NO IORG
Authors Posts by میرخاس عارف

میرخاس عارف

میرخاس عارف
4 POSTS 0 COMMENTS

48

خه‌له‌كا دووه‌م: سیاسى
سیاسه‌تا برێڤبرنا دۆنیایێ و ته‌ڤ ژێرخانا جیهانى یا سیاسى و په‌یوه‌ندیێن بازرگانى و رێكخستنێن جیهانگێرى یێن بتایه‌بت لده‌ستپێكا چه‌رخێ بیست وئێكێ هاتینه‌ پێش ببوونه‌ شه‌نگستێن دۆنیایێ و گرێدانا به‌رژه‌وه‌ندێن وه‌لاتێن زلهێز بجوره‌كى رێكخستبوون و هه‌ڤسه‌نگیه‌ك لگۆره‌یى هه‌ژمونا هه‌ر زلهێزه‌كێ ئابورى و سیاسى وله‌شكرى به‌رجه‌سته‌ كربوو.
به‌لێ بپێشداچۆنێن ڤان 2 ده‌هكێن بورى یێن ته‌كنه‌لوجیا و سیسته‌مێن ئه‌لكترۆنى یێن زیره‌ك و ته‌ڤى پێشكه‌فتنێن وه‌لاتێن رۆژهه‌لاتا ئاسیا و بیتابه‌ت چین و به‌رى وێ ژى كوریا باشۆر وسه‌نگافوره‌ و لڤان دۆماهیان ژى هندستان، بوونه‌ هۆكارێن گرنگ و جیهانگێریا چه‌رخێ بیست و ئێكێ خسته‌ لژێر پرسیاران و ئێدى گۆهارتنێن لسه‌رخۆ كه‌تنه‌ دناڤا مه‌یدانا ملاملانا جیهانى دا و بده‌ركه‌فتنا ڤایرۆسێ كورونا ئه‌ڤ گۆهارتنه‌ باشتر دیار دبن و بله‌زتر پێشدا دچن.
پێخه‌مه‌ت ئه‌م بهوورى و لدیڤ ڤه‌كۆلینێن بیرمه‌ندێن خۆدان ئه‌زمون لسه‌رانسه‌رى دۆنیایێ، باسا گرنگترین گهۆرینێن سیاسى یێن چێدبن و دهێنه‌ پێشبینیكرن چێببن بكه‌ین، دێ ڤى به‌شى ژى دابه‌شى ڤان خالان كه‌م:
1. جیهانه‌كا كێمتر ڤه‌كرى و كێمتر خۆشگوزه‌ران وكێمتر ئازادى
ئه‌ڤ قه‌یرانه‌ دێ وه‌لاتان -حكومه‌تان- بهێزئێخیت و دێ نه‌ته‌وه‌ییبوونێ تووكمه‌ كه‌ت. حكومه‌ت دێ سیاسه‌تێن ئاواراته‌ ژبۆ پێشگرتنا ئه‌ڤێ په‌تایێ به‌رپاكه‌ت و بزه‌حمه‌ت دێ جاره‌كا دى راكه‌ت یان دێ ده‌ستا ژێبه‌رده‌ت پشتى بدووماهیهاتنا قه‌یرانێ.
ڤایرۆسێ كورونا دێ ڤه‌گۆهاستنا ده‌سهه‌لات و هه‌ژمونێ ژ رۆژئاڤا بۆ رۆژهلات بله‌زتر لێكه‌ت. كوریا باشۆر و سه‌نگافوره‌ بشێوه‌كێ باشتر به‌رسڤدانا قه‌یرانێ كر، كارڤه‌دانا چینێ ژى باشتر بوو سه‌راریى شاشیێن وێ یێن ده‌ستپێكى. به‌لێ لئه‌ورۆپا و ئه‌مریكا سه‌ره‌ده‌ریا وان یا هێدى و هه‌ره‌مه‌كى بوو ئه‌گه‌ر به‌راوردیێ بكه‌ین، كو بۆ ئه‌گه‌رێ پتر پیسكرنا “نیشانا بازرگانى” یا رۆژئاڤایى.( ستیڤ م. والت (پرۆفیسور)
مامۆستایێ په‌یوه‌ندیێن ناڤنه‌ته‌وى لـ زانكۆیا هارفارد)
هه‌ر وه‌ك سیاسه‌تا جیهانێ دێ هه‌رمینیت پرى هه‌ڤدژى. په‌تایێن پێشتر هه‌ڤركى دناڤبه‌را زلهێزان بدووماهى نه‌ئینا ونه‌بوو ئه‌گه‌رێ ده‌ستپێكرنا چه‌رخه‌كێ نوو یێ هه‌ڤكاریا جیهانى، چاوا كو په‌تایا ئه‌نفله‌وه‌نزا 1918-1919 هه‌ڤركیا زلهێزان بدووماهى نه‌ئینا، ڤایرۆسێ كورونا ژى ڤێ ناكه‌ت. دێ پاشڤه‌زڤرینه‌كا پتر دجیهانگێریا بێ راده‌یى دا بینین، دده‌مه‌كى دا به‌رێ هاولاتیان لحكومه‌تێن نشتمانى یه‌ ژبۆ پاراستنا وان، به‌لێ وه‌لات و كۆمپانى دهه‌وله‌كێ به‌رده‌وام دانه‌ ژبۆ كێمكرنا خالێن لاوازیێ دپاشه‌رۆژێ دا.
دیسان (ستیڤ م. والت) بناڤدا دچیت و دبێژیت:”بكورتى دێ ڤایرۆسێ كورونا جیهانه‌كا كێمتر ڤه‌كرى و كێمتر خۆشگوزه‌ران و كێمتر ئازادى ئافرینیت. نه‌دبوو بڤێ رێكێ دا بچیت، به‌لێ ئه‌ڤ پێكهاتیێ ژ ڤایرۆسه‌كێ كۆژه‌ك و پلاندانانه‌كا نه‌گۆنجاى و سه‌ركرداتیه‌كا نه‌ شیاو پێكدێت مرۆڤاتى دانایه‌ لسه‌ر رێره‌وه‌كێ نوو یێ مه‌ترسیدار”.
هه‌روه‌سا (شیفشانكار مێنون) هه‌ڤپیشه‌یێ تایبه‌ت د (برۆكینگز ئیندیا) دا، و راوێژكارێ به‌رێ یێ ئه‌وله‌كاریا نه‌ته‌وى یێ سه‌رۆك وه‌زیرێن هندى مانمۆهان سینگ، و ومامۆستایێ زانكۆیا ئاشۆكا ده‌رباره‌ى بابه‌تى دبێژیت:” هه‌رچه‌ند هێشتا ده‌ستپێكه‌، به‌لێ سێ تشت یێ دیاردبن. ئێكه‌م، په‌تایا ڤایرۆسێ كورونا دێ سیاسه‌تێن مه‌ گهۆریت، چ دناڤا وه‌لاتان دا چ دناڤبه‌را واندا. ده‌سهه‌لاتا حكومه‌تێ یه‌ یا كو جڤاك-هه‌تا یێن لیبرال ژى- گۆهارتین. سه‌ركه‌فتنا رێژه‌یى یا حكومه‌تان لسه‌ر ڤێ په‌تایێ و كارتێكرنێن وێ یێن ئابورى دێ كێشێن ئه‌وله‌هیێ و جه‌مسه‌ریبوونێن لداویێ مازن یان به‌رته‌نگ كه‌ت دناڤا جڤاكان دا. دهه‌ردو باران دا، حكومه‌ت جاره‌كا دى ڤه‌گه‌ریا. سه‌ربۆر دیار دكه‌ت، نه‌ رژێمێن سه‌پێنه‌ر و نه‌ژى یێن پۆپۆلیست باشترن دسه‌ره‌ده‌ریكرنێ دا لگه‌ل په‌تایێ. براستى، وه‌لاتێن شیاین سه‌ره‌ده‌ریێ بكه‌ن بله‌زگینى و بسه‌ركه‌فتیانه‌، وه‌ك كوریا باشۆر و تایوان، وه‌لاتێن دیمۆكراتى نه‌- نه‌ك ئه‌وێن سه‌ركردێن سه‌پێنه‌ر و پۆپۆلیت برێڤه‌دبه‌ن.
دووه‌م:ئێدى هێشتا ئه‌ڤه‌ نه‌ دووماهیا جیهانا پێكڤه‌گرێدایه‌. په‌تا بخۆ شاهدا بهه‌ڤرابوونا مه‌ یه‌.
به‌لێ دهه‌موو سیسته‌مێن سیاسى دا، ئاراسته‌یه‌ك بۆ ناڤخۆ هه‌یه‌، لێگه‌رینه‌ك لسه‌ربه‌خۆیبوونه‌كێ و كونترۆلكرنا چاره‌نڤیسێ مرۆڤى. ئه‌م به‌ریف جیهانه‌كا هه‌ژارتر و قه‌لستر و بچووكترین”.
لدووماهیێ دبێژیت، نیشانێن هیڤى و هه‌ستكرنه‌كا باش هه‌نه‌. وئاماژه‌ى دده‌ته‌ هندستانێ و وێ ده‌ستپێشخه‌ریا كرى بۆ گرێدانا ڤیدیۆ كونفرانسه‌كێ سه‌ركردێن باشۆرێ ئاسیا ژبۆ نڤیسینا سه‌ره‌ده‌ریكرنه‌كا هه‌رێمى یا هه‌ڤپشك بۆ ئه‌ڤێ گه‌فێ. ئه‌گه‌ر شۆكا ئه‌ڤێ په‌تایێ جیهان لسه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیا وێ یا راسته‌قینه‌ و هه‌كڤاریا فره‌لایه‌ن بهۆش ئینا ده‌رباره‌ى كێشێن جیهانى یێن مازن یێن رووبروو مه‌ دبن، دێ مه‌ره‌مه‌كا مفادار بجهئینیت.

2. هێزا ئه‌مریكى دێ پێدڤى بـ ئستراتیجیه‌كا نوو بیت، ئه‌و دتاقیكرنا سه‌ركدایه‌تیێدا شكه‌ست
لسالا 2017 سه‌رۆك ترامپى ئستراتیجیه‌كا نوو یا ئه‌وله‌كاریا نه‌ته‌وى راگه‌هاند كو چاڤ خسته‌ لسه‌ر ملمملانا زلهێزان. ڤایرۆسێ كورونا دیاردكه‌ت ئه‌ڤ ئستراتیجیه‌ به‌س نینه‌. خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا زلهێزیوونا خۆ پاراست، ئه‌و نه‌شێت ئه‌وله‌هیا خۆ بپارێزیت ئه‌گه‌ر بته‌نێ سه‌ره‌ده‌رى كر. چاوا ریچارد دانزیغى ئاریشه‌ ل 2018ێ بكوورتى دیاركر:” ته‌كنه‌لۆجیایێن چه‌رخێ بیست و ئێكێ نه‌ بتنێ د دابه‌شكرنا خۆ دا جیهانى نه‌، به‌لكو د ده‌رهاڤێژتێن خۆ ژى دا. دبیت هۆكارێن نه‌خۆشیان وسیسته‌مێن زیره‌كیێن ده‌سكرد و ڤایرۆسێن كومپیوته‌ران و دبیت ژى تیشكێن ئه‌ڤێن دى برێكێن شاش بهاڤێژن ببنه‌ ئاریشا مه‌ چاوا ئاریشا وان. پێدڤیه‌ چاڤدێریا سیته‌مێن ئاماده‌كرنا ریپۆرتێن رێكه‌فتن لسه‌ر كرى بهێته‌ كرن، دسپلینێن هه‌ڤپشك، پلانێن ئاوارته‌ یێن هه‌ڤپشك، پیڤه‌ر، وبه‌لێنان وه‌ك رێكه‌ك بۆ برێڤه‌برنا مه‌ترسیێن فره‌هژمار لده‌ف مه‌.”
یا گرێدایى گه‌فێن سنوربر وه‌ك ڤایرۆسێ كورونا و گهۆرینا سه‌قایى، بتنێ هزركرن دهێزا ئه‌مریكا لسه‌ر وه‌لاتێن دى تێرا ناكه‌ت. كلیلا سه‌ركه‌فتنێ زانینا گرنگیا بهه‌ڤرا كاركرنێ یه‌ لگه‌ل یێن دى. هه‌ر وه‌لاته‌ك به‌رژه‌وندا خۆ یا نشتمانى ددانیته‌ پێش: پرسیارا گرنگ ئه‌وه‌ چاوا گرنگیا ڤێ دهێته‌ ده‌ستنیشانكرن لسه‌ر بیاڤه‌كێ به‌رفره‌ه یان به‌رته‌نگ. ڤایرۆسێ كورونا دیاردكه‌ت ئه‌م شكه‌ستین د راستڤه‌كرنا ئستراتیجییه‌تا خۆ دا لگه‌ل ڤێ جیهانا نوو. (پرۆفیسور جوزێف س. ناى،مامۆستایه‌كێ دیار د زانكۆیا هارفارد دا و نڤیسه‌رێ په‌رتۆكا ( ئه‌رێ ره‌وشت یێ گرنگه‌؟ سه‌رۆك و سیاسه‌تا ده‌رڤه‌ ژ رۆزفێلتى هه‌تا ترامپى)
ئێدى ئه‌مریكا وه‌ك سه‌ركردا ناڤنه‌ته‌وى ناهێته‌ دیتن، و وه‌ك پێشه‌نگه‌كا ناڤنه‌ته‌وى ناهێته‌ ته‌ماشه‌كرن ژبه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیا خۆیه‌تى یا به‌رته‌نگ یا حكومه‌تا وێ و نه‌ شیاوه‌تیا وێ یا پیس. دشیان دا بوو هه‌تا راده‌یه‌كێ دوور كارتێكرنێن ئه‌ڤێ په‌تایێ بهێنه‌ كێمكرن برێكا رابوونا رێكخراوێن ناڤنته‌وى بپێشكێشكرنا پتر و پتر ژ پێزانێنێن پێشوه‌خت، كو دابیته‌ هۆیێ به‌رهه‌ڤكرنا ده‌مى بۆ حكومه‌تان پێخه‌مه‌ت ئاماده‌كرن و ئاراسته‌كرنا ژێده‌ران بۆ جهێن پتر پێتڤى پێچێببیت. (كورى شاك) جێگرى رێڤه‌به‌رێ گشتى یێ په‌یمانگه‌ها ناڤنه‌ته‌وى یا ڤه‌كۆلینێن ئستراتیجى دبێژیت:”واشنتون د تاقیكرنا سه‌ركرداتیێ دا شكه‌ستیه‌، بۆیه‌ جیهان یا حال پیستره‌”.
هه‌روه‌سا پرۆفیسورێ جڤاكناس یێ ناڤدار یێ جیهانى (یۆڤال نوح هه‌رارى) دگۆتاره‌كا خۆ یا به‌رفره‌ه دا لسه‌ر قه‌یرانا كورونا بۆ (فاینانشیال تایمز) گۆتبوو:”نه‌خۆشبه‌ختانه‌، هێشتا چ چالاكیه‌كا هه‌ڤكارى و بهه‌ڤرا كاركرنێ و چ پلان و ئستراتیجیێن ناڤنه‌ته‌وى نه‌ هاتینه‌ كرن. جڤاكا ناڤنه‌ته‌وى یا تووشى ئفلیجێ بووى. دێ بێژى كه‌سێن گه‌هشتى/بالغ د قادێ دا نینن.
دقه‌یرانێن جیهانى یێن پێشتر دا، وه‌ك قه‌یرانا دارایى 2008 و په‌تایا ئیبۆلا 2014، ئه‌مریكا رۆلێ سه‌ركردێ جیهانى گێرا، به‌لێ كارگێریا ئه‌مریكا یا نوكه‌ گرنگیێ دده‌ته‌ مه‌زناتیا ئه‌مریكا پتر ژ گرنگیدانێ بپاشه‌رۆژا مرۆڤاتیێ.
ئه‌وان ده‌ست ژ نێزیكرترین هه‌ڤپه‌یمانێن خۆ به‌ردان، ده‌ما بێى راوێژ و ئاماژه‌یه‌كێ پێشین ئاسمانێ خۆ لهه‌مبه‌رى ئه‌ورۆپا بته‌مامى گرتى. دیسان ئه‌لمانیا خسته‌ به‌ر بێ رێزیه‌كێ ده‌ما رابووى بهه‌ولا كرینا مافێ مونوپولكرنا ڤاكسینه‌كا لدژى Covid19 ژ كۆمپانیه‌كا تایبه‌تمه‌ند یا ئه‌لمانى بپێشكێشكرنا 1 ملیار دولاران. هه‌تا ئه‌گه‌ر كارگێریا ئه‌مریكى یا نوكه‌ رێره‌وێ خۆ گۆهارت و پلانه‌كا جیهانى دانا، لێ به‌لێ دێ كێم هه‌بن لپه‌یچۆنا سه‌ركرده‌كى بكن چ جاران به‌رپرساتیێ راناكه‌ت، و هیچ دانپێدانێ ب شاشیان ناكه‌ت، وه‌ك رۆتین هه‌موو چاكیان بخۆ دهه‌ژمێریت و هه‌موو لۆمه‌یێ ژى بۆ یێن دى دهێلیت.

32

خه‌له‌كا ئێكێ: ئابوورى
مێرخاس بانی
نوكه‌ ئاده‌میزاد روو ب روو قه‌یرانه‌كا جیهانی یه‌، دبیت مه‌زنترین قه‌یران بیت بۆ نفشێ مه‌، بریارێن خه‌لك و حوكمه‌تێن دونیایێ د ڤان ده‌مان دا دده‌ن دێ شێوه‌یێ سالێن بهێن یێن جیهانێ دانیت، نه‌ ب تنێ شێوێ سیسته‌مێن ساخله‌مێى، به‌لكو ئابوورى، سیاسى و چاندى ژى دێ دانن، دڤێت ئه‌م بله‌ز و ئێكلاكه‌ر سه‌ره‌ده‌ریێ بكه‌ین، دیسا باشتره‌ ئه‌م حسابا ده‌رئه‌نجامێن دۆمدرێژ یێن سه‌ره‌ده‌ریێن خوه‌ بكه‌ین. ده‌ما ئه‌م هه‌لبژارتنێ د ناڤبه‌را ئالترنه‌تیڤان دا دكه‌ین، باشتره‌ پسیارا خوه‌ بكه‌ین، نه‌ ب تنێ چاوانیا ب سه‌ركه‌فتنا ل سه‌ر ڤێ گه‌فا هه‌نوكه‌یى، هه‌روه‌سا چ جۆره‌ جیهانه‌كه‌ دێ تێدا ژین پشتى ده‌ربازبوونا ئه‌ڤێ بارۆڤێ.
جیهانگێرى و سیسته‌مێ برێڤه‌برنا زنجیره‌یێن به‌رهه‌مهێنان و به‌رهه‌ڤكرنێ ل دونیایێ ب ده‌ركه‌فتنا ڤایرۆسێ كۆرۆنا كه‌تنه‌ ژێر مه‌ترسى و پرسیاران و هه‌مى ئاماژه‌ و نێرینێن بیرمه‌ند و سه‌نته‌رێن ڤه‌كۆلینێن كاڕا ل سه‌رانسه‌رى دونیایێ بۆ هندێ دچن كو جیهانا نوكه‌ به‌ر ب گوهۆرینێن دراماتیكى یه‌.
وه‌ك كه‌فتنا دیوارێ به‌رلین یان ژناڤچوونا به‌نكا لیمان برازه‌رس، په‌تایا ڤایرۆسێ كۆرۆنا روودانه‌كا تێكده‌ره‌ ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ، ئه‌م نه‌شێین ده‌رهاڤێژتێن وێ ب ساناهى وێنه‌ بكه‌ین هه‌تا ڤێ گاڤێ.
ئه‌ڤه‌ تشته‌كێ بێ گۆمانه‌، چاوا ئه‌ڤێ ئێشێ ب ته‌مامى ژیان ژناڤبر و بازار په‌كخستن و شیاوه‌تیا حوكمه‌تان ده‌رخست (یان نه‌بوونا وان)، دیسا دێ بیته‌ هۆیێ ڤه‌گۆهاستنه‌كا به‌رده‌وام د هێزا سیاسى و ئابوورى دا كو دێ ل ده‌مێن بهێت دیار بیت.
ژبۆ بشێین پتر دڤان گوهۆرینان بگه‌هین دێ هه‌ولده‌م و ب پشتبه‌ستن ل سه‌ر جهێن هزرى یێن دونیایێ و بۆچوونێن بیرمه‌ندێن مه‌زن د زنجیره‌كا گۆتاران دا بۆ خوانده‌ڤانێن مه‌ره‌قا زانیاریێن پتر هه‌ى ئه‌ڤان گوهۆرینان نڤیسم و به‌لاڤ كه‌م، ئه‌ڤ گۆتارانه‌ ژى ب گشتى دێ ژسێ ته‌وه‌رێن سه‌ره‌كى پێكهێن، ئانكۆ گوهۆرینێن چێدبن ل سه‌ر سێ پشكان هاتینه‌ دابه‌شكرن: ئابوورى، سیاسى و جڤاكى و ب ده‌رئه‌نجام و هه‌رێما كوردستانێ ژى دێ بدووماهی هێت.
1. كارتێكرنا قه‌یرانا ڤایرۆسێ كۆرۆنا ل سه‌ر ئابوورا جیهانێ
هه‌ر ژ دووماهیا هه‌یڤا دوازده‌ یا سالا بۆرى و پشتى ده‌ركه‌فتنا ڤایرۆسێ كۆرۆنا ل چینێ بازارێن كرین و فرۆتنا قه‌والێن دارایى ل كێمێ دان و ته‌ڤایا پێنوێنێن دارایى شكه‌ستنێن مه‌زن بخوه‌ڤه‌ دیتن و و نمره‌یێن پیڤایى یێن داكه‌تنێ تۆماركرن، وكارتێكرنه‌كا زێده‌ ل كۆمپانیان و كارساز و پاشه‌كه‌وتێن تاكان ژى كر.
پێنوێنێن وه‌ك FTSE یێ كو ده‌ربیرنێ ژ 100 كۆمپانیێن خودان مه‌زنترین سه‌رمایه‌ لبازارا دارایى یا له‌نده‌ن دكه‌ت، دیساDow Jones Ind. Average (DJIA) پێنوێنێ داوجونز یێ پیشه‌سازى یێ كو ده‌ربرینێ ژ 30 مه‌زنترین كۆمپانیێن د لیستا بازارا دارایى یا ئه‌مریكا دكه‌ت و گه‌له‌ك هۆسا دبێژن كو ئه‌ڤ پێنوێنه‌ ده‌ربرینه‌ ژ ئابوورێ ته‌ڤ ئه‌مریكا، هه‌روه‌سا NIKKEI یێ یابانى ژى كو ده‌ربرینێ ژ مه‌زنترین 225 كۆمپانیێن یابانى دكه‌ت، ئه‌ڤ پێنوێنه‌ و هه‌میێن دى ژى یێن بازارێن دارایى ل ته‌ڤایا جیهانێ داكه‌فتنه‌ خوار و گه‌له‌ك ژ وان وه‌ك DJIA و NIKKEI مه‌زنترین داكه‌فتنان د ئێك رۆژ دا هه‌ر ژ سالا 1987 بخوه‌ڤه‌ دیتن. ترسا وه‌به‌رهێنه‌را یا ژ ڤایرۆسێ كۆرۆنا دێ وه‌رارا ئابوورى ژناڤبه‌ت و دبیت مایتێكرنێن حوكمه‌تان تێرا نه‌كه‌ن. هه‌رچه‌ند پشتى به‌رنامێن پشته‌ڤانیێ یێن وه‌لاتێن رۆژئاڤا و ب تایبه‌ت پشتى حوكمه‌تا ئه‌مریكا دو ترلیۆن دۆلار ته‌رخانكرین بۆ پشته‌ڤانیكرنا جهێن كار و كۆمپانیان وكرێكاران ئه‌ڤ پێنوێنه‌ پیچه‌كێ باشتر لێهاتن. به‌لێ شرۆڤه‌كار دبێژن دێ هه‌ر نه‌ دجێگیر و ل به‌ر كارتێكرنان بن هه‌تا كو قه‌یرانا ڤایرۆسێ كۆرۆنا نه‌هێته‌ چاره‌سه‌ر كرن.
ژلایه‌كێ دیڤه‌، بێكارى گه‌له‌ك ده‌ركه‌فت، و ل پرانیا وه‌لاتان هژمارا بێ كاران زۆربوو وته‌نانه‌ت ل ئه‌مریكا گه‌هشته‌ نمره‌كا پیڤایى ل هه‌یڤا نیسانێ كو گه‌هشته‌ نێزیكى حه‌فت ملیۆن بێكاران پشتى 10 سالێن جێگیریێ و وه‌رارێ.
هه‌روه‌سا لایه‌كێ دى یێ به‌رچاڤ ژ ده‌رهاڤێژتێن نه‌رێنى یێن ڤێ قه‌یرانێ كه‌رتێ گه‌شتكرنێ و گه‌شتوگۆزاره‌ و ب تایبه‌ت گه‌شتكرنا ئاسمانى، پشتى ب هزاران گه‌شتێن ئاسمانى ژبۆ گه‌شتوگوزارێ و كارى هاتینه‌ هه‌لوه‌شاندن. ل گۆره‌ى كۆمه‌لا گه‌شتكرنا ئاسمانى یا ناڤنه‌ته‌وى پتر ژ 100 وه‌لاتان رێگرى بۆ گه‌شتێن ئاسمانى دانان پێخه‌مه‌ت رێكارێن ساخله‌مى و خۆپاراستنێ ژ ڤایرۆسێ كۆرۆنا. ئێكه‌تیا ئه‌ورۆپا بۆ 30 رۆژان ئه‌سمانێ خوه‌ ل هه‌مبه‌رى گه‌شتان داخست، پێشتر ئه‌مریكا ژى ده‌ریێن ئاسمانى هه‌مبه‌رى گه‌شتێن ژ ئه‌ورۆپا گرتن. ل گۆره‌ى (Flightradar24) گه‌شتێن ئاسمانى یێن رۆژانه‌ ل ده‌ستپێكا ڤێ سالێ گه‌هشتبوون نێزیكى 190000 گه‌شتان، لێ ل ده‌ستپێكا مه‌ها چار ئه‌ڤ هژماره‌ گه‌هشته‌ كێمتر ژ 100000 گه‌شتان.
ب تنێ كه‌رتێ كه‌لوپه‌لێن خوارنێ و پێدڤیێن خۆپاراستنێ و پاقژیێ گه‌شبوونه‌كا به‌رچاڤ بخۆڤه‌ دیتیه‌ و خواسته‌كا زێده‌ كه‌تیه‌ سه‌ر بتایبه‌ت برنج، شه‌ربه‌تێن پاكیتكرى و كلینسێن ته‌والێتان و پێدڤیێن خۆپاراستنێ.
لایه‌كێ دى ژى یێ ئه‌رێنى گرێدایێ ژینگه‌هێ یه‌، ب تایبه‌ت پشتى بریار و سه‌ره‌ده‌ریێن قه‌ده‌غه‌كرنا هاتنوچوونێ پرانیا كه‌رتێ پیشه‌سازى ل وه‌لاتێن مه‌زن یێن جیهانى هاتنه‌ داخستن ب ته‌مامى یان ب نیڤ ته‌مامى و ئه‌ڤێ وه‌كر كو ده‌رهاڤێژتێن كارگه‌هان یێن ژینگه‌هێ پیس دكه‌ن بگه‌هنه‌ ئاسته‌كێ گه‌له‌ك نزم.
وه‌ك ئه‌نجام بۆ ئه‌ڤا ل سه‌رى، خواستا جیهانى ل سه‌ر وزێ ب گشتى و په‌ترۆلێ ب تایبه‌تى كێم بوو و وه‌كر كو رۆژانه‌ خواستا جیهانى ل سه‌ر په‌ترۆلێ بۆ30% كێمتر لێبهێت و خستنه‌رۆیێ په‌ترۆلێ پرى بازارێن وزێ بوو، ب تایبه‌ت ژى پشتى شه‌ڕێ وزێ یێ هه‌ردو ملپانانێن په‌ترۆلێ رۆسیا و شاهنشینا سعوودى رۆژانه‌ نێزیكى 30 ملیۆن به‌رمیلێن په‌ترۆلێ ژ خواستا بازارى زێده‌تر لێهاتن و ئه‌ڤ كانزایێ ب شاده‌مارا ئابوورى دهێته‌ نیاسین بوهایێ خوه‌ وه‌ك بارۆڤێ ب له‌ز ژده‌ستا و نێزیكى 50% هاته‌ خارێ و كه‌ته‌ دبن 30 دۆلاران دا. كارتێكرنێن قه‌یرانێ بۆ ده‌مێن درێژ دێ زێده‌تر دیاركه‌ن ب تایبه‌ت د وارێ ته‌ندرۆستى و جڤاكى دا.
2. قازانجێن كێمتر، به‌لێ جێگیریه‌كا پتر
وه‌ك دیار ڤایرۆسێ كۆرۆنا بنه‌مایێن سه‌ره‌كى یێن پیشه‌سازیكرنا جیهانى تێكدبه‌ت. ده‌رئه‌نجام ژى، كۆمپانى دێ دوباره‌ بیر ل كێمكرنا زنجیره‌یێن به‌رهه‌ڤكرنێ كه‌ن یێن فره‌پێنگاڤ و فره‌وه‌لات ئه‌وێن كونترۆلا به‌رهه‌مى دكه‌ن لجیهانێ.
زنجیره‌یێن جیهانى یێن به‌رهه‌ڤكرنێ (به‌رهه‌مهێنانێ) ب راستى ژى كه‌تبوونه‌ ل ژێر ئاگرى، ژ لایێ ئابوورى و سیاسى وه‌ك ئێك، ژ ئه‌گه‌رێن: بلندبوونا تێچوونێن ده‌ستێ كارێ چینى، شه‌رێ بازرگانى یێ سه‌رۆك ترامپى، پێشكفتن د بیاڤێ رۆبۆتان دا، به‌ئۆتۆماتیكى كردن (ڤه‌گۆهاستنا تشتى بۆ ئۆتۆماتیكى)، چاپا سێ ره‌هه‌ندى، دیسا سیاسى ژى، ژئه‌گه‌رێن: ژده‌ستدانێن كارى یێن راستى و یێن پێشبینكرى، ب تایبه‌ت د ئابوورێن گه‌هشتى دا. نوكه‌ كۆرۆنایێ گه‌له‌ك ژ ڤان پێكڤه‌گرێدانان شكاندینه‌: گرتنا كارگه‌هان ل ده‌ڤه‌رێن زیان ڤێكه‌فتى پیشه‌سازیێن دى یێن وه‌ك نه‌خۆشخانان، ده‌رمانخانان، سۆپه‌رماركێتان، و ده‌پۆیێن فرۆتنا كتكت، بێ بار هێلان ژ تاقیكرن و به‌رهه‌مان.
(شانوون ك. ئۆنێل) مه‌زنه‌ هڤپیشه‌یێ ڤه‌كۆلینێن ئه‌مریكا لاتین د جڤاتا په‌یوه‌ندیێن ده‌رڤه‌ دا و نڤیسه‌رێ پرتووكا: دو ئومه‌تێن نه‌ژێكڤه‌كرى: مه‌كسیك و ویلایه‌تێن ئێكگرتى، و رێیا لپێش، دبَژیت: “لایێ دیێ ڤێ په‌تایێ، دێ كۆمپانى پتر داخوازا زانینا ژێده‌رێن پڕكرن و به‌رهه‌ڤكرنێ یێن خوه‌ كه‌ن، ودێ ئالۆگۆرا شیاوه‌تیێ پێخه‌مه‌ت به‌رفه‌رهیه‌كا پتر ئه‌نجامده‌ن. دیسا حوكمه‌ت ژى دێ مایتێكرنێ كه‌ن، برێكار بهێزكرنا پیشه‌سازیێن ئه‌و ستراتیجیك دبینن داكو پلانێن پشته‌ڤان یێن ناڤخوه‌یى و یه‌ده‌ك هه‌بن. قازانجدارى دێ هێته‌ خار، لێ جیگیریا پێشاندانێ (به‌رهه‌مهێنانێ) دێ زێده‌بیت”.
3. قووناغه‌كا نوو یا دراماتیكى د سه‌رمایه‌داریا جیهانى دا
شۆكا سه‌ره‌كى بۆ سیسته‌مێ دونیایێ یێ دارایى و ئابوورى ئه‌و دانپێدانه‌یه‌ كو زنجیرا به‌رهه‌ڤكرنێ (به‌رهه‌مهێنانێ) یا جیهانى و دیسان تۆرا دابه‌شكرنێ ژى نه‌ دپاراستینه‌ به‌رامبه‌رى تێكچوونان.
په‌تایا كۆرۆنا نه‌بتنێ دێ كارتێكرنێن ده‌مدرێژ هه‌بن، به‌لكو دێ بیته‌ هۆیێ گوهۆرینێن بناغه‌یى. جیهانگێریێ رێ دا بۆ كۆمپانیان پیشه‌سازیێ ل هه‌موو جهێن دونیایێ بچینن/ دابنن و د ده‌مێن گۆنجاى دا به‌رهه‌مێن خوه‌ راده‌ستى بازاران بكه‌ن و خوه‌ ژ تێچوونێن ده‌پۆكرنێ خلاسكربوون. دڤیابا ده‌ست گه‌هشتبا به‌رهه‌مى و هاتبا پڕكرن و فرێكرن ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ كو ب شێوه‌یه‌كێ باش هاتبوو رێكخستن. كۆرۆنایێ سه‌لماندیه‌ كو هۆكارێن نه‌خۆشیان نه‌ب تنێ كارتێكرنێ لخه‌لكى دكه‌ن، به‌لكو د ده‌مێ گۆنجاى دا سیسته‌مى ژى بته‌مامى ژه‌هراوى دكه‌ت.
د ڤى بیاڤى دا، (لۆرى گارێت) مه‌زنه‌ هه‌ڤپیشه‌یه‌ك ل ساخله‌میا جیهانى د جڤاتا په‌یوه‌ندیێن ده‌رڤه‌ دا و هه‌لگرێ خه‌لاتێ زانستى یێ نڤیسینێ (پۆلیتزه‌ر)، دبێژیت:”ژبه‌ر ئه‌وى قه‌بارێ زیانێن بازارێن دارایى یێن دونیایێ ژ هه‌یڤا دو و وێڤه‌ بخوه‌ڤه‌ دیتین، بێگۆمان دێ كۆمپانى رێخستنه‌كا نوو د ده‌مه‌ك گونجاى دا و ب بریارانه‌ و بێ شه‌رم ژبۆ مۆدێل و به‌رهه‌مێ به‌ربه‌لاڤ ل دونیایێ ده‌رخن. دبیت ئه‌نجام قووناغه‌كا دراماتیكى یا نوو ژ سه‌رمایه‌داریا جیهانى بیت، كو زنجیره‌یێن به‌رهه‌م و پڕكرنێ نێزیكترى وه‌لاتى بن وب زێده‌ره‌وى دپڕبن پێخه‌مه‌ت پاراستنا ل هه‌مبه‌ر تێكچوونێن پاشه‌رۆژێ. دبیت ئه‌ڤه‌ قازانجێن كۆمپانیان بۆ ده‌مێ نێزیك كێم بكه‌ن، لێ دێ سیسته‌مى ب ته‌مامى نه‌رمتر لێكه‌ت”.

121

ب دووڤچونا مه‌ بۆ دیرۆكا PKKێ بنگه‌هه‌ك خۆجه دیاردبیت: ” كه‌نگی PKKێ هه‌ست ب هێزبوونێ كریه‌، وی ده‌می ئاریشه‌ بو كوردان په‌یدابووینه‌”، بو نموونه‌: شه‌رێن ناڤخۆیی یێن 1992 و 1999 ێ و سوتنا گوندێن باشورێ كوردستانێ یێن دوباره‌ هاتینه‌ ئاڤاكرن پشتی رژێما به‌عسیان چه‌ندین جاران هه‌رفاندین و تالان كرین، هه‌روه‌سا ئه‌و گرژی و دهولقوتانا شه‌ری یا ژ پارسال و هه‌تا نوكه‌ لدژی هه‌رێما كوردستانێ و ب تایبه‌ت لدژی پارتی دیموكراتی كوردستان كو ژهه‌ر ئالیه‌ك كوردستانی (زێده‌تر خۆدانا كێشا كورده‌).
ئه‌گه‌ر دوور ته‌ماشه‌ كه‌یێ، یێ ژ هه‌ر ئالیه‌كی زێده‌تر خزمه‌تا پیلانێن ئیرانێ و تركیا دكه‌ت PKK بخۆ یه‌، وه‌ك:
كی به‌هانه‌یێ و ره‌واتیا یاسایی د ده‌ته‌ وان هه‌ردو وه‌لاتان ژبۆ توپبارانكرنا سنورێن هه‌رێما كوردستانێ و مایتێكرنێن وان د هه‌رێمێ دا؟؟ هه‌لبه‌ت PKK و هه‌بوونا گه‌ریلایێن وێ یا به‌رده‌وام د چیایێن كوردستانا باشور دا كو جاران سه‌ركردێن وێ د داخۆیانیێن خۆ یێن راگه‌هاندنی دا دبێژن:” ئه‌م خۆدانێن ڤێ ده‌ڤه‌رێینه‌ و سه‌دامی ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره‌ پێشكێشی مه‌ كریه‌”.
كی دێ بیته‌ زامنێ نه‌ دروستبوونا قه‌واره‌ك كوردی ل رۆژئاڤا كوردستانێ؟؟ هه‌لبه‌ت PKK، چنكو PKK بهێزترین به‌هانه‌یه‌ بۆ له‌شكرێ تركیا ژ بۆ مایتێكرنێ د رۆژئاڤا كوردستانێ دا و ژناڤبرنا خه‌ونا دروستبوونا كوردستانه‌ك دی.
ژلایه‌كێ دی ژی ڤه‌، PKK دوباره‌ یا باجا شاشیێن خۆ یێن ڤان سێ سالێن بوری د ده‌ت. تێكه‌لیێن وێ دگه‌ل ئیرانێ و رێككه‌فتنا وێ دگه‌ل ئه‌سه‌دی “هه‌رچه‌ند ژ ئالیێ شه‌ر ڤه‌ ب سوود بیت ژی” به‌لێ شێوازێ تاكره‌وانه‌ و خۆدیتنێ و نه‌په‌سه‌ندكرنا چ ئالیه‌كێ دی و رێنه‌دان بۆ هه‌موو شێوازێن سه‌رخستن و به‌ره‌وپێشبرنا رۆژئاڤا، سه‌ره‌رایی هه‌ولێن به‌رده‌وام یێن سه‌رۆكاتی و حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و بتایبه‌ت جه‌نابێ سه‌رۆك بارزانی كو چه‌ندین جاران سه‌رپه‌رشتیا هه‌ولێن لێكنزیككرن و بهه‌ڤرا كاركرنا هه‌موو لایه‌نێن سیاسی یێن رۆژئاڤا كرن و چه‌ندین رێككه‌فتن هاتنكرن:هه‌ولێر 1، هه‌ولێر 2 و رێككه‌فتنا دهۆكێ ژی، به‌لێ مخابن ده‌سهلاتدارێن قه‌ندیلێ، خۆدانێن PKK یێن كو ب هزرا وان “یا پاشكه‌فتی و دووری كاودان و سه‌رده‌می” دیرۆك ژ PKKێ و رێبه‌ر ئاپۆی ده‌ستپێكریه‌ و بوان ژی ب دووماهی دهێت، و یێ لده‌رڤه‌یی وێ ژی بیت ئاژانه‌ (خائین)ه‌ و دڤێت بهێته‌ ژناڤبرن، ( گه‌له‌كن ئه‌وێن هاتینه‌ ژناڤبرن و دهێنه‌ ژناڤبرن ژی ل سه‌ر ده‌ستێن گوندیتیا قه‌ندیلی)، هه‌لبه‌ت نه‌ هشتن ئه‌ڤ هه‌وله‌ بگه‌هن ئه‌نجامان.
دیسان لڤینێن PKK ێ یێن سالا بوری لسه‌ر ئاستێ تركیا و كوردستانا باكور و هه‌ولێن تژیكرنا خه‌لكێ باكور (بسوود وه‌رگرتن ژ به‌رخۆدانا كوبانێ و سه‌ركه‌فتنێن هێزێن كوردی ل رۆژئاڤا كوردستانێ) لدژی پرۆسا ئاشتیێ و هاندانا گه‌نجێن كورد ژ بۆ كار و كاردانه‌وه‌یێن په‌ڤچونی و هێرشكاری ل دژی داموده‌زگه‌هێن حكومی و پۆلیسی ل باكورێ كوردستانێ ( ب تایبه‌ت پشتی ته‌قینا تیرۆری ل پرسۆسێ)، هه‌روه‌سا رێنه‌دان بۆ HDPێ ژبۆ روونشتنا دگه‌ل AKPێ خۆدانا پرۆسا ئاشتیێ و به‌رسنگگرتنا ده‌لیڤا به‌ره‌وپێشبرنا وێ پرۆسێ.
ده‌رئه‌نجامێن رێككه‌فتنا ئیرانێ و وه‌لاتێن رۆژئاڤا ژی هێدی هێدی ده‌ردكه‌ڤنه‌ سه‌ر ئاڤێ. دیاره‌ ژی وه‌لاتێن رۆژئاڤا ده‌ستدا لاوازكرن یان ژی ژناڤبرنا پاشكویێن (دووڤه‌لانكێن) ئیرانێ ل رۆژهه‌لاتا ناڤین، به‌لێ دیاره‌ ژی ژ دوورترین پاشكو یان هه‌ڤالێن ئیرانێ ده‌ستپێكریه‌: PKK ل باشورێ كوردستانێ و حوسی ل یه‌مه‌ن ( چاوا پشتی رێككه‌فتنێ باژارێ عه‌ده‌ن ژ ده‌ستێن حوسییان هاته‌ ده‌رخستن)، و یا ل دووڤ دا ژی دێ هێت.
چ كورده‌ك دگه‌ل كوشتنا گه‌نج و لاوێن گێریلایێن PKKێ نینه‌. سه‌رۆكێ كوردستانێ و هه‌روه‌سا به‌رێز نێچیرڤان بارزانی هه‌موو هه‌ول و شیانێن خۆ گرتنه‌ به‌ر پێخه‌مه‌ت پرۆسا ئاشتیێ و راوه‌ستاندنا كوشتنا گه‌نجێن كورد و هه‌موو رێك و شێوازه‌ك دگه‌ل PKKێ ب كارئینان ژبۆ كو ل رۆژئاڤا بهێته‌ ڕایێ و به‌ره‌یێ ئیران و ئه‌سه‌د ( كی نابێژیت میتا تركی ژی) به‌رده‌ت و بهێته‌ رێكا ڕاست و ب بیته‌ پشته‌ڤانه‌ك بۆ ڤێ ده‌لیڤا بۆ كورد و كوردستانێ هاتیه‌ پێش، لێ مخابن بۆ مه‌ژیێ قه‌ندیلی یێن كو دبێژن یان PKK یان نه‌مان!!.
دوور ژ سوزمه‌ندیێ، ئه‌وا دبیت ده‌رئه‌نجامه‌ك سروشتی یێ كار و كاردانه‌وه‌یێن PKKێ یه‌، و ب هزرا من ده‌لیڤه‌كا باشتره‌ ژبۆ كو رۆژئاڤایێ كوردستانێ خۆدانا شه‌رڤانێن قاره‌مان دوباره‌ ڤه‌گه‌ریته‌ ل سه‌ر رێكا دروست، رێكا كو هیڤیا كوردێن وێ ده‌رێ گه‌ش دكه‌ت.
ئه‌وێن دبێژن تركیا دێ كه‌ڤیت یان ئه‌ڤه‌ ده‌ستپێكه‌ ژبۆ پارچه‌بوونا تركیا (خۆزیی.. . ) ئه‌و بتنێ ژ دلێ خۆ د ئاخڤن و دیاره‌ ژی پێزانینێن وان لسه‌ر تركیا، PKK و دونیایێ ژی نه‌ ل ئاستێ پێدڤی نه‌ و پێویسته‌ كوورتر نزیكی پرسێ ببن.
ل دووماهیێ، بلا پاشكویێن ئیرانێ یێن مایی ژی، ئه‌وێن ل كوردستانێ ژی، بزانن كو ئێدی ئیران وه‌ك جاران خه‌ما وان ناخۆت و ل شوونا گرنگیدان ب وان، دێ زێده‌تر به‌رێ خۆ ده‌ته‌ ملله‌ت و دروستكرنا ژیان و ژیارا وه‌لاتێ خۆ، باشترین سه‌لماندن ژی، سه‌ره‌دانا ڤێ دووماهیێ یا رۆحانی بۆ ده‌ڤه‌رێن كوردی یێن ئیرانێ بوو.

225

كورد ملله‌ته‌كێ به‌رهه‌ڤ نه‌بوو، بێ رێخستن و سه‌ركرده‌ بوو، هێشتا گوستیل بوو د ده‌ستێ خه‌لكی دا و ملكه‌چێ پاشكه‌فتن و سۆزمه‌ندیێن به‌رته‌نگ بوو مینا ئاینی، مه‌زهه‌بی و گوندیتی، ته‌نانه‌ت ژبۆ كو ده‌ستنڤێژا وان نه‌ كه‌ڤیت بده‌ستێن پێچایی (داپۆشایی) دچوون ده‌ستێ فه‌رمانده‌ و سه‌ركردێن”عنگلیزان”!!، پشتی دووماهیهاتنا جه‌نگا جیهانی یا ئێكێ وه‌ك نه‌ته‌وێن دی یێن ژێر ده‌ستێ ئیمپاراتوریا ئۆسمانی نه‌ بوون ولاته‌ك سه‌ربه‌خوه‌. گه‌له‌ك د مێرخاس بوون، به‌لێ پرتوبه‌لاڤ و دووری زانست و زانینێ بوون و جارجاران ب ناڤێ ئاینی و ل ژێر فه‌رمانێن سولتانێ ئۆسمانی فه‌رمان ب سه‌رێ هێزێن “عنگلیزی” و خه‌لكێن دی ژی دئینان. نوكه‌ ژی هه‌ر ئه‌و مێرخاسه‌نه‌، لێ مێرخاسێن ڕێخستی و خودان سه‌ركرده‌، مێرخاسێن خودان جه‌رگ و ب مه‌ژی ژی كو بووینه‌ توخمێ هه‌ری باوه‌رپێكری ل ڕۆژهلاتا ناڤین. عه‌ره‌بان د لۆتكه‌یا به‌ره‌لاییا جه‌نگا جیهانی یا ئێكێ دا، ده‌ما ئیمپاراتۆریا ئۆسمانی یا 400 سالی ژناڤدچوو، هێزه‌كا ڕێخستی هه‌بوو و سه‌ركردێن كاریگه‌ر و ژیر هه‌بوون وه‌ك (شه‌ریف حوسێنی) و پاشی ژی هه‌ڤركێ وی یێ كو ئه‌و ژناڤبری (عه‌بدولعه‌زیز ئال سعود) و گه‌له‌كێن دی كو شیان مفای ژ كاودانان وه‌ربگرن و بوونه‌ ئه‌گه‌رێ دامه‌زراندنا چه‌ندین ولاتێن نه‌ته‌وی یێن عه‌ره‌بی. ملله‌تێ ئێكانه‌ ل ڕۆژهلاتا ناڤین مایه‌ بێ قه‌واره‌ك سیاسی و بێ ولاته‌ك سه‌ربه‌خوه‌ و پرتوبه‌لاڤ بووین كورد بوون! بۆچی؟.. چنكو ملله‌ته‌ك پاشكه‌فتی رێكنه‌خستی و بێ سه‌ركرده‌یێن ژیر بوون، هه‌رچه‌نده‌ هنده‌ك سه‌رۆك عه‌شیر و كه‌سانێن ئاینی ل گۆره‌ی شیان و زانینا خوه‌ درێغی نه‌كرن. ئه‌ڤرۆ پشتی بۆرینا سه‌د سالان، كاودان د جودانه‌ و دبیت ب تمامی د به‌روڤاژی بن، كورد ملله‌تێ هه‌ری رێخستی و هه‌ری ئاماده‌یه‌ د به‌ره‌لاییا ئه‌ڤرۆ یا رۆژهلاتا ناڤین دا و خودان سه‌ركرده‌ك ژیر و سه‌ركێشه‌ك مێژوویی و كارێزمی و ب سه‌نگه‌ كو ب هه‌ر ئاوایه‌كی دشێت ڕۆله‌ك وه‌ك ڕۆلێ شه‌ریف حوسێنی یێ كاریگه‌ر ل سه‌ر دامه‌زراندنا قه‌وارێن نه‌ته‌وی یێن عه‌ره‌بی ل ده‌سپتێكا سه‌دێ بیستێ د به‌ره‌لاییا جه‌نگا جیهانی یا ئێكێ دا، بگێریت. هه‌ولێن ڕژدبوون ل سه‌ر ئێك پارچه‌یا عیراقێ شكست ئینا، پڕانیا سیسته‌مێن ده‌سهه‌لاتداری یێن عه‌ره‌بی شكست هێنا، شۆڕشا عه‌ره‌بی ژی ب ناڤ بوهار بوو، د ڕاستی دا بۆ زستانه‌كا دژوار، زستانه‌ك ژ بارینا تووندڕه‌وی، پاشكه‌فتن و سه‌ركووتكرنێ كو ده‌رئه‌نجامێ سه‌د سالێن سه‌قه‌تی و پاشكه‌فتنا جڤاكێن عه‌ره‌بی ـ ئیسلامی بوو، ئه‌و جڤاكێ هێشتا تاكێن وێ ل دووڤ حوریان و هژمارا حوریان دبه‌زن و دڤێن بڕێكا جیهادا نیكاحێ و سه‌ربرینێ خه‌لافه‌تا ئیسلامی دابمه‌زرینن. كوردێن كو ب تنێ باوه‌ری ب هه‌ڤالتیا چیا دئینان، ئه‌ڤرۆ پڕانیا هێز و ملله‌تێن دونیایێ دۆست و هه‌ڤپه‌یمان و سه‌رسامێن وانه‌. ژلایه‌كی ڤه‌، به‌ره‌لاییا ڕۆژهلاتا ناڤین یا ئه‌ڤرۆ ب تایبه‌ت پشتی شۆڕشا سووریێ و بلندبوونا هێزا رێكخراوا داعش، كاودان گه‌هاندن خالا هه‌ری تێكچوویی كو گوهۆرینا نه‌خشه‌یێن ده‌ستكرد یێن پێشی سه‌د سالان كرنه‌ نه‌چاریه‌كا خوه‌زایی (حتمیه‌ گبیعیه‌)، ژ لایه‌ك دی ژی، هه‌ولێن كوردان یێن ئاڤاكرن و به‌رهه‌ڤكرنا هه‌رێمه‌كا ئارام كو بوویه‌ په‌ناگه‌هه‌ك گونجای بۆ هه‌موو نه‌ته‌وه‌، ئایین و گرۆپێن جودا، دیسان هه‌ڤپه‌یمانیا وان یا كارا ته‌ڤی هێزێن ئه‌مریكی د ڕۆخاندنا رژێما سه‌دامی و دوباره‌ دامه‌زراندنا عیراقا نوو دا، یا ژ هه‌موو یان گرنكتر ژی، به‌رسنگگرتنا وان یا ل به‌رامبه‌ری هێزا تیروری ئه‌وا بوویه‌ گه‌ف ل سه‌ر هه‌موو به‌ها و پیرۆزیێن مرۆڤی ل جیهانێ، ئه‌ڤ ته‌ڤ ئه‌گه‌ره‌ پێكڤه‌ و بێی ژبیركرنا هۆكارێ ئابووری یێ گرێدایی ب زه‌نگینیا كوردستانێ ب ژێده‌رێن تێهنێ دهێلن كو سه‌ربه‌خوه‌بوونا كوردستانێ وه‌ك نه‌چاریه‌كا خوه‌زایی بیت، ب تایبه‌ت ب هه‌بوونا سه‌ركرده‌ و فه‌رماندێن ژیر و تێگه‌هشتی به‌روڤاژی كاودانێن ده‌ستپێكا سه‌دێ بیستێ. ئه‌ڤه‌ تركیا یا به‌رێ نه‌ما، و بوویه‌ ئێك ژ باشترین ئابوورێن دونیایێ و پێنگاڤ پێنگاڤ به‌ر ب پێشكه‌فتن و زێده‌تر دیمۆكراتیبوونێ دچیت كو پێویسته‌ كورد ل وێ ده‌رێ سوودێ ژ ده‌لیڤێن هه‌یی وه‌ربگریت و خوه‌ ل گه‌ل كاودان و هه‌لێن هه‌یی بگونجینیت. هه‌ر وه‌سا ئه‌ڤه‌ ئیران ژی یا نێزیكی ڕێككه‌فتنێ دبیت ل سه‌ر بابه‌تێ چه‌كێ ئه‌تۆمی ل گه‌ل هێزێن ڕۆژئاڤا، دیاره‌ ژی سه‌ركردێن ئیرانێ گه‌هشتینه‌ وێ تێگه‌هشتنێ كو ده‌م هات چاكسازی بهێنه‌ كرن و سیسته‌مێ شاشكێن ڕه‌ش ئێدی ب كێری كاودانێن نوو ناهێت و هه‌كه‌ خوه‌ ڕاستڤه‌نه‌كه‌ن دوور یان نێزیك دێ نه‌چاری شكه‌ستن و ژناڤچوونێ بن. دیسان وه‌ك چاوا مه‌ گۆت عه‌ره‌ب نها ژهه‌ر نه‌ته‌وه‌ك دی رێكنه‌خستی و ل پاشترن د رۆژهلاتا ناڤین دا، ئاها ئه‌ڤه‌ مسره‌ هێشتا خه‌ریكی ژناڤبرنا موسلمانێن تووندره‌وه‌ “ب پیروزیكرنا هێزێن رۆژئاڤا و ئسرائیلیێ ژی”، سعوودی یا عه‌ره‌بی و ولاتێن دی یێن عه‌ره‌ب ژی ئه‌ندامن دهه‌ڤپه‌یمانیا ل دژی داعشێ و دیسا مژوولی به‌ره‌لایی و سه‌رڕاستكرنا كاودانێن ناڤخوه‌یی یێن یه‌مه‌نێ نه‌، ژ خوه‌ عیراق و سووریا به‌س د پرتوكان دا وه‌ك ولات ماینه‌ وبارێ لیبیا ژ وان باشتر نینه‌. هه‌موو كاودان د به‌رژه‌وه‌ندیا كوردان دا نه‌، سه‌ره‌رایی چه‌ند لاوازیه‌كێن گرێدایی گه‌نده‌لی و سیسته‌مێ كارگێری یێ هه‌رێما كوردستانێ، به‌لێ به‌ختێ كوردان ب هه‌بوونا سه‌ركرده‌ك مێژۆیی، كاریزمی و خۆدان سه‌نگ ژبۆ بده‌ستڤه‌ئینانا سه‌ربه‌خۆبوونێ گه‌شتر و مسۆگه‌رتر لێ دكه‌ت. ئه‌و كه‌سێ ڤان هه‌موو فاكته‌رێن ل سه‌ری لێكدده‌ت و هه‌موو سه‌ركرده‌، فه‌رمانده‌، پارت و لایه‌نێن سیاسی یێن كورد دگه‌هینیت ئێك و دكه‌ته‌ د خزمه‌تا پێكانینا ئارمانجا ده‌وله‌تبوونا كوردان دا به‌رێز مه‌سعود بارزانی یه‌. زێده‌باری سه‌نگا وی یا مێژۆیی یا گرێدایی خه‌باتا وی یا به‌رده‌وام د ناڤا بزاڤا رزگاریخوازیا كوردان دا وه‌ك پێشمه‌رگه‌ و سه‌ركرده‌ و ڕۆلێ وی و هه‌بوونا وی د زوربه‌یا هه‌لكه‌فتێن كوردی یێن كاریگه‌ر د شیست سالێن بووری دا، دهێلیت سه‌ركردێ هه‌ری حه‌زكری بیت دناڤا گه‌لێ كورد دا و سه‌ركێشێ هه‌ری په‌سه‌ند كریبیت ژ لایێ هه‌موو هێز و لایه‌نێن كوردی ڤه‌، دیسا نزیكاتیێن وی بۆ هه‌موو دۆست و نه‌یارێن كوردان و په‌یوه‌ندیێن وی یێن بهێز و بێ وێنه‌ ل گه‌ل پرانیا وه‌لاتێن رۆژئاڤا وه‌دكه‌ن كو ب راستی ژی شوونگرێ وی بۆ كوردان دڤێ قووناغێ دا نه‌بیت، مانا وی ژی وه‌ك سه‌ركێشێ بزاڤا كورد پێدڤیه‌ك نه‌گوور بیت. بوویه‌ ژی سه‌ربه‌خوه‌بوونا كوردان وه‌ك نه‌چاریه‌ك خوه‌زایی یه‌، ئه‌ڤ ساله‌ یان سالێن بهێن كورد دێ ب وه‌لاتێ خوه‌ یێ سه‌ربه‌خوه‌ شادبن، به‌لێ د هه‌مان ده‌مدا ئه‌ركه‌ك و كاره‌كێ گران ژبۆ ئاڤاكرنا دامه‌زراوه‌یێن ده‌وله‌تبوونێ ل پێشیا كوردانه‌.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com