NO IORG
Authors Posts by حكمه‌ت خابوور

حكمه‌ت خابوور

حكمه‌ت خابوور
17 POSTS 0 COMMENTS

9

حكمه‌ت خابوور
ب من وه‌ره‌ هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك هه‌گه‌ر شاره‌زایى نه‌بیت د رابردوویێ خوه‌دا, ده‌مێ نها و یێ داهاتى ل جه‌م وى یێ رۆهن نابیت, هه‌ر ملله‌ته‌ك نه‌زانیت چ ژده‌ستدایه‌ و چ لێ هاتیه‌ فه‌وتاندن, ئه‌و نزانیت ژى كو ل ڤى ده‌مێ نها و ل داهاتوو ژی دا چ دڤێت و داخوازیێن وى چنه‌, له‌ورا هوشیاریا نه‌ته‌وه‌یى تاكه‌ رێیا هه‌ره‌ بهێزه‌ ژبۆ وێ ئێكێ هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك بزانیت كو چارچۆڤه‌یێن داخوازیێن وى چ نه‌ و چه‌ندن, داخوازیێن گه‌لێ كورد ژ بازنه‌یێ مافێن هه‌ڤوه‌لاتیبوونێ زۆر به‌رفره‌هترن, نه‌ ب تنێ داخوازیا بۆدجه‌ و مووچه‌ و خزمونگوزاریێن وه‌كو نه‌فت و كاره‌با و ئاڤ و …هتد بدووماهیك ناهێن, كه‌توارێ گه‌لێ كورد وه‌كو ملله‌ته‌كێ ئارى كو وه‌لاتێ وى یێ مه‌زن، لێ هاتییه‌ پارچه‌كرن و ب زۆرى هنده‌ك تایبه‌تمه‌ندى ل سه‌ر هاتینه‌ سه‌پاندن و كلتور و زمان و ئایین لێ هاتیه‌ ئال‌وۆزكرن, د ناڤا جوگرافیایه‌كا ب ڤى ره‌نگى ژیان ده‌رباز دكر, رژێمێن ئه‌و وه‌لاتێن گه‌لێ كورد كه‌فتیه‌ د ناڤ دا مێژوویه‌كا خراب هه‌یه‌ ژ هه‌ولێن ژناڤبرنێ و كاڤلكرنێ و گوهۆرینا ناسنامێ, بۆ نموونه‌ ته‌عریبكرنا گه‌لێ كورد و توركمانان و … هتد, دیسا ژ روویێ ئاینى ژى ڤه‌ وه‌كو هه‌ولا گوهۆرینا ئه‌سلێ راسته‌قینه‌یێ ناسناما ئایینێ زه‌ره‌ده‌شتى و ئێزدى و كاكه‌یى و سابیئه‌ و …هتد, تاكو وى راده‌ى دژایه‌تیكرنا جه و شییان و ژناڤبرنا وان. بۆ نموونه‌ ئایینێ زره‌راده‌شتى ب شێوه‌یه‌كێ ئاشكه‌را و به‌رچاڤ دژایه‌تى لێ هاتیه‌كرن ل سه‌رده‌مێ ده‌وله‌تا ساسانى ژلایێ عه‌ره‌بانڤه‌, هه‌ر دیسا ئێزدى و كاكه‌یى ژى ب هه‌مان شێوه‌ وه‌كو دهێنه‌ دیتن كو چاوا دژایه‌تیا وان دهێته‌كرن حه‌تا راده‌یێ ژناڤبرنێ, جاره‌كێ چونكو كوردن جاره‌كێ ژى ژبه‌ر ئایینێ وان, هه‌ولێن ژناڤبرنا ئه‌سلێ نه‌ته‌وه‌یى هه‌ر ژ سه‌رده‌مێ به‌عسیان ده‌سپێكربه‌ كو خه‌لكه‌كێ قه‌ومى ره‌گه‌زپه‌رست و شۆفێنى ده‌سپێكریه‌ ب ته‌عریبكرنا نه‌ته‌وه‌یێن دى و گه‌لێ كورد پشكا شێرى ب به‌ر كه‌فتییه‌ د ڤێ پرۆسه‌یێ دا. كه‌ واته‌ خالا ده‌سپێكێ ژ بۆ دروستكرنا هوشیاریا نه‌ته‌وه‌یى پێكهاتیه‌ ژ زانین و ئاگه‌هداربوونا دبێژنێ (مێژوو)، چونكو تاكو ئه‌م نه‌زانین كا چ مافێن مه‌ هاتینه‌ ژناڤبرن, ئه‌م نكارین بزانین د نها و داهاتى ژیدا مه‌ چ دڤێت, كه‌ واته‌ زانینا مێژوویا مه‌ ڕێ خۆشكه‌ره‌ و ڕێ نیشان ده‌ره‌ ژ بۆ زانینا وان مافێن مه‌یێن هاتینه‌ ژناڤبرن و جاره‌كا دى بكارین بده‌ستڤه‌ بینین. كێشه‌یا تاكێ كورد د وه‌لاته‌كێ وه‌كو عێراقێ دا ژ كێشه‌یا هه‌ڤوه‌لاتیبوونێ مه‌زنتره‌, هه‌كه‌ر هه‌ڤوه‌لاتیه‌ك ل وه‌لاته‌كێ رۆژئاڤا یێ پێشكه‌فتى، ب تنێ خه‌ما مووچه‌ و نان و ئاڤ و كاره‌با و خزمه‌تگوزارى و …هتد هه‌بیت, لێ خه‌ما تاكى ل وه‌لاتێن رۆژهه‌لات یێن فره‌ نه‌ته‌وه‌ و فره‌ ئایین ژبلى ڤان خه‌مان خه‌ما پشتگوه خستنێ و ژناڤبرنێ هه‌یه‌, لێ گه‌لێ كورد كێشه‌یا زانست و خواندنێ و شاره‌زایێ ژ مێژوویا خوه‌ تا راده‌یه‌كى هه‌یه‌ یانژى ناخوینن یان خواندنه‌كا خراب بۆ دكه‌ن, ب جۆره‌كى كو پووته‌كێ نزمتر ژ مێژوویا خوه‌ یا جوان ڤه‌دگێرن, ژ ده‌ستێن بیانیان وه‌ردگرن ئه‌وێن ب درێژاهیا مێژوویێ دژایه‌تیا مه‌كرى و ل دووماهیێ مێژوویا مه‌ شێلیكرى. پتریا خه‌لكێ مه‌ ژ مێژوویا خوه‌ دوور كه‌فتیه‌ و مه‌زنى و شیانێن باب و باپیرێن خوه‌ ژ بیر كرینه‌, له‌و هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك یا فه‌ره‌ مفاى ژ رابردوویێ خوه‌ وه‌رگرن داكو بكارن داهاتوویێ خوه‌ زامن بكه‌ن, چونكو مێژوو یه‌كسان نینه‌ ژ ڤه‌گێرانا چیرۆكا, به‌لكو یه‌كسانه‌ ب مفا وه‌رگرتنێ ژ رابردوویێ خوه‌.
ل وه‌لاتێن پێشكه‌فتى ژى ل سه‌رده‌مێ جیهانگێریێ دا ده‌ستبه‌ردارێن مێژوو و ناسناما خوه‌ نابن, چونكو ئه‌و باش دزانن به‌رێ بنیاتى داهاتوویێ هه‌ر ملله‌ته‌كى یه‌.

19

حكمه‌ت خابوور
توركیا وه‌لاته‌كێ گرنگ و پر بایه‌خێ رۆژهه‌لاتا ناڤینه‌, دبیت ببیته‌ سه‌رچاوه‌یه‌كێ گرنگ یێ گوهۆرینان به‌ر ب ڤه‌كرنێ و دیمۆكراسیبوونێ و ببیته‌ ژێده‌ر بۆ گه‌له‌ك وه‌لاتێن دى ژ بۆ به‌ر ب پێشچوونا پایه‌ و بنه‌مایێن دیمۆكراسیه‌تا راسته‌قینه‌.
دیمۆكراسیه‌تا راسته‌قینه‌, پیكدهێت ژ وى جۆرێ دیمۆكراسیه‌تێ كو هه‌موو بنه‌مایێن دیمۆكراسیێ بخوه‌ ڤه‌ بگریت وه‌كو ئه‌وا ل ئه‌مریكا و رۆژئاڤاى, واته‌ باوه‌رى ب وێ ئێكێ كو ده‌ستهه‌لات ژبۆ ده‌مه‌كێ دیاركرى بیت و بدووماهیك هاتنا وى ده‌مى ده‌ستهه‌لات بهێته‌ ڤه‌گوهاستن بۆ ده‌سته‌كێ دى. توركیا ئه‌و وه‌لاتێ ل سه‌ده‌یا بیست و ئێكێ پیه‌كێ وێ ل دیمۆكراسیبوونێ و پیه‌كێ دى ل ڤه‌گه‌ریانێ به‌ر ب حوكمێ تاكه‌ كه‌سى و ئوتوكراسیێ, ب جلوبه‌رگێن ئه‌ردوگانیێ, توركیا قووناغا به‌ر ب ئاشتیێ بخوه‌ ڤه‌ نه‌ دیتیه‌ و ده‌ستهه‌لاتا ڤى وه‌لاتى پتر هه‌ولا خۆسه‌پاندنێ دایه‌, وه‌كو وێ ئێكێ كێشه‌یێن ناڤخوه‌ ب رێیا دیالۆگ و ئاشتیێ چاره‌سه‌ر بكه‌ت. ئاشتى ل وى ده‌مى بۆ ده‌ستهه‌لاتدارێن توركیا یا گونجابه‌ و به‌حس لێدهێته‌ كرن تاكو ده‌ستهه‌لاتا وان جه دگریت و ب هێز دبیت, بهێزكه‌فتن واته‌ شیانێن به‌ره‌یێ نه‌یاران ب هێزێ.
توركیا بگوهۆرینێن سیسته‌مێ سیاسى یێ وه‌لاتى ژ په‌رله‌مانیێ بۆ سه‌رۆكایه‌تیێ, ئێدى وێنه‌یێ توركیایه‌كا نوو دهێته‌ دیتن كو سه‌رۆك تێدا ژنیڤ ئوتوكراسیێ نێزیك دبیت, سیسته‌مێ كۆمارى ل وه‌لاته‌كێ وه‌كو ئه‌مریكا یێ سه‌ركه‌فتى یه‌, لێ ل وه‌لاته‌كێ وه‌كو توركیا نه‌ یێ سه‌ركه‌فتیه‌, ژ به‌ر كو سه‌رۆك بخوه‌ پۆستێ حوكمه‌تێ و ده‌ستهه‌لاتا جێبه‌جێكرنێ ده‌ستنیشان دكه‌ت, دیسا سه‌ركه‌فتنا (ئا,كه‌,پێ) و سه‌رۆكاتیا ئه‌ردوگانى د هه‌لبژارتناندا كو پتریا كورسیێن په‌رله‌مانى بده‌ستڤه‌ ئیناینه‌, كو ئه‌ڤه‌ ژى ئاسانكارینه‌ بۆ بریارێن داهاتى یێن سه‌رۆكى ل توركیا. هه‌ر دیسا سه‌رۆك بۆ ماوێ دو خولان دكاریت ببیته‌ سه‌رۆك كۆمارێ توركیا, كو ب كریار ل سالا(2002) ئه‌ردوگانى ده‌ستهه‌لاتداریا كارا هه‌بوو ل توركیا. سروشتێ ده‌ستهه‌لاتداریێ ل رۆژهه‌لاتا ناڤین, ب ماوه‌یه‌كێ زۆر ژ ده‌ستهه‌لاتێ و دیكتاتۆریه‌تێ و بنبڕكرنێ و بكارئینانا هێزێ ل دژى نه‌یاران و ژناڤبرنا به‌ره‌یێ نه‌یارێن ده‌ستهه‌لاتێ و … هتد, دهێته‌ ناسكرن, له‌ورا گه‌له‌ك مانه‌ڤه‌یا ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ ب سروشت و كه‌سایه‌تیا سیاسى به‌ر ب قووناغا دیكتاتۆریێ دبه‌ت و دیمۆكراسیێ لاواز دكه‌ت, هه‌كه‌ ب ته‌مامى ژ ناڤنه‌به‌ت, ب تایبه‌ت ل رۆژهه‌لاتا ناڤین, كو ژینگه‌هه‌كا گونجایه‌ ژبۆ دروستبوونا ده‌ستهه‌لاتخوازیێ و خۆسه‌پاندنا كه‌سێن سیاسى. وه‌كو دهێته‌ دیتن سیسته‌مێ سیاسى ل توركیا ب ده‌ستهه‌لاتداریا ئه‌ردوگانى, یا دیار و به‌رچاڤه‌ ژ بكارئینانا هێزێ دژى نه‌یارێن خوه‌ یێن سیاسى, له‌ورا داهاتیێ توركیا ره‌نگه‌ بكه‌ڤیته‌ د قووناغا به‌ر ب دیمۆكراسیێ و قووناغا به‌ر ب ده‌ستهه‌لاتخوازیێ دا, پتر ژ ده‌ستهه‌لاتخوازیا ئه‌ردوگانى و ئوتوكراسیێ سیسته‌مێ ڤى وه‌لاتى یێ نێزیكه‌.

39

ئێك ژ وان میتۆدێن سیاسه‌تا كۆماریان جودا دكه‌ت, سیاسه‌تا ژده‌رڤه‌ یه‌, بنه‌مایێ سیاسه‌تا ڤێ پارتێ چاوانیا سه‌ره‌ده‌ركرنێ یه‌ ژ ده‌رڤه‌ى وه‌لاتێ ئه‌مریكا دچارچووڤێ پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیێن ئه‌مریكا یێن به‌رز دجودانه‌. بۆچوونێن ڤێ پارتێ بۆ سیاسه‌تا ژ ده‌رڤه‌ یا ئه‌مریكا ب شێوه‌یه‌كى ژ شێوه‌یان ل (16) سالێن بۆریدا ب رۆهن و ئاشكه‌را ڤان جوداهیان بۆ مه‌ دیاردكه‌ن. هه‌ر ب چو ره‌نگێ بیت كۆمارى سه‌ره‌ده‌ریه‌كا راسته‌راست یا وه‌لاتێ ئه‌مریكا و هه‌بوونا خوه‌ ب شێوه‌كێ ڤه‌كرى د هه‌موو پێشهات و گوهۆرینێن ژ ده‌رڤه‌ى ئه‌مریكا هه‌ین ب پێدڤی دزانیت ژبۆ پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌, خوه‌ هه‌كه‌ هێرشكرن ژى پێدڤی بیت, لێ پارتیا دیمۆكرات هه‌لبژارتنا نه‌ راسته‌راست كریه‌ میتۆده‌ك ژ بۆ سیاسه‌تا خوه‌ یا ژده‌رڤه‌ د چاچووڤه‌یێ هه‌ڤپه‌یمانێن خوه‌ دا یان باوه‌رپێكرن ب دیمۆكراسیێ د رێكێن جڤاكیدا و پره‌نسیپێن هه‌ڤپشكێن مرۆڤاتیێ د پاراستى بن. له‌و دهێته‌ چاڤه‌رێكرن ئیداره‌یا نوو یا ئه‌مریكا سه‌باره‌ت ڤان ده‌ڤه‌رێن گه‌رم (رۆژهه‌لاتا ناڤین) هه‌بوونا خوه‌ د چارچووڤێ سیاسه‌تێن ژ ده‌رڤه‌دا چالاكتر بكه‌ت پێخه‌مه‌ت پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیێن به‌رز یێن ئه‌مریكا. ئه‌و بارودۆخێ نها ل سووریێ دهێته‌ دیتن ئێكه‌ ژ وان دوسه‌یێن كو گرنگى پێ دهێته‌دان د ڤى چارچووڤه‌ی دا هه‌ولێن ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌یمانێن وێ ل گه‌ل رۆسیا كۆمبكه‌ت, ب ڤى شێوه‌ى ژى ئیران د هه‌ڤكێشه‌یا سووریدا نامینیت یا كو نها دهێته‌ دیتن, ده‌ستهه‌لاتا ئیرانێ ل سووریێ چه‌ند بۆ ئه‌مریكا گرنگه‌ ب هه‌مان شێوه‌ بۆ رۆسیا ژى گرنگه‌,ژبه‌ر كو هه‌بوونا ئیرانێ د ناڤا سووریێ دا دێ بیته‌ سه‌ده‌مێ دروستبوونا مه‌ترسیێ ژبۆ به‌رژه‌وه‌ندیێن ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌یمانێن وێ وه‌كو توركیا و ئیسرائیل و هه‌رێما كوردستانێ, ب هه‌مان شێوه‌ ژى بۆ رۆسیا ژى ئه‌و مه‌ترسى دێ هه‌بیت, ژ به‌ر كو هه‌بونا ئیرانێ دناڤا سورێیدا پێخه‌مه‌ت ستراتیژیه‌تا وێ كو ئه‌و ژى گه‌هشتنا وێ یه‌ بۆ ده‌ریا ناڤه‌راست,ئه‌ڤه‌ مه‌زنترین مه‌ترسى ژبۆ ئابوورێ رۆسیا دێ دروستكه‌ت كو دێ كاریگه‌ریه‌كا خراب هه‌بیت ژبۆ بازارێ غاز و نه‌فتا رۆسیایێ ل ئه‌ورۆپا و بازرگانیێن وێ ل گه‌ل ئیسرائیل و ده‌ڤه‌رێ. پێنگاڤا ئێكێ یا ڤێ دیزایینێ ئه‌وا رۆسیا و ئه‌مریكا په‌یره‌و كرى ژبۆ پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیێن هه‌ردوو لایان, هاتنا توركیا بۆ ژبۆ ناڤا گۆره‌پانێ و پێكولێن وێ بۆ نه‌هێلانا وان هێزێن خزمه‌تێ بۆ ئه‌جیندایێن ئیرانێ دكه‌ن ل رۆژئاڤایێ رووبارێ فورات,ب واتایه‌كا دى ئه‌م دكارین بێژین توركیا وه‌كو هێزه‌ك د گۆره‌پانێدا ژبلى پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌, به‌رژه‌وه‌ندیێن ئه‌مریكا و رۆسیا ژى دپارێزیت, ره‌نگه‌ ل داهاتى ئه‌ڤ ئاماده‌یا توركیا د ناڤ گۆره‌پانێدا به‌رفره‌هتر ببیت ب شێوه‌یه‌كێ راسته‌راست د رێیا هێزێن وێ یانژى نه‌ راسته‌ راست درێیا ئوپوزسیونا سووریایێ. رۆژهه‌لاتا فورات یان ناڤا دیجله‌ و فورات ئه‌و جوگرافیا كو ئه‌مریكا ل داهاتییدا هه‌موو هه‌ولان ته‌رخان دكه‌ت ژبو نه‌هێلانا ده‌ست به‌رزیا ئیرانێ ل پاناتییا وێ جوگرافیا نها هێزێن لوكالى ده‌سته‌كێ بلند تێدا هه‌ى,كو ل ژێر گڤاشتنێن ئیرانێ دانه‌ یانژى خزمه‌تێ دكه‌ن بۆ ئه‌جیندایێن ئیرانێ و بووینه‌ دارده‌ستێن ب جهئینانا ئه‌جیندایێن ئیرانێ. ئه‌ڤه‌ ژى مه‌ترسییه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیێن ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌یمانێن وێ, له‌و ئه‌مریكا هه‌ولا وێ ئێكێ دده‌ت ده‌ست بلندییا ئیرانێ ل وێ ده‌ڤه‌رێ نه‌ هێلیت راسته‌راست یانژى نه‌ راسته‌راست ب رێیا ئوپوزسیونا سووریێ. له‌ورا دهێته‌ چاڤه‌رێكرن جاواز ژ سیاسه‌تا ده‌موكراتان ئه‌ڤ كابینه‌یا كۆمارییان بشێوه‌یه‌كێ دى سه‌ره‌ده‌ریێ
ل گه‌ل بارودوخێ سووریێ بكه‌ن.

45

رۆژ بۆ رۆژ روودانێن رۆژهه‌لاتا ناڤین ب گشتى و ل هه‌ردو وه‌لاتێن عیراق و سووریا ب تایبه‌تى به‌ر ب گوهۆرینان دچن، وه‌كو ئاشكرا ژى گه‌لێ كورد تا نها یێ دووره‌ ژ مافێن خوه‌، هه‌كه‌ ناڤمالا خوه‌ رێك نه‌ئێخیت و ب ئێك ده‌نگ و ئارمانجێن نه‌ته‌وه‌یى نه‌چیته‌ د ناڤا روودانان دا، ل وى ده‌مى نه‌ك ب تنێ دێ یێ دوور بیت ژ مافێن خوه‌، به‌لكو ماف و ئازادییا نه‌ته‌وه‌یى دێ بنه‌ پێخوارنا به‌رژه‌وه‌ندییا لایه‌نێن زال د ناڤا روودانان دا و جاره‌كا دى چاره‌نڤیس و رۆژێن داهاتى دێ بنه‌ قوربانیا گرژى و ململانه‌یان د ناڤا ڤان دو وه‌لاتان دا. پرسیار ئه‌وه‌: حزب و لایه‌نێن سیاسیێن كوردستانێ ل چ لایه‌كى چاڤه‌رێ و ته‌ماشه‌ى گوهۆرینان دكه‌ن و چ ئاماده‌كارى بۆ كرینه‌؟ گومان د وێ یه‌كێ دا نینه‌ كو ئالۆزیا بارودوخێ سیاسى و ئابوورى و سه‌ربازى و جڤاكى و ئه‌منى یێ عیراقێ و سووریێ ل لایه‌كى و توندبوونا شه‌رێ د ناڤا شیعه‌ و سوننه‌یان دا و زالبوونا هێزا ئیرانێ ل سه‌ر روودانان ژ لایه‌كێ دى و دو دلیا ئه‌مریكا و جڤاكێ نێڤده‌وله‌تى ل نها و داهاتى یێ ڤان دو وه‌لاتان د به‌رژه‌وه‌ندیا گه‌لێ كورد دایه‌، لێ ئه‌وا نها بوویه‌ مه‌ترسى بۆ قوربانى و ده‌ستكه‌فتێن گه‌لێ كورد و چاڤه‌رێبوونا كوردان ژبۆ داهاتووى، ئه‌و دو هه‌لوه‌ستێن جیاوازن كو لایه‌نێن سیاسى بۆ روودان و گوهۆرینێن ده‌ڤه‌رێ و ڤان دو وه‌لاتان هه‌نه‌. هه‌ر چ هه‌لویست و بۆچوونا ئێكێ بۆچوونه‌كا نه‌ته‌وه‌یی یه‌ و پێداگریێ ل سه‌ر بده‌سڤه‌ئینانا ماف و ئازادیا نه‌ته‌وه‌یى و سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ دكه‌ت، هه‌لویست و بۆچوونا دویێ ژى، بۆچوونه‌كا حزبى یا به‌رته‌نگ بوویه‌ و هنده‌ك ئه‌جیندا و ده‌ست ل پشت هه‌نه‌، هه‌لویست و بۆچوونا ئێكێ بۆ چاره‌سه‌ركرنا ڤان دو هه‌لویستان و رێكخستنا بوۆچوونێن جیاواز، بۆ وێ یه‌كێ دچیت د پرسێن نه‌ته‌وه‌یى و نشتیمانی دا وه‌لاتى ژێده‌رێ ده‌ستهه‌لاتێ یه‌ و پێدڤیه‌ ئه‌و بریارا خوه‌ بده‌ت، هه‌لویست و بۆچوونا دویێ سوارى پشتا داخوازیێن حزبى یێن به‌رته‌نگ بوویه‌، هه‌ڤسار ژى دایه‌ ده‌ستێ وه‌لاتێن هه‌رێمى و پێداگریێ ژى ل سه‌ر وێ یه‌كێ دكه‌ن كو ئه‌و ل شوونا وه‌لاتییان بڕیارێ بده‌ن، ژبۆ بریاردانێ ژى مه‌رجێن پێشوه‌خت هه‌نه‌ كو چ د به‌رژه‌وه‌ندیا وه‌لاتییان دایه‌ وه‌ها بریار بهێته‌ دان، گه‌رمبوونا روودانان و نێزیكبوونا گوهۆرینان و هه‌ستیاریا قووناغا نها و ئه‌ڤ دو هه‌لویستێن د ناڤا سه‌ركردایه‌تیا سیاسیا كوردى ل ره‌نگ و ده‌نگێن نه‌ته‌وه‌یێن د ناڤا حزب و لایه‌نێن سیاسى یێن كوردى، یا پێدڤى و گرنگه‌ نها بهێنه‌ هه‌لگرتن ژبۆ پشتى گوهۆرینێن ل ده‌ڤه‌رێ دهێنه‌ كرن، چونكى ل ده‌مێ ڤه‌گه‌ریانێ ژبۆ بریارا خه‌لكى هه‌لویستێن حزبى كارتێكرنێ ل سه‌ر دكه‌ت، ل ڤى ده‌مى ژى گه‌لێ كورد دێ هێته‌ دابه‌شكرن ل سه‌ر دو سه‌نگه‌ران و ئه‌ڤ دو سه‌نگه‌ره‌ ژى دێ هێزا گه‌لێ كورد لاواز كه‌ن، د هه‌مان ده‌م دا دێ نه‌یارێن گه‌لێ كورد بهێزتر لێ كه‌ت، د حاله‌ته‌كێ ب ڤى ره‌نگى ژی به‌رژه‌وه‌ندیا گه‌ل و وه‌لاتێ مه‌ دێ كه‌ڤیته‌ د سه‌نگه‌رێ نه‌یاران دا و دێ هێته‌ نه‌چاركرن ل دووڤ حه‌ز و خواستێن وان بچن.

46

وه‌سا دهێته‌ دیتن كو د شه‌ڕێ رزگاركرنا مووسلێ پتر ژ ئۆپه‌راسیونه‌كا له‌شكرى دیار بوویه‌، ئه‌ڤه‌ ژى ب پشكداریكرن و درێژیا دانوستاندنێن لایه‌نان ژ بۆ ده‌ستپێكرنا ڤێ ئۆپه‌راسیۆنێ ب باشى دیار بوویه‌. د هه‌مان ده‌م دا مووسل جهه‌كێ به‌ركه‌فتیێ ئاراسته‌یێن به‌رژه‌وه‌ندیا وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ یێن زلهێزه‌ كو بوویه‌ سه‌ده‌ما وێ یه‌كێ هه‌موو لایه‌نان به‌رژه‌وه‌ندى و ئه‌جیندایێن خوه‌ هه‌بن. بۆ ئیرانێ زۆر یا گرنگه‌ بزانیت ئه‌و هێزێن ل به‌رامبه‌رى وێ چاوا و ب چ ره‌نگ و بۆ چ مه‌ره‌م بزاڤێ دكه‌ن؟، له‌ورا حه‌زا وێ ئه‌وه‌ كو وێ رۆلێ سه‌ره‌كى هه‌بیت د هه‌موو بزاڤێن ده‌ڤه‌رێ دا، ئه‌و گرنگیا خوه‌ د چه‌ندین خاله‌كان دا دبینیت. دبیت ئه‌ڤ دژایه‌تیكرنا ئیرانێ ب وى ره‌نگى یا مه‌زن نه‌بیت كو هیڤیه‌كا مه‌زن ل سه‌ر دروست بكه‌ین، لێ دیسان زۆر یا گرنگه‌ هزره‌ك بۆ بهێته‌ كرن، هه‌ر چ نه‌بیت بلا ل سه‌ر راوه‌ستانه‌كا كورت ژى بیت، ئه‌و وه‌لاتێن د ستراتیژیه‌تا دژایه‌تیكرنا گه‌لێ كورد دا ب سه‌ده‌ما دژبه‌ربوونا به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ بهێنه‌ دووركرن دێ یا ب مفا بیت. ئه‌ڤ یه‌كه‌ بۆ گه‌لێ كورد یا گرنگه‌، چونكى دوژمنێن مه‌ ئه‌وێن د ناڤا مه‌ ب خوه‌ دا مه‌زنترین مفاى وه‌ردگرن، واته‌ به‌رۆڤاژى ژى یا دروسته‌ كو كورد مفاى ژ دوژمناتیا ڤان وه‌لاتان وه‌ربگرن، ئه‌ڤ چه‌نده‌ وه‌كو روویه‌كێ دونیا یا سیاسه‌تا نها كو جیهان په‌یره‌و دكه‌ت ده‌ردكه‌ڤیت. چه‌ند یا دروست و ئه‌خلاقیه‌ ئه‌ڤه‌ بابه‌ته‌كێ دی یه‌، لێ سیاسه‌تا نها ئه‌وه‌ كو ب شێوه‌یه‌كێ به‌رده‌وام به‌رژه‌وه‌ندى تێدا بیت و بلا ئه‌ڤ به‌رژه‌وه‌ندیه‌ نه‌ د چارچوڤێ حزبى دابن، به‌لكو بلا د به‌رژه‌وه‌ندیا وه‌لاتی دا بن. مووسل نموونه‌یا هه‌ره‌ به‌رجه‌سته‌یا سه‌رى یه‌، ژ لایه‌كى ئیران و حه‌شدا شه‌عبى و ژ لایه‌كێ دى توركیا و سوننه‌یێن ماندیبووى ژ گڤاشتنێن شیعه‌یان، ل هه‌مبه‌رى ئێك دراوه‌ستیاینه‌، كورد ژى ب زیره‌كى د ناڤه‌راستا كه‌نارێ به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ دا راوه‌ستیایه‌ و ژ لایه‌كێ دى سه‌رۆكێ توركیا ب توندى دژى میلیشیاتێن شیعى و حه‌شدا شه‌عبى د راوه‌ستیت و دبێژیت هاتنا وان بۆ ده‌ڤه‌ره‌كا زۆربه‌یا وێ سوننه‌نشین بن دێ بیته‌ سه‌ده‌ما دروستبوونا شه‌ڕ و ناكۆكیێن ئایینى، هه‌روه‌سا ژ لایه‌كێ دى ڤه‌ توركیا ب هه‌موو شێوه‌یان هه‌ول دده‌ت داكو پشكداریێ د ئۆپه‌راسیۆنا رزگاركرنا مووسلێ دا بكه‌ت، ب لێكدانا ڤان گۆتنان دیار دبیت توركیا دڤێت كو ئیرانێ ب تنێ ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ ده‌سته‌كێ بالا نه‌بیت، به‌لكو ئه‌و ژى پتر ژ هه‌ر لایه‌كى خوه‌ ب خودانا مووسل و ده‌ڤه‌رێ دزانیت، هه‌ر ژبۆ ڤى كارى ژى ئێرشێن سۆروسۆر دكه‌ت و دبێژیت هه‌كه‌ پشكدار نه‌بیت یان بهێته‌ پشتگوهخستن، ل وى ده‌مى دێ پلانه‌كا دى هه‌بیت و دێ كه‌ڤیته‌ د وارێ ب جهكرنێ دا، واته‌ زۆر ب رۆهنى دژایه‌تیكرنا ڤان هه‌ردو ئاراسته‌یان وێ یه‌كێ دیار دكه‌ت كو ئیران ب تنێ نینه‌ د ده‌ست وه‌ردانان دا، كو هه‌موو گوره‌پانێ بۆ خوه‌ ڤالا بكه‌ت و هه‌ر كاره‌كى بكه‌ت. واته‌ مفایێ هاتنا توركیا بۆ د ناڤ هه‌ڤكێشێن ده‌ڤه‌رێ دا هه‌مبه‌ر راوه‌ستیانێ ل ئاراسته‌یێن به‌رژه‌وه‌ندیان ئه‌وه‌ ئێدى ئه‌ڤ گۆره‌پانه‌ بۆ ئیرانێ ناهێته‌ چولكرن كو ئه‌و ب هه‌موو شێوه‌یان تێدا كار بكه‌ت و ئارمانجا وێ یا سه‌ره‌كى هه‌بوونا شه‌ر و ئالۆزیانه‌. سه‌ره‌راى هه‌بوونا زیانێن هاتنه‌ ناڤا هێزه‌كا وه‌كو توركیا بۆ ناڤ كێشێن ده‌ڤه‌رێ، پێویسته‌ كورد ژى بۆ لایێ به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ بشكێت و پێنگاڤه‌كا باش بهاڤێت بۆ سنوور دانانا ده‌ستوه‌ردانێن ئیرانێ.

50

حكمه‌ت خابوور
هه‌ژارى ئێكه‌ ژ ئاریشێن مه‌ترسیدار ل سه‌ر ئاسایش و سه‌قامگیریا جڤاكان، هه‌موو جڤاك چه‌ند دپێشكه‌فتى و ده‌وله‌مه‌ند بن ئه‌ڤ كێشه‌یه‌ د ناڤ دا هه‌یه‌ و كارتێكرنا وێ ل سه‌ر ئاستێ خێزانێ و جڤاكى یا به‌رچاڤه‌. كارتێكرنا هه‌ژاریێ ل سه‌ر خێزان و زارۆیان ب شێوه‌یه‌كێ تایبه‌ت و پێدڤیه‌ ئاماژێ ب هنده‌ك لێگه‌ریان و زانستان بكه‌ین ئه‌وێن دووپاتكرى، كارتێكرنا هه‌ژاریێ ل سه‌ر تاكێ وه‌لاتى نه‌ یا گرێدایه‌ ب دراڤى و خوارنێ ب تنێ ڤه‌، به‌لكو ئه‌گه‌ره‌كێ سه‌ره‌كی یه‌ بۆ نه‌خۆشیێن ده‌روونى.
په‌یوه‌ندیه‌ك هه‌یه‌ د ناڤبه‌را هه‌ژاریێ و نه‌خۆشیێن ده‌روونى دا، چه‌ند هه‌ژارى زێده‌ ببیت نه‌خۆشیێن ده‌روونى ژى زێده‌ دبن ب گه‌له‌ك شێوه‌یان و یا ژ هه‌موویان گرنگتر دامایی بوون و دلته‌نگى و به‌رده‌وامیدان ب خرابیێ، هه‌كه‌ ته‌ماشه‌ى خێزانێن هه‌ژار بكه‌ین د ناڤا جڤاكی دا، دێ بینین ب تنێ هه‌ژارى و كێمی یا داهاتیێ خێزانێ ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌كی یه‌، ژێكڤه‌بوونا خێزانێ و نه‌ئاماده‌بوونا دایك و بابان یان ئێك ژ هه‌ردویان و لاوازییا په‌یوه‌ندیێن جڤاكى دبه‌رده‌وامن د ناڤا وێ خێزانێ دا، ئه‌ڤه‌ دبیته‌ هوكارێ وێ یه‌كێ زارۆك تووشى په‌روه‌رده‌كرنه‌كا لاواز ببیت، چونكه‌ دێ یێ دوور بیت ژ چاڤدێریێ.
كارتێكرنا هه‌ژاریێ ل سه‌ر زارۆكى ژ لایێ ره‌وشتى و ده‌روونى ڤه‌ ئه‌م دكارین بێژین زارۆك د ناڤا خێزانێن هه‌ژار دا نه‌ ب تنێ د باره‌كێ لاواز دانه‌، به‌لكو ژلایێ ئابوورى و جهێ ئاكنجیبوونێ ژی ڤه‌ ب شێوه‌یه‌كێ دروست و گونجاى ناهێنه‌ په‌روه‌رده‌كرن و ژلایێ ره‌وشتى و ده‌روونی ڤه‌ ددوورن ژ چاڤدێریا جڤاكى، له‌ورا ئه‌ڤه‌ دبیته‌ ئه‌گه‌رێ لاوازیا شاره‌زایێ و هه‌لوه‌ستێن نه‌رێنى د ژییه‌كێ بچووك دا و د پاشه‌رۆژێ دا كارتێكرنێن مه‌زن لێ دكه‌ن. د تاخێن هه‌ژار دا ده‌ركه‌فتنا زارۆیان بۆ سه‌ر جاده‌یان د ژییه‌كێ بچووك دا تا دره‌نگى شه‌ڤ یا به‌ربه‌لاڤه‌، دوور ژ چاڤدێریا دایك و بابان یان هه‌ستكرن ب مه‌ترسیێ ل سه‌ر ڤى زارۆكى وه‌كو جگاره‌كێشانێ و دزیێ و گه‌له‌ك كارێن دی یێن خراب، دیسان لاوازیا چاڤدێریكرنا دایك و بابان ب شێوه‌یه‌كێ نه‌رێنى كارتێكرنا خوه‌ هه‌یه‌ ل سه‌ر ئاستێ وى یێ خواندنێ، به‌رده‌وام ره‌ڤینا وى ژ دبستانێ و نه‌سه‌ركه‌فتنێن به‌رده‌وام و قوتبوونا وى ژ خواندنێ د قووناغێن ده‌ستپێكێ د ناڤا ته‌خێن هه‌ژار یێن جڤاكی دا. له‌ورا هه‌كه‌ زارۆك ده‌مێن خوه‌ دوور ژ چاڤدێریا خێزانێ و نیشادانێ و فێركرنا دبستانێ و هه‌لوه‌ستێن نه‌رێنى د ژییه‌كێ بچووك دا ببورینیت، ئه‌ڤه‌ وى زارۆكى تووشى ئاریشه‌یێن ده‌روونى و ره‌وشتى دكه‌ن د پاشه‌رۆژێ دا، یا ئاشكرایه‌ قووناغا بچووكاتیێ و زارۆكینیێ مه‌ترسیترین قووناغه‌ بۆ پێگه‌هاندنا زارۆكى، بنه‌مایێن كه‌سایه‌تیێ د ڤێ قووناغێ دا ئاشكرا دبن چ ئه‌رێنى یان نه‌رێنى بن، له‌ورا زۆر یا گرنگه‌ پویته‌ ب ڤان زارۆیان بهێته‌ كرن د دابینكرنا هه‌موو پێویستیێن وان و مه‌رجێن پێگه‌هاندنا ده‌روون و مێشكى دا ب شێوازێن ساخله‌م، داكو چ جڤاكێن لاواز و پاشكه‌فتى و سه‌رداچوویى و نه‌زان په‌یدا نه‌بن، ژبه‌ر كو ئه‌ڤ زارۆكه‌ به‌ره‌ باب و زه‌لامێن پاشه‌رۆژێ نه‌.

59

كوردستان و گه‌لێ كورد وه‌كو ئاشكرا و به‌رچاڤ ژێرده‌ست و سته‌ملێكریه‌ و مافێن وى هاتینه‌ به‌رزه‌كرن ل ژێر ده‌ستێن رژێمێن سته‌مكار یێن ل دووڤ ئێك ل عیراقێ و ده‌ڤه‌رێ و ب دڕنده‌ترین شێوه‌ هه‌ولا كوشتن و ژناڤبرنا گه‌لێ كورد دایه‌. پشتى رۆخاندنا رژێما به‌عس و به‌شداریكرنا كارا یا سیاسه‌تمه‌دارێن كورد د رێڤه‌برنا عیراقێ دا و لێك نێزیكرنا لایه‌نێن عیراقى ل سه‌ر ده‌ستێ سه‌ركرده‌ و سیاسیێن كورد، لێ ب مخابنی ڤه‌ جاره‌كا دى ئه‌وان پیشه‌یا خوه‌ یا هه‌رده‌م بكارئینا و كه‌فتنه‌ دژایه‌تیكرنا گه‌لێ كورد، هه‌ر ژ بڕینا بودجه‌ و مووچه‌یێ فه‌رمانبه‌ران و قووتێ خه‌لكى، مه‌ پێشوازییا ئاوارێن عه‌ره‌ب كر و جه و رێین پێویست بۆ دابین كرن، سه‌ره‌ڕاى پاراستنا سه‌رومالێن وان كو بۆ هه‌موو جیهانێ سه‌لماند كو گه‌لێ كورد گه‌له‌گه‌ یێ مرۆڤ دوست و ئاشتیخوازه‌. ئه‌ڤێ ره‌فتارا مرۆڤ دوستانه‌ بۆ هه‌موو جیهانێ دیار كر كو ببیته‌ پشته‌ڤانه‌كێ بهێز ژبۆ دۆزا ڕه‌وایا گه‌لێ كورد. ئه‌و شه‌ر و شوڕێن ل عیراقێ و نه‌گهۆرینا حوكمرانیێ دبێژیته‌ مه‌ كو جاره‌كا دى نه‌ كه‌ڤینه‌ دبن بال و فه‌رمانره‌وایا چ داگیركه‌ر و دوژمنێن سه‌رسه‌ختێن گه‌لێ مه‌، ب تایبه‌تى كو مێژوویێ ئه‌و یه‌ك سه‌لماندیه‌ كو دوستێن مه‌ یێن دوهى ل ڤى ده‌مێ چ مافێن مه‌ ب ڕه‌وا نابینن، ب تایبه‌ت د نها دا چ تشته‌ك نه‌مایه‌ مه‌ پێكڤه‌ گرێ بده‌ت، ڕێیا ئێكانه‌ مایه‌ ل هه‌مبه‌رى گه‌لێ كورد ب تنێ جودابوون و سه‌رخۆبوونا كوردستانێ یه‌، داكو ئه‌م وه‌كو گه‌لێ كورد ب وێ ئازادیێ بژین ئه‌وا خودایێ مه‌زن ب گه‌لێن ل سه‌ر ڤى ئه‌ردى به‌خشى، هه‌ولێن جه‌نابێ سه‌رۆكێ هه‌رێمێ ژبۆ سه‌رخۆبوونا كوردستانێ و ماندیبوونا وى ژبۆ بده‌ستڤه‌ئینانا ئازادیا خاك و گه‌لێ كوردستانێ و بێ بێهن ڤه‌دان، رۆژه‌كێ ل به‌روكێن شه‌رى و رۆژه‌كێ ل وه‌لاتان و رۆژه‌كێ ل پێشوازیكرنا دبلوماتكارێن وه‌لاتێن جیهانێ، هه‌موو ده‌ما حه‌زا وى ئه‌وه‌ تاكێ كورد هه‌ست ب ئازادى و هه‌بوونا خوه‌ بكه‌ت، لێ مخابن هنده‌ك كه‌سان ب ئاشكرایى دژایه‌تیا خوه‌ ژبۆ هه‌ول و پێكولێن وى ده‌ربڕیه‌، حه‌زا مه‌ ئه‌وه‌ داكو ژ زۆلم و زۆرداریا وان جودا ببین كو چ ده‌ما كوردستانێ خێر و خۆشى ب خوه‌ڤه‌ نه‌دیتینه‌، چ دایك نه‌ ماینه‌ د ڤى وه‌لاتی دا جه‌رگێ وێ نه‌هاتبیته‌ سۆتن ل ژێر ده‌ستێ داگیركه‌ران، كو ئه‌و دزڤرنه‌ ڤه‌ ل ژێر بالێ وان و هه‌ڤپه‌یمانیێ دگه‌ل دبه‌ستن و دژوورێن تاڕی ڤه‌ رێككه‌فتنناما و سۆزان دده‌نێ دژى سه‌رخۆبوونا كوردستانێ بن. ژ لایه‌كێ دی ڤه‌ حه‌زا وان ئه‌وه‌ ڕایا گشتى شێلى بكه‌ن و هنده‌ك گۆتگۆتكا بۆ وه‌لاتێن رۆژئاڤا ب ئافرینن كو ئه‌و دژى سه‌رخۆبوونا كوردستانێ نه‌، شكاندنا ئه‌فسانه‌یا داعش ب زه‌ندوبازێن پێشمه‌رگێن قه‌هره‌مان و هنارتنا هاریكاریان و پشتگیریا وه‌لاتێن رۆژئاڤا مه‌زنترین به‌رسڤه‌ بۆ دوژمنێن گه‌لێ كورد. دبیت ئه‌ڤ كه‌س و لایه‌نه‌ ئه‌و ب خوه‌ ژى د ڤى بارودوخێ هه‌ستیار دا دخوه‌ نه‌گه‌هن، كو نها د ڤێ ده‌رفه‌تا نازك دا ملله‌ت پێدڤی وانه‌، ئه‌ڤ بارودوخه‌ نه‌پێدڤى چ یاریێن سیاسی یه‌، نابیت ئه‌ڤ كه‌س و لایه‌نه‌ هه‌ر چ كاره‌ك بیت یان یاریه‌ك بیت په‌یره‌و بكه‌ن ژبۆ مه‌ره‌مێن خوه‌ یێن كه‌سوكى و ببنه‌ بۆمبه‌ و ل هه‌مبه‌ر یه‌كتر بته‌قن و ل دووماهیێ وه‌لاتى باجا وێ بده‌ت. دێ بابه‌تێ خوه‌ ب گۆتنه‌كا بارزانیێ نه‌مر ب دووماهی ئینم (ئه‌گه‌ر كوردایه‌تى یا گران بیت، خیانه‌ت نه‌كرن یا ئاسانه‌).

44

پشتی هاتنا داعش ل سالا 2014 بۆ ناڤ خاكا عیراقێ، پارڤه‌بوونه‌كا ئێكجار مه‌زن ئێخسته‌ د ناڤا هێلا نه‌ته‌وه‌یی و تائیفی دا و دووماهیك ب ته‌مه‌نێ وه‌لاتێ عیراقێ ئینا وه‌كو وه‌لاته‌كێ ئێك پارچه‌، كو نێزیكی سه‌د ساله‌ بوویه‌ فاكته‌ر و سه‌رچاوه‌یێ نه‌سه‌قامگیریێ و شه‌ر و قه‌یران خولقاندنێ بۆ هه‌موو ده‌ڤه‌رێ.
سه‌ركردایه‌تیا كوردی پتر ژ هه‌ر ده‌مه‌كی پێداگری كریه‌ ل سه‌ر ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ و گاڤ هاڤێتنێ به‌ره‌ڤ دامه‌زراندنا كیانه‌كێ سه‌ربخوه‌، د نووترین هه‌لویستێ مه‌سعود بارزانی دا داكوَكی كریه‌ ل سه‌ر وێ یه‌كێ كو پروَسه‌یا گشتپرسیێ ل كوردستانێ پێش هه‌لبژارتنێن ئه‌ڤ ساله‌ ل ئه‌مریكا برێڤه‌ بچیت. رۆژه‌ڤبونا پرسا رریفراندۆمێ و ئه‌گه‌رێ پارڤه‌بوونا عیراقێ د ده‌مه‌كی دایه‌ هه‌رێما كوردستانێ سه‌ره‌ڕای شه‌رێ داعشێ و ناكوَكیێن دگه‌ل به‌غدا و قه‌یرانا قورسا ئابووری، راستی ململانه‌ و قه‌یرانه‌كا سیاسی یا ناڤخوه‌یی یا توند بوویه‌ كو ره‌نگڤه‌دان و كاریگه‌ریه‌كا مه‌زن كریه‌ سه‌ر هه‌لویستێ پارتێن سیاسی ژ بۆ پالپشتیكرنا ریفراندۆمێ. ل ڤێرێ ئه‌م دكارین پرسیارا وێ بكه‌ین ئایا ب راستی ده‌مێ گشتپرسیێ ل كوردستانێ هاتیه‌؟ چ نه‌ ئه‌و فاكته‌رێن ڕێ خۆه‌شكه‌ر بۆ پێنگاڤ هاڤێتن به‌ره‌ڤ سه‌رخوه‌بوونێ؟ ئه‌مریكا ب چ شێوه‌ ته‌ماشه‌ی پروَسه‌یا ریفراندۆمێ ل كوردستانێ دكه‌ت؟ دیاره‌ باسكرن و گه‌نگه‌شه‌كرنا پرسا گشتپرسیێ ل كوردستانێ د ناڤه‌ندێن سیاسی و ئه‌كادیمی دا په‌یوه‌ندی ب كوَمه‌كا گوهۆڕینێن بله‌ز و هه‌ڤكێشه‌یا نوو یا سیاسی هه‌یه‌ كو ل عیراقێ و ل ده‌ڤه‌رێ هاتییه‌ رۆژه‌ڤێ و هانده‌رن بۆ گاڤ هاڤێتنا گه‌لێ كورد ب ڤی ئاراسته‌یی.
پشتی كه‌فتنا مووسل ل سالا 2014 ێ، عیراق ب شێوه‌یه‌كێ دیفاكتوَ د ناڤا هێلا نه‌ته‌وه‌یی و تائیفی كورد ،شیعه‌ و سوننه‌ دا پارڤه‌بوویه‌، ب وی شێوه‌ی كو چ تشت ب ناڤێ عیراقا ئێكگرتی ل سه‌ر ئه‌رزێ واقعی نه‌مایه‌ و ئه‌و سیسته‌مێ ب ناڤێ دیموكراسی و فیدرالی و ئێك پارچه‌یا ڤی وه‌لاتی بوویه‌ قوَربانیا حه‌ز و مه‌ره‌مێن پێكهاته‌یا شیعی ژ بۆ ده‌ست ب سه‌رداگرتنا ده‌ستهه‌لاتێ. نها د عیراقێ دا هه‌موو تشت هه‌نه‌ ب تنێ ده‌وله‌ت نه‌بیت، ب ده‌هان گروَپ و رێكخراوێن میلیشیاتی د ڤی وه‌لاتی دا هه‌نه‌ و بووینه‌ جهگرێ ئارتێشا عیراقێ و چ په‌یوه‌ندی ب سه‌روه‌ری و به‌رژه‌وه‌ندیا عیراقێ ڤه‌ نینه‌ و ژلایێ وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ ڤه‌ ژبۆ ئه‌جیندایێن خوه‌ یێن تایبه‌ت دهێنه‌ ئاراسته‌كرن، ژ لایه‌كێ دیڤه‌ هاتنا داعش بۆ عیراقێ واقعه‌كێ دی یێ نوو خوَلقاندیه‌، كو ب خاله‌كا وه‌رچه‌رخانێ دهێته‌ دانان د مێژوویا سیاسیا كوردی دا، ئه‌و ژی ئه‌وه‌ بۆ یه‌كه‌م جار كوردان ب تمامی كوردستانا باشوور بده‌ڤه‌رێن ناكوَك ڤه‌ كونتروَل كریه‌ و ژلایێ هێزێن پێشمه‌رگه‌ی ڤه‌ دهێنه‌ پاراستن. ڤێ پێشهاته‌یا نوو ب ره‌نگه‌كێ دیفاكتوَ توخیبێ هه‌رێمێ ل سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌ و ژده‌رڤه‌ قایم كریه‌، ژبه‌ر وێ یه‌كێ نها هه‌رێم بوویه‌ خودانا تمام سه‌رچاوه‌یێن سروشتیێن خوه‌ و دكاریت ب باشترین شێوه‌ به‌ره‌ڤ پێشڤه‌رنێ و بهێزكرنا پێگه‌هێ خوه‌ یێ ئابووری و سیاسی په‌یره‌و بكه‌ت.
هه‌رێم دكاریت ڤی فاكته‌رێ ئابووری وه‌كو كارته‌كا سیاسی مفای ژێ وه‌ربگریت ژبوَ ئاراسته‌كرنا سیاسه‌تا خوه‌یا ده‌ره‌كی دگه‌ل وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ. به‌رفره‌هبوونا شه‌رێ تائیفی د ناڤبه‌را شیعه‌ و سوننه‌یان دا و پارڤه‌بوونا ده‌ڤه‌رێ ل سه‌ر دوو به‌ره‌یێن دژی ئێك تا راده‌یه‌كێ زۆر د به‌رژه‌وه‌ندیا پێگه‌هێ هه‌رێمێ دابوو، ئه‌ڤ پارڤه‌بوون و ململانه‌یه‌ وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ نه‌چار كرینه‌ هه‌لویسته‌كێ نه‌رمتر هه‌مبه‌ری گه‌لێ كورد وه‌ربگرن، كو هنده‌ك ژ وان ب شێوه‌یه‌كێ به‌رچاڤ سیاسه‌تا وان هه‌مبه‌ری هه‌رێما كوردستانێ گوهۆڕین ب سه‌ردا هاتینه‌. نها توركیا و وه‌لاتێن عه‌ره‌بی كێمتر ژ هه‌موو ده‌مان دژایه‌تیا سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ دكه‌ن، ژلایه‌كێ دیڤه‌ بارودوَخێ نها ده‌رفه‌ته‌كا پتر دایه‌ كوردان بۆ موناوه‌ره‌ و یاریا سیاسی. سه‌باره‌ت فاكته‌رێ ئه‌مریكا ژی كو دبیت كاریگه‌ریه‌كا مه‌زن هه‌بیت ل سه‌ر پرسا گشتپرسیێ، پشتی سالا 2014 ێ گوهۆڕینێن نوو و به‌رچاڤ د سیاسه‌تا ژده‌رڤه‌ یا ئه‌مریكا دا هه‌مبه‌ر عیراقێ و هه‌رێمێ هاتینه‌ روودان، ئه‌ڤه‌ هه‌موو وێ یه‌كێ دگه‌هینیت كو ئه‌مریكا تێگه‌هشتنه‌كا نوو هه‌یه‌ سه‌باره‌ت هه‌رێما كوردستانێ، ل لایه‌كێ دیژی سیاسه‌تا ئه‌مریكا هه‌مبه‌ر هه‌رێما كوردستانێ ب وێ یه‌كێ ناسراوه‌ كو پتر ته‌عاملێ دگه‌ل واقعی دكه‌ت و خوه‌ دگه‌ل د گونجینیت. ئه‌ڤه‌ ژی د مێژوویا كورد و ئه‌مریكا دا ب روَهنی یا دیاره‌. نها ئه‌مریكا هه‌رێما كوردستانێ ب باوه‌ری پێكه‌ر وه‌ك دوستێ خوه‌ دزانیت دده‌ڤه‌رێدا و پێشمه‌رگه‌ی ژی ب هه‌ڤپه‌یمانێ خوه‌ یێ سه‌ره‌كی دزانیت د شه‌رێ دژی تیرورێ دا، گومان تێدا نینه‌ هه‌كه‌ كوردان پێداگری ل سه‌ر مافێن خوه‌ نه‌كربا، ئه‌مریكا ئه‌ڤ سه‌ره‌ده‌ریا نها دگه‌ل كوردان نه‌دكر و بارودوَخێ كوردستانێ ژ بارودوَخێ عه‌ره‌بێن سوننه‌ دا خرابتر بیت، له‌ورا كورد دڤێت بزانیت چ دڤێت و چ دكه‌ت، ئه‌مریكا و وه‌لاتێن ئورۆپا پتر سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل واقعی دكه‌ن، ئه‌ڤه‌ هه‌موو وێ یه‌كێ دسه‌لمینن كو ده‌رفه‌ته‌كا گونجای ژبوَ پروَسه‌یا ریفراندۆمێ ل به‌ر مه‌یه‌، تاكه‌ كێشه‌یا مه‌ بتنێ ئه‌وه‌ ناكوَكی و نه‌ رێكخستنا ناڤ مالا كورده‌، كو ب چ شێوه‌یان نابیت به‌رژه‌وه‌ندیێن بجووك ل پێش به‌رژه‌وه‌ندیێن نه‌ته‌وه‌یی بدانین، گه‌له‌ك یا فه‌ره‌ كێشه‌یێن ناڤخوه‌یی بهێنه‌ چاره‌سه‌ركرن و ریفراندۆم ل كوردستانێ بهێته‌ ئه‌نجامدان.
مانشێت: هه‌رێم دكاریت فاكته‌رێ ئابووری وه‌كو كارته‌كا سیاسی مفای ژێ وه‌ربگریت ژبوَ ئاراسته‌كرنا سیاسه‌تا خوه‌یا ده‌ره‌كی
مانشێت: بارودوَخێ نها ده‌رفه‌ته‌كا پتر دایه‌ كوردان بۆ موناوه‌ره‌ و یاریا سیاسی و دبیت ئه‌مریكا ژی كاریگه‌ری ل سه‌ر پرسا گشتپرسیێ هه‌بیت

55

ڕیفراندۆم ئێكه‌ ژبنه‌مایێن سه‌ره‌كیێن مافێ مروڤی، واته‌ زڤڕین ژبۆ ڕا و خواستێن هه‌ڤوه‌لاتییان. دبابه‌تێن هه‌ستیار و چاره‌نڤیس دا په‌نا دهێته‌ برن ژبۆ ئه‌نجامدانا گشتپرسیێ، ژبۆ وێ یه‌كێ وه‌لاتی بخوه‌ بڕیارا ئاینده‌یێ خوه‌ بده‌ن، ئه‌وا جهێ ئاماژه‌پێكرنێ، ئه‌ڤ پرسه‌ دكوردستانێدا پارڤه‌ بوویه‌ ل سه‌ر دوو به‌ره‌یان: لایه‌نه‌ك پشتگیریێ لێدكه‌ت و لایه‌نه‌ك به‌روڤاژی، هه‌لبه‌ت ئه‌ڤه‌ مافێ چو لایه‌نان نینه‌ كو رێكێ بۆ خوه‌ بده‌ت ل شوونا خه‌لكی بڕیارێ ل سه‌ر ئاینده‌یێ وان بده‌ت، ئه‌و ئاینده‌یێ خوون ل پێناڤی وێ رژتی و قوربانی بۆ دای و چه‌ندین سالان ل پێناڤی وێ به‌رگری و مالوێرانی و ئاواره‌یی دیتی. بداخڤه‌ نها ل كوردستانێ چه‌ندین لایه‌ن هه‌ولدده‌ن رێگریێ بكه‌ن ژ زڤریناڤه‌ بۆ ڕایا خه‌لكێ كوردستانێ و ئێكلاكرنا بابه‌تێ سه‌رخوه‌بونێ ژلایێ ملله‌تی ڤه‌،ئه‌و لایه‌ن نه‌یارێن ڕیفراندۆم نه‌ و حه‌ز هه‌یه‌ ب به‌هانه‌یا نه‌ئارامی و نه‌گونجانا ده‌می ڕیفراندۆم نه‌هێته‌ ئه‌نجامدان، لێ پتر بابه‌ت ململانه‌ و ڕكابه‌ریا سیاسییه‌ نه‌ك نه‌گونجانا ده‌می، وه‌كو مه‌ ئاماژه‌ پێكری داخوازیێن ده‌ره‌كی ژی كاریگه‌ری ل سه‌ر هه‌یه‌، كو فشار و گڤاشتن ئێخستیه‌ سه‌ر ڤان لایه‌نێن ساده‌، داكو ل دژی ڤێ پروَسه‌یێ براوه‌ستن، تشتێ سه‌یر د وێ یه‌كێدایه‌ كو ئه‌ڤ لایه‌نه‌ بدروشمێن خوه‌ ل پێناڤی مافێ چاره‌نڤیس و سه‌رخوه‌بونێ هاتینه‌ دامه‌زراندن و ل ڤی ده‌مێ نها ب به‌روڤاژی بزاڤێ دكه‌ن، د ده‌مه‌كیدا ئه‌نجامدانا گشتپرسیێ مافه‌كێ زۆر ساده‌ و سه‌رتایا هه‌ر ملله‌ته‌كی یه‌ و پێویستی ب وێ یه‌كێ نینه‌ داكو ڤه‌گه‌رنه‌ ڕایا هیچ لایه‌نه‌كێ ده‌ره‌كی. هه‌گه‌ر ئه‌زموونا گه‌لێن هه‌ڤشێوه‌ وه‌ربگرین بۆ زانینا گونجاتیا ده‌مێ ڕیفراندۆم، دێ بۆ مه‌ ئاشكه‌را بیت ئه‌و بارودوَخێ بۆ گه‌لێ كورد هاتیه‌ ره‌خساندن بۆ وان نه‌ هاتیه‌ ره‌خساندن ل وی ده‌مێ گشتپرسی ئه‌نجامدای و سه‌رخوه‌بونا خوه‌ راگه‌هاندی، باشترین نموونه‌ ژی ته‌یمورا رۆژهه‌لاته‌، هه‌گه‌ر كوردستان ژی چاڤه‌ریێ بده‌ستڤه‌ ئینانا ره‌زامه‌ندییا عیراق و ئیران و توركیا بكه‌ت، ئه‌و چو جار سه‌ربه‌خۆیێ نابینیت، چونكی دوزه‌ك د وه‌لاتێن واندا هه‌یه‌ بناڤێ دۆزا گه‌لێ كورد، كو پشتگوه خستینه‌، ئه‌ڤجا هزركرن ژ وێ یه‌كێ ئایا ئه‌و دێ قایل بن یان نه‌ چو واتایه‌ك هه‌یه‌؟ ئه‌ڤروَ كاره‌كته‌رێن نه‌یارێن گه‌لێ كورد ل سه‌ر ئاستێ نێڤده‌وله‌تی و نافخوه‌یی توشی سه‌رسورمانێ بوینه‌ و باوه‌ریێن وان یێن سیاسی هاتینه‌ دوڕاندن و بارێ (سووریا و عیراق) شێلی بویه‌ تا وی ڕاده‌ی شه‌پرزه‌یی و گه‌نده‌لی و شكه‌ستنێن سیاسی و سه‌ربازی و كونتروَلا سنوورێ ئاخا خوه‌ پێناهێته‌ كرن، بتایبه‌ت عیراق. خالا ژ هه‌موویان گرنگتر ئازایه‌تی و ده‌ستكه‌فتێن هێزا پێشمه‌رگه‌یه‌، دشه‌رێ دژی تیروَرێ ل شوونا هه‌موو دونیایێ، هه‌گه‌ر ئه‌ڤه‌ هه‌موو به‌لگه‌یێن گونجای یێن ده‌مێ گشتپرسیا سه‌رخوه‌بوونێ نه‌بن، پێدڤیه‌ وان نه‌یارێن ڕیفراندۆم و سه‌رخوه‌بوونێ به‌رسڤه‌كا گونجای و به‌رنامه‌یه‌كێ جهگیر هه‌بیت؟! داكو ئه‌ڤ ده‌رفه‌ته‌ ژ ده‌ست نه‌ چیت. رۆژانه‌ مه‌ گوه ل پشتگیریا هنده‌ك وه‌لاتێن ئه‌وروپی دبیت ژبوَ سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ، بهه‌مان شێوه‌ بێده‌نگیا هنده‌ك وه‌لاتێن دی ده‌رباره‌ی بابه‌تی و دژایه‌تی نه‌كرنا هنده‌كێن دی ب راسته‌راست وه‌كو هه‌ر جار، بۆ نموونه‌ توركیا بهه‌ڤبه‌ر دگه‌ل رابردووی. ئێكه‌م جار ڕیفراندۆما سه‌رخوه‌بوونێ ل سالا 1817 هاتیه‌ ئه‌نجامدان، كو ب وی سه‌ده‌می وه‌لاتی چیلی لوی ده‌می ژ ئیسپانیا جودا بویه‌، تا نها ژی ل 84 جهێن جاواز ل جیهانێ گشتپرسیا سه‌رخۆوه‌بوونێ هاتیه‌ ئه‌نجامدان، ژ وێ رێژه‌یێ ژی 62 هه‌رێم یان جه ده‌نگ ب به‌لێ بۆ سه‌رخوه‌بوونێ دایه‌، ژ كوما ئه‌و جهێن ده‌نگ ب به‌لێ دای 49 جها سه‌رخوه‌بوون بده‌ستڤه‌ ئینایه‌ و نها ژی ئه‌ندامن د رێكخراوا نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتی دا، ل دووڤ ئامارا (ناڤه‌ندا ڤه‌كوَلینێن ده‌موكراسیه‌تا راسته‌راست) ل ده‌ه سالێن 1990 دا زۆرترین رێژه‌یا ڕیفراندوَما سه‌ربخوه‌یێ هاتیه‌ ئه‌نجامدان كو 33 ڕیفراندوَمێن هه‌لكێشای رێژه‌یا وێ ژبوَ ڤی ئاستێ داویێ هه‌لوه‌شینا یوگوسلافیا و ئێكه‌تیا سوڤیه‌ت بوو. نها ژی 7 ده‌ڤه‌ر ژ ئه‌وروپا هه‌ولا ئه‌نجامدانا گشتپرسیا سه‌رخوه‌بوونێ دده‌ن، كو چو ژ هه‌موویان وه‌كو هه‌رێما كوردستانێ ئابووره‌كێ سه‌ربخوه‌ و هێزا سه‌ربازی و پشتگیریا ده‌ره‌كی و بارودوَخێ وه‌كو نها یێ رۆژهه‌لاتا ناڤه‌راست نه‌ هاتیه‌ ره‌خساندن، كو چو جار بێ ئومێد نه‌بویه‌ و ژ هه‌ولدانا نه‌كه‌فتیه‌، كو داویا وان هه‌رێما سكوتله‌ندا بوَ ژ به‌ریتانیا و ئه‌نجامێ گشتپرسیا وان نه‌خێر بوو، دده‌مه‌كیدا شانه‌شینا ئێكگرتیا به‌ریتانیا هه‌موو ده‌مان دژی جودابوونا هه‌رێمێن خوه‌ بوو، لێ ئه‌وان گوه نه‌دا حكومه‌تا مه‌ركه‌زی ،سه‌ره‌رای وێ یه‌كێ ئه‌وان زۆر جاران ریفڕاندوَم سازكریه‌ و ده‌رئه‌نجامێن وێ بدلێ جووداخوازان نه‌بوو، لێ ژبۆ بده‌ستڤه‌ئینانا سه‌رخوه‌بوونێ هه‌ر دبه‌رده‌وامیێ دابوون. ژبۆ به‌رچاڤ وه‌رگرتنا ئه‌زموونێن وان، چو ده‌ما نابیت ریفڕاندوَم بهێته‌ پاشخستن بۆ بده‌ستڤه‌ ئینانا ره‌زامه‌ندیا چه‌ند لایه‌نه‌كێن دبنه‌مادا دژی مافێن گه‌لێ مه‌ بن.
• ئێكه‌م جار ڕیفراندۆما سه‌رخوه‌بوونێ ل سالا 1817 هاتیه‌ ئه‌نجامدان و بۆ سه‌ده‌مێ سه‌ربه‌خوه‌بوونا چیلی ژ ئیسپانیا

30

گه‌له‌ك جاران لسه‌ر زارێ ده‌سته‌لاتدارێن تورك و فارس و عه‌ره‌ب وه‌كو دانپێدان ب پێشیلكرنا مافێن گه‌لێ كورد و درێژه‌دان بسیاسه‌تا داگیركارییا وان، مه‌ گوه ل وێ یه‌كێ دبیت كو سه‌رخوه‌بونا كوردستانێ ب ئێرشكرن بۆ سه‌ر وان بناڤ دكه‌ن، بۆ ڤێ مه‌به‌ستێ ژی دژی هه‌ر ده‌نگ و هه‌لوه‌سته‌كێ نه‌ته‌وه‌یی كه‌فتینه‌ پلانگیریان و تا نهو ژی دبه‌رده‌وامن. ئه‌ڤ هه‌لوه‌سته‌ ژی هه‌ر وه‌كو دهێته‌ دیتن هه‌لوه‌سته‌كێ دوژمنكاریه‌ و به‌رده‌وامیدانه‌ بسیاسه‌تا داگیركاریێ، لێ پسیارا گرنگ ئه‌وه‌: هه‌گه‌ر سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ و هه‌بوونا ده‌وله‌ته‌كا نه‌ته‌وه‌یی وه‌كو مافه‌كێ ره‌وا ئێرش بیت بۆ سه‌ر وان ئایا بۆچی ژێرده‌ستی و لبنپێكرنا مافێن گه‌لێ كورد ئێرش نینه‌ ژبوَ هه‌بوون و ماف و ئازادیێن نه‌ته‌وه‌یی یێن گه‌لێ كورد؟! ره‌نگه‌ ئه‌ڤ هه‌لوه‌ستێ دوژمنكاریێ تورك و فارس و عه‌ره‌بان ده‌مه‌كێ درێژبیت ب كوردان را راگه‌هاندبیت كو هه‌ر پێنگاڤه‌كا گه‌لێ كورد یا نه‌ته‌وه‌یی ب ئارمانج بزانیت، ئه‌و ڤێ یه‌كێ بۆ خۆه‌ بئێرش دزانن، هه‌گه‌ر وه‌ها نه‌بیت بسه‌دان ساله‌ وان كوردستان داگیرنه‌دكر و بهێز و كریارێن كومكوژی به‌رسڤا خواستێن ره‌وا یێن گه‌لێ كورد نه‌ددا ! لێ ئه‌وا جهێ پسیارێ و گومانێ ژی، هه‌لوه‌ستێ هنده‌ك حزب و لایه‌نێن كوردییه‌ كو بهزر و بوچوونێن وان ئه‌وه‌ پێویسته‌ ل پێش ئه‌نجامدانا پروسه‌یا ریفراندومێ و راگه‌هاندنا ده‌وله‌ته‌كا كوردی ره‌زامه‌ندییا تورك و فارس و عه‌ره‌بان بهێته‌ وه‌رگرتن، پسیار ل ڤێرێ ئه‌وه‌ چاوا تورك و فارس و عه‌ره‌ب ب هه‌بوونا داخوازه‌كا ڕه‌وا یا گه‌لێ كورد دێ قایل بن ل ده‌مه‌كی ئه‌و گه‌لێ كورد وه‌كو نه‌ته‌وه‌یه‌كا جاواز ژخوه‌ دزانن و هه‌بوونا كورد بئێرش بۆ سه‌ر هه‌بوونا خوه‌ دزانن!! چاوا ئه‌و دێ رازیبن گه‌لێ كورد وه‌كو هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌كا دی موماره‌سا هه‌بوون و ماف و ئازادییا خوه‌ بكه‌ت؟! یان ئه‌و حزب و لایه‌نێن كوردی ب چو میكانیزم و چاوا و كه‌نگی دكارن ره‌زامه‌ندیا ڤان داگیركه‌رێن سه‌رسه‌ختێن كوردستانێ بده‌ستڤه‌ بینن؟ سه‌روَك بارزانی دبێژیت: ریفرداندم یان گشتپرسیێ دێ كه‌ین و پێویسته‌ خه‌لكێ كوردستانێ بڕیارا خوه‌ه‌ بده‌ت ژ ماف و چاره‌نڤیسێ خوه‌، دوژمن چو تورك یان فارس یانژی عه‌ره‌ب دبێژن: پێنگاڤه‌كا ب ڤی شێوه‌ی ئێرشه‌ بۆ سه‌ر مه‌ و ئه‌م قه‌بولناكه‌ین، حزب و لایه‌نێن كوردی ئه‌وێن دژی سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ دبێژن: زه‌مینه‌سازی نه‌هاتییه‌كرن و هێشتا ده‌مێ گشتپرسیێ نه‌هاتییه‌، یانژی به‌هانه‌یێ ب ڤی بارودوَخێ نها دگرن ژبۆ مه‌به‌ستێن خوه‌یێن تایبه‌ت پێكولێ دكه‌ن ڤی كاری ئالوزبكه‌ن و دبێژن پێدڤییه‌ بارودوَخ ئاسایی ببیت، كورد د ناڤا ڤان هه‌رسێ بوَچوونێن جاواز دا دڤێت وێ بوَچوونێ هه‌لبژێریت كو ئه‌و بخوه‌ خودانێ وێ بیت، ئه‌ڤجا هه‌گه‌ر ئه‌وێ بوَچوونا ئێرشكه‌ر یا تورك و فارس و عه‌ره‌بان هه‌لبژێرین، ل وی ده‌می دڤێت چاڤه‌ریێ كاره‌كێ ب وی ره‌نگی بین كو د هزرا كه‌سێ دا نه‌بیت، ژ خوه‌ هه‌گه‌ر بوَچوونا وان حزب و لایه‌نان هه‌لبژێرین ئه‌وێن ب ناڤێ زه‌مینه‌ سازیێ و ئاساییكرنا بارودوَخی و توخیب بۆ داخوازی و ئامانجێن نه‌ته‌وه‌یه‌كێ ژێرده‌ست بهێته‌ دانان، ئه‌ڤه‌ بڕیار و چاره‌نڤیسێ نه‌ته‌وه‌یا مه‌ دبازنیێ به‌رژه‌وه‌ندیێن حزبیدا دێ هێنه‌ ئاسێكرن و حزب دێ زالبوونا خوه‌ سه‌پینیت، هه‌گه‌ر ژی بوَچوونا سه‌روَك بارزانی هه‌لبژێرین كو گشتپرسییه‌ و زڤڕینه‌ ژبۆ ڕا و داخوازییا خه‌لكی كو ملله‌ت د بن هه‌ر باره‌كی دا بڕیارا خوه‌ بده‌ت و هه‌موو حزب و بوچوونێن جاواز ژی دبازنه‌یێ كوده‌نگیێ و ئێكهه‌لوه‌ستیا نه‌ته‌وه‌ییدا دێ خرڤه‌كه‌ت.

website security