NO IORG
Authors Posts by محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي

محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي

محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي
57 POSTS 0 COMMENTS

8

ریفراندۆم مافێ ملله‌تێ كورده‌، وه‌ك هه‌موو ملله‌تێن جیهانێ، ده‌ربرینه‌كا هه‌ستیار و زێندی دكه‌ت ژ مافێ خوه‌یێ ره‌وا و هه‌ستێ نه‌ته‌وا كورد ب ته‌ڤایی و گشتی. یا دوور ژ لایه‌نیێ و حزبایه‌تیێ، ب ئیرادا گه‌لێ كوردستانی وه‌ك به‌رهه‌مێ ره‌نج و خه‌باتێ و رۆژێن سه‌خت و دژوار، هه‌می پێكڤه‌بێژن (به‌لێ) بۆ ریفراندۆمێ و راگه‌هاندنا ده‌له‌تا كوردی، كو بۆ ڤێ چه‌ندێ و مه‌ره‌مێ و خه‌ونێ ب سه‌دان سالان مه‌ خوه‌ یێ لێگرتی و چاڤه‌رێبوون، هه‌ر وه‌سا ئه‌ڤه‌ سه‌رێ سه‌دان سالانه‌ ملله‌تێ كورد ریبار و جۆیێن خوینا هزاران هزار شه‌هیدێن نه‌مر یێن رێتین، ژخوینا خورته‌ مێر و عه‌گیدان، ب ده‌هان شۆره‌ش و داستان و سه‌رهلدانان و كاره‌ساتان و رۆژێن قه‌رسی و ب ترس و سه‌هم و كه‌لیژان، یێن سته‌مكاریێ و زۆرداریێ ژ كارێن تیرۆرێ و مشه‌ختكرن و عه‌ره‌بكرنێ و ئه‌نفالێن ره‌ش و كیمیا بارانكرنێ و هه‌وێن گرتنێ و سێداره‌دانێ و گۆرێن ب كۆم و ده‌رڤه‌ده‌ریێ و كارێن ره‌گه‌زپه‌رستیێ و شۆفنیێ ب پلان و دووڤچوونان و چاندن و به‌لاڤه‌كرنا ره‌وشت و تیتال و كه‌لتۆری و ره‌وشه‌نبیریا بیانی یێن رژێمێن ده‌ستهه‌لات و حوكمدار ژداگیركه‌رێن كوردستانێ، ناڤ ته‌خوچینێن ملله‌تی و به‌رب بهۆژاندنا ناسناما كوردی و ده‌ستڤه‌دانا جوگرافیا وار و مه‌سكه‌نێ كوردان كو ئه‌ڤ كاره‌ و كارێن دی دهێن ب قركرنێ و جینۆسایدا كوردان بوو، له‌ورا ئه‌ڤ هه‌می چه‌نده‌ بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی یه‌ وه‌ك خه‌بات و شۆره‌شه‌كا به‌رده‌وام بۆ دژی وان كار و زۆرداریان، ب پارت و رێكخراو و ته‌خوچینێن ملله‌تی ڤه‌ و تانوكه‌ ژی ئه‌و بزاڤا پیرۆز یابه‌رده‌وامه‌، بێخه‌مه‌ت ده‌ست ڤه‌ئینا مافێ خوه‌ یێ ره‌وا و سه‌ربه‌خوه‌یێ، ئه‌ڤچا بلا ئه‌وا مه‌گۆتی ئه‌وا ب سه‌رێ مه‌كورداهاتی ب مه‌ه و سال و چه‌رخان بزانین بۆ رۆژه‌كا ئه‌ڤرۆ بۆ رۆژا (٢٥/٩/٢٠١٧ ) رۆژا ریفراندۆمێ بلا ب وێ ئیرادێ بیت ئه‌وا، ب ملیۆنان مشه‌ختبووین ل ٢٨/٣/١٩٩١ كو وژدان و زه‌میرێ جیهانێ هه‌ژاندی وه‌ك مه‌زنترین ریفراندۆم بوو بۆ سه‌ربه‌خویێ، ریفراندۆم نه‌ ملكێ حزبه‌كێ یه‌ ئان لایه‌نه‌كی یه‌ ده‌نگێ هه‌موو ملله‌تی یه‌ بابه‌ته‌كێ نه‌ته‌وایه‌تی یه‌، وه‌ك ئالایێ كوردستانێ هه‌تا سروودا نیشتیمانی (ئه‌ه‌ى ره‌قیب)، چ په‌یوه‌ندی ب حزب و لایه‌نان ڤه‌ نینن، نه‌ پرۆسێسا هه‌لبژارتنا یه‌ كا دێ كی سه‌ركه‌ڤیت ب ده‌نگان، وكی دێ بیته‌ به‌رپرس ئان وه‌زیر، ئه‌گه‌ر هنده‌ك بێژن (نه‌) پا ئه‌وا ب سه‌رێ مه‌هاتی و ئه‌و خه‌بات بۆ چ ئارمانج و ژ به‌ر چ بوو، هیڤیخوازین و ئۆمێده‌وارین ئه‌ڤ چه‌نده‌ نه‌بیت، چنكو ئه‌م كورد ل ده‌مێ پرسێ و بابه‌تی په‌یوه‌ندی ب به‌رژه‌وه‌ندیا گشتی و نه‌ته‌وا و چاره‌نڤیسێ ڤه‌ هه‌بیت، ئه‌م كورد هه‌می پێكڤه‌ به‌رپسیارین، بۆ زانین جوهی هه‌تا بووینه‌ ده‌وله‌ت حه‌فت سالان ل بن ته‌نه‌كێن چینكۆی و چادرا بوون هه‌تا بووینه‌ ده‌وله‌ت، له‌ورا یا گرنك پێدڤی و بێ هۆڤه‌ وێ ڤه‌ و ململانێ و ركمانیێ، رۆژا ٢٥/٩/٢٠١٧ئه‌م هه‌می پێكڤه‌، قه‌ستا بنگه‌هێن ده‌نكدانێ ب كه‌ین و ب په‌یڤا (به‌لــێ) ده‌نكێ خوه‌ بده‌ین، دا ئه‌نجامێن ریفراندۆمێ ببته‌ به‌لگه‌نامه‌ كا ب هێز و ئیراده‌ و ده‌ربرینه‌كا دژوار و هه‌ستیار ب ده‌ستێ مه‌ دا ل دووڤ شه‌رعییه‌تا ده‌ولی و یاداشتناما نه‌ته‌وێن ئیكگرتی و پلانا سه‌ركردایه‌تیا كوردی و سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ، خه‌مخۆر و دلسۆزێ ده‌وله‌تا كوردی سه‌رۆك مسعود بارزانی، بۆ قووناغا پشتی ریفراندۆمێ و ده‌ستنیشانكرنا ده‌م و ژڤانا گونجای، بۆ راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا كوردی ب ئانه‌هیا خودایێ مه‌زن و دلۆڤان و ئێكرێزیا كوردان د هه‌می وار و بیاڤان دا و بشته‌ڤانیا هه‌می لایه‌نگه‌ر و دۆستێن كوردان ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ، دێ ده‌نگێ ده‌وله‌تا كوردی وه‌ك بنگه‌هێ ئاشتیێ و ئازادیێ و سه‌ربه‌ستیێ و پێكڤه‌ژیانێ و لێبۆرینێ و دیمۆكراسیێ و سازی و بێگه‌هێن حوكمرانیێ، ڤه‌ده‌ت و ژه‌نێن بۆ هه‌موو ره‌خ و لایێن جیهانێ. كو ئه‌م كورد ئاشتیخوازین، ب گه‌ل و پێشمه‌رگه‌ی ڤه‌ جهێ رێز و ڤینا پرانیا خه‌لكێ جیهانێ نه‌، سه‌ره‌رایی ئه‌وا رژێمێن عیراقێ ل گه‌ل مه‌كری و ب سه‌رێ مه‌ ئیناندی، وه‌كو مه‌ دیاركی ل سه‌ری، رۆژه‌كێ كورد ل به‌رانبه‌ر نه‌بوونه‌ تیرۆرست، كه‌س نه‌كوشت ئاڤاهی نه‌ په‌قاندن، د شه‌راندا ئێخسیر نه‌ كوشتن، زۆرداری نه‌كر و نه‌بوونه‌ سیته‌م كار ب تنێ به‌رگری ژ جان و مافێ خوه‌ دكر، كو سه‌خله‌ت و شیمه‌ت و ره‌شت و تتیتال و بیروباورێن كوردان، دره‌سنن و مه‌زنترن ژ هه‌میان، ئه‌ڤرۆ مافێ مه‌ كوردانه‌ خودان ده‌وله‌تبین، كورد دیرۆك و شارستانی نه‌ ب هزاران سالان، هه‌ژی ده‌وله‌تبوونێ نه‌، حه‌قێ مه‌یه‌، وارێ مه‌یه‌ (والحق یعلى و لایعلى علیه‌).

9

شۆره‌شا ١٤ تیرمه‌هێ سالا ١٩٥٨ قووناغه‌كا دی بوو، پشتی ئه‌وێن ل سه‌ر ملله‌تێ كورد دا بوورین، یێن پر شۆره‌ش و داستان و بزاڤ و خه‌باتا رزگاریخوازیا كوردی و په‌یمانێن باش و خراب، سه‌خمه‌راتی بده‌ستڤه‌ئینانا مافێ ره‌وا، كو شۆره‌شا نافهاتی ده‌ستپێكا قووناغه‌كا دی بوو د ڤی بیاڤی دا، وه‌ك ده‌لیڤه‌كا باش و گونجای بۆ ڤێ مه‌ره‌مێ و عیراق ژی به‌ر ب دیمۆكراسیێ ڤه‌، بچیت ژ سیسته‌مێ شاهنشای بۆیێ كۆماری و جهێ دلخۆشیا گه‌لێ عیراقێ بوو ب كورد و عه‌ره‌بان ڤه‌ وكێم نه‌ته‌ وایێن دی ڤه‌ و هه‌می هه‌ولبده‌ن بۆ ئاڤاكرنا عیراقه‌كا نوو و چاره‌سه‌ركرنا هه‌می ئاریشه‌ و ئاسته‌نگان و ئالۆزیا و چه‌سپاندنا ئاشتیێ و ئازادیێ و سه‌ربه‌ستیێ و موكومكرنا برایه‌تیا كورد و عه‌ره‌بان، و ده‌ست ناڤ ده‌ستی ل ژێر دوورشمێ (ل سه‌ر كه‌ڤرێ براینا كورد و عه‌ره‌با هه‌می موئامره‌ و پیلانێن ئیستعمارێ دێ هێنه‌ په‌لخاندن)، له‌ورا سه‌رۆكێ ئێكێ یێ كۆمارا عیراقێ خودێ ژێ رازی (عه‌بدولكه‌ریم قاسم) داخواز ژ بارزانیێ نه‌مر مه‌لا مسته‌فاى كر بزڤریته‌ عیراقێ ڤه‌ ژ ئێكه‌تیا سۆڤیێتی یا به‌رێ بۆ هاریكاری و پالپشتیا شۆره‌شێ بكه‌ت، ئه‌ڤچا ل دووڤ ڤێ داخوازیێ ل ٦/١٠/١٩٥٨ بارزانیێ نه‌مر زڤری عیراقێ د گه‌ل دا ٥٠٠ پێشمه‌رگێ قاره‌مان و ب پێشوازیه‌كا گه‌رم و هه‌ژی ڤه‌ هاته‌ پێشوازیكرن ژ لایێ هه‌می ته‌خ وچین و لایه‌ن و هۆز و ئایین و كه‌سانان ڤه‌، كو د دیرۆكا عیراقێ دا چ جاران نه‌ هاتیه‌ ئه‌نجامدان و كرن ب گه‌له‌ك درووشمێن نیشتیمانی و كه‌لتۆری ڤه‌ ب نموونه‌ (هه‌ربژیت كورد و عه‌ره‌ب ره‌مز النڤال). بارزانیێ نه‌مر ل به‌غدا ئاكنجی بوو هه‌می ده‌مێن خوه‌ ته‌رخانكرن ژ بۆ ده‌ستڤه‌ئینانا گه‌له‌ك ماف و ده‌ستكه‌فتیان بۆ كوردان وه‌ك:
١. ل دستوورێ عیراقێ هاته‌ چه‌سپاندن ونڤیسین ، كورد و عه‌ره‌ب هه‌ڤپشكن د وه‌لاتێ عیراقێ دا .٢ـ په‌سه‌ندكرنا قانوونا كارێ رێكخراوێن پارتێن سیاسی و یێن جه‌ماوه‌ری ب شێوازی فه‌رمی و ئاشكه‌را. ٣ـ قانوون چاكسازیا چاندنێ و نه‌هێلانا ده‌ره‌به‌كیێ و ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ باره‌گایێن پارت و رێكخراوا هاتنه‌ ڤه‌كرن و ده‌ست ب كار و بزاڤوچالاكیێن خوه‌ كرن. پشتی بوورینا ماوه‌كی ل سه‌ر شۆره‌شێ، رژێما قاسمی به‌ر ب دكتاتۆریێ ڤه‌ چوو ب هه‌بوونا ره‌گه‌زپه‌رست و شۆفینیان د هه‌یكه‌لێ كۆمارێ دا و ل سه‌ر سیسته‌مێ رژێمێن به‌رێ چوون ل گه‌ل كوردان و ئه‌و سۆز و رێكه‌فتن ل گه‌ل بارزانی گۆتین و گرێداین بۆ ملله‌تێ كورد جێبه‌جێ نه‌كرن، گه‌له‌ك هه‌ول و بزاڤ هاتنه‌كرن ژ لایێ بارزانی ڤه‌ و سه‌رگرده‌یا كوردان، بۆ چاره‌سه‌كرنا هه‌می ئاریشان ب زمانێ دیالۆگێ و گفتوگۆیان، و ل ٢٠/١١/١٩٦١ و ب ناڤێ ملله‌تێ كورد و پارتی دیمۆكراتی كوردستان، بیرئانینه‌ك هاته‌ پێشكێشكرن بۆ حوكمه‌تا عیراقێ، یا پێكهاتی بۆ ژ ڤانان بابه‌ت و بڕگان.
١ـ ڤه‌كێشانا هێزێن سۆپایێ عیراقێ، ئه‌وێن هاتینه‌ هنارتن بۆ كوردستانێ و چ كارێن سۆپایی نه‌هێنه‌كرن.
٢ـ ڤه‌كێشانا فه‌رمانبه‌رێن گشتى ئه‌وێن رۆله‌كێ به‌رز هه‌بوو د روودانێنن دووماهیێ دا.
٣ـ زڤرینا وان فه‌رمانبه‌را ئه‌وێن هاتینه‌ دوورئێخستن ژ كوردستانێ، بۆ جهێن وانا یێن به‌رێ.
٤ـ دامه‌زراندنا سه‌ركردێن دلسۆز ژ كوردان بۆ پۆستێن سه‌ره‌كی.
٥ـ چه‌سپاندنا مادێ سێ ژ دستوورێ عیراقێ چه‌سپاندنه‌كا دروست.
٦ـ پاقژكرنا هه‌یكه‌لێ حكومی ژ مرۆڤێن دژاتی هه‌یین ل به‌رانبه‌ری شۆره‌شا ١٤ تیرمه‌هێ.
٧ـ به‌رب ئازادیێن دیمۆكراسی بۆ ملله‌تی و ڤه‌كوهاستنا عیراقێ بۆ سیسته‌مێ دیمۆكراسیێ.
٨ـ جێبه‌جێكرنا بریارێن كۆنگرێ مامۆستایێن كوردستانێ یێ سالا١٩٦١ژ بۆ پێشڤه‌برنا ره‌وشه‌نبیریا كوردی.
٩ـ زمانێ كوردی ببیته‌ زمانێ فه‌رمی ل هه‌می داموده‌زگه‌هێن فه‌رمی ل كوردستانێ.
١٠ـ ژناڤبرنا شوونوارێن ره‌كه‌زپه‌رستیێ، ئه‌وا ب حه‌قێ كوردان دئینن و سزادانا كه‌سانێن داخوازێن ڤێ چه‌ندێ، د ناڤبه‌را گه‌لێ عیراقێ یێ ئێكگرتی.
١١ـ هێلانا چاندنا رووه‌كێ تیتنێ ل ئه‌ردێ چاندنێ یێ باش.
١٢ـ راستڤه‌كرنا قانوونا باجا ئه‌ردی كو دبیته‌ بارگران ل سه‌ر جۆتیاری.
١٣ـ دانان و ڤه‌كرنا پرۆژان ل كوردستانێ، كو دێ كۆنترۆلكرنێ كه‌ت سه‌ر بێكاریێ.
١٤ـ نه‌هیلان و نه‌مانا گران نه‌رخی یا فاحش و لێدانا ده‌ستێن بازرگانیێ ب قووتێ ملله‌تی دكه‌ن.
لێ مخابن هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌ڤه‌ نه‌ داخوازیێن مه‌زن بوون. وه‌ك هنده‌ك مافێن پێدڤی بوون ل دووڤ وی ده‌می. لێ بیرئانینا ناڤهاتی یا بێ ئه‌نجام بوو. عبدالكریم قاسمی ل جاتی زمانێ دیالۆگێ ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ و ئاشتیێ بكاربینیت، حه‌شدێن سوپایێ عیراقێ فرێكرنه‌ كوردستانێ و ب تۆب و فرۆكا كوردستان تۆپبارانكر و باژێر و باژێركێن كوردان سۆتن و خه‌لكانه‌ك ژ خه‌لكێ مه‌ شه‌هید و برینداربوون، ب مه‌ره‌ما ژناڤبرنا شۆره‌شا ئیلۆنێ كو ل ١١/٩/١٩٦١ چریسكێن خوه‌ هه‌لدابوون ل سه‌رانسه‌ری كوردستانێ، له‌ورا چ ب ده‌ستێ ملله‌تێ كورد نه‌ما ژبلی به‌رده‌وامبوونا شۆره‌شا ئیلۆنێ كو ئه‌ڤه‌ بابه‌ته‌كێ دوور و درێژه‌ د رێبازا خه‌باتا بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی دا. ئه‌ڤچا بلا ئه‌ڤ سه‌ربۆره‌ ل گه‌ل سه‌ربۆرێن دی یێن رژێمێن عیراقێ ب سه‌رێ كوردان ئیناندین، ببنه‌ ئه‌گه‌ر و هانده‌ر بۆ مه‌ته‌لا كوردی (ره‌شا ده‌ستێ خوه‌ هه‌كه‌ ئاڤێ تو بری) ب ئێك هه‌لویست و ئێك دل و ئێك گۆتارا سیاسی پێكڤه‌ ب په‌یڤا به‌لێ ل رۆژا٢٥/٩/٢٠١٧ به‌رب سندۆقێن ریفراندۆمێ ڤه‌ بچین و ئه‌نجام ببنه‌ به‌لگه‌نامه‌كا ب هێز و خورت ب ده‌ستێ مه‌ كوردان بۆ سه‌ربه‌خوه‌یێ و راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا كوردی، كو ئه‌ڤه‌ ژی بابه‌ته‌كێ به‌رفره‌هه‌ پێدڤی راپۆرته‌كا تایبه‌ته‌.وه‌ك ده‌لیڤه‌كا دیرۆكی ژ ده‌ستێ خوه‌ نه‌كه‌ین.

16

ئه‌و بۆچی ل ده‌مێ به‌حسێ ریفراندۆمێ دهێته‌كرن ل جه‌م هنده‌كا، دێ بێژی دونیا خراببوو، ئه‌رێ مانه‌ ئه‌ڤه‌ ژی مافێ گه‌لانه‌، كو ملله‌تێ كورد ئێكه‌ ژ وان گه‌لان، ئێكه‌مین نه‌ته‌وه‌یه‌ ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ هه‌تا نوكه‌ مافێ خوه‌ یێ ره‌وا وه‌رنه‌گرتیه‌ و سه‌ربه‌خوه‌ نینن، ل ده‌مێ كورد خودان ده‌وله‌ت و میرنشینان، پرانیا ده‌وله‌تێن نوكه‌ نه‌بوون. ئه‌ڤرۆ ئه‌وا به‌ری چه‌ند سالان یا دهێته‌ بیرا مه‌، ل ده‌مێ سه‌رۆك بارزانى، ئاماده‌بووی د كۆمبوونا په‌رله‌مانێ كوردستانێ دا، وه‌ك ئاماده‌بوون و پشكداریه‌كا دیرۆكی، یا رۆژا پێنچشه‌مبی رێكه‌فتی ٣/٧/٢٠١٤ بۆ ده‌ستنیشانكرنا رۆژه‌كێ بۆ ریفراندۆمێ، بۆ راگه‌هاندنا بریارا سه‌ربه‌خوه‌یێ، د كۆمبوونا سه‌رۆك بارزانی دا ل گه‌ل هه‌می پارت و لایه‌نێن سیاسی یێن كوردی و كوردستانی ژ بلی گۆڕان و كۆمه‌له‌، یا رۆژا چارشه‌مبی رێكه‌فتی ٧/٦/٢٠١٧ و ده‌رچوونا بریارا دیرۆكی ب ده‌ستنیشانكرنا رۆژا دوشه‌مبی رێكه‌فتی ٢٥/٩/٢٠١٧ رۆژا ریفراندۆما ملله‌تێ كورده‌ و ل ١٠/٦/٢٠١٧ كۆمبوونه‌كا دی هاته‌ گرێدان یا نوونه‌ر و به‌رپرسێن بلندێن حزب و لایه‌نێن سیاسی یێن ده‌رڤه‌ی په‌رله‌مانی ل گه‌ل سه‌رۆكێ هه‌رێمی و هاته‌ رۆهنكرن كو (بریارا برێڤه‌چوونا ریفراندۆمێ بابه‌ته‌كێ دیرۆكیه‌)، ئه‌ڤجا ریفراندۆم مافه‌كێ (شه‌رعی و قانونی) یێ ملله‌تێ كورد، ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژی وه‌كو جارا دی بۆ جهێ به‌ر به‌حس و ڤه‌كۆلینان ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ. د ناڤبه‌را هه‌لویستێ ئه‌رێنی و نه‌رێنی، ب شێوازێن هه‌مه‌جۆر یێن هه‌ستیار و دژوار و لایه‌نگه‌ر و پالپشت. لێ بشتی ئیرادا رب العاله‌مینی، ئیرادا ملله‌تی ژ هه‌می ئیرادا مه‌زنتره‌ و ملله‌تێ كورد خودانێ خوه‌ ئیرادێ یه‌ و هه‌می ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن سه‌ربه‌خوه‌یێنه‌ وه‌كو دیار ل خوارێ.
١ـ ئه‌ردێ كوردان وه‌ك جۆگرافیا كوردستانێ ب رووبه‌رێ ٥٠٠ هزار كم چاركۆشه‌ و هنده‌ك ژێده‌ر دبێژن ب (٤٠٩٦٥) كم یا چارگۆشه‌ ب نه‌خشێ كوردستانێ یێ تایبه‌ت ب هه‌ر چارپارچانڤه‌. ٢ـ ئامارا گشتی یا ژمارا كوردان ٥٠ ملیۆنن ل سه‌رانسه‌ری جیهانێ، هه‌ژی گۆتنێ ٤٠ ده‌وله‌ت یێن هه‌ین نفۆسا وانا ٥٠ ملیۆنن..٣ـ ره‌سانه‌تیا قنێت و رڤێشتا كوردان و رامانا كورد وه‌ك ملله‌ته‌كێ ئاری یه‌. ٤ـ ئیمبیراتۆر و حوكمه‌ت و میرنشینێن كوردان هه‌ر ژ ده‌وله‌تا (لۆلۆ)، ٢٥٠٠ سالان به‌ری زاینی، هه‌تا كۆمارا كوردستان ل مهاباد ١٩٤٦ و میرنشینا عیشانی ٩١٩م هه‌تا یا بابان١٦٤٩م ـ١٨٥١ ٥ـ شۆره‌ش و داستان و سه‌رهلدانێن كوردان، هه‌ر ژ شۆره‌شا عه‌ڤدال خانێ به‌دلیسی ١٥٧٤م تا شۆره‌شا گۆلانێ ١٩٧٦، ٦ـ ئالایێن كوردان و یێ كوردستانێ هه‌ر ژ ئالایێ كاوه‌یێ ئاسنگه‌ر تا ئالایێ كوردستان یێ نوكه‌ ١٩٤٥. ٧ـ سروودا نیشتیمانی كوردی (ئه‌ی ره‌قیب) ٢٢/١/١٩٤٦و هه‌تا نوكه‌. ٨ ـ پێشمه‌رگێ كوردستانێ یێ قاره‌مان و كاروانێ شه‌هیدێن هه‌رده‌م ساخ. ٩ـ ئاینێ كوردان یێ ئیسلامێ ب رێژه‌كا مه‌زن باشی ب ئاینی ئێزدی و كریستیان و جوهی و هنده‌ك عه‌قیدێن دی.١٠ـ سه‌ر سالا كوردی نه‌ورۆز كو ئه‌ڤ ساله‌ ٢٧١٦ـ٢٧١٧. ١١ـ زمانێ كوردی به‌ری زاینی هه‌بوو دگۆتێ زمانیmasi sorat ماسی سۆرات ب ٣٧ پیتا پێكدهات، و ب ژماره‌كا زاراڤایه‌ و زمانێ فه‌رمی یه‌ ل كوردستانێ. ١٢ـ سه‌دان قاره‌مان و سه‌ركرده‌ و خورته‌ مێر و عه‌گیدێن كوردان. ١٣ـ هزاران ناڤدار و فه‌یله‌سۆف و زانا و هه‌لبه‌ستڤان و دیرۆكڤان و هونه‌رمه‌ند. ١٤ ـ كه‌لتۆر و ره‌وشت و تیتالێن ره‌سه‌ن و سه‌خله‌تێن مرۆڤایه‌تی و دیمۆكراسی، كو كورد مله‌ته‌كێ ئاشتیخوازه‌ رێزه‌كا مه‌زن ل جیرانان دگریت و پێكڤه‌ژیانێ ل دژی تیرۆرێ و ره‌گه‌زپه‌رستیێ شۆفینیێ یه‌، ب دله‌كێ پر باوه‌ری و ڤیان سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل هه‌ڤال لاینگه‌ر و دۆستان دكه‌ت. ١٥ـ په‌یمان و رێكه‌فتن و شه‌رعیه‌تا ده‌ولی هه‌ر ژ په‌یمانا سیڤه‌ر ١٠/٨/١٩٢٠ و به‌یانا عیراقی و بریتانی ل ٢٢/١٢/١٩٢٢ یا دانپێدانێ ب مافێ كوردان و یاداشتناما نه‌ته‌وه‌یین ئێكگرتی، ب تایبه‌تی بریارێن سالێن ١٩٦٦ و ١٩٧٦ یێن مافێ گه‌لان یێ چاره‌نڤیسی و سه‌ربه‌خوه‌یێ، كو ١٤٩ ده‌وله‌تا مۆهركر بوو عیراق ئێك ژ وان ده‌وله‌تان، رێكه‌فتنا ١١ ئادارێ ١٩٧٠ا.١٦ـ پارتێن سیاسی و رێكخراوێن كوردی یێن پیشه‌یی و جه‌ماوه‌ری، هه‌ر ژ حزبا هیوا ١٩٣٤و پارتی دیمۆكراتی كوردستان ١٦ ته‌باخێ ١٩٤٦تا ژماره‌كا حزبێن دی یێن تێكۆشه‌ر پشتی سه‌ر هلدانا ئادارا سالا ١٩٩١، هه‌ر ژ كۆمه‌لا التعالی و الترقی سالا ١٩٠٨ تا یێن نوكه‌ ب ده‌هان یێن كاردكه‌ن د هه‌موو بیاڤان دا ١٧ـ سه‌ندیكا و ئێكه‌تی و ناڤه‌ندێن كوردی هه‌ر ژ ئێكه‌تیا قوتابیانێن كوردستانێ و لاوان ١٩٥٣ و نوكه‌ ب ده‌هان یێن هه‌ین كار و خه‌باتا وان یا به‌رده‌وامه‌. ١٨ـ قوتابخانه‌ و زانكۆ و په‌یمانگه‌ه هه‌ر ژ قوتابخانا قبه‌هان ١٥٣٤ و مه‌دره‌سا سوورتا زانكۆیا سوله‌یمانیێ ١٩٦٨و سه‌لاحه‌ددین ١٩٨١ و دهۆك١٩٩٢ و ده‌هان زانكۆیێن دی، هه‌ر وه‌سا سه‌باره‌ت په‌یمانگه‌هان. ١٩ـ رۆژنامه‌ڤانی و میدیایا كوردی ژ رۆژناما كوردستان٢٢ نیسانا ١٨٩٨وه‌ك شۆره‌شه‌كا ره‌وشه‌نبیری یا به‌رده‌وامه‌ هه‌تا نوكه‌. ٢٠ ـ هه‌بوونا ژماره‌كا كوردان خزمه‌تا ئاینێ ئیسلامی و عه‌ره‌بان یێن كرین یێن ب ناڤوده‌نگن. ٢١ ـ هونه‌رێ كوردی یێ ره‌سه‌ن و یێ سه‌رده‌م د هه‌می بابه‌ت و واران دا. ٢٢ ـ رێكه‌فتنا جه‌زائیر یا ره‌ش ل٥/٣/١٩٧٥ ل دژی بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی. ٢٣ـ سه‌رهلدانا ئادارا ١٩٩١یا ملله‌تێ كورد و بهارا كوردی. ٢٤ ـ مشه‌ختبوونا ملیۆنی ٢٨/٣/١٩٩١وه‌ك مه‌زنترین ریفراندۆم بوو ژبۆ بریارا سه‌ربه‌خوه‌یێ. ٢٥ـ بریارا جڤاتا ئاسایشێ ژماره‌ (٦٨٨)٢٧ ـ ژێگرتنا ئێكه‌تیا فیدرالی (اختیار الاتحاد الفیدرالی ). ٣٦ ـ ژێرخانا كوردستانێ، داهاتیێن سروشتی و پیشه‌سازی وچاندن …هتد.٢٧ ـ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ، ب په‌رله‌مانێ هه‌لبژارتی و جڤاتا وه‌زیران و جڤاتا پارێزگه‌هان و جڤاتا باژێرڤانیان، نموونێن زیندی و رۆهنن یا ده‌وله‌تا كوردی ل ده‌ڤه‌رێ. ٢٨ـ په‌یوه‌ندیێن دپلۆماسی و پیشه‌یی و دۆستانی یێن كوردان ل گه‌ل پرانیا ده‌وله‌ت و خه‌لكێ جیهانێ. ٢٩ـ به‌رده‌وامبوونا كاروانێ ژین و ژیارێ و پێكڤه‌ژیان و ئارامی و لێبۆرینێ، ل ژێر ئالایێ كوردستانێ یێ ره‌نگین ڤه‌ ل كوردستانێ. ٣٠ـ شوونوارێن كوردستانێ دیده‌ڤان و رۆناهیا دیرۆكا كوردینه‌. ئه‌ڤرۆ ئه‌م سه‌رفه‌رازو سه‌ربلندین ب خه‌مخۆری و دلسوزیا سه‌رۆك بارازانی، بۆ دابینكرن و ده‌سته‌به‌ركرنا پاشه‌رۆژا كوردان، و بزاڤ چالاكیێن وی، یێن دپلۆماسی ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ و سه‌ركه‌فتنێن پێشمه‌رگێن قاره‌مان دژی تیرۆرێ و داعش پرانیا حوكمه‌ت و خه‌لكێ جیهانێ لاینگه‌ر و دۆستێن مه‌ كوردانه‌،ل ڤێره‌ كرنگه‌ بهێته‌ گۆتن زێده‌باری ڤان هه‌می ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ ئه‌وێن مه‌ هه‌ین، لێ لێ (ئێكرێزی و ئێك گۆتارا سیاسی و ئێك هه‌لویست و ئێك سه‌نگه‌ردابین)، ل به‌رانبه‌ری وان هه‌می ره‌گه‌ز و بنه‌مایانه‌، وه‌ك چه‌كه‌كێ ب هێز و كاریگه‌ر بۆ ژناڤبرنا هه‌موو پیلانێن نه‌حه‌ز و دوژمنان. ل سه‌ر جڤاكێ شارستانی ل جیهانێ ب ده‌وله‌ت و پارت و رێكخراوان، رێزێ ل ئیرادا ملله‌تێ كورد بگرن و د هاریكاربن و پالپشتبن وه‌كو ملله‌تێ (كۆسۆڤۆ و باشۆرێ سوودانێ و ته‌یمۆرا رۆژهه‌لات و ئه‌رێتریا) و هه‌رێما كه‌ته‌لۆنیا ژی یا ب رێكێ ڤه‌ دا ب گه‌هیته‌ مافێ خۆ یێ ره‌وا وراگه‌هاندنا ده‌وله‌تا خۆ.

17

ب هه‌لكه‌فتا رۆژا زمانێ كورد ل (١٥گولانێ)، یا فه‌ره‌ ئه‌و پێنگاڤێن هاتینه‌ هاڤێشتن د بیاڤێ بده‌ستڤه‌ئینانا زمانه‌كێ سته‌نده‌ر دا وه‌كو هه‌می نه‌ته‌وان ل جیهانێ بهێنه‌ دیاركرن و ببنه‌ هانده‌ره‌ك بۆ به‌ر ب زمانێ كوردی ڤه‌ بچین یێ سته‌نده‌ر، كو به‌ری زایینی مه‌ كوردان زمانێ خوه‌ یێ خواندن و نڤیسینێ هه‌بوو ژ ٣٧ پیتا پێكهاتی بوو، د گۆتێ زمانێ (ماسی سۆرات)، هۆزانڤان و زماندارێن كورد هه‌ر ژ ئه‌حمه‌دێ خانی هه‌تا مه‌لایێ جزیری، به‌ری سه‌ده‌هان سالان پێكۆلینێن بۆ ڤێ مه‌ره‌مێ كرین، لێ جهێ داخێ یه‌ هه‌تا نوكه‌ زمانێ سته‌نده‌ر مه‌ نینه‌، هه‌ر چه‌نده‌ پشتی وان ژی گه‌له‌ك بزاڤ و هه‌ول یێن هاتینه‌ ئه‌نجامدان ژ لایێ لایه‌ن و جهێن په‌یوه‌ندیدار ڤه‌ بۆ ڤێ ئارمانجێ، ئه‌ڤجا بلا پێنگاڤا ئێكێ بهێته‌ هاڤێتن بۆ زمانه‌كێ سته‌نده‌ر، كو به‌ر ب نێزیككرنا زاراڤێن زمانێ كوردی ڤه‌بچین و هه‌لویستێ بارزانی سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ یێ خه‌مخۆر بۆ زمانه‌كێ سته‌نده‌ر ببیته‌ پالپشت و هانده‌ره‌كێ ئه‌كتیڤ بۆ ڤێ چه‌ندێ، كو ل سالا ٢٠٠٦ د كۆمبوونه‌كێ دا ل گه‌ل پرۆفیسۆر و دكتور و مامۆستایێن زانكۆیا دهۆك كه‌ره‌مكری و گۆتی (پێدڤیه‌ مامۆستایێن زانكۆیێ پێكۆلێ بكه‌ن ژ بۆ زمانه‌كێ ئێكگرتی ل هه‌ر چارپارچێن كوردستانێ، چنكو مه‌ كوردان ل ده‌ستپێكێ ئه‌لیفبایه‌كا ئێكگرتی نینه‌)، هه‌ر وه‌سا ل سالا ٢٠١١ د كۆنگرێ سێ یێ میزوبۆتامیا/دهۆك ٢٧/١٠/٢٠١١ د په‌یڤا خوه‌دا یا دیرۆكى دا گۆتی (ب راستی ژێ ئێك ژ وان به‌ر سینگگرتنا هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌كێ ئه‌وه‌ كو زمانێ خوه‌ هه‌بیت، نه‌ ب تنێ كورد. مه‌ زاراڤێن جودا یێن هه‌یین، عه‌ره‌بان ژی یێن هه‌ین، توركان ژی یێن هه‌ین، فارس و ئه‌لمان و هه‌موو ملله‌تێن جیهانێ یێن هه‌ین، لێ هه‌موویان زمانێ خواندن و نڤیسینێ یێ هه‌ی، پێدڤیه‌ مه‌ كوردان ژی زمانێ خواندن و نڤیسینێ هه‌بیت، لێ ئه‌ڤه‌ كارێ بسپۆرانه‌، پێدڤیه‌ ژ بۆ مه‌ ڤی كاری دروست بكه‌ن، چه‌ند ده‌م ژی پێ بچیت نه‌ ئاریشه‌یه‌، لێ ئه‌ز هیڤیدارم د ژیانا خوه‌ دا ده‌ستپێكا ڤێ پێنگاڤێ ببینم كو ئه‌م چه‌ند بنگه‌هێن زمانی كوردی بۆ خواندن و نڤیسینێ بدامه‌زرینین). هه‌روه‌سا دیرۆك بۆ مه‌ دسه‌لمینیت كو:
(1) رۆلێ میر جه‌لاده‌ت به‌درخان یێ ئه‌كتیڤ ب دانانا ئه‌لیفبایا كوردی ب پیتێن لاتینی و ده‌رچوونا ژمارا ئێكێ یا كۆڤارا هاوار ب پیتێن لاتینی ل شامێ ل ١٥/٥/١٩٣٢ و بوویه‌ ژێده‌رێ نڤێسینا كوردی ل كوردستانا باكۆر و هنده‌ك ده‌ڤه‌رێن دی، ب شانازی ڤه‌ دبیته‌ رۆژا زمانێ كوردى.
(٢) هه‌ولدان دهاتنه‌كرن بۆ بكارئینانا هنده‌ك پیتێن دی وه‌كو یێن الاوردیه‌ و الارمنیه‌ بۆ نڤیسینا زمانێ كوردی، وه‌كو هاتیه‌ دیاركرن د پرتووكا ئه‌لیفبا (الكوردی بالحروف العربیه‌ واللاتینیه‌ نشوئها و تكوینها ١٨٩٨ـ١٩٣٢) یانڤیسه‌ر هۆگر تاهر ته‌وفیق. (٣) نڤیسین ب زمانێ كوردی ب الفبا‌و الاورد هاتبوو پێشنیازكرن ژ لایێ خودێ ژێ رازی (مولان زاده‌ رفعت) ئاكنجیێ باژێرێ حه‌له‌بێ بۆ پشتی ژ ئیسته‌نبولێ ره‌ڤی و ل سالا ١٩١٣ بابه‌ته‌كێ تایبه‌ت ل سه‌ر گرنگیا الفبا الاورد دیاركر، د به‌رپه‌رێن كۆڤارا هتاوی كورد، دیاركر ژ زمانێن ساخن و ره‌سه‌نن، هه‌روه‌سا فه‌رهه‌نگا زمانێ كوردی ل قووناغێن خواندنێ بهێنه‌ بكارئینان. (٤) كۆمه‌لا ره‌وشه‌نبیری یا كوردی ل باژێری (خوی) بزاڤكر بۆ گوهۆرینا پیتێن عه‌ره‌بی یێن فه‌رمی، لێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ نه‌هاته‌ ئه‌نجامدان ژ به‌ر بارودۆخێن ده‌وله‌تی پشتی جه‌نگێ جیهانی یێ ئێكێ، (٥) د سالێن سیهان و چلان دا یێ چه‌رخێ بۆری، الفبایا كوردی ل سه‌ر بنیاتێ پیتێن رۆسی و كوردێن رۆسیا چاپه‌مه‌نیێن خوه‌ ب ڤان پیتان ده‌رخستین، (٦) ل سالا ١٩٢١ هنده‌ك بزاڤ هاتنه‌ ئه‌نجامدان بۆ نڤیسینا كوردی ب پیتێن ئه‌رمه‌نی ژ لایێ كه‌سانه‌كێ ئه‌رمه‌نی ڤه‌ ب ناڤێ هاگۆب كازاریان یێ به‌رنیاس (لازۆ). (٧) ١٩٣٠ ده‌رخستنا رۆژنامه‌كێ ب پیتێن لاتینی ب زمانێ كوردی ب ناڤێ ریا تازه‌، ژ لایێ ژماره‌كا ره‌وشه‌نبیرێن كورد ل (یێریڤانێ) وه‌ك (حاجی جندۆ و عه‌ره‌بێ شه‌ممۆ و شاكر مه‌حموود و شاكر خدر). (٨) ل سالا ١٩٣١ پرتووكا ب ناڤێ كتێبا ئه‌لفبا یا زمانێ كودی ژ لایێ حاجی جندو هاته‌ دانان ل سه‌ر بنیاتێ پیتێن لاتینی و رۆسی و فره‌نسی پێكڤه‌. (٩) گه‌له‌ك نڤیسه‌ر و زمانداران و ره‌وشه‌نبیرێن كورد هه‌ول و بزاڤێن كرین بۆ ڤێ چه‌ندێ و پرتووك یێن چاپكرین وه‌ك خودێ ژێ رازی سادق بها الدین ئامێدی و مه‌لا تاها مایی، هه‌روه‌سا ته‌وفیق وه‌هبی و پاكیزه‌ ره‌فیق حلمی و نه‌سرین فه‌خری و نووری عه‌لی ئه‌مین و دكتور/ و ریا ئه‌مین و كامل حسێن به‌صیر… هتد. (١٠) هه‌ول د به‌رده‌وامن بۆ زمانه‌كێ كوردی یێ سته‌نده‌ر لێ هه‌تا نوكه‌ دبێ ئه‌نجامن و پێشنیازا نڤیسه‌ره‌كى كو ئه‌ڤ رۆژه‌ ببیته‌ رۆژه‌كا ته‌ڤایی ل سه‌ر ئاستێ هه‌می لایه‌ن و داموده‌زگه‌هان د جهێ خوه‌ دایه‌ و ئه‌م ل گه‌ل پێشنیازا مامۆستا (موسه‌ده‌ق تۆڤی) نه‌ بۆ رۆژا ١٥ گولانێ رۆژا زمانێ كوری ئه‌وا هاتیه‌ به‌لاڤه‌كرن د رۆژناما ئه‌ڤرۆ دا ژماره‌ ٢١٠٣ یا رۆژا ٣/٥/٢٠١٧ به‌رپه‌رێ بۆچوون، یا پر بزاڤوچالاكیێن سه‌ر ب زمانێ كوردی ڤه‌ وه‌ك ئێك ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن سه‌ربه‌خوه‌یێ. ((پیرۆزبیت رۆژا زمانێ كوردی ل هه‌می ملله‌تێ كورد)).

9

پێشمه‌رگێن كوردستانێ ، پێشمه‌رگێن وه‌لاتی نه‌، خۆشتڤیێن ملله‌تینه‌، سۆنبلا ئاشتیێ و هه‌بوونا ژیانێ، پارێزه‌رێن خاك و وه‌لات و نیشتیمانیێ نه‌، سیمایێن سه‌ربه‌ستیێ و ئازادیێ نه‌، شێر و پلنگێن ده‌شت و چیانه‌، جه‌نگ و داستان ب وان سه‌یران و شاهی نه‌، سابیتك و گولبیتك ل به‌ر وان ژێهه‌لی و ژۆردانی نه‌.
به‌فر و بارۆڤه‌ و باران ل جه‌م وان په‌سار و تاڤگه‌نه‌. چرا و خه‌تیرێن رێیا به‌رگریێ سه‌ربه‌خوه‌یێ نه‌.
ناڤ و رامانا پێشمه‌رگه‌ ژ ده‌ریا كوورترن، ژ ته‌حت و چیا بلندترن، ژ بهنا گول و نه‌سرینا خۆشترن ژ شه‌رگه‌ها گه‌رمێ گه‌رمترن، ژ په‌یڤا قاره‌مان مه‌زنترن.
خۆرته‌مێر و عه‌گیدن، ئه‌لهۆ په‌هله‌وانن. سوورا و چه‌له‌نگڤانن، چه‌گدار و شۆره‌شڤانن، سه‌ربار و روح و گیانن، مه‌رده‌ مێرن و جانفیدانن. ل هه‌می ده‌ما زێره‌ڤانن بۆ سه‌روه‌ریا وه‌لاتی قاره‌مانن.
ئه‌ون بیبیتكا هه‌می چاڤانه‌، تاجا سه‌رێ مه‌ هه‌میانه‌. ل جیهانێ ده‌نگێ وان ڤه‌دانه‌. هه‌رده‌م ل ناڤ وژدان و دلا نه‌، هه‌لگرێن چه‌ك و شیر و مه‌تالانه‌، قاره‌مان پێشمه‌رگێن مه‌ كوردانه‌، خۆشتڤیێن مه‌ هه‌میانه‌، دۆستێن هه‌می گه‌لانه‌، ل به‌رانبه‌ری دوژمنان كه‌لها پیلانه‌ هیڤی و ئۆمێدێن گه‌شه‌رۆژانه‌. ل جیهانێ شه‌رێ دژی تیرۆرێ و زۆرداریێ یێن دكه‌ن وه‌ك تاكه‌ هێزانه‌. بۆ جیهانێ سه‌لماند ئه‌و فێرسێن چه‌په‌ر و سه‌نگه‌رانه‌، ل ژێرئالایێ كوردستانێ خودانێن شۆره‌ش و داستان و سه‌ركه‌فتنانه‌. ئیلۆن و گولان قوتابخانا ده‌رچوونا وان فارسانه‌، بۆ ده‌وله‌تا كوردی پارێزه‌ر و جانفیدانه‌، ئه‌ڤجا بلا بمینیت په‌یڤا (ئه‌م هه‌می پێشمه‌رگینه‌) درووشمێ مه‌ هه‌میانه‌، دا خه‌ونا كوردان بیته‌ راستی ل به‌ر چاڤانه‌. یا مهره‌بان و مێهره‌بین تۆ بۆ مه‌ پارێزی وان پێشمه‌رگانه‌. دا مافێ خوه‌ یێ ره‌وا بكه‌ینه‌ ناڤ ده‌ستانه‌ و دا بمینیت كوردستان به‌حه‌شتا مه‌ هه‌میانه‌. و تیرۆژكێن ئارامیێ و سه‌ركه‌فتنا و ئازادیێ و رۆناهیێ و شارستانیێ ژ كوردستانێ ڤه‌ده‌ن بۆ هه‌می لایه‌ن و ره‌خانه‌.

24

دیرۆكا كوردینیا كه‌ركووكێ بابه‌ته‌كێ دوور و درێژه‌، ب گۆتاره‌كا هۆسا هه‌می به‌لگه‌ و رۆهنكرنا دیرۆكی ناهێنه‌ نڤیسین و گۆتن، لێ ب هنده‌ك دیده‌ڤان و ئاماران دێ ئاماژه‌ پێ ده‌ین كو، كورد ئێكه‌مین كه‌سانن ل كه‌ركووكێ بوون نێزیكی ١٠٠ هزار سالان به‌ری هاتنا پێلێن به‌شه‌ری ژ گزیرتا عه‌ره‌بی، وه‌ك هاتیه‌ په‌سه‌نكرن د پرتووكا (دیرۆكا كوردان) دا یا (تۆما بوا) و كه‌ركووكێ پایته‌ختێ (الكوتیین) بوو و دگۆتێ (ئارابخا) و میدیا (المیدیین) دگۆتنێ (كورا كورا) ب رامانا رۆناهیا ئاگری، و سومه‌ریان دگۆتێ (كاركووك ) ب رامانا (كارێ رێكو پێك)، كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ ب ١٦٠ سالان به‌ری زایینی یه‌، رۆژهه‌لاتناس و دیرۆكڤان و رێكخراوێن جیهانی و هه‌رێمی ڤان ئامار و دیده‌ڤانا بۆ مه‌ و خه‌لكێ جیهانێ دیاردكه‌ن: ١ـ ئه‌ندازیارێ رۆسی (یووسف جیرنیك) ل سالا١٨٧٢ـ ١٨٧٣ هاتبوو كه‌ركووكێ بۆ دووڤچوونا شیانێن گه‌میڤانیێ ل رووبارێ دیجله‌ و فورات، ل سالا ١٨٧٩ ئه‌نجامێن سه‌ره‌دانا خوه‌ ل ویكیپیدیا چارێ ژ به‌لاڤووكا پشكا قه‌فقاس یا كۆمه‌لا جوگرافیا شاهی (مه‌له‌كی) یا رۆسی، دبێژیت ژمارا ئاكنجیان ل كه‌ركووكێ ل وی ده‌می ١٢ ـ ١٥ هزار كه‌س بوون هه‌می كوردن ژ بلی (٤٠) خێزانان ژ ئه‌رمه‌ن و كریستیانابوون، و ئێك توركمان و عه‌ره‌ب لێ نه‌بوون ژ بلی هنده‌ك وان كه‌سێن حامیا توركی بوون.
٢ـ ئامارا هاتی یه‌ به‌لاڤه‌كن د ویكیپیدیا ئۆسمانیان دا (قاموس الاعلام) یا دیرۆكڤان و گه‌رۆكڤانێ توركی (شمس الدین سامی)، ئه‌وێ چوویه‌ كه‌ركووكێ دووماهیێن چه‌رخێ ١٩، زێده‌باری یێ لایه‌نگێرێ تورك و نه‌ته‌وێن دی بوو لێ د فه‌رهه‌ نگێ دا، به‌رپه‌رێ ٣٨٤٢ كو رێژا كوردان ل كه‌ركووكێ پێتره‌ ژ سێچارێكان، كه‌ركووك باژێره‌كێ كوردیه‌ دكه‌ڤیته‌ د دلێ كوردستانێ دا.
٣ـ رۆژهه‌لاتناسێ جۆرجی یێ ب ناڤوده‌نگ (ئه‌لبرت مینینشا شفیلی) دوپاتدكه‌ت كو ئه‌و خیزانێن ئۆرستوقراتی ل كه‌ركووكێ ژ قنێتا كوردی نه‌، ژ به‌ر هنده‌ك ده‌ستكه‌فتیا نه‌ته‌وه‌تیا خو ه‌یاكوردی هێلا سه‌خمه‌راتی پارستنا مولك و ئه‌ملاكێن خوه‌ ژ توركان، وه‌ك خێزانا ـ النفته‌جی ـ اوجی القیر جدارـ السواد الاعزه‌م ژ ئاكنجیێن باژێرینه‌ ژ كوردانه‌.
٤ـ فه‌رمانگه‌ها المعارف یائۆسمانی ل دووماهیا چه‌رخێ ١٩ ژمارا ئاكنجیێن كه‌ركووكێ ده‌ستنیشانكر ب (٣٠) هزار كه‌س ژ وان ٢٢ هزار و٥٠٠ ژ كوردانه‌ و یێن مایی توركمان و عه‌ره‌ب و كریستیان و جوهی بوون.
٥ ـ گه‌رۆكڤانێ فره‌نسی (اولیفلیه‌ لونكریك) د پرتووكا خوه‌ دا ب ناڤێ (چار چه‌رخ ژ عیراقا نووی) ژمارا ئاكنجیێن باژێرێ كه‌ركووكێ ل ده‌ستپێكا چه‌رخێ (١٩) ١٠ هزار مرۆڤن، پرانیا وان ب زمانێ كوردی دئاخڤن ژ بلی فه‌رمانبه‌رێن ئۆسمانی و هنده‌ك كوردێن هاتینه‌ دامه‌زراندن ب توركی ل فه‌رمانگه‌هێ دئاخفتن ل به‌ر زمانێ فه‌رمی یێ توركیا.
٦ـ ژێده‌رێن توركی یێن كه‌ڤن ژ وان (سیاحتنامه‌) یا گه‌رۆكڤانێ توركی (ئۆلیا چه‌له‌بی) به‌رپه‌رێ ٧٤ ـ ٧٥ پشكا چارێ دبێژیت: كوردستان نه‌ه ویلایه‌ت بوون ل وه‌ختێ خوه‌، ژ وان ولایه‌تا شه‌هره‌زۆر سه‌نته‌رێ وێ كه‌ركووك بوو.
٧ـ (سجلا ئیمبیراتوریا عوسمانی (الدفتر الخاقانی) یا نڤیسه‌ر (عینی عه‌لی ئه‌فندی) تێدا دبێژیت كو ویلایه‌تا شه‌هره‌زور یا ِپێكهاتیه‌ ژ ٢٠ سنجه‌قا ژ هه‌می كوردستانا باشۆر سه‌نته‌رێ وێ كه‌ركووكێ یه‌.
ئامارێن سه‌ر كه‌ركووكێ یێن چه‌رخێ بیستێ.
ژێده‌رێن باوه‌ری پێ هه‌ی ژ وان یێن ئۆسمانی دوپاتدكه‌ن، كورد ل ده‌ستپێكا چه‌رخێ ١٩ هه‌می ئاكنجیێن كه‌ركووكێ كوردبوون ب تنێ ٤٠ خێزان كریستیانى بوون، لێ پشتی هاتنا كارمه‌ندێن ده‌وله‌تا ئۆسمانی و ته‌تریكێ ده‌ستپێكر پاشی عه‌ره‌بكرنێ و ئنگلیز هاته‌ عیراقێ وه‌ك داگیركه‌ر رابوو ب ئاكنجیكرن و دامه‌زراندنا فه‌رمانبه‌ر و كرێكارێن عه‌ره‌ب ب پشكداری ل گه‌ل حوكمه‌تێن عیراقێ. ل ده‌مێ كه‌ركووكێ سه‌ر ب ولایه‌تا مووسل ڤه‌ و ژ ئه‌گه‌رێ ناكۆكیێ (نزاع) سه‌ر ولایه‌تا مووسل، بریتانا و عیراقێ و توركیا، سێ ئامار پێشكێشی نه‌ته‌وه‌یێن ئێگرتی كرن.
١ـ ئامارا عیراقی
كورد ٥٢٠ هزار و ٢٦٤
توركمان ٣٨ هزار و٦٥٣
عه‌ره‌ب ١٦٦ هزار و ٩٤١
كرستیان ٦١ هزار ٣٣٦
جوهی ١١ هزار و ٨٩٨
٢ـ ئامارا توركی
كورد ٢٨١ هزار ٨٣٠
توركمان ١٤٦ هزار و ٩٦٠
عه‌ره‌ب ٤٣ هزار ٢١٠
٣ـ ئامارا بریتانی
كورد ٤٥٤ هزار و ٧٢١
تركمان ١٨٥ هزار و ٧٢٦
عه‌ره‌ب ٦٥ هزار و ٨٥٩
هه‌رچه‌نده‌ لایه‌نێن ناكۆكی (موته‌نازع) هه‌ولدان بۆ زێده‌كرنا ژمارا لایه‌نێ خوه‌، لێ ژمارا كوردان گه‌هشته‌ دوجاركی ژمارا توركمان و عه‌ره‌بان، هه‌تا راده‌كی ئنگلیزی هه‌ول دا جۆره‌كێ ئێكسانیێ په‌یدا كه‌ت بۆ به‌رژه‌وه‌ندیا عه‌ره‌بان، ژ لایه‌كێ دیڤه‌ رێژه‌كا كوردان ئه‌وێن رێڤینك و كۆچه‌رات نه‌ هاتنه‌ توماركرن، ژ ئامارێ ره‌ڤین ژ به‌ر ئه‌گه‌رێ خزمه‌تا سوپایی (الخدمه‌ العسكریه‌) و ئه‌گه‌ره‌كێ دی دهزركر دێ باجێ ژێ وه‌رگرن پشتی ئامارێ وه‌كو ئۆسمانیان، سه‌باره‌ت توركومانا ل شاری بوون و هه‌می هاتنه‌ تۆماركرن، و یا دیاره‌ ژ ئارمانج و مه‌ره‌مێن ره‌گه‌زپه‌رست و شۆفینیێن رژێمین به‌رێ و سیاسه‌تا عه‌ربكرن و ته‌تریكێ ئامارا ١٩٥٧ ئه‌ڤه‌یه‌ پشتی كه‌ركووكێ ژ لیوا مووسلێ ڤه‌بی و بوو لیوا كه‌ركووكێ.
ئامارا گشتی یا سالا ١٩٥٧
كورد ١٨٧ هزار و ٥٢٠
توركمان ١٠٨ هزار و ٦٢٠ پشتی ٢٠ هزار توركمان ژ پارێزگه‌هێن عیراقێ قه‌ستا كه‌ركووكێ كرین.
عه‌ره‌ب ٨٣ هزار و ٣٧١
سه‌بارت ئامارا ١٩٧٧ وه‌كو یا دیار كورد هه‌می راگوهاستبوون و عه‌ره‌ب ئینابوونه‌ ل سه‌ر مال ئه‌ملاكێن كوردان، و مال ل مالخویێ مالێ حرامكر. ئه‌ڤچا ئه‌ و نه‌ئاماره‌ ئه‌و ژه‌هره‌ماره‌.
بلا هه‌می ڤێ چه‌ندێ بزانن پاشی به‌حسێ بلندكرنا ئالایێ كوردستانێ بكه‌ن و بلا بچنه‌ به‌رۆكێن شه‌ڕی و سه‌نگه‌رێن پێشمه‌رگه‌ێن قاره‌مان دۆرمه‌ندورێ كه‌ركووكێ ل ژێر وی ئالایێ پیرۆز و خوینا سه‌دان شه‌هیدێن سه‌ربلند و سه‌رفه‌راز. كه‌ركووك یاهاتیه‌ پاراستن ژ درونده‌ترین دوژمن ل شه‌رێ دژی داعش. باشی بچنه‌ كورستانا كه‌ركووكێ پسیارا كوردینا كه‌ركووكێ بكه‌ن. وه‌كو هاتیه‌ گۆتن ل سه‌ر زارێ بابێ روحی یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا.

6

پشتی بۆرینا ٢٣ رۆژان ل سه‌ر سه‌رهلدانا جه‌ماوه‌رێ كورد یا پیرۆز ل بهارا سالا١٩٩١ و ل ٢٨/٣/١٩٩١ ژ به‌ر سته‌مكاریا رژێما گۆربه‌گۆر و مه‌ترسیا بكارئینانا كیمیاوی ل دژی كوردان، وه‌كو باژێرێ حه‌له‌بجا شه‌هید و هێزێن سۆپایێ عیراقێ ده‌ست ب هێرشان كرن ل سه‌ر باژێر و باژێركێن كوردستانێ، ب كارئینانا فرۆكێن هێلیكۆپته‌ر و تۆپخانا سوپای، جه‌ماوه‌رێ كوردی نه‌چاربوو به‌ر ب ده‌وله‌تێن جیران ڤه‌ بچت، وه‌ك كۆمارا ئیرانێ و توركیا و رژێمه‌كا كێم بۆ كۆمارا سووریا ب ملیۆنان كه‌س حال و مالێن خوه‌ هێلان. ب سه‌دان كیلۆمه‌تران وه‌ك په‌یاده‌ ل ژێر سه‌قایه‌كێ سه‌قه‌م و سه‌رما و بارینا به‌فر و بارانا، برس و پێخاس نه‌ جه و بالگه‌ه. ب سه‌دان بوونه‌ قوربانی هه‌تا گه‌هشتینه‌ جهێن پێدڤی. ل ژێربارودۆخێن ژیارێ یێن سه‌خت و دژوار، وه‌ك كاره‌ساته‌كا مه‌زن ب سه‌رێ كوردان هاتی. له‌ورا خه‌لكێ شه‌ره‌فمه‌ند یێ وان ده‌وله‌تان هاتنه‌ هه‌وار، هه‌ر چه‌نده‌ هنده‌ك سه‌رپێچی و خۆراكێشان و ده‌ستدرێژاهی هاتنه‌كرن ل ده‌ستپێكێ ژ لایێ زێره‌ڤانێنن سنۆرێ توركیاڤه‌. لێ رێكخراوێن مرۆڤاتی و پزیشكێن بێ سنوور ب رۆلێ خوه‌ یێ مرۆڤانی و هاریكار رابوون و ژ لایه‌كێ دیڤه‌ فرۆكێن تایبه‌ت یێن هه‌ڤپه‌یمانان ئاهێن خوارنێ و كه‌لوپه‌لێن پێدڤی ل ئه‌سمانان بۆ هاڤێشتنه‌ خوارێ، كه‌سانێن ب ناڤوده‌نگ و دپلۆماسی ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ سه‌ره‌دانا كۆچبه‌ران و خیڤه‌تگه‌ها كرن و یا گرنك بریارا ژماره‌ (٦٨٨) ل ٥/٤/١٩٩١ ژ جڤاتا ئاسایشا نه‌ته‌ویێن ئێكگرتی ده‌ركه‌فت، ل په‌ی برگا حه‌فتێ ژ مادێ سێ یێ یاداشتناما نه‌ته‌ویێن ئێكگرتی و یا پێكهاتی بوو، ژ حه‌فت خالان كو هه‌می كارێن نه‌مرۆڤاتی یێن رژێما عیراقێ رسواكرن و ل زووترین ده‌م به‌رنامێ هه‌وار هاتن و هاریكاریێ ده‌ستپێكه‌ت، ب پشكداریا هه‌می ده‌وله‌تێن ئه‌ندام و رێكخراوێن مرۆڤاتی، كو كۆچا ملیۆنی وژدانا خه‌لكێ جیهانێ هه‌ژاند، ب ملیۆنان رۆندك باراندن و شه‌مالك هه‌لكرن و دوعاكرن بۆ ملله‌تێ كورد ب به‌لاڤه‌كرنان دكیۆمێنتێن روودانان و دنگوباسێن ڤێ كۆچێ ل سه‌ر شاشێن ته‌له‌فزیۆنان و بنگه‌هێن میدیا جیهانی، وه‌ك مه‌زنترین ریفراندوم بۆ سه‌ربه‌خوه‌یێ. كو هه‌میان زانی ملله‌ته‌كێ هه‌ی كوردن تا نوكه‌ د بێ به‌هرن ژ بچووكترین مافێ ره‌وا و كیانه‌كێ سه‌ربخوه‌، ژ بلی ئیرادا رب العالمین ئیرادا ملله‌تێ كورد مه‌زنتره‌ ژ هه‌می ئیرادان و كۆچا ملیۆنی ب ئه‌نجامێن باش سه‌ركه‌فت و خه‌لكه‌كێ بیانی ب گه‌ل و حوكمه‌ت ڤه‌ پشته‌ڤان و هاریكاربوون ل گه‌ل مه‌ وه‌ك ملله‌تێ كورد هه‌ر ژ وێ رۆژێ هه‌تا ئه‌ڤرۆ، ئه‌ڤجا ئه‌و چما ئه‌م ل گه‌ل ئێكودی د هاریكار نابین. ژ بلی رژێمێن ره‌گه‌زپه‌رست و شۆفێنی و وان كه‌سانێن تا نوكه‌ سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل كوردا دكه‌ن ل دووڤ سیسته‌مێ رژێمن به‌رێ. لێ یا هه‌ره‌گرنك ئه‌ڤ هه‌می چه‌نده‌ و ٢٦ سالێن بوورین ببنه‌ سه‌ربۆره‌كا ئه‌كتیڤ و به‌رهه‌مدار بۆ ئێكگرتنا ملله‌تێ كورد ب ئێكرێزی و ئێك گۆتارا سیاسی و د ئێك سه‌نگه‌ر دا بین ل به‌رانبه‌ری هه‌ر قه‌یرانه‌كێ و ئاریشه‌كێ و بارودۆخه‌كی و روودانه‌كێ و پاراستنا ده‌ستكه‌فتیێن ملله‌ت و حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ. سه‌خمه‌راتی كوردستانه‌كا سه‌ربه‌خوه‌ تیرۆشكێن سه‌ركه‌فتنێن پێشمه‌رگێن قاره‌مان و یێن ته‌ڤایێ و ئارامیێ و یێن ئاشتیێ و سه‌ربه‌ستیێ و دیمۆكراسیێ، لێ ڤه‌ده‌ن بۆ هه‌موو ره‌خ و لایێن جیهانێ. سترانا خودێ ژێ رازی (عه‌بدوللا زێرین) ل بیرا مه‌ هه‌میان بیت ل ده‌مێ گۆتی (هه‌كه‌ بیرا حه‌له‌بجه‌ ل بیرا وه‌ بیت و بیرا چه‌لێ ل بیرا وه‌ بیت و بیرا ئه‌نفالا ل بیرا وه‌ بیت و هه‌كه‌ دله‌ك د سینگێ مه‌ دا هه‌بیت، دێ سینگێ خوه‌ ڤه‌كه‌ین ودێ دلێ خوه‌ ئینینه‌ده‌ر و دێ ل سه‌ر نڤیسین (یان كوردستان یان نه‌مان).

15

چه‌ندین سالانه‌ هۆشه‌مه‌ندیه‌كا تایبه‌ت ب رۆژا جلكێن كوردی ل ده‌ف مه‌ په‌یدابوویه‌ بێ فه‌رمان و نه‌هى وه‌ك باوریه‌كا مه‌زن كو جلكێن كوردى پێدڤى كرنه‌ به‌رخوه‌ یێ نه‌ (كارئینانێ) و رێز و چاڤدێریێ نه‌، چونكو دهێن وه‌ك كه‌لتووره‌كێ كه‌ڤنار و ره‌سه‌ن یێ ملله‌تێ كۆرد خودانێ خوه‌ دیرۆك و شارستانی و ئێك ژ سه‌خله‌تێن نه‌ته‌وه‌یى هۆكارێ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ نه‌، وه‌ك ئالا و زمان و سروودا نیشتیمانی (ئه‌ى ره‌قیب) و شۆره‌ش و سه‌رهلدان…هتد، وه‌ك ناسنامه‌كا بێ پسیار و به‌رسڤا كوردینیێ ژ دوورڤه‌ دبێژیت ئاها ئه‌ڤه‌ ئه‌ز كوردم ژ ملله‌تێ ئاری مه‌ كوردستان خاكێ منێ شرینه‌.كێم نه‌ته‌وان هه‌بن ل جیهانێ ب جوانی و ره‌سه‌نه‌تیا جلكێن كوردى. ئه‌ڤرۆ ژبه‌ر بارودۆخێن نوكه‌ یێن ده‌ڤه‌رێ و قه‌یرانا دارایی چ رێوره‌سمێن تایبه‌ت نینن بۆ ڤێ رۆژێ، لێ خه‌لكێ مه‌ یێ ئازاده‌ ب كرنا به‌رخوه‌ ژ رۆژا جلكان بیت یان رۆژێن دی بن و ب ئانه‌هیا خودایێ مه‌زن و ل ژێر چاڤدێرا سه‌رۆك بارزانى و سه‌ركه‌فتنێن پیشمه‌رگێن قاره‌مان پارێزه‌رێن خاك وه‌لات و نیشتیمان ل نێزكترین ده‌م ڤێ رۆژێ دێ ساخكه‌ین ب ئاهه‌نگ و به‌رنامێن قه‌شه‌نگ و گشتی، هه‌ر چه‌نده‌ رۆژا جلكێن كوردی ب فه‌رمى نه‌هاتى یه‌ ده‌ستنیشانكرن ژ لایێ ده‌ستهه‌لاتێ ڤه‌، لێ ب سوپاسى ڤه‌ رۆلێ وه‌زاره‌تا په‌روه‌ردێ دهه‌لسه‌نگینین كو خوه‌ یاكریه‌ خودان ل ڤێ رۆژێ و داموده‌زگه‌هێن حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ژى پێگریێ ب ڤێَ چه‌ندێ دكه‌ن وه‌ك نێرینه‌كێ سالانه‌ ل 10 ئادارێ پرانیا خه‌لكێ مه‌ ڤێ رۆژێ ساخدكه‌نه‌ڤه‌ و ب جلكێن كوردى ڤه‌ ده‌وامێ دكه‌ن و ده‌ردكه‌ڤنه‌ سه‌ر كاروبارێن خوه‌، هه‌ژى گۆتنێ یه‌ كو ل 5/5/2009 هزرا ڤێ رۆژێ وه‌ك به‌رنامه‌ و بیرو بۆچوون مه‌ بلندكرنه‌ په‌رله‌مانێ كوردستانێ ب رێیا به‌رپرسێ نڤیسنگه‌ها په‌رله‌مانى ل دهۆكێ ب رێز ئیحسان ئامێدى و هاتنه‌ به‌لاڤه‌كرن ل رادیۆیان و رۆژناما خه‌بات و ئه‌ڤرۆ وار و ته‌ئاخی و كۆڤارا الصوت الاخر و ب خه‌مخۆریا گرۆپێ ئالایێ كوردستانێ و هنده‌ك براده‌ران پێنگاف پێنگاف ئه‌ڤ هزره‌ به‌لاڤبوو و رێژا كارئینانێ زێده‌بوو رۆژ بۆ رۆژێ هه‌تا گه‌هشتیه‌ 70% ژ رێژا خه‌لكێ مه‌ یێ شه‌رفمه‌ند. ئه‌ڤجا ب ڤێ هه‌لكه‌فتێ هیڤیخوازین ژ جه و لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار ڤێ رۆژێ په‌سه‌ندكه‌ن ژ لایێ په‌رله‌مانێ كوردستانێ و مۆزه‌خانه‌كا تایبه‌ت ب جلوبه‌رگێن كوردی ڤه‌كه‌ڤن ل پارێزگه‌هێن هه‌رێما كوردستانێ. ئاهه‌نگێن نه‌مایشكرنا جلكان بهێنه‌كرن. باشترین درینگه‌ ژ هه‌ردو ره‌گه‌زان بهێنه‌ رێزلێنان، ئه‌و كه‌سانێن هه‌رده‌م ب جلكێن كوردی ژ هه‌ردو ره‌گه‌زان ل سه‌رئاستێ داموده‌زگه‌هان بهێنه‌ خه‌لاتكرن. ئه‌و بیكوزاڤان ئه‌وێن شه‌هیانا خوه‌ دگێرینن ب جلكین كوردی ڤه‌ بهێنه‌ خه‌لاتكرن، ئه‌م یێن وێ باوه‌ریێ كو كارگێریێن پارێزگه‌هان ب هه‌ڤكاری ل گه‌ل رێڤه‌به‌ریێن گشتی یێن ره‌وشه‌نبیری و هونه‌ری ئاهه‌نگ و رێزلێنانا و خه‌لاتكرنێ دێ ئه‌نجامده‌ن. له‌ورا چه‌ند جوانه‌ ل وێ رۆژێ جڤاتا وه‌زیران و هه‌می وه‌زاره‌ت و ئه‌نجوومه‌نێن پارێزگه‌هان و سازیێن فه‌رمى و نه‌فه‌رمى و جه‌ماوه‌رێ كوردستانێ ب ڤان (جلان) ب نه‌خشینن و ب ره‌نگێن وان بكه‌نه‌ باغچه‌ك و گولخانه‌كا پر گولێن ره‌نگ و ره‌نگین.

14

بیره‌وه‌رێن ئادار و نه‌ورزێ گه‌له‌كن ب خۆشی و نه‌خۆشیان ڤه‌، درووشم و سیمایێ دیرۆكا ملله‌ته‌كێ ئاشتیخواز و خه‌باتكه‌ره‌ د بیاڤێ بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی و بریارا چاره‌نڤیسی دا وه‌ك مه‌هه‌كا كوردی، هیڤیدارین ئه‌م هه‌می پێكڤه‌ خه‌مخۆر و دلسۆزێن ڤێ چه‌ندێ بین وه‌ك خزمه‌تكار و بالیۆزه‌كێ ڤی ملله‌تی بكه‌ینه‌ سه‌ربۆره‌كا خورت و هه‌ستیار و هانده‌ركێ ئه‌كتیف بۆ ئێكرێزیا ملله‌تێ كورد و ئێك كۆتارا سیاسی و هه‌لویست و د ئێك سه‌نگه‌رێ خورستی دا بین، پێخه‌مه‌ت پاراستنا ده‌ستكه‌فتێن ملله‌تێ كورد كو ڤه‌رێژا خه‌بات و تێكۆشینا جه‌ماوه‌رێ كوردستانێ یه‌ و یا بابێ مه‌زن بارزانی مسته‌فا و پاراستنا ئاسایشا نه‌ته‌وه‌یی و به‌رب بریارا چاره‌نڤیسی و سه‌ربه‌خوه‌یێ ڤه‌ بچین.
1¬/3/1979 وه‌غه‌ركرنا بابێ رۆحى یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانیێ نه‌مر(مسته‌فا)، پشتى ژیه‌كێ پر خه‌بات و جانفیدایێ و ده‌ربه‌ده‌رى و پشكدارى و سه‌ركرده‌یا شۆره‌شێن بارزان1932 و 1943 و 1945 و و ئیلۆنێ 1961 سه‌خمه‌راتى بده‌ستڤه‌ئینانا مافێ كوردان یێ ره‌وا و سه‌ربه‌خوه‌یا كوردستانێ و پشكدارى د دامه‌زراندا كۆماراكوردستان دا ل سالا 1946 و وه‌رگرتنا پلا جه‌نه‌رالیێ، ل بارزان یێ هاتیه‌ ڤه‌شارتن ل گه‌ل ئیدرسێ جانه‌مه‌رگ و مه‌زارێ وان یێ بوویه‌ جهێ سه‌ره‌دانا هه‌مى كورد و كوردستانیان، ژ هه‌رچار پارچێن كوردستانێ و جیهانێ ڤه‌.
1/3/1936 سه‌رهه‌لدانا دێرسمێ ل كوردستانا باكۆر هه‌لدا ب قومانداریا سه‌ید رزا یێ دێرسمى، سیاسه‌تا ئه‌تاتوركى دژى ڤێ شۆره‌شێ راوه‌ستیا و هه‌لوه‌شاند نێزیكى هه‌شت هزار مرۆڤ ئیباده‌كرن و ل 10/9/1939 سه‌ید رزا هاته‌ سێداره‌دان.
4/3/1192 وه‌غه‌ركرنا پێشه‌وایێ كورد سه‌لاحه‌دین ئه‌یۆبى وه‌ك قومانداره‌كێ ب هێزو و عه‌گید و خورت سه‌رپه‌رشتیا شه‌رێن خاجێ دكر، ئێكه‌ ژ وان كوردێن خزمه‌تا عه‌ره‌بان و ئایینێ ئیسلامێ كرین، ل دیمه‌شقێ پایته‌ختێ كۆمارا سووریێ هاتیه‌ ڤه‌شارتن.
5/3/1991 ده‌ستپێكا سه‌رهلدانا كوردستانێ ل باژێرێ رانیا ل دژى داگیركه‌رێن كوردستانێ، ب هه‌موو ته‌خوچینان ڤه‌ وه‌ك ئه‌لهۆیێن چیا رابوون بۆ رامالینا ده‌ڤه‌رێ ژ ره‌گه‌زپه‌رستا و شۆڤینیا حه‌تا هه‌می باژێر و باژێركێن كوردستانێ ڤه‌گرتى.
6/3/1975 رێككه‌فتنا خیانه‌تكارانه‌ یا جه‌زائیر ل دژى ملله‌تێ كورد هاته‌ موهركرن د ناڤبه‌را ئیرانێ و عیراقێ ڤه‌ ب هاریكارى و پشته‌ڤانیا سه‌رۆكێ جه‌زائیر (هه‌وارى بومودیه‌م) ل جه‌زائیر وه‌ك پیلانگیره‌كێ ل سه‌رملله‌تێ كورد، لێ به‌رسڤا ڤێ چه‌ندێ بۆ وان دوژمنان شۆره‌شا گۆلانێ بۆ ل 26/5/1976.
8/3/1908 جه‌ژنا ئافره‌تێن جیهانێ و كوردستانێ كو ئافره‌تا كورد ژى وه‌ك نیڤا جڤاكی یا به‌رز و پشكداره‌ د ڤێ بیره‌وه‌ریێ دا ب به‌رنامه‌ و چالاكی.
10/3/1970 مۆركرنا رێككه‌فتنا حوكمێ ئۆتونومى بۆ كوردستانێ د ناڤبه‌را بارزانیێ نه‌مر و رژێما عیراقێ دا ل گوندێ ناوبردان ومافێ كوردان بۆ جارا ئێكێ ل دستوورێ عیراقێ هاته‌ تۆماركرن.
11/3/1970 راگه‌هاندنا رێككه‌فتنا 11 ئادارێ یا دیرۆكى ل به‌غدا و ل گۆره‌پانا ته‌حریر و جه‌ماوه‌ره‌كێ مه‌زن به‌رهه‌ڤبوو كو چ جاران د دیرۆكا عیراقێ دا نه‌هاتبوو ئه‌نجامدان.
14/3/1903 ژ دایكبووونا بابێ روحى یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا كو ملله‌تێ كورد ژڤان هه‌بوو و ل گه‌ل قه‌ده‌ر و دیرۆكێ كو دێ سه‌ركرده‌ك هێته‌ سه‌ردونیایێ و ب ناڤێ وى كورد دێ هینه‌ نیاسین ودێ بیته‌ پاریزه‌ر و به‌رڤانێ ڤى ملله‌تى و هه‌مى ژیانا خوه‌ دێ د بزاڤا رزگاریخوازیا كوردى دا ته‌رخان كه‌ت.
14¬/3/1991 سه‌رهه‌لدانا باژێرێ دهۆكێ وه‌ك رۆژه‌كا دیرۆكی وه‌ك شێران خه‌لكێ دهۆكێ یێ شه‌ره‌فمه‌ند رابوونه‌ سه‌رخوه‌ و ده‌مه‌كێ كێم دا باژێر ژ ده‌ستێ رژێما ره‌گزپه‌رست و شۆڤێنى رزگاركر و ب ئالا و سروودا ئه‌ى ره‌قیب و دستقوتانان ل جاده‌ و كۆلانان ده‌ربرین ژ هه‌ستێ خوه‌ یا نه‌ته‌وه‌یى و نیشتیمانى كر.
14 ئادارێ بریارا په‌رله‌مانێ كوردستانێ ل كوردستانێ بیته‌ رۆژا چاندنا نه‌مامێن داروبار و گولان وه‌ك رێزگرتن ب رۆژبوونا بارزانیێ باب مسته‌فا.
15/3/1932 ده‌ستپێكا شۆره‌شا ئێكێ یا بارزان ب سه‌رۆكاتیا شێخ ئه‌حمه‌د بارزانى د گه‌ل دا برایێ وى بارزانى مسته‌فا وه‌ك شۆره‌شه‌كا مه‌زن ل دژى داگیگه‌ران و بده‌ستڤه‌ئینانا مافێ ره‌وا، حه‌تا سالا 1937یا به‌رده‌وامبوو.
16/3/1988 كیمیابارانكرنا باژێرێ هه‌له‌بچا شه‌هید ل سه‌ر ده‌ستێ رژێما گۆربه‌گۆر ل دژى هه‌مى عورف و مافێ مرۆڤاتیێ و شه‌رعیا ده‌ولى وه‌ك چه‌كه‌كێ قه‌ده‌غه‌كرى بكارئینانێ، كو 5000 پێنج هزار ژ خه‌لكێ سڤیل هاتنه‌ كوشتن وه‌ك شه‌هیدێن كوردستانێ، لێ جهێ داخێ بوو ژبه‌ر سیاسه‌تا رژێما به‌عس و كاودانێن وى ده‌مى چ راگه‌هاندنه‌كا پێدڤى بۆ نه‌هاته‌ كرن ل سه‌ر ئاستێ جیهانى ل وى ده‌مى. به‌روڤاژی نوكه‌ سالانه‌ ئه‌ڤ بیره‌وه‌ریه‌ دهێته‌ ساخكرن و بۆ ده‌مێ پێنج چركان هاتنوچوون دراوه‌ستیت.
19/3/1994 جه‌ژنا نه‌وروزێ بۆ جه‌ژنا فه‌رمى ل توركیا بۆ جارا ئێكێ ئاگرێ نه‌وروزێ دهێته‌ هه‌لكرن ب ریوره‌سم و و به‌رنامێن تایبه‌ت دهێنه‌ به‌رهه‌ڤكرن و ب سه‌دان هزاران كوردێن كوردستانا باكۆر پشكدار دبن.
21ى ئادارێ جه‌ژنا نه‌وروزێ سه‌رێ سالا كوردى وه‌ك جه‌ژنه‌كا نه‌ته‌وه‌یى و مللى یا هه‌مى ملله‌تێن ئارى ژ كورد و فارس و توركمان و ئه‌رمه‌ن و ئه‌فغان و تاجیكان و ئۆزبه‌كی و ئازریا و قیرغستیا و باشۆرێ رۆژئاڤا ل هندێ و قه‌فقاسیا. ل جه‌م مه‌ 21 نه‌وروزێ دهێت وه‌ك ڤرێژه‌كا كوور و دوور یا خه‌باتێ ل دژى سته‌مكاری و ره‌گه‌زپه‌رستی و پارچه‌كه‌ ژ كه‌له‌پۆرێ كوردى یێ ره‌سه‌ن.
25/3/1976 وه‌غه‌ركرنا جه‌نه‌رال ئێحسان نوورى پاشا پشتى شۆره‌شا ئاگرى 1927 ـ 1930 و ده‌رڤه‌ده‌رێ و رۆژێن سه‌خت و نه‌خۆش و ل دووڤ پلانه‌كێ ب روودانا ماتۆره‌كێ هاته‌ كوشتن ل ته‌هرانێ ل ڤێ رۆژێ گه‌هشته‌ گاروانێ شه‌هیدێن بزاڤا رزگاریخوازیا كوردى.
28/3/1991 ده‌ستپێكرنا كۆچا ملیۆنى یا ملله‌تێ كورد و به‌ر ب سنۆرێن توركیا و ئیرانێ ڤه‌ چوون ژ به‌ر سته‌مكاریا رژێمێ و بكارئینانا كیمیاوی، وه‌ك په‌یاده‌ قه‌ستا هه‌ردو ده‌وله‌تا كرن ل ژێر سه‌قایه‌كێ پر به‌فر و باران ب ده‌هان رۆژان برسى و پێخاس و ب سه‌دان وه‌لاتی بوونه‌ قوربانى وه‌ك كاره‌ساته‌كا مه‌زن، وژدانا جیهانێ هشیاركر و هه‌ژاند و ب ئه‌نجامێن باش یێن نه‌ته‌وه‌یى و مرۆڤاتى ب داوی هات ل سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌یى و جیهانێ.
31/3/1947 سێداره‌دانا پێشه‌وا قازى محه‌مه‌د سه‌رۆكێ كۆمارا كوردستان ل مهاباد، پشتى كۆمارا هاتیه‌ راگه‌هاندن ل22-1-1946 و پشتى بۆرینا 11 مه‌ه و 11 رۆژان ل سه‌ر ژیێ كۆمارێ، كۆمار هاته‌ هه‌لوه‌شاندن و ل ڤێ رۆژێ قازى محه‌مه‌د و برایێ وى سه‌یفى و كورمامێ وى سه‌دڕى هاتنه‌ سێداره‌دان ژ لایێ شاهنشیان ڤه‌.

24

رۆژ بۆ رۆژێ ئه‌رك و ئارمانجێن قوتابی و لاوان یێن به‌رزتر لێدهێن. وه‌ك مه‌زنترین ته‌خا جڤاكی د ناڤ ملله‌تی دا، پێخه‌مه‌ت پاراستنا گه‌ل و خاك و نیشتیمان وه‌ك پێشمه‌رگێ دویێ بۆ وه‌رگرتنا به‌رپرساتیا ڤێ چه‌ندێ، ب تایبه‌تی ل ڤان بارودۆخێن نوكه‌ یێن پر قه‌یران و ئاسته‌نك و هه‌بوونا هنده‌ك لایه‌نان، هه‌تا نوكه‌ سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل كوردان دكه‌ن وه‌ك رژمێن به‌رێ یێن شۆفینی و ره‌گه‌زپه‌رست، كو قوتابێن كوردستانێ و لاوێن كوردستانێ وه‌كو بابێ روحی یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانی مسته‌فا كه‌ره‌مكری: (قوتابی سه‌رێ رمێنه‌ د هه‌می شۆره‌ش و سه‌هلدانان دا… لاوێن كوردستانێ شیرها پیلاینه‌) كو شه‌نگستێ پێشڤه‌برنا ملله‌تینه‌ و قوتابخانه‌كا شۆره‌شگێر و خه‌باتكه‌ره‌ بۆ ده‌رچوونا خورته‌ مێر و عه‌گیدان. ئه‌ڤجا ب هه‌لكه‌فتا 64 سالیا دامه‌زراندنا هه‌ردوئێكه‌تیان. قوتابی و لاوێن كوردستانێ داخوزكرینه‌ ڤێ بیره‌وه‌ریا پیرۆز بكه‌نه‌ پلان و هێڤێنێ گوهۆرینێن به‌رده‌وام و سه‌ركفتنێن به‌رز و بالا بۆ به‌رزكرنا رۆلێ خوه‌ یێ كاریگه‌ر د بیاڤێ بلندكرنا ئاستێ به‌رپرساتیێ و پێكڤه‌ژیانێ و به‌رگریێ دا ژ ئه‌زمۆنا هه‌رێما كوردستانێ بكه‌ن و رێكخستنا مالا كوردی ب ئێكرێزی و ب ئێك گۆتارا سیاسى و هه‌لویست و خوه‌ به‌رهه‌ڤكرن بۆ به‌ره‌ڤانَیێ ژ مافێ ره‌وا و سه‌ربه‌خوه‌یێ، ب ئه‌كتیفكرنا ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ، بلندكرنا ئاستێ زانین و زانستى و به‌ر ب ته‌رخانكرنا هه‌مى ده‌م و بزاڤان دهێلێن خواندنێ و زانستێ دا د هه‌مى قووناغێن فێربوونێ دا. وه‌ك چه‌كه‌كێ دژوار ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ بینین بۆ ئاینده‌كێ گه‌شبین و سه‌ربه‌خوه‌ و شارستانیه‌كا سه‌رده‌م و پێشكه‌فتی و پاراستنا ناسناما نه‌ته‌وه‌یى و هوشمه‌ندیا به‌رده‌وام بۆ بلندكرنا ئاستێ گه‌شه‌پێدانه‌كا هه‌ستیار یا نه‌ته‌وا ناڤبه‌را ته‌خا قوتابیان و جڤاكێ كوردی دا ب هه‌می ته‌خ و چینان ڤه‌، هه‌ر وه‌سا قووناغا به‌رێ سه‌رهلدانا ئادارا 1991 یا پیرۆز ببیته‌ وه‌ك سه‌ربۆرێ به‌رگریێ و خه‌باتا ملله‌تێ كورد وه‌ك قووناغه‌كا پر رۆژێن سه‌خت و دژوار و قه‌یران و خه‌بات و جانفیدایێ، ل ژێر سته‌مكاریا رژێمێن به‌رێ ل دژى ملله‌تێ كورد و خۆراگرتن و به‌رگرتنێ ل به‌رامبه‌رى وان راهاتان و سه‌ره‌ده‌ریێن نه‌مرۆڤاتى و كاودانێن پر ترس و برس, كو نڤیشتێ پشتی سه‌رهلدانێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ ل سه‌ر وان نه‌ ده‌ربازبیه‌ یا پێدڤی یه‌ ببنه‌ زه‌نگله‌ك ل هه‌مى ده‌مان دا بهێته‌ لێدان و ژبیر نه‌كه‌ن ل سه‌ر وێ رێبازا پیرۆزا خه‌مخۆریێ و دلسۆزیێ و وه‌فاداریێ بچن بۆ ئاڤاكرنا كوردستانێ و به‌رزكرنا, ئالایێ كوردان یێ ره‌نگین و سروودا نیشتیمانی (ئه‌ی ره‌قیب) به‌ر ب سه‌نگه‌ره‌كێ خورستى ڤه‌ بچین ل به‌رانبه‌رى نه‌خشه‌ و پلانێن نه‌حه‌ز و دوژمنان ب تایبه‌تى ئه‌وێن هه‌تا نوكه‌ ل دووڤ سیسته‌م و شێوازێ رژێمێن به‌رێ دچن ل گه‌ل كوردان و ل به‌رانبه‌ری شه‌رێ زۆرداریێ یێ درنده‌ شه‌رێ تیرۆرێ و یێ داعش كو ب ئانه‌هیا خودایێ مه‌زن دلۆڤان و قاره‌مانیا پێشمه‌رگێن كوردستانێ و قومانداریا سه‌رۆك بارزانی یێ ب دووماهیك دهێت، دا بمنیت كوردستان هه‌رده‌م بنگه‌هێ ئاشتیێ و ئازادیێ و سه‌ربه‌ستیێ تیرۆژكێن سه‌ركه‌فتنان و پێشكه‌فتنان ڤه‌ده‌ن بۆ هه‌موو ره‌خ و لایێن جیهانێ، ب ڤێ هه‌لكه‌فتا پیرۆز، یا پێدڤى یه‌ ئاماژێ بده‌ینه‌ سالێن به‌رى شه‌رێ جیهانى یێ ئێكێ كو دیرۆك بۆ مه‌ دیاردكه‌ت هه‌ر ژ سالا 1912 بزاڤ د ڤى بیاڤى دا هه‌بوون، ئه‌و ژى ب دانانا كومه‌لا هیڤى یا قوتابیان و بزاڤ و چالاكیێن قوتابیان د به‌رده‌وامبوون و د گه‌له‌ك قووناغا دا بۆرین ل سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌یى هه‌تا ده‌وله‌تێن ئه‌ورۆپا و شیان ده‌نگێ گه‌لێ كورد بگه‌هینه‌ ده‌رڤه‌ى وه‌لاتى، هه‌تا رۆژا 18 شواتا 1953 ل ده‌مێ بابێ روحى یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا فه‌رمان دا كۆنگرێ ئێكێ د ڤێ رۆژێ دا و ل ژێر درووشمێ ((خه‌باتا بێ راوه‌ستان بۆ پاراستنا مافێ گه‌ل و قوتابیێن كوردستانێ)) بهێته‌ دامه‌زراندن و 13 كۆنگره‌ یێن هاتینه‌ گرێدان و دووماهیك كۆنگره‌ یێ 14 بۆ ل 3 ـ 4/11/2012 ل هه‌ولێرا پایته‌خت و ل ژێر درووشمێ ((دوهى خه‌بات، ئه‌ڤرۆ زانست، سوبه‌هى داهینان)) هاته‌ گرێدان. پیرۆزه‌ ل قوتابیان.

website security
Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com