى. ژ به‌رهندێ گاریگه‌ریا هه‌ره‌ مه‌زن كو ل ئه‌قلێ ڤى مرۆڤى هاتیه‌ كرن ئه‌و بوویه‌، ئێك: په‌روه‌ردا كه‌لتۆرى و جڤاكى خانه‌یه‌كا هه‌ڤپشك بوون، د نه‌ئاڤاكرنا هه‌لویستێن ڤى مرۆڤى دا. دو: پرۆژه‌ و پرۆسێسێن سیاسى، زانستى، په‌روه‌رده‌ى و جڤاكى نه‌بوونه‌، رێكێن زال ل سه‌ر كه‌شێ گشتیێ هزرا مرۆڤێ كورد. سێ ئه‌و ته‌كتیك و رێبازێن ئالێن سه‌ره‌ده‌ستان ئه‌قل، د سه‌رێ تاكێ كورد دا مراند.له‌ورا هه‌تا نها ژى ئه‌و تێكست د ناڤ ژیانا وى دا نه‌ هاتن خواندن و پراكتیكرن. ئها ئه‌ڤێ چه‌ندێ وه‌كر كو ره‌فتار و گۆتن و كریارێن وى ژى وه‌ك ئێك نه‌بن.
ژ لایه‌كێ دى ڤه‌ هزر، د ناڤ گه‌وه‌رویا كوردى دا نه‌ بوو جهێ باوه‌رپێكرن و كاركرنێ. چونكو ده‌ما په‌یدا بووى، هینگێ ئه‌قلێ گرتى به‌ره‌ڤ ئازادى و ئه‌قلێ ڤه‌كرى چوو. نموونه‌ هزر د ناڤ ئاست و ته‌یۆرێ بیانى دا بوو فه‌لسه‌فه‌كا بسپۆرى و جهێ خوه‌ گرت. به‌لێ مخابن ل ده‌ڤه‌رێ هه‌مى بوو عاتیفه‌ و ب دلینیێ ڤه‌ هاته‌ گرێدان. ئه‌ڤجا هه‌تا كو مروڤ ئه‌قلى بنیاسیت، گرنگه‌ دیرۆكا هه‌رتشتى ژى نیاسیت و بزانیت. بنێره‌ مه‌ كۆمه‌كا كێشه‌ و گرفتان هه‌یه‌ مینا بنده‌ستى، نه‌بوونا ئازادیێ، ژناڤبرنا هزرا ئاڤاكه‌ر، بێدادیا جڤاكى، ده‌ست تێوه‌ردانا كه‌رتێن په‌روه‌رده‌ى، نه‌بوونا سیسته‌مێن ئه‌كتیڤ و ئاراسته‌كرى د هزرا تاكى دا و …هتد. ژ رویه‌كێ دى ڤه‌ چه‌ندین گرفت یێن د كه‌لتوور، جڤاك و پرسیێن سیاسى دا هه‌ین. ئه‌ڤه‌ هه‌مى نه‌بوونه‌ بنگه‌هێ دیالۆگ و راڤه‌كرنا بوویه‌ر و پێشهاتێن دۆرهێلێ ئه‌ڤرۆ، ژ به‌ر هندێ ژى تاك نه‌شیایه‌ خوه‌ كاربكه‌ت و میكانیزمیا ئه‌رك و مافێن خوه‌ ناس بكه‌ت.
ئه‌نجام: بژارا سیاسى، ره‌وشه‌نبیرى و زانستى نه‌شیا رێكى بۆ چاره‌سه‌ركرنا پێكهات و چنیێن جڤاكى بكه‌ت. چونكو ئه‌نجامێن دۆزا نه‌ته‌وه‌ى و بنگه‌هێن زانستى د ئاست و شێوازێ هزركرنا خه‌لكێ ده‌ڤه‌رێ دا ب كووته‌كى بوون. ئها ئه‌ڤه‌ بوو ئاستێ هه‌ژاریا مرۆڤێ كورد دایه‌ دامه‌زراندن. دا كو ره‌نگێن جودا جودا قه‌بوول نه‌كه‌ت.

پشكا: دوویێ
جوان عزه‌ت
مرۆڤ دێ چاوا تێگه‌هه‌ك دروست كه‌ته‌ هه‌ڤال بۆ ئاڤاكرنا خوه‌؟ یان هه‌تا كه‌نگى مرۆڤێ كورد دێ پلانه‌ك ستراتیجى بۆ خوه‌ دانیت! ئه‌رێ یا به‌رئه‌قله‌ تاكه‌ك ب سالان بخوینت و هزر د ئاڤاكرنا تێكست و پرۆسیسا زانستى دا نه‌كه‌ت! دیاره‌ رۆلێ هه‌ره‌ سه‌ره‌كى د مه‌یدانا به‌رپاكرن و ئاڤابوونا مرۆڤێ ده‌ڤه‌رێ ئه‌و بوویه‌، كو ب تنێ وه‌ك ئاشۆپ به‌رده‌وامیێ بده‌ته‌ ژیانێ. بێ كو بزانیت هێزا ئه‌قل و زانستى چیه‌!
ل ڤێره‌ هه‌ژاریا ڤى كه‌سى ژچ ده‌ستپێكر! تو نه‌شێ بێژى د ناڤ ملله‌ته‌كێ وه‌سفكار دا كو هه‌ر تشتێ بوو مرۆڤى هاتیه‌ شرۆڤه‌كرن و خواندن. چونكو گه‌ردوونه‌ك دوورى دورهێلێ سه‌رده‌م په‌یدا بوو. ملله‌تێ كورد ژى چ جاران هزر نه‌كر كا دێ چاوا پلانان بۆ داهاتیێ ڤى تاكى دانیت؟ یان دێ چاوا هزر د سیسته‌مێن ئاڤابوونا ئه‌قلێ وى دا كه‌ت! واته‌، وه‌سا دیار دبیت كو ئه‌ڤ مرۆڤه‌ ژ ئه‌زموونا جۆتیاریێ، گونداتیێ و دیارده‌یێ مه‌زن بوویه‌. له‌ورا خانه‌یێن ده‌ماغێ وى نه‌هاتنه‌ تژى كرن ژ پراكتیكا كارى و پره‌سیپێن ب كریار و ئه‌نجام. به‌لكو به‌روڤاژى وێ ئێكێ هاتیه‌ راسپاردن بۆ هه‌ژارى و نه‌ساخیا جڤاكى ب گشتى.
ل ڤێره‌ هه‌ر پرۆگرامه‌كێ ته‌وازن، ئێگرتن فه‌لسه‌فێن ئاڤاكه‌ر تێدا نه‌بن، بێگومان دێ مرۆڤه‌ك ژ كه‌ونێ وێ ئه‌جندایێ ده‌ركه‌ڤیت كو بهێنا شارستانى و ره‌فتارا مودیرنیه‌تێ ژێ ناهێت، چونكو پێویستا مرۆڤێ ئاڤاكه‌ر د قووناغا خواندن و زارۆكاتیێ دا دیاردبیت و دهێته‌ په‌روه‌ردكرن. دگه‌ل ڤێ دا ژى ده‌ستهه‌لات كو خوه‌ ب به‌رپرسیار ببینت ل به‌رامبه‌ر كونترۆكرنا ملله‌ته‌كێ سه‌رانسه‌رى. ژ ئاله‌كێ دی ڤه‌ ئه‌گه‌ر تو بچى د ناڤ ته‌خه‌كا گه‌نجێن جڤاكى دا، پرسیار لێ بكه‌ى ئه‌رێ تو هه‌ژاریا ڤى ملله‌تى د چ دا بینى؟ دبیت هینگێ ئه‌و هه‌ست ب هزركرنه‌كێ بكه‌ت و گه‌ره‌كه‌ ئه‌وێ هزرێ بده‌ت خواندن هه‌تا تێبگه‌هیت. ئها هۆسا مرۆڤ ب ره‌نگێن پرسیار و هزران دگه‌هیت بزاڤه‌كا ئه‌قلانى.
بنیره‌ ده‌مێ ئه‌م د دوهیا خوه‌ دا ژین، هینگێ ئه‌م یێ د ده‌رده‌سه‌ریێ دا ژین. چونكو نه‌ ئه‌م دشێن ده‌ست ژ ئه‌وا دوهى به‌رده‌ین نه‌ژى دشێن كار بۆ ئه‌ڤرۆ سوباهیێ خوه‌ بكه‌ین. ژ به‌ر هندێ كه‌لتور ل سه‌ر چ بنه‌ما بهێته‌ دروستكرن، مرۆڤ ژى دبیته‌ ڤه‌رێژه‌ك و پشكه‌ك ژ چێكرنا ئه‌وى كه‌لتوورى. له‌ورا ئه‌م كه‌فتینه‌ د ناڤ نه‌چاربوونا ئه‌ڤرۆ سوباهى دا. ئها ئه‌ڤێ چه‌ندێ وه‌كر كو مرۆڤه‌ك تووره‌ و ته‌قلیدى دروست ببیت. ئه‌و جه‌رگێ ژ روحا ره‌وشنبیریێ ده‌ردكه‌ڤیت هزره‌كا هه‌ڤواته‌یه‌ ژ بۆ گه‌هاندنا بیردانكه‌كا گوهه‌رى یه‌ و ئه‌و بیردانك سه‌ركێشیا بیاڤێن كار، خه‌بات و ده‌ربرینا مرۆڤى دكه‌ت.
نموونه‌: ل وه‌لاتێن هه‌ره‌ پێشكه‌ڤتى كو مرۆڤ ل سه‌ر ته‌یۆره‌كێ دادپه‌روه‌ر و ئاڤه‌كه‌ر بهێته‌ سه‌ره‌ده‌ركرن، نیشانه‌كه‌ بۆ خزمه‌تكرن و شارستانیه‌تا وى جڤاكى. چونكو د جڤاكێن پێشكه‌فتنى دا نابیت تاك ل سه‌ر ڤالاتى و هاڤیبوونێ بهێته‌ په‌روه‌رده‌كرن. به‌لكو ل سه‌ر بیرۆكه‌ و هزر و داهێنانێن زانستى دبیته‌ خودان پروسێسه‌كا چاندى د ئاڤاكرنا ئه‌قلى دا. به‌لێ مخابن، ل ده‌ڤه‌رێ تاكه‌كه‌س پتر ل دووڤ ئه‌قلێ عاتیفى و ته‌ڤاهیێ دهێته‌ ئاڤاكرن. چونكو كا جڤاكێ وى چاوانه‌ ئه‌و ژى هه‌ست و هزرێن خوه‌ دده‌ته‌ ل سه‌ر په‌روه‌رده‌یا وان ره‌وشت و نه‌ریتان. ره‌نگه‌ ئه‌ڤه‌ ژى دیرۆكه‌كا دى یا كلاسیك ل جه‌م ڤى مرۆڤى په‌یدا دكه‌ت.
ئه‌نجام: گه‌لۆ دێ چاوا ئه‌ڤ مرۆڤه‌ خوه‌ دوورى ڤێ خیانه‌ت و خاپاندنێ بینت؟ یان دێ ب چ رێك هزر د ئه‌كتیڤكرن و هشیاریا ئه‌قلێ خوه‌ دا كه‌ت! واته‌ پێویسته‌ ل دووڤ سالۆخه‌ته‌ك هه‌ڤته‌ریب و سه‌رده‌م بچیت و هه‌ولبده‌ت كارێكته‌ره‌كا نوو د ڤه‌ژه‌نكرنا ئه‌قل و هه‌بوونا خوه‌ دا ئاراسته‌ و دروست بكه‌ت. هه‌تا ئیسپات ببیت كو ئه‌و یێ شه‌رى ژ بۆ ده‌ستڤه‌ئینا زانینێ دكه‌ت.

18

پشكا: هه‌شتێ و دووماهیێ
جوان عزه‌ت
د دارێژتنا پشكێن چووى دا، مه‌ ئاماژه‌ ب هنده‌ك خالێن گرنگێن كه‌لتوورى دان. كا پاشڤه‌مانا ڤى كه‌لتوورى چه‌ند سه‌نگا خوه‌ ل جه‌م مرۆڤێ كورد په‌یداكریه‌؟ یان ژى چه‌ند بوو ئه‌گه‌ر كو ئه‌قلێ تاكى به‌ره‌ڤ هشیارى و هزركرنێ ڤه‌ نه‌چیت! واته‌ د ڤێ پشكا ماى دا دێ به‌حسا چاوانیا دروستكرن و راستڤه‌كرنا كه‌لتورى كه‌ین. كا دێ چاوا بۆ مه‌ ئه‌و زه‌مینه‌ ده‌ست ده‌ته‌ ڤه‌، كو د ناڤ ڤى نه‌ریتى دا ب دو چاڤ و ده‌مێن سه‌ركه‌ڤتى شاد ببین. هه‌تا بكارین پشكداریێ د چێكرنا جڤاكه‌كێ سڤیل و ئه‌قله‌ك ئازاد دا بكه‌ین.
ل ڤێره‌ بنگه‌هێ كو مرۆڤان ئاڤا دكه‌ت، سێ بنه‌ماێن گرنگن ژ وان ژى، نه‌ته‌وه‌، زمان و زانست. چونكو جڤاك ل هه‌مبه‌رى هه‌رشاشیه‌كا دهێته‌ كرن خوه‌ وه‌ك چاڤدێره‌ك دبینت. كه‌واته‌ هزر، پێشكه‌فتنه‌كا ره‌وشتى د عه‌قیده‌یا سیسته‌مێن په‌روه‌رده‌ى دا دروست دكه‌ت. پاشان ئه‌و سازى د بنه‌ دامه‌زرینگه‌ه بوو، به‌رهه‌مێ گوندو باژێران. ئها هێنگێ مرۆڤ دشێن ره‌نگێن ره‌ش و سپى ژێك جودا بكه‌ن. چونكو د ئه‌قلێ باژێران دا پێشوازى كه‌ده‌كا نوو پێشكێشى دۆرهێلى دكه‌ت و ئه‌و كار ژ قووناغا گۆتنێ ده‌ربازى یا كارپێكرن و پراكتیكێ دبیت. له‌ورا ژى مرۆڤ ل سه‌ر قه‌ستكرنا جهى بۆ جهى دكاریت راستێن زمانى دروست بكه‌ت و ژ وێ دروستكرنێ ده‌ستكاریێ د هونه‌رێ نه‌ته‌وه‌، زمان و زانستان دا بكه‌ت. گه‌لۆ گرنگیا كو ئه‌م ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ ب خوینین و به‌رێ خودانێ بۆ بكه‌ین چیه‌؟ یان دێ چاوان كه‌لتووره‌كێ نوو د ئه‌قلێ مرۆڤێ كورد دا دروستكه‌ین؟ ئه‌ڤه‌ ژى ب سایا چه‌ندین په‌یره‌و رێك و ربێازان دهێته‌ چاندن. ژ وان ژى ئه‌ڤێن ل خوارى پێدڤیه‌ ب بنه‌ پالده‌رێ هێزا خوه‌ نیاسین، شۆره‌شێن هزرى و دیمۆكراسى بۆ هه‌رتاكه‌كێ.
ـ زمانێ مرۆڤى یێ چاوا بیت، بێگومان دێ ئه‌قلێ مرۆڤى ژى هۆسا بیت. چونكو مه‌ نه‌شیایه‌ گوهۆرینێن فه‌لسه‌فى، شانۆى، شارستانى و… هتد دناڤ دا زێده‌ بكه‌ین. به‌لكو ب تنێ مه‌ په‌نا بریه‌ به‌ر گوهۆرینا هه‌لبه‌ستێ، ئه‌رێ دكه‌ڤن دا و هه‌تا نها مه‌ چ ژ هه‌لبه‌ستێ زێده‌كریه‌؟ واته‌ پێدڤیه‌ تاك، ل گۆر هزرا خوه‌ هنده‌ك په‌روه‌دان وه‌كو مه‌مله‌كه‌ته‌كێ د ناڤ تێكستێن ژیانێ دا شرۆڤه‌بكه‌ت. پاشى رۆژانه‌ خواندنێ بۆ شاشیێن زانستێن كه‌لتۆرى بكه‌ت. داكو هه‌ولبده‌ت پرسه‌كا قه‌ومى و ئاراسته‌ى دامه‌زرینیت.
ـ هه‌لسه‌نگاندن ژ بۆ هزرێن ئاڤاكه‌ر، رێنیشانده‌ره‌ بۆ هشیاركرن و داهێنانێن ماهیه‌تا ئه‌قلێ مرۆڤى. له‌ورا گرنگه‌ ئه‌ڤ ساخله‌ته‌ بهێنه‌ نژاندن. ژ بۆ وێ چه‌ندێ كو دانپێدان ل سه‌ر هه‌ر بریاره‌كا راستا مرۆڤى بهێته‌كرن. دا كو پره‌نسیپێن جڤاكى جهێ خوه‌ بگرن.
ـ هزرا نوو، تاكه‌ رێكه‌ بو ئاڤابوونا هه‌ر به‌ربه‌سته‌ك و پێشهاته‌كا ل به‌رامبه‌رى مرۆڤى دهێت. چونكو ئه‌گه‌ر بنێرین پێشكه‌ڤتن ل سه‌ر ئه‌تیك و هزرا نووخواز یا هاتیه‌ ژ دایكبوون.
ـ دانا ده‌ستوورێن جودا جودا، ل سه‌ر رێپیڤانه‌كا دروست و ره‌فتاره‌كێ راڤه‌كرى د هزرا كه‌لتۆره‌كێ هۆسا دا یا گرنگه‌. چونكو ئه‌ڤێ چه‌ندێ پێگیرى و به‌ره‌ڤانى پێ دڤێت. هه‌تا ب واته‌یه‌كا ئه‌قلانه‌ و هشیاركه‌ر بكه‌ڤیته‌ كارى.ژ به‌ر هندێ ژى پێدڤیه‌ كار، ل سه‌ر بهێته‌كرن. ژ به‌ر كو د كه‌د كاریا ڤان سه‌د سالێن بورى دا، مه‌ هه‌تا نها ئه‌و بیر و بۆچوون بكار نه‌ئینایه‌، ئه‌رێ دێ چاوا ڤان پرسان چاره‌سه‌ركه‌ین؟ یان دێ چاوان سه‌ره‌ده‌ریێ ب شێوه‌كێ هزرى د دگه‌ل ڤان زه‌مه‌ن و كێلیان كه‌ین! هه‌تا بكارین مرۆڤبوونا خوه‌ ل جه‌م جیهانه‌كێ بده‌ینه‌ نیاسین و نڤیسین؟ واته‌ ئه‌ڤه‌ ژى ده‌مه‌ك دیرۆ دێر ژ دخوازیت. هه‌تا كو جۆره‌ گه‌هاندنه‌كێ د ناڤبه‌را سه‌متا مرۆڤى و پێڤانا كه‌لتوورى دا شرۆڤه‌بكه‌ت.
ئه‌نجام: د پێكهاتا ئه‌قلێ مه‌ دا گه‌له‌ك ره‌نگ كه‌ڤتنه‌ ژیانێ و هه‌ر ئێك ژ وان ب جۆره‌كێ سه‌ركێشى كر، چونكو مه‌ نه‌شیا جوداهى د ناڤبه‌ر چ پێكهاتان د بكه‌ین. به‌لكو بۆ مه‌ وه‌ك سه‌مه‌ره‌كێ سه‌یربوو و ب تنێ ئه‌م شیاین نه‌كامیێ و هه‌ڤركیێ دروستبكه‌ین، بێ كو بزانین خوه‌ نیاسین و رێكێن ژیانێ چنه‌؟ له‌ورا مه‌ نه‌شیا كه‌سایه‌تیه‌كا ل گور ئه‌قلێ سه‌رده‌م بگونجیت په‌یدابكه‌ین. كه‌واته‌ ئه‌ڤه‌ چه‌نده‌ ژى دخواسته‌ وێ به‌رپرسیاریێ كو خه‌له‌تیان راستڤه‌كه‌ین.

12

جوان عزه‌ت

ده‌نگدان ل هه‌ر جهه‌كێ بیت، مافه‌كێ ره‌وایه‌ كو مرۆڤ پشكداریێ د پرۆسسا وێ دا بكه‌ت، چونكو ئێك ژ بنه‌مایێن هه‌ره‌ گرنگ ئه‌وه‌ كو مرۆڤى تاكه‌ به‌لگه‌یه‌ك هه‌بیت، رۆژه‌كێ وێ به‌لگه‌یێ ب شێوه‌كێ كریار بسه‌لمینت، هه‌تا ئه‌و جۆره‌ ئازادیا مرۆڤى بهێته‌ به‌رپاكرن.
ل ڤێره‌ من دڤێت د ڤێ كورته‌ نڤیسارێ دا، هنده‌كێ به‌حسا راستیا هه‌ژاندنا وێ سیاسه‌تێ بكه‌م یا كو بوویه‌، بنگه‌هێ ئاراسته‌كرنا هه‌مى ره‌نگ و روویێن تائیڤه‌گه‌ریێ. ب هزرا من ئه‌و ناكۆكیێن د به‌رگریا شه‌ڕێ داعشێ دا هاتیه‌ ئه‌نجامدان بوونه‌، لاپه‌ره‌ك تۆماركرى د پراكتیك و ئه‌نجامێن ڤان چارسالێن چووى دا. چونكو ئه‌ڤ ئه‌زموونه‌ بۆ جیهانێ هه‌میێ دیاربوو كو كورد، دكارن خوه‌ ل به‌رامبه‌رى هه‌ر جۆره‌ كاره‌سات و تراژیدیه‌كێ بگرن و ب راوه‌ستێن. سه‌ره‌راى وان نه‌هامه‌تى و ده‌رده‌سه‌ریێن كو كورد كرینه‌ قوربانیێ چه‌ندین ده‌ستكه‌ڤتان، ئێدى ته‌ڤگه‌رێن كورد خواست جاره‌ك دن خوه‌ ل سه‌ر پێیان بگرن ڤه‌. له‌ورا ئافراندنا تێكستێ نڤیسین و گۆتنێ هێدى هێدى ده‌ربازى تێكستێ كریارێ بوو.
د حوكمێ ڤێ چارچووڤه‌ى دا، كۆده‌تایه‌ك ل باشۆر هاته‌ هلدان، ئێدى هه‌ركه‌سى خواست فورمه‌كێ شۆره‌شى ل گۆر پاشخانێن هزرى و وه‌راره‌كا هێز ب هێته‌ دامه‌زراندن. به‌رامبه‌رى وان ره‌نگێن ئالیێن سه‌ره‌ده‌ست، كرینه‌ ڤاكته‌رێن خوه‌سه‌پاندن و سته‌مكاریێ بوو گه‌لێ كورد. به‌لێ ئه‌و شیانێن كو د په‌رتووكا سیاسى یا كوردستانێ دا هه‌ى، مخابنى ڤه‌ نه‌بوونه‌، ساخله‌تێن هه‌رێن باش بۆ ده‌وربه‌ر و دوژمێن خوه‌ یێن سه‌ره‌كى. به‌لكو به‌روڤاژى وێ چه‌ندێ ته‌ڤگه‌رێن كوردى، خواست ئوپوزسیۆنان د ناڤ خوه‌ دا دروست بكه‌ن. له‌ورا ژى ئه‌ڤێ چه‌ندێ رێك بو هه‌لوه‌شاندن و تۆلڤه‌كرنا ركابه‌ریێ خوه‌شكرن. كو ئێدى دۆرهێلێ سیاسیى په‌روه‌رده‌یه‌كا ئوپوزسیۆنى ئاراسته‌بكه‌ت.
ل ڤێره‌ تشتێ كو گرنگیا خوه‌ دوباره‌ دایه‌ ده‌ستنیشانكرن د هاریكارى و هه‌ڤكاریا جڤاكى دا، ئه‌و بوویه‌ كو ملله‌ت، د ڤێ پرۆسسێ دا بوو ئارمانجه‌ك ژ ده‌ستهه‌لاتا دابه‌شكرى. چونكو ئه‌و په‌یوه‌ندیێن بووینه‌ ئه‌گه‌رێ دوباره‌ پێگریا برایه‌تى و جیرانیێ ژ ئه‌نجامێ خورتبوونا په‌یوه‌ندیێن هه‌ردو پارتێن ده‌ستهه‌لاتدا بوو. له‌ورا د خواستا ڤێ ممله‌كه‌تێ دا پارتى و ئێكه‌تى رۆله‌كێ كاڕا د ڤێ وه‌كهه‌ڤیێ دا دیار كر. چونكو سیاسه‌تا ئه‌ڤێ ده‌ستهه‌لاتێ، دكاریت ل گۆر هه‌مان دستوور سه‌ركه‌فتنا مادێ 140 دوباره‌ بكه‌ته‌ د مه‌یدانا نه‌خشه‌یێ هه‌رێما كوردستانێ دا ڤه‌. له‌ورا ئه‌ڤێ قرالگه‌هێ، هه‌ر دكه‌ڤن دا و حه‌تا نها شیایا یه‌ به‌رهنگاریا سه‌دان سالێن دگیركرنێ بگریت. له‌ورا ب هزرا من، د ماوێ چار سالێن بهێت دا ئێدى گه‌لێ كورد، دێ ل بن چاڤه‌رێكرنا بارودۆخێن ته‌نگ دا ده‌رباز بیت و وه‌رارێ بۆ رێیا بلندتر كه‌ت. ژ به‌ر هندێ پشبینیا ڤێ پرۆسسێ دبیت د چاڤێن ته‌خه‌كا جڤاكى دا یا بێ بنواش بیت، به‌لێ ب سه‌ركه‌فتیانه‌ دبینم. ژبه‌ر كو د ڤى كاودانى و ڤێ ره‌وشێ دا پێویستیا مه‌ ب سیاسه‌تا هه‌ردو پارتێن ده‌ستهه‌لاتدارهه‌یه‌. هه‌تا بكارین خالێن هه‌ره‌ گرنگ و سازانه‌كا ناڤخوه‌ى و ده‌ركى بكه‌ینه‌ هه‌ڤسه‌نگیا برێڤه‌برنا ده‌ستوورێ خوه‌.

16

جوان عزه‌ت
پشكا: حه‌فتێ
گه‌لۆ ئه‌م ژ كه‌لتوورى خوه‌ چ فێربووین؟ یان مه‌ چاوا خواست كه‌لتوورێ خوه‌ سه‌ره‌ده‌ر بكه‌ین و برێڤه‌ ببه‌ین؟ ئه‌رێ د ناڤا ڤى نه‌ریتى دا مه‌ شیا مرۆڤه‌كێ دروست ئاڤا بكه‌ین؟. كو ب بیته‌ بنگه‌هێ سه‌ركه‌فتنا زانستێ مرۆڤایه‌تى، هزرى، نه‌ته‌وه‌ى، سیاسى و جڤاكى! واته‌ د پێكهاتا ڤان پرسان دا هۆسا دیار دبیت، مه‌ مرۆڤه‌ك دا ئاڤاكرن كو هه‌ر تشت ل گۆر حه‌زێن وى نه‌ هاتن لقه‌له‌مدان. له‌ورا ئه‌م نه‌شیان ژ رێیا خه‌له‌ت ده‌ربازى یا راست ب بین. كه‌واته‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ بۆ مه‌ دیاربوو بوو، كو مرۆڤه‌كێ سه‌رده‌مى كه‌فته‌ به‌رامبه‌ر خان و چارچووڤێن قووناغه‌كا جۆتیارى. ب راستى ئه‌ڤه‌ ژى ملپانیا كوردى شێل و بێل دكه‌ت. چونكو چ جوداهى د ناڤبه‌را تاكێ خوێنده‌وه‌ر و یێ نه‌خوێندار ل ڤێ وه‌لاتى دا نینه‌.
بێنره‌ ده‌مێ ئه‌م به‌حسا زانستى دكه‌ین، هینگێ بۆ مه‌ خۆیا دبیت كو رێخستنا ئه‌قلێ مرۆڤى، پشكه‌كه‌ ژ دابرنا وى زانستى. پاشى ئه‌و زانین، دكاریت ژ بۆ به‌رژوه‌ندیا ته‌ڤایا جڤاكى ب شێوه‌ێن جۆرا و جۆر كار بكه‌ت. ل ڤێره‌ ده‌م چاڤێن پرسیاره‌كێ خوه‌ نیشا مه‌ د ده‌ن. دا كو خوانده‌ڤان پتر تێبگه‌هیت. گه‌لۆ ژ زانستى ڤى وه‌لاتى مرۆڤ چ فێربوو؟ ئه‌رێ سیسته‌مێن زانست و زانینێ ژ بوو وێ یه‌كێ هاتنه‌ دانان، دا كو گه‌نج به‌س باوه‌رنامێ ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ ببین! یان ژى زانكۆ هاتنه‌ ئاڤاكرن دا كو مرۆڤ فێرى جۆرێن مودێلات، خوه‌ عه‌رزكرن و باوه‌رنامه‌ێن سه‌خته‌ ببیت. ئه‌رێ ئه‌م چاوا د ڤى واقعى دگه‌هین؟ ب هزرامن هه‌تا نها ئه‌م نزانین كا ئه‌تیك، پره‌نسیپ، ره‌فتار و رێزگرتن و زانست چیه‌! یان ناسنامێ و نه‌ته‌وه‌ى ژ قه‌بیل و كه‌لتوورى خوه‌ جودا بكه‌ین. ئه‌رێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژ چ په‌یدا بوو؟ مانه‌ ژ وى ده‌ستوورى هاته‌ ژیانێ، یێ كو مه‌ ل ده‌سپێكا خوه‌ ب رێیا كاروانێ سه‌ركه‌فتنێ د دیت و مه‌ دگۆت: هه‌رتشت ل گۆر ئه‌قل و شۆره‌شا كه‌سێن ل چیاى دهێته‌ سه‌ره‌راست كرن. گه‌لۆ ما یا به‌ر ئه‌قله‌ سه‌رده‌مێ نووخواز دگه‌ل ئه‌قل و سه‌رده‌مێ كه‌فن بگونجیت! كه‌واته‌ دو سه‌رده‌مێن ژێك جودانه‌، له‌ورا ل سالا 1991 وه‌ره‌ هه‌تا نها سیسته‌م وه‌كو خوه‌ ما نه‌ هات گوهررین.
ژ ئاله‌كێ دى ڤه‌ خه‌بات و شۆره‌ش و دابونه‌ریتێن مه‌ نه‌بوونه‌، هاریكار بۆ ڤه‌كرنا وان ئاسته‌نگێن ل پێشیا مه‌. چونكو مه‌ ب تنێ باوه‌ر ژ وێ چه‌ندێ كر، كو ئێك خوه‌ ل سه‌ر سه‌رێ یێ دى فه‌رز بكه‌ت. ژبه‌ر هندێ ئه‌م رۆژ بۆ رۆژێ كه‌ڤتنه‌ د ناڤ سترى و گرێان دا و ژ هزرا دودلیێ بێ بار نه‌بووین. ئها ئه‌ڤێ چه‌ندێ وه‌كر ئه‌ڤرۆ تاك زانستێ مرۆڤایه‌تیێ و پێشكه‌ڤتنێ ب شێوازه‌كێ ئه‌قل و هزرى نه‌ هه‌لسه‌نگینن, دا كو خوه‌ ل ئاستێن بلند نه‌بینن. چونكو ئه‌قلێن مه‌یێن كلاسیك رێك ل به‌ر مرۆڤێن هزرمه‌ند، فه‌یله‌سۆف، زانا، ره‌وشنبیر و رۆناكبیران گرت. له‌ورا هه‌ر كه‌سى ب ئیهانه‌تا یێ دى تر شانازبوو.
ئه‌نجام: ل ڤێره‌ ئه‌و نڤشێن كو ل سه‌ر هه‌بیه‌تا زانین و قه‌له‌مان ژ دایك نه‌ بن، بێگومان دێ هه‌رده‌م ژ لایێ ئه‌قلى ڤه‌ نڤشه‌كێ نه‌زان و هه‌ژار بیت. له‌ورا ژ بۆ ده‌ستڤه‌ئینان و جێهگیركرنا مرۆڤێن سه‌رده‌م دێ ماندیبوون و زه‌حمه‌تى هێت. هه‌تا كو مرۆڤه‌كێ هۆسا په‌یدا بیت، بزانیت كا كار، ژیان، نه‌ته‌وه‌، كه‌د، زانست، هزر و ئه‌قل چنه‌. چونكو ئه‌م فێرى وى تشتى نه‌ بووینه‌، ئێسكه‌ر هه‌ست پێ بكه‌ین كا یێ باشه‌ یان خرابه‌، ب كێر مه‌ دهیت یان نه‌. له‌ورا پێویسته‌ مرۆڤ ب سالان سه‌رده‌ریێ ل گه‌ل تشتان بكه‌ت، هه‌تا بكاریت وى تشتى راده‌ستى هژاندنه‌كا زه‌فت بكه‌ت. چونكو خوندانه‌كا كوور و دوور پێ دڤێت. ئه‌ڤجا ب هزرا من، ئه‌م نه‌ هاتینه‌ چێكرن، دا كو مرۆڤ و ملله‌تان خراب بكه‌ین، به‌لكو به‌رڤاژى وێ یه‌كێ یێن هاتین دا خه‌له‌تیا ئێكدو سه‌ره‌راست بكه‌ین و ملله‌تى ئاڤا بكه‌ین.

website security