NO IORG
Authors Posts by جوان به‌روارى

جوان به‌روارى

جوان به‌روارى
25 POSTS 0 COMMENTS

10

پشكا: هه‌شتێ و دووماهیێ
جوان عزه‌ت
د دارێژتنا پشكێن چووى دا، مه‌ ئاماژه‌ ب هنده‌ك خالێن گرنگێن كه‌لتوورى دان. كا پاشڤه‌مانا ڤى كه‌لتوورى چه‌ند سه‌نگا خوه‌ ل جه‌م مرۆڤێ كورد په‌یداكریه‌؟ یان ژى چه‌ند بوو ئه‌گه‌ر كو ئه‌قلێ تاكى به‌ره‌ڤ هشیارى و هزركرنێ ڤه‌ نه‌چیت! واته‌ د ڤێ پشكا ماى دا دێ به‌حسا چاوانیا دروستكرن و راستڤه‌كرنا كه‌لتورى كه‌ین. كا دێ چاوا بۆ مه‌ ئه‌و زه‌مینه‌ ده‌ست ده‌ته‌ ڤه‌، كو د ناڤ ڤى نه‌ریتى دا ب دو چاڤ و ده‌مێن سه‌ركه‌ڤتى شاد ببین. هه‌تا بكارین پشكداریێ د چێكرنا جڤاكه‌كێ سڤیل و ئه‌قله‌ك ئازاد دا بكه‌ین.
ل ڤێره‌ بنگه‌هێ كو مرۆڤان ئاڤا دكه‌ت، سێ بنه‌ماێن گرنگن ژ وان ژى، نه‌ته‌وه‌، زمان و زانست. چونكو جڤاك ل هه‌مبه‌رى هه‌رشاشیه‌كا دهێته‌ كرن خوه‌ وه‌ك چاڤدێره‌ك دبینت. كه‌واته‌ هزر، پێشكه‌فتنه‌كا ره‌وشتى د عه‌قیده‌یا سیسته‌مێن په‌روه‌رده‌ى دا دروست دكه‌ت. پاشان ئه‌و سازى د بنه‌ دامه‌زرینگه‌ه بوو، به‌رهه‌مێ گوندو باژێران. ئها هێنگێ مرۆڤ دشێن ره‌نگێن ره‌ش و سپى ژێك جودا بكه‌ن. چونكو د ئه‌قلێ باژێران دا پێشوازى كه‌ده‌كا نوو پێشكێشى دۆرهێلى دكه‌ت و ئه‌و كار ژ قووناغا گۆتنێ ده‌ربازى یا كارپێكرن و پراكتیكێ دبیت. له‌ورا ژى مرۆڤ ل سه‌ر قه‌ستكرنا جهى بۆ جهى دكاریت راستێن زمانى دروست بكه‌ت و ژ وێ دروستكرنێ ده‌ستكاریێ د هونه‌رێ نه‌ته‌وه‌، زمان و زانستان دا بكه‌ت. گه‌لۆ گرنگیا كو ئه‌م ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ ب خوینین و به‌رێ خودانێ بۆ بكه‌ین چیه‌؟ یان دێ چاوان كه‌لتووره‌كێ نوو د ئه‌قلێ مرۆڤێ كورد دا دروستكه‌ین؟ ئه‌ڤه‌ ژى ب سایا چه‌ندین په‌یره‌و رێك و ربێازان دهێته‌ چاندن. ژ وان ژى ئه‌ڤێن ل خوارى پێدڤیه‌ ب بنه‌ پالده‌رێ هێزا خوه‌ نیاسین، شۆره‌شێن هزرى و دیمۆكراسى بۆ هه‌رتاكه‌كێ.
ـ زمانێ مرۆڤى یێ چاوا بیت، بێگومان دێ ئه‌قلێ مرۆڤى ژى هۆسا بیت. چونكو مه‌ نه‌شیایه‌ گوهۆرینێن فه‌لسه‌فى، شانۆى، شارستانى و… هتد دناڤ دا زێده‌ بكه‌ین. به‌لكو ب تنێ مه‌ په‌نا بریه‌ به‌ر گوهۆرینا هه‌لبه‌ستێ، ئه‌رێ دكه‌ڤن دا و هه‌تا نها مه‌ چ ژ هه‌لبه‌ستێ زێده‌كریه‌؟ واته‌ پێدڤیه‌ تاك، ل گۆر هزرا خوه‌ هنده‌ك په‌روه‌دان وه‌كو مه‌مله‌كه‌ته‌كێ د ناڤ تێكستێن ژیانێ دا شرۆڤه‌بكه‌ت. پاشى رۆژانه‌ خواندنێ بۆ شاشیێن زانستێن كه‌لتۆرى بكه‌ت. داكو هه‌ولبده‌ت پرسه‌كا قه‌ومى و ئاراسته‌ى دامه‌زرینیت.
ـ هه‌لسه‌نگاندن ژ بۆ هزرێن ئاڤاكه‌ر، رێنیشانده‌ره‌ بۆ هشیاركرن و داهێنانێن ماهیه‌تا ئه‌قلێ مرۆڤى. له‌ورا گرنگه‌ ئه‌ڤ ساخله‌ته‌ بهێنه‌ نژاندن. ژ بۆ وێ چه‌ندێ كو دانپێدان ل سه‌ر هه‌ر بریاره‌كا راستا مرۆڤى بهێته‌كرن. دا كو پره‌نسیپێن جڤاكى جهێ خوه‌ بگرن.
ـ هزرا نوو، تاكه‌ رێكه‌ بو ئاڤابوونا هه‌ر به‌ربه‌سته‌ك و پێشهاته‌كا ل به‌رامبه‌رى مرۆڤى دهێت. چونكو ئه‌گه‌ر بنێرین پێشكه‌ڤتن ل سه‌ر ئه‌تیك و هزرا نووخواز یا هاتیه‌ ژ دایكبوون.
ـ دانا ده‌ستوورێن جودا جودا، ل سه‌ر رێپیڤانه‌كا دروست و ره‌فتاره‌كێ راڤه‌كرى د هزرا كه‌لتۆره‌كێ هۆسا دا یا گرنگه‌. چونكو ئه‌ڤێ چه‌ندێ پێگیرى و به‌ره‌ڤانى پێ دڤێت. هه‌تا ب واته‌یه‌كا ئه‌قلانه‌ و هشیاركه‌ر بكه‌ڤیته‌ كارى.ژ به‌ر هندێ ژى پێدڤیه‌ كار، ل سه‌ر بهێته‌كرن. ژ به‌ر كو د كه‌د كاریا ڤان سه‌د سالێن بورى دا، مه‌ هه‌تا نها ئه‌و بیر و بۆچوون بكار نه‌ئینایه‌، ئه‌رێ دێ چاوا ڤان پرسان چاره‌سه‌ركه‌ین؟ یان دێ چاوان سه‌ره‌ده‌ریێ ب شێوه‌كێ هزرى د دگه‌ل ڤان زه‌مه‌ن و كێلیان كه‌ین! هه‌تا بكارین مرۆڤبوونا خوه‌ ل جه‌م جیهانه‌كێ بده‌ینه‌ نیاسین و نڤیسین؟ واته‌ ئه‌ڤه‌ ژى ده‌مه‌ك دیرۆ دێر ژ دخوازیت. هه‌تا كو جۆره‌ گه‌هاندنه‌كێ د ناڤبه‌را سه‌متا مرۆڤى و پێڤانا كه‌لتوورى دا شرۆڤه‌بكه‌ت.
ئه‌نجام: د پێكهاتا ئه‌قلێ مه‌ دا گه‌له‌ك ره‌نگ كه‌ڤتنه‌ ژیانێ و هه‌ر ئێك ژ وان ب جۆره‌كێ سه‌ركێشى كر، چونكو مه‌ نه‌شیا جوداهى د ناڤبه‌ر چ پێكهاتان د بكه‌ین. به‌لكو بۆ مه‌ وه‌ك سه‌مه‌ره‌كێ سه‌یربوو و ب تنێ ئه‌م شیاین نه‌كامیێ و هه‌ڤركیێ دروستبكه‌ین، بێ كو بزانین خوه‌ نیاسین و رێكێن ژیانێ چنه‌؟ له‌ورا مه‌ نه‌شیا كه‌سایه‌تیه‌كا ل گور ئه‌قلێ سه‌رده‌م بگونجیت په‌یدابكه‌ین. كه‌واته‌ ئه‌ڤه‌ چه‌نده‌ ژى دخواسته‌ وێ به‌رپرسیاریێ كو خه‌له‌تیان راستڤه‌كه‌ین.

9

جوان عزه‌ت

ده‌نگدان ل هه‌ر جهه‌كێ بیت، مافه‌كێ ره‌وایه‌ كو مرۆڤ پشكداریێ د پرۆسسا وێ دا بكه‌ت، چونكو ئێك ژ بنه‌مایێن هه‌ره‌ گرنگ ئه‌وه‌ كو مرۆڤى تاكه‌ به‌لگه‌یه‌ك هه‌بیت، رۆژه‌كێ وێ به‌لگه‌یێ ب شێوه‌كێ كریار بسه‌لمینت، هه‌تا ئه‌و جۆره‌ ئازادیا مرۆڤى بهێته‌ به‌رپاكرن.
ل ڤێره‌ من دڤێت د ڤێ كورته‌ نڤیسارێ دا، هنده‌كێ به‌حسا راستیا هه‌ژاندنا وێ سیاسه‌تێ بكه‌م یا كو بوویه‌، بنگه‌هێ ئاراسته‌كرنا هه‌مى ره‌نگ و روویێن تائیڤه‌گه‌ریێ. ب هزرا من ئه‌و ناكۆكیێن د به‌رگریا شه‌ڕێ داعشێ دا هاتیه‌ ئه‌نجامدان بوونه‌، لاپه‌ره‌ك تۆماركرى د پراكتیك و ئه‌نجامێن ڤان چارسالێن چووى دا. چونكو ئه‌ڤ ئه‌زموونه‌ بۆ جیهانێ هه‌میێ دیاربوو كو كورد، دكارن خوه‌ ل به‌رامبه‌رى هه‌ر جۆره‌ كاره‌سات و تراژیدیه‌كێ بگرن و ب راوه‌ستێن. سه‌ره‌راى وان نه‌هامه‌تى و ده‌رده‌سه‌ریێن كو كورد كرینه‌ قوربانیێ چه‌ندین ده‌ستكه‌ڤتان، ئێدى ته‌ڤگه‌رێن كورد خواست جاره‌ك دن خوه‌ ل سه‌ر پێیان بگرن ڤه‌. له‌ورا ئافراندنا تێكستێ نڤیسین و گۆتنێ هێدى هێدى ده‌ربازى تێكستێ كریارێ بوو.
د حوكمێ ڤێ چارچووڤه‌ى دا، كۆده‌تایه‌ك ل باشۆر هاته‌ هلدان، ئێدى هه‌ركه‌سى خواست فورمه‌كێ شۆره‌شى ل گۆر پاشخانێن هزرى و وه‌راره‌كا هێز ب هێته‌ دامه‌زراندن. به‌رامبه‌رى وان ره‌نگێن ئالیێن سه‌ره‌ده‌ست، كرینه‌ ڤاكته‌رێن خوه‌سه‌پاندن و سته‌مكاریێ بوو گه‌لێ كورد. به‌لێ ئه‌و شیانێن كو د په‌رتووكا سیاسى یا كوردستانێ دا هه‌ى، مخابنى ڤه‌ نه‌بوونه‌، ساخله‌تێن هه‌رێن باش بۆ ده‌وربه‌ر و دوژمێن خوه‌ یێن سه‌ره‌كى. به‌لكو به‌روڤاژى وێ چه‌ندێ ته‌ڤگه‌رێن كوردى، خواست ئوپوزسیۆنان د ناڤ خوه‌ دا دروست بكه‌ن. له‌ورا ژى ئه‌ڤێ چه‌ندێ رێك بو هه‌لوه‌شاندن و تۆلڤه‌كرنا ركابه‌ریێ خوه‌شكرن. كو ئێدى دۆرهێلێ سیاسیى په‌روه‌رده‌یه‌كا ئوپوزسیۆنى ئاراسته‌بكه‌ت.
ل ڤێره‌ تشتێ كو گرنگیا خوه‌ دوباره‌ دایه‌ ده‌ستنیشانكرن د هاریكارى و هه‌ڤكاریا جڤاكى دا، ئه‌و بوویه‌ كو ملله‌ت، د ڤێ پرۆسسێ دا بوو ئارمانجه‌ك ژ ده‌ستهه‌لاتا دابه‌شكرى. چونكو ئه‌و په‌یوه‌ندیێن بووینه‌ ئه‌گه‌رێ دوباره‌ پێگریا برایه‌تى و جیرانیێ ژ ئه‌نجامێ خورتبوونا په‌یوه‌ندیێن هه‌ردو پارتێن ده‌ستهه‌لاتدا بوو. له‌ورا د خواستا ڤێ ممله‌كه‌تێ دا پارتى و ئێكه‌تى رۆله‌كێ كاڕا د ڤێ وه‌كهه‌ڤیێ دا دیار كر. چونكو سیاسه‌تا ئه‌ڤێ ده‌ستهه‌لاتێ، دكاریت ل گۆر هه‌مان دستوور سه‌ركه‌فتنا مادێ 140 دوباره‌ بكه‌ته‌ د مه‌یدانا نه‌خشه‌یێ هه‌رێما كوردستانێ دا ڤه‌. له‌ورا ئه‌ڤێ قرالگه‌هێ، هه‌ر دكه‌ڤن دا و حه‌تا نها شیایا یه‌ به‌رهنگاریا سه‌دان سالێن دگیركرنێ بگریت. له‌ورا ب هزرا من، د ماوێ چار سالێن بهێت دا ئێدى گه‌لێ كورد، دێ ل بن چاڤه‌رێكرنا بارودۆخێن ته‌نگ دا ده‌رباز بیت و وه‌رارێ بۆ رێیا بلندتر كه‌ت. ژ به‌ر هندێ پشبینیا ڤێ پرۆسسێ دبیت د چاڤێن ته‌خه‌كا جڤاكى دا یا بێ بنواش بیت، به‌لێ ب سه‌ركه‌فتیانه‌ دبینم. ژبه‌ر كو د ڤى كاودانى و ڤێ ره‌وشێ دا پێویستیا مه‌ ب سیاسه‌تا هه‌ردو پارتێن ده‌ستهه‌لاتدارهه‌یه‌. هه‌تا بكارین خالێن هه‌ره‌ گرنگ و سازانه‌كا ناڤخوه‌ى و ده‌ركى بكه‌ینه‌ هه‌ڤسه‌نگیا برێڤه‌برنا ده‌ستوورێ خوه‌.

11

جوان عزه‌ت
پشكا: حه‌فتێ
گه‌لۆ ئه‌م ژ كه‌لتوورى خوه‌ چ فێربووین؟ یان مه‌ چاوا خواست كه‌لتوورێ خوه‌ سه‌ره‌ده‌ر بكه‌ین و برێڤه‌ ببه‌ین؟ ئه‌رێ د ناڤا ڤى نه‌ریتى دا مه‌ شیا مرۆڤه‌كێ دروست ئاڤا بكه‌ین؟. كو ب بیته‌ بنگه‌هێ سه‌ركه‌فتنا زانستێ مرۆڤایه‌تى، هزرى، نه‌ته‌وه‌ى، سیاسى و جڤاكى! واته‌ د پێكهاتا ڤان پرسان دا هۆسا دیار دبیت، مه‌ مرۆڤه‌ك دا ئاڤاكرن كو هه‌ر تشت ل گۆر حه‌زێن وى نه‌ هاتن لقه‌له‌مدان. له‌ورا ئه‌م نه‌شیان ژ رێیا خه‌له‌ت ده‌ربازى یا راست ب بین. كه‌واته‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ بۆ مه‌ دیاربوو بوو، كو مرۆڤه‌كێ سه‌رده‌مى كه‌فته‌ به‌رامبه‌ر خان و چارچووڤێن قووناغه‌كا جۆتیارى. ب راستى ئه‌ڤه‌ ژى ملپانیا كوردى شێل و بێل دكه‌ت. چونكو چ جوداهى د ناڤبه‌را تاكێ خوێنده‌وه‌ر و یێ نه‌خوێندار ل ڤێ وه‌لاتى دا نینه‌.
بێنره‌ ده‌مێ ئه‌م به‌حسا زانستى دكه‌ین، هینگێ بۆ مه‌ خۆیا دبیت كو رێخستنا ئه‌قلێ مرۆڤى، پشكه‌كه‌ ژ دابرنا وى زانستى. پاشى ئه‌و زانین، دكاریت ژ بۆ به‌رژوه‌ندیا ته‌ڤایا جڤاكى ب شێوه‌ێن جۆرا و جۆر كار بكه‌ت. ل ڤێره‌ ده‌م چاڤێن پرسیاره‌كێ خوه‌ نیشا مه‌ د ده‌ن. دا كو خوانده‌ڤان پتر تێبگه‌هیت. گه‌لۆ ژ زانستى ڤى وه‌لاتى مرۆڤ چ فێربوو؟ ئه‌رێ سیسته‌مێن زانست و زانینێ ژ بوو وێ یه‌كێ هاتنه‌ دانان، دا كو گه‌نج به‌س باوه‌رنامێ ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ ببین! یان ژى زانكۆ هاتنه‌ ئاڤاكرن دا كو مرۆڤ فێرى جۆرێن مودێلات، خوه‌ عه‌رزكرن و باوه‌رنامه‌ێن سه‌خته‌ ببیت. ئه‌رێ ئه‌م چاوا د ڤى واقعى دگه‌هین؟ ب هزرامن هه‌تا نها ئه‌م نزانین كا ئه‌تیك، پره‌نسیپ، ره‌فتار و رێزگرتن و زانست چیه‌! یان ناسنامێ و نه‌ته‌وه‌ى ژ قه‌بیل و كه‌لتوورى خوه‌ جودا بكه‌ین. ئه‌رێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژ چ په‌یدا بوو؟ مانه‌ ژ وى ده‌ستوورى هاته‌ ژیانێ، یێ كو مه‌ ل ده‌سپێكا خوه‌ ب رێیا كاروانێ سه‌ركه‌فتنێ د دیت و مه‌ دگۆت: هه‌رتشت ل گۆر ئه‌قل و شۆره‌شا كه‌سێن ل چیاى دهێته‌ سه‌ره‌راست كرن. گه‌لۆ ما یا به‌ر ئه‌قله‌ سه‌رده‌مێ نووخواز دگه‌ل ئه‌قل و سه‌رده‌مێ كه‌فن بگونجیت! كه‌واته‌ دو سه‌رده‌مێن ژێك جودانه‌، له‌ورا ل سالا 1991 وه‌ره‌ هه‌تا نها سیسته‌م وه‌كو خوه‌ ما نه‌ هات گوهررین.
ژ ئاله‌كێ دى ڤه‌ خه‌بات و شۆره‌ش و دابونه‌ریتێن مه‌ نه‌بوونه‌، هاریكار بۆ ڤه‌كرنا وان ئاسته‌نگێن ل پێشیا مه‌. چونكو مه‌ ب تنێ باوه‌ر ژ وێ چه‌ندێ كر، كو ئێك خوه‌ ل سه‌ر سه‌رێ یێ دى فه‌رز بكه‌ت. ژبه‌ر هندێ ئه‌م رۆژ بۆ رۆژێ كه‌ڤتنه‌ د ناڤ سترى و گرێان دا و ژ هزرا دودلیێ بێ بار نه‌بووین. ئها ئه‌ڤێ چه‌ندێ وه‌كر ئه‌ڤرۆ تاك زانستێ مرۆڤایه‌تیێ و پێشكه‌ڤتنێ ب شێوازه‌كێ ئه‌قل و هزرى نه‌ هه‌لسه‌نگینن, دا كو خوه‌ ل ئاستێن بلند نه‌بینن. چونكو ئه‌قلێن مه‌یێن كلاسیك رێك ل به‌ر مرۆڤێن هزرمه‌ند، فه‌یله‌سۆف، زانا، ره‌وشنبیر و رۆناكبیران گرت. له‌ورا هه‌ر كه‌سى ب ئیهانه‌تا یێ دى تر شانازبوو.
ئه‌نجام: ل ڤێره‌ ئه‌و نڤشێن كو ل سه‌ر هه‌بیه‌تا زانین و قه‌له‌مان ژ دایك نه‌ بن، بێگومان دێ هه‌رده‌م ژ لایێ ئه‌قلى ڤه‌ نڤشه‌كێ نه‌زان و هه‌ژار بیت. له‌ورا ژ بۆ ده‌ستڤه‌ئینان و جێهگیركرنا مرۆڤێن سه‌رده‌م دێ ماندیبوون و زه‌حمه‌تى هێت. هه‌تا كو مرۆڤه‌كێ هۆسا په‌یدا بیت، بزانیت كا كار، ژیان، نه‌ته‌وه‌، كه‌د، زانست، هزر و ئه‌قل چنه‌. چونكو ئه‌م فێرى وى تشتى نه‌ بووینه‌، ئێسكه‌ر هه‌ست پێ بكه‌ین كا یێ باشه‌ یان خرابه‌، ب كێر مه‌ دهیت یان نه‌. له‌ورا پێویسته‌ مرۆڤ ب سالان سه‌رده‌ریێ ل گه‌ل تشتان بكه‌ت، هه‌تا بكاریت وى تشتى راده‌ستى هژاندنه‌كا زه‌فت بكه‌ت. چونكو خوندانه‌كا كوور و دوور پێ دڤێت. ئه‌ڤجا ب هزرا من، ئه‌م نه‌ هاتینه‌ چێكرن، دا كو مرۆڤ و ملله‌تان خراب بكه‌ین، به‌لكو به‌رڤاژى وێ یه‌كێ یێن هاتین دا خه‌له‌تیا ئێكدو سه‌ره‌راست بكه‌ین و ملله‌تى ئاڤا بكه‌ین.

19

6 پشكا: شه‌شێ
جوان عزه‌ت
(كانت) دبێژیت: بێ هه‌بوونا هزرێ خوه‌زا چه‌ند ب هێز بیت نه‌شێت غایه‌تا دووماهیێ پێكبینت. واته‌ د ناڤبه‌را لێكۆله‌را هزرێ، كه‌دا ده‌ماغى دیار دبیت. چونكو هزر ب خوه‌ فه‌لسه‌فێ و زانستى دسه‌لمینیت. له‌ورا ده‌مێ مرۆڤ شكه‌ستنێ د ئینت، هینگێ زات، د گه‌ل وێ داكه‌تن و شكه‌ستنێ ئه‌قلدار دبیت. ل ڤێره‌ دبیت پرسیار ل جه‌م خونده‌ڤانى په‌یدا ببن . كا بۆچى هه‌رده‌م هزرا مرۆڤێ كورد ل سه‌ر زانستێ سڤیل ب رێڤه‌چوویه‌؟ یان مرۆڤ بێ هزر دشێت چ بكه‌ت؟ ئه‌رێ یا به‌رئه‌قله‌ گه‌لێ كورد هه‌رده‌م هزرێ ب ئه‌وا دوهى ڤه‌ گرێده‌ت! واته‌ هه‌كه‌ هزر نه‌بیت مرۆڤ نه‌شێت بگه‌هیته‌ بنگه‌هێ سه‌ركه‌فتن و رێكا خوه‌ یا دووماهیێ. ژ به‌ر كو ب سایا هزرێ، مرۆڤ دكاریت گوهۆرینێ په‌یدا بكه‌ت و خوه‌ ل گه‌ل ژیانا رۆژانه‌ دا بده‌ته‌ نیاسین و شلۆڤه‌كرن. چونكو هزر مرۆڤى، ژ لایێ ئه‌قل و روحى ڤه‌ دكه‌ته‌ بوونه‌وه‌ره‌كێ كاملانه‌.
هزر ل سه‌ر هه‌لبژارتنا رێكێ دمینت، چونكو ژ كه‌سه‌كى بۆ ئێكێ دیتر یا جودایه‌، له‌ورا هه‌ر هزره‌كا مرۆڤ بكه‌ت، جۆره‌ لڤینه‌ك په‌یدا دبیت. هه‌كه‌ ئه‌م بێژین، گه‌لۆ هزر د به‌رێ دا یا چاوا بوو؟ یان ئه‌و ب خوه‌ چ بوو؟ وه‌كى دهێت زانین د بیردۆزێن كه‌ڤن ژى دا هه‌بوو، ب شێوه‌یه‌كێ جوداتر ده‌ربرین ژ راڤه‌كرنا وێ دهات كرن. چونكو هزرا كه‌ڤن تام و واته‌یا خوه‌ هه‌بوو و ل وى ده‌مى بۆ هنده‌ك وه‌زیفێن دیتر دهاته‌ بكارئینان. به‌لێ ده‌ربازى شۆره‌شا حوكمێن ره‌ها ب بوو، له‌ورا چاره‌نڤیسێ مرۆڤان راده‌ستى خواندن و ئه‌كتڤیا هزرى بوو. ژ به‌ر كو هه‌ر كه‌سێ ل ژێر هزرێن داگیركرى پێكۆل و به‌رهه‌ڤیێن نفش و داستانێن نووخواز دكر. پاشان ژبۆ ئێداره‌یا كاروبارێن ژیانا رۆژانه‌ هزر هاته‌ بكارئینان و پرسیاران ده‌ستپێكر. ئها هینگێ قووناغ بۆ قووناغێ هزرا ئاڤاكرنا مرۆڤان بۆ فه‌لسه‌فێ و ئازادیێ خورت بوو.
واته‌ هزر ب خوه‌ چیه‌؟ ئه‌و ژ پێكهاتا ئه‌قل و روحى په‌یدا دبیت پاشى دبیته‌ ئه‌گه‌رێ كه‌شفكرنا خواندنا شۆره‌شێ و راستڤه‌كرنا هه‌مى لوغزه‌یێن زمانى. له‌ورا كارێ وێ پێدڤى یا ب هاریكارى و فامكرنا ژیانا مرۆڤى هه‌یى. گه‌لۆ دیرۆكا كوردان چاوا پێناسا هزرێ گه‌هانده‌ مرۆڤان؟ ئه‌رێ د گه‌ل تێكستێن ڤێ شۆره‌شێ هزر ب بوو سیسته‌مه‌كێ تایبه‌تمه‌ند د بوونه‌وه‌راتیا مرۆڤان دا! یان ب تنێ وه‌ك چاند ما د به‌رژوه‌ندیا ئاستێ كه‌سى و خولقاندنا تێگه‌هێن كه‌لتوورى دا؟ دیاره‌ هه‌تا نها هزر، د ناڤ پاشخانا كوردى دا نه‌بوویه‌، فاكته‌ره‌كێ سه‌ره‌كى و رێكخستى. له‌ورا تاك ژ سامانێ ئه‌ڤرۆ و سوباهى هاته‌ بنبركرن و ما د هێلا نه‌خواندن و پاشڤه‌مانێ دا.
بنێره‌ ده‌وله‌تێن كو دخوازت پێشكه‌فتن و ماهیه‌تێ د ناڤ خوه‌ دا به‌لاڤبكه‌ن، به‌رده‌وام ل دووڤ هزرا نوو دچوون. ژ بۆ وێ چه‌ندێ داكو ستایلان چێكه‌ن و باندۆرێ ل ده‌وروبه‌رێن خوه‌ بكه‌ن، پاشى ل دووڤ وێ دامه‌زراندنێ ئاسۆیێن هزرا ئازاد، ل جه‌م وه‌لاتیێ خوه‌ بده‌نه‌ نیاسین و ده‌ربرین. به‌لێ پرسیار گه‌لێ كورد دخوازت هزرێ چ لێ بكه‌ت و چاوا شیا د ناڤ هه‌لسه‌نگاندنه‌كا بێ هزر ده‌رگه‌هێن داخستى ڤه‌كه‌ت؟ كه‌واته‌ د پێكهاتا ڤێ تێكستێ دا، تاكێ كورد ره‌ه و چه‌قێن دیرۆكى بۆ خوه‌ كریه‌ هزر، چونكو به‌رده‌وام ل گه‌ل وێ دا دژیت. له‌ورا نه‌شێت وى بارێ گران ل سه‌ر ملێن خوه‌ دانیت.
ئه‌نجام: ئه‌رێ هزر چ ژ مه‌ دخوازیت، وێ دخوازیت یا كو مه‌ ل دووڤ خوه‌ دبه‌ت و غایه‌تێن مه‌زهه‌رى نیشا مه‌ بده‌ت بێ كو ئه‌م حه‌ش چاره‌نڤیس و داهاتوویێ خوه‌ بكه‌ین؟ یان ژى وێ دخوازیت یا كو ئه‌م ب بین مینا وێ دارا مه‌زن دبیت و به‌رهه‌مى دده‌ت. كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر سه‌رجه‌مێ مه‌ زانین و پێشكه‌فتن بیت، پێدڤیه‌ هزرێ بهه‌لبژێرین. ئه‌گه‌ر ژى هاڤیبوون و سڤیلاتى بیت پێدڤیه‌ هزرا دیرۆكا دێرین بهه‌لبژێرین. ئه‌ڤجا گه‌ره‌كه‌ هزر، ببیته‌ تاكه‌ رێك بو خوه‌ گونجاندنا ژیانا مرۆڤێ كورد، ئانكو بێ هزر ئه‌قل دروست كارناكه‌ت. واته‌ ئه‌گه‌ر هزر و ئه‌قل نه‌بن هینگێ فه‌لسه‌فه‌ و گوهۆرین ژى نابن.

10

پشكا: پێنجێ
گه‌لۆ مه‌ كه‌لتوۆرێ خوه‌ چاوا دا خواندن؟ یان ئه‌م وه‌ك مرۆڤ چه‌ند د رامان و هه‌بوونا ڤى كه‌لتوورى گه‌هشتن؟ ئه‌رێ مه‌ قه‌د جاره‌كێ دیراسه‌ ل سه‌ر پرس و پیشهاتێن ڤى كه‌لتۆرى كریه‌، كا بۆچى ئه‌م هه‌تا ڤێ قووناغێ پاشڤه‌ ماینه‌! راسته‌ كه‌لتوۆر ل سه‌ر قه‌بیله‌، ئاین، مادێ ئاڤا بوویه‌، به‌لێ ب زه‌حمه‌ت ئه‌م بشێن گوهۆرینێن مه‌زن تێدا په‌یدابكه‌ین. چونكو تایبه‌تمه‌ندیێن ڤى كه‌لتۆرى تێكهه‌لى سیاسه‌ت و پاشخانه‌ێن جڤاكى بوویه‌. له‌ورا ژى هه‌تا نها ناسنامێ جهێ خوه‌ د ناڤ بنه‌مایێن ڤى نه‌ریتى دا نه‌ چاندى یه‌.
بنێره‌ د دیرۆكا كه‌ڤن دا و حه‌تا نها ملله‌تێ كورد ژ لایێ ئه‌قلى ڤه‌، مله‌ته‌كێ هه‌ژاربوویه‌. چونكو شیایه‌ گوهۆرین و نووبوونێ د هه‌ر تشتى دا بكه‌ت، به‌لێ مخابن چجاران نه‌شیایه‌ كارێكته‌ره‌كا گونجاى د ئه‌قل و سه‌رۆ سیماێن مرۆڤان دا ئاڤا بكه‌ت. گه‌لۆ ئه‌ڤ خه‌له‌تیه‌ ژ چ په‌یدا بوو؟ دیاره‌ د ئاڤاكرنا بنیاتێ كه‌لتۆور، ساسه‌ت و جڤاكى دا، هونه‌رێن دژایه‌تى، ململانى و خوه‌ نه‌نیاسینێ په‌یدابوون. پاشان ده‌ربه‌گ و جۆتیار و ئاغا بوونه‌ خودان پله‌یێن بلند و ده‌سهته‌لاتدار. له‌ورا وه‌لات ل گۆر ژیانا گونداتیێ هاته‌ برێڤه‌برن و نفش بۆ نفشى ل سه‌ر ته‌یۆرێ گوندى هاته‌ ئاڤاكرن و نه‌شیا ده‌ربازى جیهانا باژێرى ب بیت. ئها ئه‌ڤێ چه‌ندێ وه‌كر كو ئێدى مرۆڤێ كورد ژ ره‌نگ و رووێن ژیان و هشیاربوونێ بهێته‌ بێ به‌هركرن. ژ به‌ر كو ئه‌و هێلا دبێژن رێیا راستیێ یه‌، تاك ژێ هاته‌ فرۆتن و ده‌ربازى هێل و رێكا شاش بوو. راسته‌ ملله‌تێ كورد وه‌كو به‌رێ نه‌مایه‌، چونكو راسته‌رێ زولم و زورى، تراژیدى و ده‌ربه‌ده‌ریێ بوویه‌. پاشان ل گه‌له‌ك ئالیان ڤه‌ هاتیه‌ هه‌رڤاندن و پتریا تایبه‌تمه‌ندیێن خوه‌ ب رێكخستانا ئالێن سه‌ره‌ده‌ست ڤه‌ گرێداییه‌. له‌ورا د شۆره‌شێن خوه‌ یێن هزرى ژى دا هه‌رده‌م وه‌ك وان سه‌ره‌ده‌رى كریه‌ و به‌رده‌وام بوویه‌. ئها ئه‌ڤه‌ ژى ده‌رگه‌هه‌كێ دى یێ پرسیارێ ل جه‌م مه‌په‌یدادكه‌ت، گه‌لۆ بۆچى ئاسووێن پاشه‌روژا ڤى ملله‌تى به‌ره‌ڤ ڤێ ره‌وشێ چوون؟ یان بۆچى گه‌لێ كورد ژ كاروانێ جیهانگریێ دره‌نگ ما؟ واته‌، ئه‌گه‌ر مه‌ ب دروستى و هووربوونێ ئه‌وا د چارچوڤه‌كرنا كه‌لتوورێ خوه‌ دا خواندبوو، هینگێ ئه‌م دا شێن د گه‌ل ئه‌قل و سه‌رده‌مێ هه‌ڤچه‌رخ گونجین و سه‌ره‌راى وێ یه‌كێ ژى، دا ره‌فتار و گوهه‌رینه‌كا جوداتر ژ وان ماسك و سه‌رچاڤێن تورك، عه‌ره‌ب و فارسان په‌یداكه‌ین. چونكو كورد د زمان و كارێكته‌را خوه‌ دا جوداترن ژ هه‌ر جۆره‌ كه‌لتۆره‌كێ دیتر.
ئها ل ڤێره‌ دبێژم: ئه‌ڤرۆ ژى ئه‌م دشێن خوه‌ دگه‌ل ڤێ وه‌چه‌رخانێ بگونجین و ب ڤى كاروانێ پیشكه‌ڤتنێ رابگه‌هینن. به‌لێ پێویستیا مه‌ ب گه‌نگه‌شێن دیالۆگ و سه‌رپێهاتێن دیرۆكێ یه‌، هه‌تا ئه‌م بكارین ئه‌ڤى رابردوویێ ژ ڤاڤارتنێ جودا بكه‌ین و بنه‌ماێن وى یێن گرنگ بنڤیسین. ژ به‌ر كو ده‌ما مرۆڤێ كورد وێ دیرۆكێ بخوینت، دا كو دیرۆكه‌كا زیندى بزڤرینت نه‌كو ژنوى ل دووڤ دیرۆكا دێرین دا بچیت. چونكو ده‌مێ ئه‌م هزر د نه‌ریت و دیروكێن ئالێن سه‌رده‌ستان دا دكه‌ین، هینگێ بۆ مه‌ خۆیا دبیت كو وان هه‌ر تشت ئخستیه‌ د خزمه‌تا مرۆڤ و بنگه‌هێ سیاسه‌تا خوه‌ دا. به‌لێ مخابن دگه‌ل مه‌ دا مرۆڤكرن د خزمه‌تا په‌ند و سیاسه‌تان دا، له‌ورا ژى وه‌لاتیێ كورد رۆژ بۆ رۆژێ د ژیانا به‌د به‌ختى و توندو تیژى دا دژیت و هێدى هێدى هێزا خوه‌ ژ ده‌ست دده‌ت.
ئه‌نجام: ئه‌وا ئه‌ڤرۆ ئه‌م خوه‌ د گه‌ل دگونجینن ناهێته‌ واته‌یا خوه‌ گونجاندنێ، چونكو ل گه‌ل سینۆرێن سه‌رده‌م ناگونجیت. له‌ورا پێویسته‌ ئه‌م ب شوه‌یه‌كێ تازه‌ خوه‌ بخوینن و هزر د ئاڤاكرنا گه‌ردۆنه‌كێ نووخواز ده‌ بكه‌ین، یان ژى ل به‌ر پێن ڤێ جیهانگه‌ریێ بچین. واته‌ ئه‌گه‌ر مه‌ ئه‌ڤ یه‌ك كر هێنگێ یان دێ بینه‌ پیشگێن دژى یاسایێ، یان دێ بینه‌ پیشه‌نگێن دژى تیرۆر و دوژمناتیى. ئه‌ڤجا گه‌ره‌كه‌ هه‌ر ئێك ژ مه‌ ل گۆر خه‌سله‌تێن سه‌رده‌مانه‌ خوه‌ ئاڤا بكه‌ت. داكو ژڤان كێموكاسى بوهژاندنان بهێنه‌ ئێكلاكرن.
گۆتار: جوان عزه‌ت

20

جوان عزه‌ت

پشكا: دوویێ
گه‌لۆ بۆچى ئه‌م هه‌رده‌م ره‌خنێ ل هه‌بوونا كه‌لتوورێ خوه‌ دگرین؟ یان بۆچى كه‌لتوورێ مه‌ نه‌بوو خامه‌یه‌كێ سه‌ركه‌ڤتى د ناڤ ژین و ژیارا مه‌ دا؟! ئه‌رێ یا به‌ر ئه‌قله‌ ئه‌م هه‌رده‌م گونه‌ها شاشیێن خوه‌ دكه‌ینه‌ ستوویێ كه‌لتوورى دا؟ دیاره‌ ئه‌ڤ درووشمه‌ وه‌ك دیارده‌یه‌كا ئالۆز و نه‌چاڤه‌رێكرى ئاراسته‌ى ناڤا ئه‌قلێ مرۆڤى كورد بوو. له‌ورا گه‌هه‌ندنا سالوخه‌تێن دابونه‌ریتان نه‌بوونه‌ ده‌رگه‌هێن پرس و پێشهاتێن نویخواز د چه‌نگێ شۆره‌شا هزرى دا. ژ لایه‌كێ دى ڤه‌ ده‌مێ ئه‌م باس ل چارچووڤێن هه‌بوونا ڤى داپوشه‌رى دكه‌ین، بۆ مه‌ دیاردبیت كو مه‌ وه‌كو پێویست هزر د گوهۆرین وه‌رارا دیرۆكى و شۆره‌شى دا نه‌كریه‌. چونكۆ هه‌ر پێكهاته‌ك و گوهه‌رینه‌كا هات بیته‌ ئه‌نجامدان، ل دووڤ رێك و ئه‌جندایا شێوازێ كلاسیك و ساده‌ هاتیه‌ هزركرن. له‌ورا مه‌ نه‌شیایه‌ نڤشه‌كێ دروست بكه‌ین كو دۆهیا خوه‌ د چاڤێن ئه‌ڤرۆ دا ببینت.
بنێره‌ ل ده‌ستپێكا بهارا عه‌ره‌بى ده‌مێ شارستانیه‌ت ده‌ركه‌ڤتى، هینگێ مه‌ چاڤ ل وێ بهارێ نه‌ زفراند. به‌لكۆ ئه‌م د سه‌د سالا بیستێ دا هه‌تا نها بووینه‌ جلكێن ڤێ شارستانیا خاڤ و لاواز. سه‌ره‌راى وێ چه‌ندێ ژى مه‌ كه‌لتووره‌ك ئاڤاكر كو هه‌ر تشت د ناڤ هه‌ڤدو دا تێكهه‌ل دكر و ئه‌ڤ ناڤه‌رۆكه‌ ل سه‌ر وێ رێكێ د گوهێن تاك/ وه‌لاتى دا هاته‌ شه‌كرن و دارێژتن. ژ به‌ر هندێ ژى ه‌م ل سه‌ر ڤێ خواستێ بووینه‌ نێچیرا پاشكه‌ڤتنا خوه‌.
ئه‌گه‌ر ب خوینن هه‌ر وه‌لاته‌كێ و مله‌ته‌كێ جۆره‌ كه‌لتوره‌ك ب خوه‌ كریه‌، بنگه‌هێ هزر، تێگه‌هشتن و نڤیساندنا دیرۆكى. پاشان ل سه‌ر وى بنه‌مایى تاك، قووناغ بۆ قووناغێ گه‌هه‌ندیه‌ ئاستێن هشیاربوون، زانست، ره‌فتار و پره‌نسیپیان و…هتد. هه‌تا د ناڤ ئاڤاهیێ وان دا به‌رگه‌كێ ساخله‌م و ته‌ندروست ئاڤاكریه‌ و ب وى زمانى فێرى چاوانیا داهێنان و رێڤه‌برنا پرۆسێن كارى بوویه‌. به‌لێ مخابن ل ده‌ڤه‌رێ ئه‌ڤ رێپیڤانه‌ ب تنێ وه‌ك نه‌ریته‌كێ بابوپاپیران هاتیه‌ رستن و به‌رهه‌مئینان. هه‌تا ئه‌گه‌ر د ڤى ده‌مى ژى دا گوهۆرینه‌ك ل جه‌م مرۆڤێ كورد بهێته‌ ئه‌نجامدان، ره‌نگه‌جڤاك ب شێوه‌یه‌كێ شاش فام بكه‌ت. چونكو ئه‌م ل سه‌ر پێگرى و پرۆسسا دابونه‌ریتێن كوردى ژ دایكبووینه‌. له‌ورا ئه‌ڤ توڤه‌ شین بوو و جهێ خوه‌ گرت. ل ڤێره‌ ئه‌م راسته‌رێ چه‌ند پرسیاره‌كان دهێن، گه‌لۆ بۆچى د پاشخانا كوردى دا مه‌ شیا كه‌لتۆور، هۆز و بنه‌مال و ئه‌شیران دروست بكه‌ین، به‌لێ مه‌ نه‌شیا مرۆڤه‌كێ زیره‌ك و هشیار دروست بكه‌ین؟ ئه‌رێ ما نه‌ژاد، میدى و عوسمانیان گۆتیه‌ مه‌ ل ژێر ڤى ناسناڤى خوه‌ ب رابچێن و ب رێڤه‌ببه‌ن! یان خودێ هاتیه‌ گۆتیه‌ مه‌ وه‌ك ممله‌كه‌ته‌كا نه‌ریتى ئه‌قل، هزر، ئازادى و پێشكه‌ڤتنا خوه‌ سه‌رده‌ربكه‌ن؟ واته‌ دیاره‌ مه‌ ئه‌و لاپه‌ر ل گور دلینى یا خوه‌ نڤیسى یه‌. له‌ورا هه‌تا نها مه‌ ئه‌و پرسیار ژ خوه‌ نه‌كریه‌، كا دێ چاوان؟ ڤان ته‌یوور و زانستان د ناڤ خوه‌ دا ب شێوه‌یه‌كێ چاره‌نڤیساز و ب بلندترین نووینه‌رى و هێزا ئه‌قلى شلۆڤه‌كه‌ین. دا كو ل سه‌ر بنیاتێ نیاسینا رابردووى گوهۆرینان ب سه‌لمینین.
ئه‌نجام: ده‌مێ ئه‌م دبێژین كه‌لتوور، هێنگى ئه‌م یێ به‌حسێ پشكه‌كێ ژ رابردووى دكه‌ین. واته‌ ل سه‌ر رێیا وێ كه‌ڤن بوونێ خزمه‌تا ئه‌ڤرۆ و سوباهیێ مرۆڤى دهێته‌كرن، ئها ل ڤێره‌ دیاردبیت كو ئه‌م نه‌ ئاكنجێن دوهى و پێرین به‌لكو ئه‌م ئاكنجێن ئه‌ڤرۆ و داهاتووى نه‌. ژبه‌ر كو دا نه‌زفرین ئه‌وا بورى و چووى. له‌ورا پێویسته‌ هه‌ولبده‌ین یا نویخواز ل گور ره‌وش و سازیا خوه‌ بگونجینین. پاشان ده‌ست ب دامه‌زراندنا شه‌نكسته‌ و میراته‌كێ نوو بكه‌ین. دا كو ل بن وان زاگۆن و یاساێن نه‌ كار پێكرى، ڤه‌گه‌رینه‌ جیهانا سه‌رهلدان و شۆره‌شێن هزرى و بزاڤێن باژێرڤانى. ژ به‌ر هندێ دبێژم، مه‌ كه‌لتووره‌ك دڤێت كو ل جهێ دامه‌زراندنا پارت، گوند، ماده‌ و ده‌ربه‌گان كه‌لتوورێ باژێر، باوه‌رى، یه‌كسانى، دادوه‌رى و مافان بهێته‌ دامه‌زراندن و ل سه‌ر دیوارێ ڤێ لیكَدانێ، نڤشێن دانوستاندن، شۆره‌ش و زانستان ژێ بهێنه‌ ژ دایكبوون و ژیانێ. ژبه‌ركو ئه‌ڤ سه‌رده‌مه‌ سه‌رده‌مێ فورمێن گوهۆرین و له‌زێ نه‌ نه‌ك ڤه‌مان و پاشداچوونێ نه‌.

كه‌لتوور وه‌ك شۆره‌شا هزرى
پشكا: سیێ
جوان عزه‌ت
گه‌لۆ بۆچى كه‌لتوور نه‌شیا خوه‌ ل زانستێ تاكى بكه‌ته‌ خودان؟ یان تاكه‌ك ته‌ندروست ئاڤابكه‌ت؟!. دیاره‌ ئه‌وا ژێ هاتیه‌ دیتن سه‌رئه‌نجامێ هزر و ئه‌قلێ هنده‌ك كه‌سێن به‌رێ بوویه‌. چونكو وه‌ك میراته‌كێ هاتیه‌ نه‌خشكرن. له‌ورا هه‌تا نها ئه‌ڤى هۆكارى دیرۆك وه‌سا رست، كو به‌رده‌وام مرۆڤێ كورد هزرا رابردووى بكه‌ت و د گه‌ل دا بژیت. ژ به‌ر كو سه‌رپێهاتا دیرۆكى بۆ مه‌ وێ چه‌ندێ دسه‌لمینت، كو مه‌ نه‌شیایه‌ گوهۆرین و جیهانگیریێ ل جه‌م خوه‌ ساخ بكه‌ین. ژ به‌ر هندێ ژى مه‌رجێن گوهۆرینێ د ئاستێ مه‌عریفا ئه‌قلێ كوردى دا نه‌هاتن ده‌ستپێكرن و ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژى د ناڤ ڤى گه‌ردوونێ دا، بوو جهێ هێزا ناكۆكى و خوه‌سه‌پاندنێ. له‌ورا كه‌دا ئه‌وا چووى، نه‌بوو به‌رهه‌مێ خێر و ته‌ڤاهیا ملله‌تى.
بنێره‌ ده‌وله‌تێن مودێرن به‌رده‌وام پێكۆلا وێ یه‌كێ دكر، ل جهێ میشكێن ڤالا، یێن ب زانست و ئه‌قل ئاڤا بكه‌ن. ل جهێ بنگه‌هێ ماده‌ى دروست بكه‌ن، په‌یاما ئاستێ فه‌لسه‌فى، سازى و شارستانى دروستكرن و…هتد. به‌لێ مخابن، ئه‌ڤه‌ پترى دوسه‌د ساله‌ چه‌نگێ پێشكه‌ڤتن/ نووخوزاى په‌یدابووى. هێشتا د ناڤ رۆژهه‌لاتا ناڤین دا، ئه‌ڤ شاكاره‌ وه‌كو پێدڤى نه‌هاتیه‌ خواندن. ئانكۆ بهارا ئه‌ره‌بى و كوردى به‌رده‌وام هه‌ولا وێ چه‌ندێ دكر، ل جهێن جورئه‌ت و نێزیكبوونا جه‌وهه‌رى بۆ مرۆڤان دروست بكه‌ن، مه‌زهه‌ر دروستكرن. ل جهێن زاینگه‌هان د ئه‌قلێ تاكى دا خورت بكه‌ن، بنه‌مایێن كه‌لتۆرى و بنه‌مالى خورتكرن و ل جهێن سه‌رێن ڤالا تژى بكه‌ن، سه‌رێن نڤستى هه‌ڤدژ چێكرن و …هتد. ژبه‌ر كو ده‌مێ ئه‌م ده‌ربازى شۆره‌شا هزرى یا ڤى كه‌لتۆرى دبین، هینگێ دیار دبیت، ل سه‌ر ئه‌قلێ قه‌بوول، ئاین و مادى هاتیه‌چێكرن. ئها د ناڤه‌رۆكا ڤێ پرتووكێ دا یا خویایه‌ تاك، ل سه‌ر ڤێ سێ كۆچكێ هاتیه‌ نژاندن. له‌ورا وه‌سا ئاڤابوو، بێ كو هزر و ئه‌قلێ خوه‌ د گه‌ل ترساندن، چاڤدێریكرن، بێده‌نگكرن و كونترۆلكرنا جڤاكى بگونجینیت، راسته‌وخوه‌ چو دناڤ شه‌رت و مه‌رجێن ره‌خساندنا كار و ژیانێ دا. ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژى سیسته‌مه‌كێ ب شێوازێ دكتاتۆر و په‌ندێن عه‌شائیرى هاته‌ دروستكرن. له‌ورا هۆكارێن زاتى و بابه‌تى د ناڤ جیهانا كورد دا په‌یدابوون و ژ ئه‌گه‌رێ وێ فامكرنێ، تاك و جڤاك ژ ده‌م ژیانێ هاڤیبوون.
ل ڤێره‌ راسته‌ هه‌مى ملله‌ت خوه‌ ل گه‌ل سیسته‌مێن سه‌ركه‌ڤتى و پێشكه‌فتى دگونجینن و مفا ژ رابردوویێ خوه‌ وه‌ردگرن. به‌لێ ئه‌م هه‌ولدده‌ین خوه‌ د گه‌ل ئه‌وا چووى بگونجینین، بێ كو ده‌ست ژ كه‌لتۆر، ناسنامه‌ و تایبه‌تمه‌ندیا ته‌ڤاهى به‌رده‌ن. ره‌نگه‌ ئه‌ڤه‌ ژى دۆرهێله‌كێ دى یێ كلاسیكیێ د ناڤ مه‌دا دروست دكه‌ت، بێ كو مه‌ ئاگه‌ه ژ داهات و پێشیا خوه‌ هه‌بیت. له‌ورا هه‌تا نها تاكێ كورد نه‌ شیا خوه‌ ژ ڤان ته‌كنیكان دووربكه‌ت. ژبه‌ركو هه‌رده‌م هۆسا هاتیه‌ هه‌بوونێ، ل دووڤ وێ بچیت ئه‌وا د رۆژگارا وى دا هاتیه‌نڤیسان. نه‌ خوه‌ فێرى وێ چه‌ندێ بكه‌ت، كو وى بارێ گران ل سه‌ر ملێن خوه‌ لابده‌ت و نووبوونێ په‌یدا بكه‌ت. ئها ئه‌ڤه‌ یه‌ كو هزرا مه‌ د خواسته‌ وێ چه‌ندێ، ده‌ست ب هه‌ژاندنا سه‌ركێشیه‌كا جه‌وهه‌رى دناڤخوه‌ و ده‌رڤه‌یا جڤاكى دا بكه‌ین. دا كو ژ ڤێ په‌روه‌ردا نه‌ساخله‌م و ده‌روونێ نه‌ساخ بهێنه‌ پاككرن.
ئه‌نجام گه‌لۆ د خواندنا ڤى جه‌مسه‌رى دا تاكه‌كێ ژیرۆ زانا په‌یدابوو؟ یان یا دروسته‌ مرۆڤ، د ناڤ ڤان چارچووڤ درووشمێن كلتۆرى دا هزرا پێشداچوون گوهۆرانكاریێ بكه‌ت! ژ لایه‌كێ دى ڤه‌ ئه‌رێ تاكێ كورد رۆژه‌كێ هزر د ئاڤابوون و نیاسینا خوه‌ داكریه‌؟ یان ژى ب تنێ بوویه‌ تاكه‌ك وه‌سا كو ب كێر ده‌رگه‌هێن داخستى و هزرێن نه‌چاڤه‌رێكرى و كارێكته‌ره‌كا بێ به‌رهه‌م بهێت! دیاره‌ ئه‌ڤێ خوه‌ش باوه‌ریێ وه‌كر، كو مرۆڤ ب هه‌ست و چاڤان به‌رێ خودانێ بۆ زانستێن جڤاكى بكه‌ت. له‌ورا مرۆڤه‌كێ وه‌سا په‌یدابوو، كو ئێدى دل، ده‌روون، هه‌ست، هزر و ئه‌قلێن وى د ره‌نگێن ژیانێ دا بوونه‌ هێمایێ نه‌هشیاریێ. واته‌ پێویسته‌ ئێدى هه‌رتاكه‌ك خوه‌ بخوینت. داكو بزانیت واقع و درووهێلێ نها ژ یێ بورى ڤارڤێریت و ژ بن وان خالێن ره‌ش نڤیس و پاشه‌رۆژێن نه‌خوه‌جه بهێته‌ رزگاركرن. پاشى بۆ كه‌لتۆر و جڤاكێ خوه‌ بیته‌ تاكه‌ك هێژاى ژیان و هه‌بوونه‌كا ماف و مرۆڤى.

28

جوان به‌روارى
سوكرات دبێژیت: نێڕینا هه‌ركه‌سه‌كێ بۆ راستیێ نابت پیڤه‌ر، به‌لێ نێڕینا كه‌سێ زانا/ حه‌كیم بۆ وى مرۆڤى و وێ جه‌ماعه‌تێ دبت پیڤه‌ر.
ل ڤێره‌ هه‌ر تشتێ ژ ژیهاتیبوونا مرۆڤان ده‌ردكه‌ڤیت، بنگه‌هێ خوه‌ ناسكرن و ئاڤابوونا ناسناما مرۆڤایه‌تیێ یه‌. له‌ورا گاڤا مرۆڤ ل سه‌ر ره‌هندێ هێز و ته‌ڤاهیایێ نه‌هات هه‌بوون و پێگه‌هشتنێ، هێنگێ زانین و ئاوایێ خوه‌ ناسكرنێ ژى ب زه‌حمه‌ت دكه‌ڤت و گومان د راستیا ڤه‌شارتنان ده‌ دیار دبیت.
چاخێ كو مرۆڤ ل سه‌ر ئه‌قلێ كه‌سایه‌تى كاربكت، واته‌ مرۆڤى هزرا پرسیار و ئازادیێ ژى هه‌یه‌، ژ به‌ر ڤێ یه‌كێ ژى ئه‌و كه‌سێن ل سه‌ر ئه‌قلێ كه‌سایه‌تى هزربكن، هینگێ دكارن گوهۆرینێ په‌یدابكن و كار بۆ ئه‌نجامێ وێ بكن، ئها ل وى ده‌مى جهێ هه‌ر پرسیاره‌كێ گومانه‌ك دروست دبت، ده‌ما مرۆڤ ل سه‌ر وێ گومانێ به‌رسڤان په‌یدانه‌كت، هینگێ عه‌قل ژى ب دروستى كارێ خوه‌ ئه‌نجام ناده‌ت. له‌ورا د بنیاتێ ئاڤابوونا جڤاكان دا، هۆسان دیار دبت، هه‌ر تاكه‌كێ ب بیته‌ خودان ماف، هه‌لویست، بریار، ئه‌رك و ئازادى ئه‌وى بنه‌مایێ ژ نفشه‌كێ ته‌ندروست و فیداكار وه‌رگرتى. چونكو ئه‌و نڤشێَ ل به‌رى وى كار و قوربانى داین، ژ بۆ خوه‌شكرنا زه‌مین و داهاتوویێ وى بوویه‌، واته‌ هه‌ر نڤشه‌كێ دهێت لڤین و گوهۆرینێ د ناڤ ئه‌قل و ئازادیا تاكى ده‌ په‌یدادكت.
مخابن ئه‌و جڤاكێ فه‌ودال بت و ل سه‌ر ئه‌ساسێ هۆز و بنه‌مالێ هات بیت رێخستن، بێ گومان دێ جڤاكه‌كێ چه‌وساندى و نه‌زان بت. واته‌ دێ تاكه‌كێ هۆسا ئاڤاكت، كو هه‌رده‌م ئه‌قلێ خوه‌ راده‌ستى شیره‌ت و گۆتنێن وى جڤاكى بكت. پاشى ل گۆر وێ هزرێ نكاریت داهێنانێ د ماف و رێخستنا خوه‌ ژى دا بكت. ئانكو دێ ل دووڤ جڤاكێ داخستى هزرا خوه‌ پێش ئێخیت، ئها هێنگێ تاك ل سه‌ر زانستێ نه‌ته‌وه‌ى، سیاسى و كه‌سایه‌تى ده‌ نا ژیت. به‌لكو دێ د ناڤ ژیانا ده‌رده‌ سه‌رى ویرانكاریێ دا ژیت.
نموونه‌: جڤاكێ روژهه‌لاتێ، هه‌رده‌م ناسكرنێ ب جه، ده‌م و دیرۆكێ ڤه‌ گرێدده‌ن، ئانكو ناسكرنا خوه‌ د جه‌وهه‌رێ ناڤ، جه و ره‌وشه‌نبیریێ دا نابینن. به‌لكو هه‌رده‌م هزر و ئه‌تیكا خوه‌ ژ نفشێ كه‌ڤن وه‌ردگریت. له‌ورا تاك، ل سه‌ر ئه‌قلێ ته‌ڤاهیى دبیته‌ خودان هه‌لویست و بریارێن خوه‌یێن هه‌بوونێ. مخابنن گاڤا كو مرۆڤ ل سه‌ر ئه‌قلێَ ته‌ڤاهى، بوو خودان سالوخه‌ت و بریار هێنگێ دوور نینه‌ مرۆڤ ئازادیا خوه‌ ژ ده‌ست د ده‌ت و خوه‌ راده‌ستى فه‌له‌كێ دكت.
به‌لێ ئه‌م بنێرین ده‌ما كو ره‌وشنگه‌ریێ، د ناڤ جڤاكێن پێشكه‌ڤتى ده‌ هلداى، ل وى ده‌مى تاك هاتنه‌ ئاڤاكرن ل سه‌ر دو بنه‌مایێن گرنگ.
یائێكێ: زانست، بۆ بنگه‌هێ بوهژاندنا ئه‌قلێ تاكى. یادوویێ: سیاسه‌ت و قانوون، بوونه‌ رێك و پره‌نسیپ بۆ ئاڤاكرن و هشیاربوونا وى. ئها ل وى ده‌مى د ناڤ وان جڤاكان ده‌، تاكێن ژیر و زانا په‌یدایوون. پاشان ده‌ست ب داهێنان و لڤینێن جودا جودا كرن و فكر و زانین په‌یداكر. له‌ورا جڤاك بوو خودان سالوخه‌تێن ساخله‌م و مه‌عریفى.
ل ڤێره‌ دیاردبت هنده‌ك ژ تاكێن كورد، دبیت هزر بكن وكار بوو پرسیار و ئازادیێ بكن. به‌لێ وێ كاركرنێ ژى ژ بوو دانوستاندنا به‌رژوه‌ند و سه‌لماندنا كه‌سایه‌تى و تایبه‌تمه‌ندیێ خوه‌ به‌رهه‌ڤ دكت . ئانكو ل دووڤ په‌یره‌وا كه‌سێن دیتر ده‌ ناچیت، كو وان ژى نێزیكى هه‌مان هزر و دیتن بكت. له‌ورا گه‌ره‌كه‌ ئێدى تاكێ كورد نه‌ ب تنێ ل گۆر ئاخڤتن و شیانێن كلتوور و داكه‌ڤتنا هێزا دیرۆكى، حیزبى و جڤاكى دا بچیت. به‌لكو پێویسته‌ دانپێدانێ ب هشیاربوونا خوه‌ بكت و ل دووڤ بریار و هزر و ئه‌قلێ خوه‌ یێ كه‌سایه‌تى بچیت. داكو به‌رده‌وام پراكتیزا ئازادى و چاره‌نڤیسێ خوه‌ یێ داهاتوو بكت و ببیته‌خودان سالوخه‌تێن بها و واته‌دار د سه‌رهلدانا چه‌مێن سیاسى و ئه‌قله‌كێ ساخ و ته‌ندروست ده‌.

36

جوان به‌روارى

1ـ سیاسه‌ت ده‌ستوور، په‌روه‌رده‌، فێركرن و قانوونه‌.
2ـ كورد ب شێوه‌یه‌كێ زاتیانه‌ سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل سیاسه‌تێ دكه‌ن، هه‌تا وى ئاستى كو بابه‌تى وندا دكن.
سیاسه‌ت هونه‌ره‌، ئانكو كارێ وێ مۆرال و ئارمانجا ده‌وله‌تێ یه‌، چونكو ئه‌وا د سیاسه‌تێ ده‌ دروست دبیت، ژ بۆ خێر و ته‌ڤاهیا به‌رژوه‌ندیا گشتى و برێڤه‌برنا ملله‌تى یه‌.
كه‌سێ ده‌ستهه‌لاتدار چاوا خوه‌ ل هه‌مبه‌ر سیاسه‌تێ به‌ر پرسییار دبینت، واته‌ جهێ وێ په‌رپرسیاریێ ل كیڤه‌ دایه‌؟ ژ بۆ بده‌ستڤه‌ئینا به‌رسڤا ڤێ پرسێ هزرا سیاسى یا كه‌ڤن و هه‌ڤچه‌رخ پێكدهینت، چونكو ئه‌ڤ پرسیاره‌ ژ بۆ كه‌سێن سیاسه‌تمه‌دار یا گرنگه‌، ژ به‌ر كو سیاسه‌ت كاره‌كێ ئاسان نینه‌، به‌لكو باندۆره‌كا مه‌زن ل سه‌ر ژیان و گۆزه‌رانیا مرۆڤان ده‌ هه‌یه‌.
گرنگیا مژارێن به‌رپرسیارى و هزرا سیاسى یا هه‌ڤچه‌رخ د عه‌قلێ هه‌ڤوه‌لاتى و كه‌سێن سیاتمدار ده‌، دبن بابه‌تێن رۆژه‌ڤێ. چونكو سیاسه‌ت، ب دو شێوازان خوه‌ به‌رپرسیار دبینت، یائێكێ، ئه‌و كه‌سێ سیاسى بیت دێ سه‌كرده‌یێ سیاسى ب پله‌یا باوه‌رى و رازیبوونێ ل به‌رامبه‌ر جڤاكى به‌رزكه‌ت. یا دووێ په‌رپرسیاریا سه‌ركرده‌ى ب وێ باوه‌ریێ دێ بابه‌تێ ژیانا خوه‌ ل به‌رامبه‌رى بابه‌تێ ژیانا جڤاكى زانیت، چونكو هه‌كه‌ پشكه‌كێ جڤاكى باوه‌رى پێ ئینا پشكه‌كێ باوه‌رى پێ نه‌ئینا، هینگێ باوه‌رى و ئێكرێزى د ناڤبه‌را شه‌خسان و كه‌سێن سیاسى ده‌ نامینت. ژ ئاله‌كێ دیڤه‌ دیتن ژى بو ده‌م و وه‌ختان د ناڤبه‌را كارێ سیاسى ده‌، دهێته‌ گوهه‌رین. له‌ورا هه‌گه‌ر بنێرین كورد ب شێوه‌یه‌كێ زاتیانه‌ سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل سیاسه‌تێ دكن، هه‌تا وى ئاستى كو بابه‌تى وندا دكن. چونكو د هه‌ر كاودان و هه‌لویست و ئه‌نجامه‌كێ ده‌، سیاسه‌تا ئازاد نه‌خواستیه‌ و خوه‌ هێلایه‌ دبن چارچووڤێن ره‌خنه‌یا خراپكار ده‌. واته‌ ئه‌ڤێ یه‌كێ باندۆر ل سه‌ر ره‌وش و سیمایێ سیاسه‌تێ دیاركركو جهێ خوه‌نه‌گریت.
سیاسه‌ت ب درێژاهیا دیرۆكێ ده‌ ئه‌ركێ گشتیێ ژیانى دبینت. ئانكو دكاریت وێ هه‌ڤسه‌نگیا د ناڤبه‌را هێزێن ناكوك ده‌ بپارێزیت و جۆرێن په‌یوه‌ندییان ل ناڤبه‌را وان ده‌ دروست بكت. ئها ل ڤێره‌ پرسه‌ك بۆ مه‌ دهێت گه‌لۆ بوچى د ناڤبه‌را دژه‌ سیاسه‌تێ و سیاسه‌تا رزگاریخواز ده‌، ناڤه‌رۆكا گشتى به‌ر ب قوناغا رێكه‌ڤتن و ململانێ ده‌ دچیت؟ چونكو ل چو سه‌رده‌مه‌كێ ده‌ سیاسه‌تا رزگاریخواز ب دووماهیك ناهێت و ل ناڤ ناچیت. ژ به‌ركو كارێ وێ جۆره‌ سیاسه‌تێ پارازتنا بوها پره‌سیپێن ئازادبوونێ نه‌ و ژ بۆ چاره‌سه‌ریا هشیاربوون ئازادیا حوكمێ مرۆڤان دهێته‌ بكارینان. ره‌نگه‌ كه‌سێن كو دخوازن سیاسه‌ته‌ك ئازاد هه‌بت هێنگێ كارێ وێ سیاسه‌تێ ژى دێ جۆرێن ئازادیێ خوازیت. ژ به‌ر ڤێ ئێكێ ژى ئه‌و گه‌لێ بخوازیت سیاسه‌ته‌ك رزگاریخواز ئاڤا بكت، پێویسته‌ كار بۆ ئازادیا وێ ژى بكت.
ل گور واقعێ نها ئه‌م د ناڤ دژه‌ سیاسه‌تێ ده‌ دژین، به‌لێ ئه‌ڤه‌ نابیته‌ هه‌گه‌ر كو ده‌ست ژ سیاسه‌تێ به‌ر ده‌ین. ژبه‌ركو د دارشتنانا سیاسه‌تێ ده‌ هۆسا دیار بوویه‌، كو مرۆڤ به‌رده‌وام رووبه‌رویى چه‌وساندن و ئێشا نه‌ زانینێ دبت. واته‌ به‌رامبه‌رى وێ رووبه‌روبوونێ بیروبۆچوونێن مرۆڤى به‌ر ب گوهه‌رینێ دچن هه‌تا ئه‌داله‌ت په‌یدادبت. له‌ورا ئه‌و كاركرنا د سیسه‌ته‌مێن سیاسى ده‌، هه‌گه‌ر ل گۆر ئه‌قلێ كه‌سى نه‌بت، هینگێ چ جوداهى و په‌یوه‌ندى د ناڤبه‌را زات و كوله‌داریا وێ ده‌ نینه‌. ژ به‌ر ڤێ یه‌كێ ژى كه‌سێن كو دخوازان خوه‌ هشیاربكن، گه‌ره‌گه‌ به‌رده‌وام هه‌ول و رێخستنا وێ یه‌كێ بده‌ن، كو كار بۆ سیاسه‌ته‌ك هشیارو بهادار و په‌رپرسیار بكن. چونكو كومه‌لگه‌ه وجڤاك ب یاسا و رێسایێن سیاسه‌تا ئاڤاكه‌ر دبن خودان هه‌لویست و په‌رپاكرنا ئازادیا خوه‌.
نموونه‌: ل دووڤ وێ بریارێ یا كو ئه‌مریكا، كریه‌ پیڤه‌رێ ستانده‌رتیا خوه‌ دخوازیت توركیا، سیاسه‌تا ده‌رڤه‌ بگوهه‌ریت و په‌یوه‌ندیێن سیاسى دیبلۆماسى نویخواز دگه‌ل رۆسیا، ئیسرائیل، مسر، سووریا گرێده‌ت. ئها ل ڤێره‌ دیاره‌ كو باندۆرا ڤێ سیاسه‌تا نویخواز ئه‌و بت، یا كو ب بیته‌ ئێكه‌م مه‌رجێ سه‌ره‌كى بۆ ژ ناڤبرنا بزوتنه‌وه‌یا رزگاریخوازا گه‌لێ كورد. له‌ورا دره‌وشه‌ك هۆسا ناله‌بار ده‌، پێویستیا كوردیێن باكۆر یا ب پێنگاڤێن هه‌ڤپشك ڤه‌ هه‌ى د گه‌ل به‌رچاڤ وه‌رگرتنا باشۆرێ كوردستانێ.
ل داوایێ دبێژم: هه‌تا كو ملله‌ت ل بن وه‌چه‌رخانا سیاسه‌تا خه‌له‌ت رزگاردبت پێویستیا وى نه‌بتنێ ب گه‌هاندنا واقعێ سیاسى یه‌، به‌لكو پێویستیا وى ب تێگه‌هشتن، زانین و پراكتیزه‌كرنا هونه‌ر و دورهیلێ سیاسى یه‌. له‌ورا د چارچوڤێ سیاسه‌ته‌ك هۆسا ده‌ پێویسته‌ گه‌لێ كورد، خوه‌ هشیاربكت ل هه‌مبه‌رى ده‌وله‌تێن زلهێزو سه‌رده‌ست. چونكو سیاسه‌ت ده‌ستوور، په‌روه‌رده‌، فێركرن و یاسا یه‌.ژبه‌رڤێ یه‌كێ ژى ته‌ڤگه‌رێن كوردى هه‌رده‌م ل بن پروسسا “تورك، ئه‌ره‌ب و فارسان” ده‌ربازى ب رێڤه‌برنا خوه‌ بووینه‌. ئها ل ڤێره‌ هه‌تا كو ته‌ڤگه‌رێن كوردى ده‌ربازى بنگه‌هێن “ئه‌تیكا كوردى و نه‌ته‌وا كوردى” ب بن گه‌ره‌كه‌ خوه‌ فێرى داهێنان و په‌یوه‌ندیێن سیاسى و به‌ر پرسیارى بكن، هه‌تا كو بكارن پراكیتزا سیاسه‌ته‌ك ئاڤاكه‌رو چاره‌ نڤیساز بكن.

48

ئه‌وا تا نها دهاته‌ پراكتیزه‌كرن د هزرا تاكێ كورده‌ سیاسه‌ته‌ك فامكرى بوو.
عیراقێ دخواست هه‌ڤركى دوژمنكاریێ د ناڤ هه‌رێمێ دا په‌یدا بكت.
پشتى بۆرینا بیست و پێنج سالێن نه‌خۆشى، زولم زۆردارى و به‌دخۆراییا مافێن كوردان ژ ئالێن ده‌وله‌تێن دوژمن ڤه‌، ئێدى كوردان ژى دخواست كار ل سه‌ر پرۆژه‌یێن نویخوازى و دامه‌زاندنا ماف و چاره‌نڤیسێ خوه‌ بكن، ژبۆ وێ یه‌كێ دا كو هێزا تاكێ كورد ب بیته‌ جهێ ئه‌مانێ و خوینا شه‌هیدان ب ئالایێ ده‌وله‌تبوونێ بهێته‌ نه‌خشكرن. چونكو ئه‌و كه‌د و خه‌باتا گه‌لێ كورد و خوینا شه‌هیدێن قه‌هره‌مان داى پێدڤى ب سه‌ر هلدانا شوره‌شه‌كا هێزى و بنگه‌هێ ده‌وله‌ته‌كا ئاڤاكرى بوو. له‌ورا ژى ده‌ما كو د گوتارا خوه‌ دا جه‌نابێ سه‌رۆكى بریار داى ل روژا 25/9/2017 گه‌لێ كورد رابن سه‌ر خوه‌ و بریارا ڤێ یه‌كێ هاتیه‌ ده‌ركرن، وى ده‌مى ده‌وله‌تێن سه‌ره‌ ده‌ست نه‌د خواست ئێدى كورد ژى ببن خوه‌دى مافێن خوه‌یێن ئازاد و رابوون ب ئازراندنا ناكوكیان دناڤبه‌را هه‌ریمێ ده‌ستكه‌ڤتێن وێ ده‌. ئه‌ڤێ یه‌كێ ژى هنده‌ك ژ بارودۆخێ سیاسه‌تێ گوهارت و به‌ر ب ئاوایه‌ك دیڤه‌ بر، ژ به‌ر كو ئه‌وا تا نها دهاته‌ پراكتیزه‌كرن د هزرا تاكێ كورده‌ سیاسه‌ته‌ك فامكرى بوو.
لێ ل ڤێره‌ ئه‌و سیاسه‌تا هه‌یبه‌تا خوه‌ نیشانى تاك نه‌دت ، گه‌لۆ ما دبیت مرۆڤ ل سه‌ر وێ سیاسه‌تێ فه‌لسه‌فان ئاڤا بكت؟ دیاره‌ هه‌رده‌م ئه‌م كورد یێن فێرى وێ یه‌كێ بووین دبێژین ئه‌وا هێزێن سه‌ره‌ده‌ست نیشانى مه‌ د ده‌ن ئه‌و ده‌ستكه‌ڤتێن هه‌رى گرنگن ژ بومه‌، له‌ورا ژى ئه‌م دیرۆكا خوه‌ ب پێداچوونێ مێزه‌نا كه‌ین، هه‌گه‌ر ئه‌م بێنرین ئه‌وا ئیرۆ هلداى د ناڤا هه‌رێمێ و عێراقێ ده‌ ژ بۆ مه‌ كوردان خه‌ته‌رێن مه‌زن بوون، چونكو پشكه‌ك ژ ده‌ستكه‌ڤتێن مه‌ هاتن ژ ناڤبرن. له‌ورا ژى ده‌ما كو مه‌ به‌حسا ئازادبوونا خوه‌ كرى عێراقێ نه‌دخواست ده‌ستكه‌ڤتێن مه‌ وه‌ك خوه‌ ب مینن به‌لكو د خواست هه‌ڤركیێ دوژمنكاریێ د ناڤا هه‌رێمێ دا دروستبكه‌ت، ئه‌ڤێ یه‌كێ ژى گاریگه‌رێن هه‌رى مه‌زن خستن ناڤا رۆلێ ده‌ستهه‌لات، ئۆپۆزسیۆنێ و جڤاكى ده‌. ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژى گرنگیا كو ده‌ستهه‌لات و ئوپۆزسیۆنێ خوه‌ تێدا دیتى رابوو ب ئازراندنا هزرا خه‌لكه‌كێ و دیسان رولێ ڤێ خواسته‌كێ میدیایێ پتر دا به‌ر داسێن ئازراندنێ، له‌ورا دبیت چجاران ده‌ ستهه‌لاتێ ئه‌و ئیراده‌ نه‌دا یه‌ به‌ر چه‌نگێن خوه‌ كو بكاریت رێزێ ل یاسا و پره‌سپێن خوه‌ بگریت، به‌لكو هه‌رده‌م خواستیه‌ بویه‌رو تراژیدێن بورى دوباره‌بكت و ل سه‌ر وێ دوباره‌كرنێ ئیهانه‌تێ ل قه‌له‌م بده‌ت. بنێره‌ روژئاڤا، تراژیدێن خوه‌ ژ بو مفاوه‌رگرتن و هشیاربوونا عه‌قلێ خوه‌ بكاردئینت. گاڤا كو وان خواست دیرۆكێ ته‌ماشه‌بكن، هه‌ولدده‌ن بهایێ دیرۆكا خوه‌ ب داهێنانێن ئاڤاكه‌ر پێشكێشى جیهانێ بكن. له‌ورا ژى دیرۆكا وان ب پیرۆزى دهێته‌ راگرتن و پاراستن. لێ ل روژهه‌لاتێ ئه‌م خوه‌ ب پیروزى نیشانى هه‌ڤدوو نا ده‌ین. به‌لكو دیرۆكا چوى د گه‌ل یا نها تێكهه‌لى هه‌ڤ دكه‌ین و جوداهیا وێ فام ناكه‌ین. چونكو ئه‌م رێزێ ل یا چوى ناگرن و پێداچونێ تێدا ناكن، ژ به‌ر ڤێ ژى هه‌رده‌م دبینه‌ خودان دیرۆكه‌ك پرى شاشى و هه‌ڤركى.
ل ڤێره‌ هه‌گه‌ر مه‌ بڤێت دیرۆكا خوه‌ ناس بكه‌ین، گرنگه‌ ل سه‌ر بنگه‌هێ هزرا ئازاد ئه‌م پێشهاتێن هه‌ڤدۆ قه‌بوول بكن. ئه‌ڤجا گه‌ره‌كه‌ ئێدى تاك، ده‌ستهه‌لات ، ئوپۆزسیون روحا ئێگرتنێ بپارێزێن و ب هزرو كریارێن راست هه‌ڤدو ناس بكن. ژ به‌ر كو ئه‌وا ئیرۆ هلداى پارچه‌ك ژجه‌وهه‌رێ وێ كورداتیێ هات ژ ناڤبرن و ئیهانه‌تكرن. ئه‌ڤێ یه‌كێ ژى ئیرادا تاكێ كورد به‌ره‌ڤ هزره‌ك نه‌چاڤه‌رێكرى بێ باوه‌ریێ ده‌ بر، چونكو گاریگه‌ری كه‌فت دناڤبه‌را ده‌ستكه‌فت و چاره‌نیڤیسان ده‌ و ئه‌نجامدانا گشتپرسیێ بوگه‌لێ كورد هیڤێن مه‌زن بوون ژ به‌ر كو كوردان د ڤێ ره‌وشێ ده‌ هه‌لویستێ خوه‌ بۆ ده‌وله‌تێن جیهانێ هه‌موویان دا دیاره‌كرن كو ئێدى د خوازن ب بن خودان مافێن خوه‌ێن ره‌وا و خوینا شه‌هێدێن وان بهێته‌ بلندكرن ل سه‌ر ئاخا كوردستانێ. لێ ئیرادا كوردان یا به‌ر هه‌رڤنه‌بوو ژ بوو ڤى چارچوڤه‌ى، ئه‌ڤێ یه‌كێ ژى لاوازیا كوردان ئیسپات كر بو ده‌وله‌تێن دوژمن و سه‌ره‌راى وێ یه‌كێ ژى ده‌وله‌تێن كو دخواست هاریكارى پشته‌ڤانیا خوه‌ ژبو گه‌لێ كورد دیاربكن د لایه‌كێ ده‌ مان بێده‌نك و نه‌هاتن ل سه‌ر خه‌ت . ئه‌ڤه‌ ژى بو ئێك ژ وان هه‌لویستێن بێ لایه‌ن كو گاریگه‌رى كره‌ ل سه‌ر ره‌وشا هه‌ریمێ، ژ لایه‌كێ دیڤه‌ یۆ ئێن ب خوه‌ ژى كه‌ڤته‌ دبن بارێ ڤشارێ ده‌ به‌لكو خواستا وێ بو ئێگرتنا كوردان نه‌بوو.
له‌ورا پێویسته‌ گه‌لێ كورد و هه‌موو پارتێن سیاسى رێزێ ل هه‌لویستێن هه‌ڤدو بگرن و ده‌ست بكن د ناڤ ده‌ست رولێ خوه‌ یێن دیمكراسى د ناڤ هه‌ریمێ ده‌ پیشان بده‌ن و ژ بو ده‌وله‌تێن دوژمن دیاربكن كو كورد هه‌رده‌م شیاینه‌ د ناڤا چه‌په‌رێن شه‌ران ده‌ به‌رخودان و هێزو ئیرادا خوه‌ ب خوراگرى بلند بكن. دا كو ئێك رێزییا مالا كوردى د چارچوڤێ دیمكراسیه‌تێ بهێته‌ پاراستن و ده‌وله‌تێن سه‌ره‌ده‌ست ب چاڤێن كه‌یڤێ ته‌ماشه‌ى گه‌لێ كورد نه‌كن . ژ به‌ر كو ده‌ما شه‌رێن رێكخراوا تیرویا داعش هلداى پیشمه‌رگێن قاره‌مان ل هه‌مبه‌رى ڤێ هێرشێ شیان هێزا خوه‌ نیشانى هه‌موو جیهانێ بده‌ن ئه‌ڤێ یه‌كێ ژى به‌رسفا ده‌وله‌تێن دوژمن دا كو كورد خودان ئیراده‌نه‌ به‌لكو د هه‌ر ده‌م و كاودانه‌كێ ده‌ دكارن ئێك رێزییا ناڤ مالا كوردى ب پارێزن بێ جیاوازى و هێز و وه‌رارا وان دكاره‌ خوه‌ ل به‌ر سینگێ هه‌ر دوژمنه‌كێ كاودانه‌كێ بگره‌، له‌ورا بلا كورد ئێدى خوه‌ ب دوباره‌كرنا ڤان تراژیدیان نه‌خاپینن ڤه‌ و نه‌ بن دارده‌ستێن ده‌وله‌تێن دوژمن داكو ده‌وله‌تبوونا خوه‌ مسوگه‌ر بكن .

38

شكسپیر دبێژت:”بۆ سه‌لماندنا شارستانى و تێگه‌هشتنا هه‌ر ملله‌ته‌كێ ئاستێ تێگه‌هشتنا ئافره‌تا وان بهه‌لسه‌نگینه‌”. من دڤێت ئه‌وا ل سه‌ر وێنه‌گه‌هێ هه‌ڤبه‌ركرنا ئه‌خلاقێ ژنى هاتیه‌ راسته‌ رێكرن بده‌م زانین، ژن دكه‌ڤن دا وه‌سا هاتبوو پێناسه‌كرن كو ب تنێ ئه‌و دكاریت وارێ پێكئینانا خێزانێ، په‌یداكرنا زارۆیان، تێركرنا حه‌زان ب كه‌دا خوه‌ڤه‌ بگریت. لێ دیاره‌ ژن د جڤاكێن پێشكه‌فتى دا ل سه‌ر بیرۆكه‌كێ هاته‌ ئاڤاكرن كو ئێدى ره‌وشتێ وێ دكارت خالێن ژیانێ به‌ر ب ره‌وشنگه‌ریێ ببت و بۆ ئێك ژ هێمایێن ئالته‌رناتیڤیا ته‌یوورێن هه‌بوونا ئازادیا خوه‌. گرنگیا ژنێ ل سه‌ر ئه‌ڤێ چه‌ندێ هاته‌ په‌یره‌وكرن كو ئێدى دكارت پشكدارى هه‌ر پرۆسێسه‌ك و چالاكیه‌كێ ببت.
ئها ل ڤێره‌ گه‌لۆ چ بوو ئه‌گه‌ر كو ژن به‌ر ب ڤى ئاستى ده‌ربچیت و هه‌ڤبه‌ركرنا مه‌عریفێ و ره‌وشنگه‌ریێ د فكرا خوه‌ دا بده‌ته‌ خواندن و ئه‌خلاقه‌كێ پێگه‌هشتى د ناڤا جڤاكێ خوه‌ دا په‌یره‌و بكه‌ت؟ دیاره‌ ئه‌وا ل سه‌ر ئه‌خلاقێ ژنێ هاتیه‌ هه‌ڤبه‌ركرن، پێگریكرن بوو د ئاست و رۆلێ وێ دا، كو ژ بلى ره‌گه‌زبوونا خوه‌ مرۆڤه‌ و خوه‌دان بیرۆكه‌كا ب هێز و بریار و پره‌نسیپه‌ و هه‌ر تشت ل سه‌ر زولم زۆردارى و توندوتیژیا خوه‌ دا زانین كو ئێدى ئه‌و نه‌ ب تنێ بۆنه‌وه‌رك خوه‌زایى/ مێ یه‌ به‌لكو دا دیاره‌كرن كو ئێدى ئه‌و دكاریت ل دووڤ هه‌ر پێنگاڤه‌كێ رێكخراوه‌كێ درۆست بكه‌ت و ئه‌قلێ خوه‌ بۆ كارێن “جڤاكى، سیاسى، كومه‌لایه‌تى، فكر و فه‌لسه‌فێ و… هتد”بده‌ته‌ كاركرن. ڤێ یه‌كێ جهێ ژنێ د ناڤ جڤاكێن پێشكه‌ڤتى دا كره‌ رۆناهیا هه‌رى مه‌زن و فكر و ئه‌خلاقێ وێ ل سه‌ر تیۆرێ زانستى دا ئاڤاكرن ئه‌ڤ ئێك ژى بوو رێیه‌ك هه‌رى ئاسان ژ بۆ ژنێ ل گۆر پێكۆل و بزاڤێن ئازادی و ئه‌خلاقى شیا سه‌ركردایه‌تیا خوه‌ د جومكه‌یێن ده‌ستهه‌لاتێ دا بده‌ ته‌ ئاراسته‌كرن. له‌ورا ژى ئه‌ڤێ یه‌كێ ژن هلدا كو ئێدى ئه‌و ب كێرى جڤاكا خوه‌ وه‌ره‌ و گرنگیا په‌یوه‌ندیێن ئازادبوونا خوه‌ ل قه‌له‌م بده‌ت و بۆ خه‌لكه‌كێ بسه‌لمینت كو ئه‌و ژى خوه‌دان هێز و هزرمه‌نده‌.
مخابن دیاره‌ هه‌تا نها د ناڤا رۆژهه‌لاتا ناڤێن دا ژنێ رۆله‌كێ كێم جهێ خوه‌ هه‌بوویه‌ ئه‌ڤێ یه‌كێ ژى باندۆره‌كا نه‌رینى كره‌ سه‌ر ئه‌خلاق و ره‌وشنگه‌ریا ئازادیا وێ ل ده‌ڤه‌رێ. چونكو ده‌ستپێكا هه‌بوونا ژنێ ل سه‌ر به‌گراوه‌ندێ بنه‌ره‌ت هاته‌ پێناسه‌كرن و ژن ب وێ بێ هێزى لاوازبوونا خوه‌ ڤه‌ نه‌ شیا ڤاڤارتنا ماف و ئازادیا خوه‌ بكت. ڤێ چه‌ندێ ژى هێدى هێدى هه‌بوونا ژنێ دامراندن و هێزا وێ هاته‌ ترساندن هه‌موو كه‌ڤته‌ بن باندۆرا هێزا ره‌گه‌زێ نێر دا، له‌ورا ب تنێ وه‌ك ئالاڤ كه‌فت به‌رده‌ست و ل سه‌ر پاشخانێن دیرۆكا كه‌ڤنار وه‌ك ژنه‌ك ساده‌ سه‌ره‌ده‌رى ل گه‌ل دهاته‌كرن هه‌تا هنده‌ك جاران سڤكایه‌تى ب ژن و ئه‌خلاقێ وێ دهێته‌كرن. ل ڤێره‌ پرسه‌ك خوه‌ نیشامه‌ دده‌ت گه‌لۆ بۆچى هه‌تا نها ژنێ ئه‌و پرس ل خوه‌ نه‌كریه‌ كا وه‌ك بوونه‌وه‌ر وێ چ دڤێت؟ دیاره‌ بنده‌ستیا وێ رهێن خوه‌ یێن به‌رداینه‌ د ناڤا فكر و خوه‌ نه‌ ناسكرنا وێ دا و خاله‌كا دیتر ب هزرا من گرنكترین پێڤه‌رێ گاریگه‌رى كریه‌ سه‌ر نه‌رین و بیروبۆچوونێن ژنێ پرانیا ژێده‌رێ فكرا وێ ژ په‌یره‌وێ “جڤاكى، ئۆلى، كلتوورى و… هتد”. ئاڤا بوویه‌ كو دو رێك ل به‌ر ژنێ ته‌سكتربووینه‌ نه‌مازه‌ ژن د كاودانه‌ك هۆسا دا پێدڤى ب قووناغێن لێگه‌ریانا گونجاندن و دابرنا ژیانا ئازادا نه‌یه‌. وه‌كى دكتۆر عه‌لى ئه‌لوه‌ردى دبێژت: “ب شێوه‌كێ گشتى نه‌یا هێسانه‌ پره‌سیپێن جڤاكى ب شێوه‌كێ ئیسكه‌ر ژ ناڤ دلێن خه‌لكى بچن. ڤان پره‌نسیپان ره‌هێن خوه‌ كوور یێن برینه‌ دنه‌ستى دا و ركێ دگرن دا كو خوه‌ راگرین بۆ ده‌مه‌كێ درێژ تاكو دگه‌هیته‌ وێ راده‌ى ره‌فتاران بكه‌ته‌ دبن كۆنترۆلا خوه‌ دا سه‌ره‌راى وێ یه‌كێ كو نها بارودۆخ یێ گونجاى نینه‌ بۆ وان ره‌فتاران”, دیاره‌ ئه‌ڤ پره‌نسیپه‌ بوونه‌ ئه‌گه‌رێن سه‌ره‌كى ژ بۆ پاشكه‌ڤتنا ژنێ، ل سه‌ردا پوشینا ئه‌ڤى په‌رده‌ى ژنێ خوه‌ دا نخافتن و نه‌ هێلا ئازادى یه‌كسانیا وێ بهێته‌ به‌ر پاكرن. لێ ئه‌ڤ تێگه‌هشته‌ بوو بنگه‌هێ ئه‌خلاقى ل جه‌م ژنێ و د ئاله‌كێ دى دا ژنێ نه‌خواست ئه‌و په‌روه‌ردا دبیته‌ بنگه‌هێ چاكسازیی دیمۆكراسیه‌تا وێ ل سه‌ر ئازادیا وێ بهێته‌ سه‌پاندن. لێ تشتێ كو ژن ب گرنگیا خوه‌ د زانت پێویسته‌ د دره‌نگمانا خوه‌ دا نه‌ دت كاركرن، چونكو بنگه‌هێ ئازادیا ژنێ ژ ده‌ستپێكرنا سیسته‌مێ شارستانیا داهاتیێ ئه‌ده‌ب و خوه‌ ناسكرن و هێزا وێ دهێته‌ به‌ر ره‌هێن چه‌سپاندنێ. له‌ورا گرنگه‌ ژن د ماوێ مایى دا پتر ل سه‌ر بیروكه‌ و راستیا پره‌سیپێن ئه‌خلاقى ناسكرنا خوه‌ بسه‌كنیت و ئه‌خلاقێ خوه‌ ل سه‌ر مانته‌لیته‌یا سۆسیۆلوگى ئاڤا بكت.

website security