NO IORG
Authors Posts by جمعه‌ عه‌باس به‌ندي

جمعه‌ عه‌باس به‌ندي

جمعه‌ عه‌باس به‌ندي
6 POSTS 0 COMMENTS

115

دەسپێک:
دادگەھا ئیتحادی یا بلند: ل دووڤ دستوورێ عیراقێ یێ بەردەوام یێ سالا 2005، دەستەیەکا دادوەریە سەربەخوەیە ژ لایێ ـ دارایی وکارگێری ـ ڤە(1).
ھەروەسا دادگەە و دادوەر د سەربخوەنە چ دەستھەلات ل سەر وان و کارێن وان نینە ژبلی قانوونێ و نابیت چو دەستھەلاتەکا ـ سیاسی، ئاینی، جێبەجێکار، حزبی ـ مایتێکرنێ د داگەھێ دا بکەت یان کاروبارێن دادوەریێ (2)، گەلەک بسپۆری و دەسھەلاتێن گرنگ ب خوەڤە دگریت ژ وان ژی:
1ـ چاڤدێریکرن ل سەر دستووربوونا قانوون و رێنمایێن کار پێدھێتەکرن(3).
2ـ راڤەکرنا تێکستێن دستووری (4).
3ـ جوداکرنا ھەڤڕکیا ئەوێن د ناڤبەرا حوکمەتا ئیتحادی و حوکمەتێن ھەرێما (5).
ئێک: بریارێن دادگەھا بلندا ئیتحادی و گشتپرسی:
1ـ دووماھیا ھەیڤا ئکتۆبەرا 2017 د لێدوانەکێ دا بەردەڤکێ فەرمی یێ دادگەھا بلندا ئیتحادی ب رێز (إیاس الساموک) دەرباەی وێ سکالایا ھاتی بلندکرن بۆ دادگەھا بلندا ئیتحادی ل بن ژمارێن: (89،91،92،93/ ئیتحادی) کو د ناڤەرۆکا وێ دا ھاتیە، داواکرن ب حوکمدان ل سەر نەدەستوورییا گشتپرسیێ ئەوا 25/9/2017 ھاتی ئەنجامدان، بەرسڤا دادگەھا بلندا ئیتحادی ل سەر وێ سکالایێ: ((ئێکلاکرنا ڤی جۆرێ سکالایێ ل سەر ئاگەھدارکرنا لایەنێ دیتر رادوەستیت ئەوێ ھاتیە ئاگەھدارکرن ب رێیا نوونەرێن ھەرێما کوردستانێ ل ئەنجوومەنێ وەزیران کو دووماھی داکۆکی ل ریکەفتی 18/10/2017 بوو)). ھەوەسا د لایەکێ دی یێ بەرسڤێ دا دبێژیت: ((دادگەە نەشێت بۆچوونا خوە د دستووربوون یان نە دستووربوونا گشتپرسیێ دا بدەت ئەگەر د رێیا وان سکالاێن ئاماژەپێکری نەبیت، چونکی دانا بۆچوونا دەستپێکی بێ گوھداریکرنا لایەنێ دیتر ل گەل ھەبوونا ڤێ سکالایێ ھدڤدژی ل گەل ماددا (91/5) ژ یاسا (المرافعات المدنیە) (6) و ڕێرەوێن دادوەری یێن جێگیر ل دۆر پێگیریکرن ل سەر نەدانا ھیچ بۆچوونەکا دەستپێکی د ھەبوونا سکالان د ھەمان بابەت دا))، ب دەستەواژەکا دیتر: دادگەھا بلندا ئیتحادی رەفزا دانا بریارێ ب نەدەستوربوونا راپرسیا 25/9/2017 ل ھەرێما کوردستانێ دایە.
ئەگەرێ ڤێ چەندێ ژی زڤراندیە بۆ نەئامادەبوونا لایەنێ دیتر یێ سکالایێ کو ئەو ژی حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ یە ژبۆ گوھداریکرن و زانینا بۆچوونا وان راستەراست و ڤەبڕ ل سەر ناڤەرۆکا سکالایێ، ئەڤە وێ چەندێ دگەھینیت کو دادگەھا بلندا ئیتحادی دڤێت بزانیت کانێ پالدەر و نیازا حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ چ بوویە ژ ئەنجامدانا گشتپرسیا ل 25/9/2017 ژبۆ پشت راستبوون ل سەر، ئەرێ مەرەم جودابوون بۆ ژ دەولەتا عێراقی یان تنێ زانینا بۆچوونا ناڤخوەی یا خەلکێ ھەرێما کوردستانێ و دەڤەرێن ناکۆکی ل سەرە.
و ل سەر بنیاتێ ئاشکرابوونا ڤێ مەرەمێ دادگەھا بلندا ئیتحادی دێ بریارا خوە ل سەر بابەتێ سکالایێ دەت. ھەر وەکی دادگەھا بلندا ئیتحادی دبێژیت کو ئەو پەیڤ و بێژەیێن د دەمێ ھەوا راپرسیێ دا و پشتی وێ دھاتن گۆتن بێژەیێن درکەیینە ئانکو ھەلگرا پتر ژ ئێک واتایە ژ وێ ژی جودابوون.
2ـ ل رێکەفتی 6/11/2017 دادگەھا بلندا ئیتحادی بریارا خوە یا ئیتحادی ب ژمارە (122) دەرکر و تێدا ھاتیە چ تێکستێن دستووری نینن رێ بدەت بۆ جودابوونا ھەر پێکھاتەیەکی ل عێراقێ، ل دووڤ ماددێ (1) ژ دستوورێ کارپێکەر ئەوا تێدا ھاتی: ((ئەڤ دستوورە گرەنتیکرنا ئێک پارچەیا عیراقێ دکەت)).
ھەژیە بھێتە گۆتن: حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ د بەیاننامەکێ دا ل 14/11/2017 پێشوازی ل ڤێ راڤەکرنێ کر، بۆ زانین ڤێ بریارێ ب خوە ژی ئاماژە ب نەدستوربوونا ئەنجامدانا پرۆسا گشتپرسیێ ئەوا ل 25/9/2017 ھاتی ئەنجامدان ب شێوەکێ ئاشکرا نەکریە.
دو: حوکمەتا ھەرێمێ و دادگەھا بلندا ئیتحادی:
ل سەر بنیاتێ وێ چەندا ل سەری د ڤێ گۆتارێ دا ھاتی دیارکرن، نڤیسەری دبینیت: کو پێدڤی یە ل سەر حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ و ب تایبەت سەرۆک وەزیرێن ھەریما کوردستانێ رێزدار (نیچیرڤان بارزانی) ڤان خالێن ل خوارێ بەرچاڤ وەربگریت:
1ـ ھنارتنا شاندەکێ قانوونی یان نوونەرێن حوکمەتا ھەرێمێ بۆ دادگەھا بلندا ئیتحادی، ل سەر وێ سکالا ژلایێ ئەنجوومەنێ وەزیرێن عیراقێ یا ل بن ژمارێن (89،91،92،93/ ئیتحادی) ژبۆ دانا بۆچوونا خوە ل دۆر مەرەم و پالدەرێن ئەنجامدانا پرۆسا راپرسیێ ل 25/9/2017.
2ـ نڤیسەر دبینیت کو پێدڤی یە بۆچوونا حوکمەتا ھەرێمێ ب ڤی رەنگی بیت: مەرەم و پالدەر ژ ئەنجامدانا پرۆسا گشتپرسیێ ل 25/9/2017 وەرگرتنا بۆچوونەکا ناڤخوەی بوو، ژبۆ زانینا بۆچوونا خەلکێ ھەرێما کوردستانێ ل دۆر پەیوەندێن ئایندەی ل گەل کۆمارا عێراقا فیدرال، مەرەم ژێ جودابوون نەبوو ژ عێراقێ، بەلگە ژی بۆ ڤێ چەندێ ئەو داخۆیانیێن سەرکردیێن ھەرێمێ ددان ژ وان ژی سەرۆک (مسعود بارزانی) ـ خودێ بپارێزیت ـ کو مەرەم ژ پرۆسا گشتپرسیێ دەستنیشانکرنا سنۆران یان سەپاندنا کەتواری یان جودابوون نەبوو.
ب واتایەکا دیتر: حوکمەتا ھەرێمێ ڤیایە پرۆسا گشتپرسیێ ببیتە کلیلەک بۆ چارەسەرکرنا ھەمی کێشێن ھەلاویستی د ناڤبەرا ھەرێمی و حوکمەتا ئیتحادی دا.
3ـ ل سەر بنیاتێ ڤێ بۆچوونێ پێدڤی یە ل سەر دادگەھا بلندا ئیتحادی بریارێ بدەت کو پرۆسا گشتپرسیێ نە ژبۆ مەرەما دابەشکرنا عێراقێ و جودابوون بوو، لەوما ئەڤ پرۆسە یا گونجایە ل گەل تێگەە و روحێن دەقێن ئاینی و قانوونێن نێڤدەولەتی و دستوورێ کارپێکەر و ئەوا د دیباجەیا وێ دا ھاتی: ((پێگیریکرن ب ڤی دستووری ئێکگرتنا عێراقێ یا ئازاد گەل و خاک و سەروەریێ دپارێزیت)) بێ بچیتە تێگەھێ بەروڤاژی یێ ڤێ دەستەواژێ.
ب ڤێ چەندێ دێ گەھینە ڤان ئەنجامان:
ڕـ نەھەلوەشاندنا ئەنجامێن گشتپرسیێ ل دووڤ دستووری.
ب ـ داکۆکیکرن ل سەر ئێکپاچەیا عیراقێ و سەروەریا وێ.
ج ـ ڤەکرنا دەرگەھێ دانوستاندنێ د ناڤبەرا ھەولێر و بەغدا.
ل دووماھێی پێدڤی یە حوکمەتا ھەرێمێ و حوکمەتا فیدرال پێگیریێ ب بریارێن دادگەھا بلندا ئیتحادی بکەن (7) و ب ڤی ئەنجامی دێ گەھینە چارەسەریەکا ھەڤسەنگ د ناڤبەرا حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ و حوکمەتا فیدرال دا ب رێیا دادگەھێ، کو دێ بیتە بنگەھەکێ قانوونی بۆ ڤەکرنا دەرۆکان بۆ دانوستاندنێ د ناڤبەرا ھەردو لایەنان دا.
پەراوێز:
1ـ بەند (92) ژ دستوورێ کارپێکەر.
2ـ بڕگا ئێکێ ژ بەندا (19) و(88) ژ دستوورێ کارپێکەر.
3ـ برگا ئێکێ ژ بەندا (93) ژ دستورێ کارپێکەر
4 ـ برگا دووێ ژ بەندا (92) ژ دستورێ کارپێکەر
5 ـ برگاچارێ ژ بەندا (92) ژ دستورێ کارپێکەر.
6ـ لایجوز للمحاکم ڕو القاچی نڤر الدعوی فی الحالات الاتیە:
((إژا کان قد ڕفنی ڕو ترافع عن ڕحد الگرفین فی الدعوی ڕو کان قد سبق لە نڤرھا حاکماً ڕو خبیراً ڕو محکماً ڕو قد ڕدی شھادە فیە.[المادە 91/5 من قانون المرافعات المدینە العراقیە رقم 63 لسنە 1969 المعدل].
7ـ ((قرارات المحکمە الإتحادیە العلیا باتَە وملزمە للسلگات کافە))[بەندا (94) ژ دستوورێ کارپێکەر].

14

رێسایێن گه‌ردوونى یان قانوونێن سروشتی: ئه‌و بنه‌مانه‌ ئه‌وێن ژیان و بۆنه‌وه‌ر ل دووڤ سیسته‌مه‌كێ گونجاى، هه‌میشه‌ى، هشیارى، گونجاى د گه‌ل زكماكیا (فگرى) مرۆڤى و ژ به‌رچاڤترین ڤان قانوون و رێسایا:
1ـ كاركرنا عه‌قلى.
2ـ دادى و (الانصاف).
3ـ شۆرا و یه‌كسانی.
4ـ بها و ره‌وشت.
5ـ نووكرن و چاكسازى.
بۆ زانین ئه‌گه‌رى ده‌سپێكى و سه‌ره‌كى بۆ ژناڤچوون و دناڤئێكداچوونا ده‌وله‌ت ونه‌ته‌وه‌یان (الامم) و گه‌ل و شارستانیه‌تێن كه‌ڤن و نوو. نه‌چه‌سپاندنا ڤان یاسایایه‌ د سیسته‌مێن خوه‌ یێن سیاسی وجڤاكى و ئابوورى و ئاسایشێ دا، به‌لكو به‌روڤاژى ئه‌ڤ رێسایه‌ هاتینه‌ گوهۆرین ب هنده‌ك رێسایێن زیاندار، مینا گوهۆرینا رێسایا كاركرنا عه‌قلی ب سڕكرن و ئێخستن ژ هزركرنێ. و رێسا داد و (الانصاف) ب سته‌مكاری و به‌رزه‌كرنا مافان و رێسایا شۆرا و یه‌كسانیێ ب دكتاتۆریه‌ت و نكۆمى. رێسایا بها و ره‌وشتان ب به‌ره‌لایی و د ناڤئێكداچوونا ره‌وشتى و رێسا نووكرن و چاكسازیێ ب ڤه‌مان (ركود) و گه‌نده‌لیێ.
جهێ ئاماژه‌كرنێ یه‌ كو په‌یامداربوون ب ڤان پره‌نسیپ و رێسایان ل سه‌ر هه‌ردو ئاستێن فه‌رمى و جڤاكى وه‌كر كو هنده‌ك ده‌وله‌ت وه‌كو سۆپرمانى ژبن كاڤلا ده‌ركه‌ڤتن و چ گه‌هشتن ب كاروانێ ده‌وله‌تێن هه‌ڤچه‌رخ مینا: یابان، سنگافۆرا، مالیزیا، كۆریا باشۆرى.
له‌ورا ل سه‌ر لایه‌نێن په‌یوه‌ندار ئه‌وێن دخوازن جێگیربوون و پێشكه‌فتن و خوه‌شی و گه‌شه‌كرن و ئاڤاكرن بكه‌ڤیت د ناڤ وه‌لات و هه‌ڤوه‌لاتیان دڤێت ڤان رێسایا بكه‌نه‌ ژێده‌رێ سه‌ره‌كى بۆ ئاڤاكرنا سسته‌مێ ده‌وله‌تێ یێن ژێرخان و سه‌رخانه‌. دووڤ دا چاڤه‌ریی به‌رهه‌مى ماندیبوونا خوه‌ بكه‌ن ئه‌وا دێ شینبیت وه‌كو داره‌كا به‌رهه‌مدار كو ره وریشالێن دكویربن و تایێن وێ ل به‌ر ئاسمانابن
ل دووماهیێ ب كورتى: هه‌ر كه‌س و لایه‌نێ به‌رامبه‌ر یان فێككه‌فتنێ د گه‌ل ڤان ریسایێن گه‌ردوونى و یاسایێن سروشتى بكه‌ت دێ چاره‌نڤیسێ وێ به‌ر ب نه‌مانی و ئاڤابوونێ چیت خوه‌ ئه‌گه‌ر جیهان هه‌مى ب دل و گیان دگه‌ل دا بیت.

5

ده‌سپێك: به‌رى ده‌ست ب نڤێسنێ بهێته‌كرن، دڤێت پێناسا گشتپرسیێ بكه‌ین ئه‌و ژى: ئێخستنا بابه‌ته‌كێ گشتیه‌ به‌ر ده‌نگدانێ ب مه‌ره‌ما بده‌ستڤه‌ئینانا باوه‌ریا هه‌ڤوه‌لاتیان، ئه‌ڤه‌ ژى به‌روڤاژى پرۆسا هه‌لبژارتنایه‌ ژ لایێ ناڤه‌رۆكێڤه‌، چونكو پرۆسا به‌ربژێكرنێ: هه‌لبژارتنا هنده‌ك پارت و كه‌سایه‌ ـ باش و خراب ـ دكه‌ڤنه‌ د هه‌ڤركیێ دا ب مه‌ره‌ما سه‌ركه‌فتن و بده‌ستڤه‌ئینانا مه‌زنترین ژمارا كورسیان.
نوكه‌ دا بزڤرینه‌ ل سه‌ر ناڤه‌رۆكا بابه‌تى و چه‌ند پرسیاران بێخینه‌ ل به‌ر دانوستاندنێ:
1ـ ئه‌رێ پرۆسا ڕاپرسیێ د خودێ خوه‌ دا خرابیه‌كا ڕه‌هایى یه‌؟ به‌رسف نه‌خێر.
2ـ ئه‌رێ به‌رژه‌وه‌ندیا وه‌لاتێن دژى راپرسیێ باشیه‌كا ڕه‌هایى یه‌؟ به‌رسف نه‌خیر.
3ـ ئه‌رێ ته‌رازویا راستیا گشتپرسیێ گرێداى ده‌م و جهایه‌؟ به‌رسف نه‌خێر.
4 ـ ئه‌رێ شاشیێن د هه‌لبژارتنا ئامراز دایه‌ یان چه‌سپاندنا نجامایه‌؟
ژ نڤێسنا ل سه‌رى دیاردبیت كو هه‌ڤكێشه‌ ژ هه‌مى لایێن خوه‌ڤه‌ یا رێژه‌ی یه‌، و هه‌ر تشته‌كێ رێژه‌ی بیت د ناڤه‌رۆكا خوه‌دا هه‌لگرا رێژه‌كا هه‌ڤدژه‌، و ژ به‌ر كو راستى یا جێگیره‌ (گشتپرسی) و به‌رژه‌وه‌ندى د لڤۆك و ب زوێنه‌رن (وه‌لات)، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ لۆژیك دبێژیت: ئاڤاكرن ل سه‌ر شه‌نگسته‌كێ جێگیر باشتره‌ ژ ئاڤاكرنێ ل سه‌ر لڤۆكان و ستراكچه‌را ـ سه‌رخانه‌ و ژێرخانه‌ ـ پێدڤی ب ئامرازێن دروست و شه‌رعینه‌، ژبه‌ر كو گشتپرسی مافه‌كێ خۆرستى یه‌ ل دووڤ پره‌نسیپێن مافێن چاره‌نڤیس، له‌وما نه‌گونجاندنا گشتپرسیێ ل گه‌ل ده‌م و جهان نابیته‌ به‌هانه‌ كو تو ئه‌نجامێن وێ سڕبكه‌ى یان بهه‌لوه‌شینى یان پووچه‌ل بكه‌ى، چونكى ئه‌نجام دێ د ئه‌رێنی بن، یان نه‌رێنی بن نه‌ دێ هێنه‌ ژناڤبرن یان پووچه‌لكرن یان هه‌لوه‌شاندن.
ل دووماهیێ دێ بێژین:
1ـ ئه‌وا نوكه‌ هه‌رێما كوردستانێ تووشدبیتێ ژ لایێ ـ ناڤخوه‌یی و ده‌ره‌كی ڤه‌ ـ د میانا سه‌پاندنا سزایێن ئابوورى و دارایی و كارگێرى و سیاسی و له‌شكرى دا ژ ئه‌نجامێ پرۆسا گشتپرسیێ گه‌له‌ك مه‌زنتره‌، ئه‌وا پرۆسا ئه‌م دشێن چارچووڤێ وێ یێ گشتى دیار بكه‌ین كو وه‌رگرتن و زانینا بۆچوونا گه‌لێ كوردستانێ بوویه‌ و نه‌یا ئاراسته‌كری بوو، بۆ هیچ لایه‌نه‌كى، به‌لگه‌ ژى بۆ ڤێ چه‌ندێ پشتبه‌ستنه‌ ل سه‌ر گۆتنێن سه‌ركردێن هه‌رێمێ، ده‌مێ دگۆت: گشتپرسی نه‌ بۆ ده‌ستنیشانكرنا سنۆرانه‌ یان ئێكلاكرنا ده‌ڤه‌رێن هه‌ڤڕكى ل سه‌ره‌، ل گه‌ل به‌رهه‌ڤیا هه‌رێمێ بۆ دانوستاندنێن ریشالی ل گه‌ل حوكمه‌تا ئیتیحادى ژبۆ چاره‌سه‌ركرنا هه‌مى كێشه‌ و هه‌ڤڕكى و ناكۆكیێن هه‌لاویستى و ل سه‌ر ئێككۆمبووى د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدا دا و ل سه‌ر هه‌مى بابه‌تان: گاز و غاز و ماددێ (140) ژ دستوورێ سالا 2005، له‌وما ژى كارڤه‌دانا به‌غدا و پایته‌ختێن وه‌لاتێن جیران پتربوو ژ ئه‌نجامدانا گشتپرسیێ، چونكى كارێن ڤان وه‌لاتان و حوكمه‌تا ئیتیحادى دكه‌ڤیته‌ ل ژێر هه‌ولا ژ ناڤبرنا ئه‌زموونا هه‌رێمێ و ده‌سهه‌لاتێن وێ یێن دستوورى.
1ـ پرۆسا گشتپرسیێ د كاكلك و ناڤه‌رۆكا خوه‌دا پێنگاڤه‌كه‌ بۆ بلندكرن و پێشڤه‌برنا گه‌ل و مرۆڤان به‌ر ب باشتر، چونكو گشتپرسی ئامرازه‌كه‌ بۆ ئاڤاكرنا دوله‌ته‌كا سڤیل و هه‌ڤچه‌رخ، ده‌وله‌ت ژى ئامرازه‌ بۆ چه‌سپاندنا دستوور و قانوون، دستوور و قانوون ژى ئامرازن بۆ چه‌سپاندنا ماف و ئه‌ركان، ماف و ئه‌رك ژى ئامرازن بۆ چه‌سپاندنا ب بها و خه‌لاتكرنا مرۆڤانه‌ ل دووڤ ئایه‌تا پیرۆز: ((ولقد كرمنا بنی ادم)) [الاسرا‌و:70]، و خه‌لاتكرنا مرۆڤى = چه‌سپاندنا خودێ مرۆڤیه‌.

9

یا پیدڤی بوو ل سه‌ر كۆمسیوونا هه‌لبژارتن و راپرسیێ ل هه‌رێمێ پشتى پێداچوون ل سه‌ر تانه‌لیدانێ ئه‌وێن بۆ هاتینه‌ ئاراسته‌كرن ل دۆر پرۆسا ده‌نگدانێ و په‌سه‌ندكرنا ئه‌نجامێن ریفراندۆمێ و ژنافبرن یان دوباره‌كرنا وێ ـ وه‌كى دۆخێن سه‌ختكرن ـ و پاشی هنارتنا وان بۆ جڤاتا بلند یا دادوه‌ری ل هه‌رێمێ بۆ په‌سه‌ندكرنا ئه‌نجامێن دووماهیێ و هنارتنا وان بۆ لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار ـ حوكمه‌ت ـ ژبۆ مه‌ره‌ما كارپێكرنێ.
ژ به‌ر ڤی بارودۆخێ هه‌ستیار ئه‌وا هه‌رێما كوردستانێ و عیراق و ده‌ڤه‌ر تێدا دبۆریت، پێدڤى بوو حوكمه‌تا هه‌رێمێ ل گه‌ل په‌رله‌مانێ كوردستانێ ـ خودێ ژیێ وى درێژبكه‌ت ـ كۆمببیت ژبۆ كفتوگۆكرن ل سه‌ر چاوانی و میكانیزما كاركرن ب ئه‌نجامێن راپرسیێ.
ل به‌ر رۆناهیا خواندنا روودان و ئه‌و فشارێن نێڤده‌وله‌تی و هه‌رێمی و ناڤخوه‌ی دا كاره‌كێ لۆژیكی بیت هه‌ردو ب هه‌ڤرا گه‌هشتبان بریارا سڕكرن (تجمید) یان هه‌لپه‌سراندنا ئه‌نجامێن ریفراندۆمێ بۆ ماوه‌كێ ده‌ستنیسانكرى ب مه‌ره‌ما دانا ده‌لیڤه‌كێ ب دباوماتكار و لایه‌نێن دانوستاندكاره‌ د ناڤبه‌را حوكمه‌تا هه‌رێمێ و حوكمه‌تا ئیتحادی بۆ دیتنا رێكێن سه‌ركه‌تن و باوه‌رپێكرى بۆ چاره‌سه‌ركرنا كێشه‌ و ناكۆكیێن هه‌لاویستی د ناڤبه‌را هه‌ردو لایانان دا ل دووڤ به‌ندێن دستووری و روحا وى.
كه‌ واته‌ ژ لایێ یاسای ڤه‌، نابیت حوكمه‌تا هه‌رێمێ ب تنێ رێكێ ب خوه‌ بده‌ت ژبۆ سركرنا ئه‌نجامێن ریفراندۆمێ بێ زڤرین بۆ په‌رله‌مانێ كوردستانێ ـ پێدڤی بوو هه‌ردو لایه‌ن حوكمه‌ت و په‌رله‌مان ـ ب هه‌ڤرا داكۆكی و فۆكسا خوه‌ خستبا سه‌ر ناڤه‌رۆكا ریفراندۆمێ بێ ده‌ستكرن د فۆرمێ وێ دا.
ب واتایه‌كا دیتر پێدڤی بوو ل سه‌ر هه‌ردوكا ـ حوكمه‌ت و په‌رله‌مان ـ پێكڤه‌ گۆتبا: ئارمانج ژ ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ ژبۆ زانینا بیرورایێن خه‌لك و گه‌لێ كوردستانێ بوویه‌، ل دۆر ئایندێ په‌یوه‌ندیكرنا هه‌رێمێ ب عیراقێ ڤه‌ و سه‌ربخوه‌یا وێ، ئانكو پرۆسا راپرسیێ ژبۆ ناڤخوه‌یبوو، نه‌ ئاراسته‌ى هیچ لایه‌نه‌كێ دیتر بوو، ب ڤى ده‌سته‌واژه‌ى هه‌می به‌هانه‌یه‌ك د ده‌ستێ حوكمه‌تا ئیتحادی و هێزین وێ یێن سیاسی دا كه‌ڤن. بۆ زانین ئه‌ڤ تێكئالۆزى و ڤێككه‌فتنا قانوونی و فیقهی ژ ئه‌نجامێ نه‌بوونا یاسایه‌كا تایبه‌ته‌ ژ لایی په‌رله‌مانێ كوردستانی ل دۆر ئه‌نجامدانا راپرسیێ ل هه‌رێما كوردستانێ بوویه‌.

48

یا ئاشكرایه‌ بو هه‌ر كه‌سه‌كێ پیجه‌ك ژ قانوونا دستوری خاندبیت دێ بو ئه‌وی دیار بیت كو شێوازێ هه‌لبژارتنا سه‌رۆكێ وه‌لاتی یان ده‌ستنیشانكرنا ده‌ستهه‌لاتێن وی، دێ دناڤ ده‌ستورێ وی وه‌لاتی دا هێته‌ دیاركرن، هه‌روه‌سا شێواز و ده‌ستهه‌لاتێن جڤاتا وه‌زیران و ده‌ستهه‌لاتا دادوه‌ریێ ژی.
ئه‌ڤ چه‌نده‌ ڤێ دیاردكه‌ت كو چێنابیت ب رێكا قانوونه‌كا سرۆشتی – قانون عادی- ژ په‌رله‌مانی شێواز و ده‌ستهه‌لاتێن ڤان ده‌ستهه‌لاتان بێنه‌ دیاركرن یان ره‌نگێ سیسته‌مێ سیاسی بهێته‌ دانان، چنكو رۆخسار و ناڤه‌رۆكا ڤان قانوونان گه‌له‌ك یا ب ساناهیه‌ بهێنه‌ گهورین و راستڤه‌كرن و زێده‌كرن، ژبه‌ر كو تنێ پێدڤی ب رێژا قانوونی یا ئه‌ندامێن په‌رله‌مانی دبیت.
ئه‌ڤه‌ ژی ره‌نگه‌كێ نه‌ ئارامیێ و نه‌سه‌قامگیریێ دناڤ سیسته‌مێ سیاسی و دناڤ جڤاكی دا ژی په‌یدا دكه‌ت. ئه‌ڤێ چه‌ندێ ژی مه‌ترسیێن خۆ یێن هه‌ین چ ژ لایێ ئابوری و به‌رهه‌مئینانێ ڤه‌ یان ژ لایێ سیاسی و جڤاكی ڤه‌ یان ل سه‌ر ئاستێن ده‌رڤه‌.. .. هتد.
ئه‌رێ ماده‌م ئه‌ڤه‌ د رێ دایه‌، بوچی ئه‌ڤ لایه‌نێن سیاسی داخازا ڤێ چه‌ندێ دكه‌ن. كو شێوازێ هه‌لبژارتنا سه‌رۆكی و ده‌ستهه‌لاتێن وی دناڤ به‌رله‌مانێ كوردستانێ دا بهێته‌ ئێك لاكرن. و بێی خۆ بگرن تا ده‌ستورێ هه‌رێما كوردستانێ ڤان جۆره‌ بابه‌تا دیار و جودا كه‌ت.
به‌رسڤ دێ ئه‌ڤا خوارێ بیت:
بشتی لژنا قانوونی راپورتا خو بلند كری بو سه‌روكاتیا په‌رله‌مانێ كوردستانێ و ئه‌و پرۆژه‌ یاسا ئه‌وێن هاتینه‌ فرێكرن ژ هه‌ر چوار لایه‌نێن سیاسی ڤه‌ : ( گوران، یه‌كێتی، یه‌كگرتوو، كومه‌ل)و هاتینه‌ دارێشتن و به‌رهه‌ڤكرنا د پرۆژه‌ یاسایه‌كێ دا و هاتیه‌ ئاماده‌كرنا بۆ خاندنا دووێ. .. .. .. پشتی خاندنا ڤی پرۆه‌ یاسایێ بۆ مه‌ ئه‌ڤ خالێن ل خوارێ هاته‌ ئاشكراكرن:
• ڤان چوار لایه‌نێن سیاسی دڤێت پوستێ كورسییا سه‌رۆكاتییا هه‌رێما كوردستانێ گرێده‌ن ب پوستێ كورسییا سه‌روكاتییا ئه‌نجومه‌نێ وه‌زیران و سه‌روكاتیا په‌رله‌مانێ كوردستانێ ڤه‌.
چونكو ئه‌و رێژا وان دانای بۆ هه‌لبژارتنا سه‌روكێ هه‌رێمێ دناڤ په‌رله‌مامانی دا 2/3 دوو ل سه‌ر سێ هیچ لایه‌نه‌ك نه‌شێت بده‌ست خوه‌ڤه‌ بینیت دناڤ په‌رله‌مانی دا یان د هه‌ر هه‌لبژارتنه‌كا گشتی دا.
• ئانكو ئه‌و لایه‌نێ دڤێت پوستێ سه‌رۆكێ هه‌رێمی ب ده‌ست خوڤه‌ بینیت پێدڤی یه‌ (74) ده‌نگێن په‌رله‌مانتاران بده‌ست خۆڤه‌ بینیت، ئه‌ڤه‌ ژی مه‌حاله‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر پێج لایه‌نێن سیاسی خوه‌ نه‌كه‌نه‌ ئێك (پارتی، گوران ، ئێكه‌تی، یه‌كگرتوو، كومه‌ل) یان ب كێماتی هه‌رسێ لایه‌نێن سه‌ره‌كی.
ئه‌ڤه‌ ژی وێ چه‌ندێ رادگه‌هینیت كو هه‌ر ژ ده‌ستپێكا پرۆژێ سیاسی یێ پێكئینانا هه‌ر حكومه‌ته‌كێ پێدڤی ب سازانه‌كا سیاسی نه‌ كو هه‌می لایه‌نێن سیاسی یێن هه‌رێمێ د ناڤ دا بن.
• یا خویایه‌ كو چ سازان ژی بێ به‌رامبه‌ر ناهێنه‌ دورستكرن، ئانكو هه‌ر ژ ده‌ستپێكێ دڤێت كورسێن هه‌رسێ سه‌رۆكاتیا بهێنه‌ دابه‌شكرن، بۆ نموونه‌: سه‌رۆكێ هه‌رێمێ بۆ پارتی و سه‌رۆكێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆ ئێكه‌تیێ، و سه‌رۆكێ په‌رله‌مانی بۆ گوران.
• داكو ئێكگرتوو و كومه‌ل ژی رازیببن جێگرێ سه‌روك وه‌زیران و جێگرێ سه‌روكێ په‌رله‌مانێ بۆ وان بهێته‌ دانان، چێدبیت ژی پوستێ سكرتێرێ په‌رله‌مانی بۆ توركمانان یان كرستیانان بهێته‌ دان.
• ماده‌م سه‌روكێ هه‌رێمێ دێ دوو جێگر هه‌بن هه‌روسا سه‌روكێ ئه‌نجومه‌نێ وه‌زیران ئه‌ڤه‌ ژی دێ بیته‌ جهێ دانوستاندنێ دناڤبه‌را هه‌رسێ لایه‌نێن سه‌ره‌كی دناڤ په‌رله‌مانێ كوردستانێ دا.
• ب ڤی ره‌نگی ئه‌ز نابینم دستوره‌ك بۆ هه‌رێمێ بهێته‌ نڤیسین ئه‌گه‌ر قانوونه‌كا ب ڤی شێوه‌ی ل په‌رله‌مانێ كوردستانێ بهێـته‌ په‌سندكرن.
ل دووماهیێ دیاردبیت كو پروژێن ڤان هه‌ر چوار لایه‌نێن سیاسی: (گوران، ئێكه‌تی، یه‌كگرتوو، كومه‌ل) نه‌ بو چاكسازییا پرۆسا سیاسی یه‌ ل هه‌رێما كوردستانێ هه‌روه‌سا نه‌ بو ده‌ستانیشانكرنا سیسته‌مێ په‌رله‌مانی یه‌ وه‌كی د راگه‌هاندنێ دا پتر ژ دوو هه‌یڤایه‌ به‌رده‌وام دهێته‌ گوتن.
به‌لكو مه‌ره‌ما وان یا دورست ژ بۆ دابه‌شكرنا ده‌ستهه‌لاتێ یه‌ ل هه‌رێما كوردستانێ ب ره‌نگه‌كێ دی.
* ماسته‌ر ب فقهێ به‌راورد ب قانوونێ و قوتابیێ دكتورایێ

155

-خاندنه‌كا شروڤه‌كاری ، سه‌رژمێریاری –
ده‌سپێك:
رێكه‌فتی 21/9/2013 كومسیونا بلند یا سه‌ربه‌خویا هه‌لبژراتنان ل عێراقێ رابو ب ئه‌نجامدانا هه‌لبژترتنێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ- عێراق، كو د ڤێ پروسا دیموكراتی دا (19) قه‌وارێن سیاسی پشكداری تێدا كر كو (1139) پالێوراو ب خوه‌ڤه‌ گرتبوون و ڤان پالێوراوان هه‌ڤركی ل سه‌ر (100) كورسیێن په‌رله‌مانی دكرن.
د هه‌مان ده‌م دا (5) قه‌وارێن توركمانی كو (25) پالێوراو ب خوه‌ڤه‌ گرتبوون هه‌ڤركی ل سه‌ر (5) كورسیێن كوتا توركمانا دكرن. دیسان (3) قه‌وارێن كرستیانی كو (15) پالێوراو ب خوه‌ڤه‌ دگرتن و هه‌ڤركی ل سه‌ر (5) كورسیێن په‌رله‌مانی یێن كلد و ئاشور وسریانا دكر. هه‌روه‌سا (4) به‌ربژارێن ئه‌رمه‌ن هه‌ڤركی ل سه‌ر وێ كورسییا بو ئه‌رمه‌نا هاتییه‌ ده‌ستنیشانكرن دكر.
د ئه‌ڤا بوری دا دیاردبیت كو په‌رله‌مانێ كوردستانێ ژ (111) كورسیا پێكدهێت، (100) ژ وان بۆ قه‌ورارێن سیاسیێن كوردستانی و (11) ژ وان بو كوتا توركمان و ئه‌رمه‌ن و كرستیانانه‌.

خالا ئێكی:
رێكه‌فتی 2/10/2013 كومسیونا بلند یا سه‌ربه‌خویا هه‌لبژارتنا ل عێراقێ، ل هه‌ولێرا پایته‌خت ئه‌نجامێن هه‌لبژارتنا په‌رله‌مانێ كوردستانێ راگه‌هاندن ئه‌وێن 21/9/2013. و ب ڤی ره‌نگێ ل خارێ بوو:

ز ناڤێ قه‌وارێ سیاسی                  ژمارا ده‌نگا           ژمارا كورسیا
1 پارتی دیموكراتی كوردستان          743984                   38
2 بزاڤا گوران                                    476736                   24
3 یه‌كێتی نشتمانی كوردستان         350500                   18
4 یه‌كگرتوو ئیسلامی كوردستان       186741                   10
5 كومه‌لا ئیسلامی كوردستان          118574                    6
6 بزاڤا ئیسلامی ل كوردستانێ         21834                     1
7 پارتا سوشالیستا دیمقراتا كوردستان 12501                  1
8 لیستا ئازادی                                  12392                    1
9 لیستا ئاراسته‌ی سیه‌م                   8681                     1
سه‌رجه‌م:                                        1931943                100

و ئه‌نجامێن كورسیێن كوتا توركمان و كرستیانا ب ڤی ره‌نگی ل خارێ بوو:
1- توركمان:
ز ناڤێ قه‌وارێ سیاسی                            ژمارا ده‌نگا                  ژ. كورسیا                    سه‌ركه‌فتی لیستێ
1 گوران و نوێبوونه‌وه‌ی توركمان                     774                            1                        محمد سعدالدین انور(365ده‌نگ)
2 لیستی هه‌ولێری توركمان                       983                              1                      ماجد عوسمان توفیق(369ده‌نگ)
3 به‌ره‌ی توركمانی عێراقی                        1436                            1                       ئایدن معروف سلیم(733ده‌نگ)
4 لیستی پێشكه‌وتنی توركمان                  3685                            2                     جوده‌ جرجیس له‌تیف (1825ده‌نگ)
مونی نبی نادر(1053ده‌نگ)
سه‌رجه‌م                                                  7420                            5                    4345 ده‌نگێن سه‌ركه‌فتیا.

2- كرستیان :

ز    ناڤێ قه‌وراێ سیاسی                        ژ. ده‌نگا                كورسی             سه‌ركه‌فتێ لیستێ
1     ابناء النهرین                                        812                         1              سرود سلیم متی(493 ده‌نگ)
2      لیستا ئه‌لرافیده‌ین                             3120                        2             یعقوب كوركیس یاقو (1573ده‌نگ)
لینا عزریا بهرام(535ده‌نگ)
3      كوما كلدان و سریان و ئاشوری           5161                        2              وحیده‌ یاقو قرمز (2517ده‌نگ)
كمال یلد مرقص(1466ده‌نگ)
سه‌رجه‌م                                                  9093                       5               6509 ده‌نگێن سه‌ركه‌فتیان
یه‌روانێت نیسان ماركوس(ئه‌رمه‌ن) 316 1 یه‌روانێت نیسان ماركوس(316ده‌نگ)

ژ ڤان هه‌ردوو خشتێن بوری دیاردبیت:
1- چار قه‌وارێن توركمانان (5) كورسیێن په‌رله‌مانی ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌ ب (7420) ده‌نگان به‌لێ هه‌ر پێنج سه‌ركه‌فتیێن وان بتنێ (4345) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌.
2- هه‌ر سێ قه‌وارێن كرستیانا ژ (ئاشوریان و كلدان و سریان) پێنج كورسیێن په‌رله‌مانی ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناین ب (9093) ده‌نگا، به‌لێ هه‌ر پێنج سه‌ركه‌فتیێن وان (6509) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌.
3- هه‌رچوار پارلێوراوێن ئه‌رمه‌نا (798) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌، به‌لێ پالێوراوی سه‌ركه‌فتی ب تنێ (316) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌.

خالا دووێ : ئه‌و لیستێن د هه‌لبژارتنا دا سه‌رنه‌كه‌فتین:

ز          ناڤێ قه‌وارێ سیاسی              ژمارا ده‌نگا              ژمارا كوسیا
1   پارتا پارێزگاری كوردستان                   1870                         0
2 چاكسازی و گه‌شه‌پیدان                     1183                         0
3 لیستی ئاینده‌                                   3630                           0
4 یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌ی دیموكراتی كوردستان 1355                       0
5 په‌ریشان و هه‌ژاران                             57                             0
6 پارتی چاره‌سه‌ری دیموكراتی كوردستان 3125                     0
7 حزبی رزگاری كورستان                       132                          0
8 مافی گه‌ل                                        1728                         0
9 لیستی مافه‌كان خه‌لكی كوردستان 1411                           0
10 لیستی سه‌ربه‌خوان                       632                            0
سه‌رجه‌م:                                       15152                            0
بزاڤا دیموكراتی یا توركمانی              542                             0

خالا سیێ:
ئه‌و ده‌نگێن دروست یێن هاتینه‌ هژمارتن ژ لایێ كومسیونا بلند یا سه‌ربه‌خویا هه‌لبژارتنا ل عێراقێ گه‌هشتبوونه‌ (1947095) ده‌نگان. پشتی هاتییه‌ دابه‌شكرن ل سه‌ر (100) كورسیێن په‌رله‌مانی بهایێ هه‌ر كورسیه‌كا په‌رله‌مانی گه‌هشته‌(19522) ده‌نگان.
ب ڤێ چه‌ندێ دشێن بێژین هه‌ر پالێوراوه‌كێ ده‌نگێن وی نه‌گه‌هشتبنه‌ بهایێ ل سه‌ری دیاركری كو نیسابێ قانونیێ كورسیه‌ ئه‌و پالێوراو یێ ب ده‌نگێن قه‌وارێ خوه‌ سه‌ركه‌فتی نه‌ ب ده‌نگێن خوه‌ یێن تایبه‌ت.
پشتی دیفچوون ل سه‌ر وان ناڤێن سه‌ركه‌فتی هاتی كرن دیاربوو كو ته‌نها ئه‌ڤێن ل خوارێ شیاینه‌ رێژا یاسایی یا ده‌نگان ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ بینن.
ز ناڤ ریًژا ده‌نگا لایه‌نێ سیاسی
1 جمال عوسمان كارسول رحمان 28768 پارتی
2 بیار تاهر سعید دیوالی 28591 پارتی
3 ئومێد خوشناو 26465 پارتی
4 بشار مشیر اسماعیل 23780 پارتی
5 دلشاد شعبان عبالغفار 22066 پارتی
6 علی حه‌مه‌ صالح 140027 گوران
7 یوسف محمد صادق 39922 گوران
8 شیركو حه‌مه‌ ئه‌مین 31004 گوران
9 بیستون فایق محمد 19641 گوران
10 كنعان نجمدالدین احمد 76994 یه‌كگرتوو
11 عمر صالح عمر فارس 31050 یه‌كگرتوو
سه‌رجه‌م: 468308

ئه‌ڤ خشته‌ دیار دكه‌ت كو تنێ (11) پالێوراو شیاینه‌ رێژا یاساییا (كورسی) بده‌ست خوڤه‌ بێخن، ئه‌ڤه‌ ژی وێ چه‌ندێ رادگه‌هینیت كو (89) به‌ربژارێن دی ب ده‌نگێن لیستا قه‌وارێن خوه‌ یێن سیاسی ده‌ركه‌فتینه‌ نه‌ ب ده‌نگێن خوه‌.
هه‌روه‌سا دیاردبیت كو چ به‌ربژارێن نوكه‌ دناڤ په‌رله‌مانی دا چ سه‌ر ب یه‌كێتی نشتیمانی ڤه‌ یان سه‌ر ب كومه‌لا ئیسلامی ڤه‌ یان بزاڤا ئیسلامی یان پارتا سوشیالیستا دیموكراتا كوردستانێ ڤه‌ یان لیستا ئازادی ڤه‌ یان لیستا ئاراستا سیێ سه‌رنه‌كه‌فتینه‌ ب ده‌نگێن خوه‌ یێن تایبه‌ت ئانكو بووینه‌ ئه‌ندامێن په‌رله‌مانی ب ده‌نگێن قه‌وارێن خوه‌ یێن سیاسی.
ژبه‌ر ڤێ چه‌ندێ ئه‌م دشێن بێژین كو (89) په‌رله‌مانتار پتر نوێنه‌رێن قه‌بارێن خوه‌ یێن سیاسینه‌ نه‌ك نوێنه‌رێن خه‌لكێ كوردستانێ نه‌.

خالا چوارێ:
ده‌نگێن قه‌وارێن سه‌ركه‌فتی به‌رامبه‌ر ده‌نگێن به‌ربژارێن سه‌ركه‌فتی:
ز ناڤێ قه‌وارێ سیاسی ژ. ده‌نگا ژ. كورسیا ژ. ده‌نگێن سه‌ركه‌فتیان
1 پارتی دیموكراتی كوردستان 743984 38 452306
2 بزاڤا گوران 476736 24 336243
3 ئێكه‌تی نشتمان كوردستان 350500 18 111427
4 یه‌كگرتووی ئیسلامی 186741 10 131443
5 كومه‌لا ئیسلامی 118574 6 40466
6 بزاڤا ئیسلامی 21834 1 2740
7 پارتا شوشالیست 12501 1 3757
8 لیستا ئازادی 12392 1 1822
9 ئاراستا سیێ 8681 1 2033
سه‌رجه‌م 1931943 100 1082227
د ڤی خشته‌ی دا دیار دبیت كو هه‌ر (100) به‌ربژارێن سه‌ركه‌فتی ژ هه‌می لیستا دبیته‌(1082227)، ئه‌گه‌ر بهێن ڤێ ژمارێ دابه‌ش بكه‌ینه‌ ل سه‌ر نیسابێ ئێك كورسیا په‌رله‌مانی ئه‌وا ژ لایێ كومسیونا بلند یا سه‌ربه‌خوه‌یا هه‌لبژارتنا ل عێراقێ كو (19522) ده‌نگ بوون. دێ ئه‌نجام ب ڤی ره‌نگی دیاربن:
1082227 ÷ 19522 = 55 كورسی
و ل سه‌ر ئاستێ قه‌وارێن سیاسی دێ ئه‌نجام ب ڤی ره‌نگی بن:
ز ناڤێ قه‌وراێن سیاسی هاوكێشا دابه‌شكرنا ده‌نگا ل سه‌ر نیسابی (1 كورسی) ژمارا كورسیا
1 پارتی دیموكراتی 452306 ÷ 19522 23
2 گوران 336243 ÷ 19522 17
3 یه‌كێتی 111427 ÷ 19522 6
4 یه‌كگرتوو 131443 ÷ 19522 7
5 كومه‌ل 40466 ÷ 19522 2
6 بزاڤا ئیسلامی 2740 ÷ 19522 0
7 شوشالیست 3757 ÷ 19522 0
8 لیستا ئازادی 1822 ÷ 19522 0
9 ئاراستا سیێ 2033 ÷ 19522 0
سه‌رجه‌م 1082227 55
ژ ڤی خشتێ چووی بومه‌ دیاردبیت:
1- (45) كورسی ژ ژمارا كورسێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ یێت هاتینه‌ پڕكرن ب ده‌نگێن قه‌وراێن سیاسی یێن سه‌ركه‌فتی نه‌ ب ده‌نگێن به‌ربژارێن سه‌ركه‌فتی.
2- ئانكو رێژا ( 45 ژ سه‌دێ) ژ په‌رله‌مانێ كوردستانێ نوێنه‌راتیا قه‌وارێن سیاسی دكه‌ت نه‌ یا ده‌نگێن راسته‌قینه‌ یێن به‌ربژێرێن سه‌ركه‌فتی دكه‌ت، ئانكو نه‌ نوێنه‌رێن راسته‌قینه‌ یێن خه‌لكێ كوردستانێ نه‌.
خالا پێنجێ: كوتا ئافره‌تا:
ل دوویف ئه‌وا هاتیه‌ راگه‌هاندن ژ لایێ كومسیونا بلند یا سه‌ربه‌خو یا هه‌لبژارتنان ڤه‌ ل عێراقێ ل روژا 2/10/2013 ل هه‌ولێرا پایته‌خت. ژ سه‌رجه‌مێ (111) كورسیێن په‌رله‌مانی (34) كورسی بو ئافره‌تا ل دوویف سیسته‌مێ كوتا هاتینه‌ ته‌رخانكرن. ژ (34) كورسیان (13) ئافره‌ت شیاینه‌ ب بێ كوتا بچنه‌ دناڤ هولا په‌رله‌مانی دا، كو (3) ژ وان ژ لیستێن توركمان و كرستیانابوون، و (21) كورسیێن دیتر ب رێكا سسته‌مێ كوتا هاتینه‌ پركرینه‌.

ناڤێن وان ئافره‌تێن ب كوتایێ چوینه‌ دناڤ په‌رله‌مانێ كوردستانێ دا:
ز ناڤ قه‌وارێ سیاسی ژمارا ده‌نگا
1 نجات محمد عبدالله پارتی 6420
2 اواز حمید حسین پارتی 5579
3 حیات مجید قادر پارتی 5037
4 زوزان صادق سعید پارتی 4995
5 ڤالا فرید ابراهیم پارتی 4848
6 ڤیان عباس عمر پارتی 4591
7 شیلان جعفر علی پارتی 3923
8 مدینه‌ ایوب احمد پارتی 3591
9 زولفا محمود عبدالله گوران 3194
10 جوان اسماعیل گوران 2964
11 روزا محمود عوسمان گوران 2861
12 بهار محمود فتاح گوران 2803
13 په‌ری صالح حمید گوران 2792
14 ته‌لار له‌تیف محمد قادر یه‌كیتی 3792
15 مریم صمد عبدی یه‌كیتی 3610
16 كه‌شه‌ دارا احمد یه‌كیتی 3113
17 بهار عبدالرحمن محمد یه‌كگرتوو 1662
18 سهام عمر قارد یه‌كگرتوو 1233
19 كه‌ژال هادی فه‌قێ یه‌كگرتوو 739
20 نه‌جیبا له‌تیف احمد كومه‌ل 1065
21 شوكریه‌ اسماعیل مسته‌فا كومه‌ل 1057
سه‌رجه‌م: 21 ئه‌ندام 69869
ژ ڤی خشتێ چووی دیاردبیت كو هه‌ر (21) ئافره‌تان سه‌رجه‌مێ (69869) بده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌، ئه‌گه‌ر بهێن ڤێ ژمارێ دابه‌شی نیسابی كورسیێن په‌رله‌مانی ڤه‌ بكه‌یین ئه‌وێن ژ لایێ كومسیونێ ڤه‌ هاتینه‌ ده‌ستنیشانكرن دێ ئه‌نجام ب ڤی ره‌نگی بیت:

69869 ÷ 19522 = 3. 5 كورسیێن په‌رله‌مانی، ئانكو سێ كورسی و نیڤێن په‌رله‌مانی و ئه‌و ب خوه‌ نوكه‌ نوێنه‌راتییا ئێك ل سه‌ر پێنجێ 1/5 ژ په‌رله‌مانی دكه‌ن

ئه‌نجامێن دووماهیێ یێن ڤێ خاندنێ:
1- د میانا ڤێ شلوڤه‌كرن سه‌رژمێرییا ژماره‌ی – الاحصاء الرقمی- بۆ ئه‌ندامێن په‌رله‌مانی دیاربوو كو رێژا (45 ژ سه‌دێ) ژ ئه‌نداما ب ده‌نگێن قه‌وارێن خوه‌ یێن سیاسی ب سه‌ركه‌فتینه‌.
2- سه‌رجه‌مێ ده‌نگێن راسته‌قینه‌ یێن هه‌ر (100) به‌ربژارێن سه‌ركه‌فتی ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناین (1082227) ژ سه‌رجه‌مێ (1947095) ده‌نگا.
3- كرستیانا ب هه‌می پێكهاتێن خوه‌ ڤه‌ (كلدان، سریان، ئاشوری) (9093) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌، به‌لێ هه‌ر (5) پێنج به‌ربژارێن سه‌ركه‌فتی بتنێ (6584) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌.
4- هه‌ر پێنج (5) قه‌وارێن توركمانا (7420) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌، به‌لێ هه‌ر پێنج (5) به‌ربژارێن سه‌ركه‌فتی ب تنێ (4345) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌.
5- هه‌ر چوار به‌ربژارێن ئه‌رمه‌ن (798) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌ به‌لێ پالێوراوێ وان یێ سه‌ركه‌فتی ب تنێ(361) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئیناینه‌.
6- ئه‌و ئافره‌تێن ب سسته‌مێ كوتایێ چووینه‌ د ناڤ په‌رلمانی دا كو ژمارا وان (21) ئافره‌تن ژ هه‌می قه‌واران، كو سه‌رجه‌مێ ده‌نگێن وان دبنه‌ (69869) ده‌نگ، به‌لێ ئێك ژ به‌ربژێرێ قه‌واره‌كێ سیاسی دووجارا هندی ڤان ده‌نگان برینه‌، لێ ب ئێك (1) كورسی هاتییه‌ هژمارتن.
7- به‌رێز (ارسلان پایز اسماعیل) ژ ئێكه‌تیا نشتیمانی (20691) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئینابوون، به‌لێ پشتی خوه‌ڤه‌كیشانێ ژ په‌رلمانی، به‌رێز (سه‌ركه‌وت سه‌رحه‌د خه‌لیفه‌) ب (4910) ده‌نگا هاتیه‌ جهێ وی. هه‌روه‌سا به‌رێز (عباس فتاح صالح) ب (4720) ده‌نگا هاتیه‌ جهێ (درباس كوسره‌ت ره‌سول) خودانێ (51025) ده‌نگا پشتی ناڤبری بوویه‌ وه‌زیر د حكومه‌تا هه‌رێمێ دا.
پسیار ئایا خه‌لكێ ده‌نگێ خوه‌ دابوو ڤان به‌ریًزان كو نوێنه‌راتییا وان بكه‌ن ل په‌رله‌مانی یان پوسته‌كێ حكومی وه‌ربڤرن؟؟ چونكی پوستێ حكومی بێ ده‌نگ ژی دهێته‌ وه‌رگرتن.
8- پشتی وه‌رگرتنا به‌رێز (مه‌ولود مراد محی الدین) ژ ئێكگرتوویا ئیسلامی پوستێ وه‌زاری وه‌رگرتی كو به‌ری وێ چه‌ندێ په‌رله‌مانتاربوو ب (6611) ده‌نگان ل جهێ وی (به‌هزاد درویش درویش) ب (2638) ده‌نگا هاته‌ دانان. بو زانین ئه‌و كه‌سێ ل دویف استحقاقا ده‌نگا دڤێت به‌رێز (نصرالدین سعید مسته‌فا) با ئه‌و (2775) ده‌نگ ب ده‌ست خوه‌ ڤه‌ ئینای.
رامانا ڤێ چه‌ندێ ئه‌وه‌ كو سه‌ركردایه‌تییا یه‌كگرتوو ئه‌و ئینا یێ پتر مفاییێ وان بكه‌ت نه‌ یێ پتر ده‌نگێ خه‌لكی وه‌رگرتین، چونكو به‌رێز (بهزاد درویش درویش) ئه‌ندامێ سه‌ركردایه‌تیا یه‌كگرتووێ یه‌.
پرسیار: ئه‌رێ ئه‌ڤه‌ دێ بیته‌ نوێنه‌رێ خه‌لكێ یان نوێنه‌رێ سه‌ركردایه‌تییا یه‌كگرتووێ؟؟
9- هه‌می به‌ربژارێن سه‌ركه‌فتی ئه‌وێن نوكه‌ دناڤ په‌رله‌مانی دا ژ قه‌وارێن: (یه‌كێتی نشتیمانی، كومه‌لا ئیسلامی، بزاڤا ئیسلامی، پارتا شوشالیست، لیتسا ئازادی، ئاراستا سیێ) یێن بووینه‌ ئه‌ندامێن په‌رله‌مانی ب ده‌نگێن لیستێن خوه‌ نه‌ ب ده‌نگێن خوه‌ یێن كه‌ساتی.
رامانا ڤێ چه‌ندێ ئه‌وه‌ به‌ربژارێن ڤان لیستا هه‌می پتر نوێنه‌رێن قه‌وارێن خوه‌نه‌ نه‌ یێن خه‌لكێ كوردستانێ ب شێوه‌كێ راسته‌وخو.
پشتی ڤێ نڤێسینێ ل سه‌ر هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ و قه‌وار و به‌ربژارێن سه‌ركه‌فتی دڤان هه‌لبژارتنا دا بۆ مه‌ ئاشكرا بوو كو په‌رله‌مانێ كوردستانێ نوێنه‌رییا خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانێ ناكه‌ت، چونكی نیڤا ئیرادا په‌رله‌مانی یا دده‌ستێن سه‌ركردێن پارت و قه‌وارێن سیاسی یێن سه‌ركه‌فتی دا.
ژبه‌ر هندێ ئه‌م دبینین په‌رله‌مانی شیانێن چاره‌سه‌ریا هه‌می كیشێن سیاسی، ئابووری ب رێیا یاسا دانانێ یان هه‌مواركرنا یاسایا نابیت.
له‌ورا یا بزه‌حمه‌ته‌ په‌رله‌مانێ كوردستانێ ببیته‌ تاكه‌ مه‌رجه‌ع و ژێده‌ر بۆ چاره‌سه‌ریا كێشێن ئالوز و موره‌كه‌ب ئه‌وێن دوو سێ ره‌هندا ب خوه‌ڤه‌ دگریت.
به‌رچاڤترین كێشێن ب ڤی ره‌نگی، كێشا هه‌لبژارتنا سه‌روكێ هه‌ریما كوردستانێ، دمینا راستڤه‌كرنا یاسا سه‌روكاتییا هه‌رێمێ هه‌روه‌كی ئه‌ڤێ كێشێ چ ره‌هندێن سیاسی جڤاكی نینن ژبلی ره‌هندێ یاسایێ.
پێشنیار و چاره‌سه‌ری:
1- بوچی دڤێت سه‌روكێ هه‌رێما كوردستانێ ژ ناڤ خه‌لكی بهێته‌ هه‌لبژارتن؟
به‌رسڤ: ئه‌گه‌ر سه‌روك ژ لایێ په‌رله‌مانی ڤه‌ بهیًته‌ هه‌لبژارتن دڤێ پروسێ دا دێ ب تنێ (111) كه‌س پشكداریێ، به‌لێ ئه‌گه‌ر ژ لایێ خه‌لكێ ڤی بیت دێ نێزیكی (3 سێ ملیون) كه‌س پشكداری پرۆسه‌یا هه‌لبژاتنا سه‌روكێ هه‌رێمی دا كه‌ن.
پسیار ئه‌وه‌ ئایا تو (111)كه‌سا رازی كه‌ی ئاسانتره‌ ب – تایبه‌ت ئه‌گه‌ر نیڤا وان دگه‌ل ته‌ بن- یان (3 سێ ملیون) كه‌سان رازی بكه‌ی. یا ئاشكرایه‌ كو (111) كه‌سا رازیبكه‌ی ئاسانتره‌ ژ (3 سێ ملیون) كه‌سا. رامانا ڤێ چه‌ندێ ئه‌وه‌ هه‌لبژارتنا سه‌روكێ هه‌رێمێ ژ لایێ په‌رله‌مانی ڤه‌ دێ گوره‌بانا كرین و فروتنا ڤی پوستی ل ئاستێ نافخویی و ده‌ره‌كی ڤه‌كه‌تن.
2- پرنسیپا پێدڤیاتی (الچروره‌) ب سه‌ر ئه‌حكامێن ئاینی و دستوری و یاسای دكه‌ڤیت، ل ژێر ڤێ پرنسیپێ دهێته‌ دیتن كو ویلایه‌تا سه‌روكێ هه‌رێمێ، بهێته‌ درێژكرن تاكو دستورێ هه‌رێما كوردستانێ بهێته‌ نڤیسین و ریفراندومكرن. ده‌ستنیشانكرنا ناڤه‌رۆكا ڤێ درێژكرنێ په‌رله‌مان و لایه‌نێن سیاسی سازانێ ل سه‌ر بكه‌ن، ژبه‌ر بارودوخێ ئاسایش، ئابووری، هه‌رێمی یا كوردستان تێدا دبوریت.
3- ده‌ركرنا یاسایه‌كێ ل په‌رله‌مانێ كوردستانێ ب سازش دگه‌ل پارتێن سیاسی كو ئه‌ڤ پارچه‌ ده‌ستهه‌لاتا جێ به‌جێكرنێ – سه‌روكاتیا هه‌رێمێ- بهێته‌ راوه‌ستاندن (تجمید) كرن تاكو دستورێ هه‌رێمێ بهێته‌ نڤیسین، به‌لێ ئه‌ڤ تشته‌ یێ مه‌ترسیداره‌، چونكو نڤیسینا ده‌ستوری چێدبیت گه‌له‌ك ده‌می وه‌ربگریت یان هنده‌ك لایه‌ن پروسا نڤیسینا ده‌ستوری ئالوزتر لێبكه‌ت ژبلی میكانیزما بوراندنا ده‌ستوری بو ریفراندوما گشتی.
4- ته‌به‌نیا پروژێ ئێكه‌تییا نشتیمانیا كوردستانێ ئه‌وێ هنارتییه‌ په‌رله‌مانی. پشتی چه‌ند هه‌مواركرنا ل سه‌ر وی پروژه‌ی، چونكو ئه‌و پروژه‌كێ ناڤنجی یه‌ دناڤبه‌را هه‌لبژارتنا سه‌روكێ هه‌رێمێ ژ لایێ خه‌لكێ و په‌رله‌مانێ كوردستانێ ڤه‌.
ل دووماهیا ڤی بابه‌تی:
دڤێت سه‌ركرده‌ و سیاسیێن هه‌رێما كوردستانێ چاڤ ل هارونێ پێغه‌مبه‌ر بكه‌ن برایێ (موسا) پێغه‌مبه‌ر – سلاڤ ل سه‌ر هه‌ردووان بن- كو ده‌مێ موسا ژ میعادێ زڤری دیتی هنده‌ك ژ(به‌نی ئیسرائیلیا) یێ په‌رستنا گولكێ سامری دكه‌ن ئه‌وێ ژ زێری هاتی چێكرن، موسا پێغه‌مبه‌رێ ئه‌و ئه‌لواحێن ته‌ورات ل سه‌ر هاتی نڤیسین هاڤێتن و ریهێن هارونی گرتن و كێشان و گوتێ چاوه‌ ئه‌ڤه‌ چێدبیت و تو دناڤ دا. ئینا به‌رسڤ دا و گوتێ:
قال تعالی :[ قال یابن أمَّ لا تأخژ بلحیتی ولا برأسی إنّی خشیت أن تقول فرَّقت بین بنی إسرائیڵ ولم ترقب قولی قال ما خگبك یا سامریّ قال بصرت بما لم یبصروا به فقبچت قبچه‌ً من أپر الرَّسول فنبژتها وكژلك سوَّلت لی نفسی ] سوره‌تا تاها 93-94.
ئانكو هارونێ پێغه‌مبه‌ر ئێك رێزیا به‌نی ئیسرائیلیا ل دیڤ پێوه‌رێن كومه‌لایه‌تی ب سه‌ر ئێكبوونا خودێ ئێخست ل دیف پێوه‌رێن بیروباوه‌را – ته‌وحیدێ -.

website security
Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com