NO IORG
Authors Posts by محه‌مه‌د چه‌لكي

محه‌مه‌د چه‌لكي

محه‌مه‌د چه‌لكي
276 POSTS 0 COMMENTS

15

محه‌مه‌د چه‌لكی
عیراق و سووریا ب ناڤ مانه‌ ده‌وله‌ت و خودان سه‌روه‌ری، باشوورێ‌ كوردستانێ‌ ب گۆڕه‌ی بریارا 688 نه‌ ل بن سیهانه‌تا حوكمه‌تا عیراقێ یه‌، و وه‌ك ده‌وله‌ته‌ك دیفاكتۆ ل هه‌رێما رۆژهه‌ڵاتا ناڤین سه‌ره‌ده‌ری ل گه‌ل دهێته‌كرن، قه‌یران و كێشێن نابه‌ینا هێزێن سیاسی چ ژ ره‌وشا قانوونی یا هه‌رێمێ‌ كێم ناكه‌ن، چونكو هه‌رێما كوردستانێ‌ ب بریاره‌ك ناڤنه‌ته‌وی هاتیه‌ گۆڕێ‌، هندی چ بریارێن ل دژی بریارا 688 ده‌رنه‌كه‌ڤن كو وێ‌ بریارێ‌ بهه‌لوه‌شینیت، چارچووڤێ‌ هه‌رێمێ‌ یێ‌ پاراستیه‌! ره‌وشا هه‌رێما كوردستانێ‌ و گه‌فێن ل سه‌ر ژ لایێ‌ عیراق و ده‌وله‌تێن ده‌وروبه‌ر ژی (عه‌مر) درێژیێ‌ دده‌ن ڤێ‌ بریارێ‌ و هه‌رێما كوردستانێ‌ بۆ ده‌مه‌كێ‌ نه‌دیار ژ لایێ‌ یۆئێنێ ڤه‌ دێ‌ یا پاراستی بیت.
ره‌وشا ناڤخوه‌یا عیراق و سووریا و یا كۆمكارا عه‌ره‌بی ب گشتی كو هه‌ر ئێك ب ئاریشێن ناڤخوه‌ڤه‌ مژووله‌، ئه‌ڤێ‌ ره‌وشا ئاوورته‌ حوكمه‌تا توركیا پالدایه‌ وێ‌ ئێكێ‌ كو بێ‌ به‌ڤل ته‌ڤگه‌رێ‌ بكه‌ت، ده‌ستێوه‌ردانێ‌ د كاروبارێن سووریا و عیراقێ‌ و هه‌تا دگه‌هیته‌ لیبیا دا بكه‌ت، بێی هزره‌كێ‌ ژ ئێكی بكه‌ت. ئه‌گه‌رێن گورێغ بوونا حوكمه‌تا توركی ب تایبه‌ت یا سه‌رۆكێ‌ ئه‌ردۆغانی كو ڤه‌كری دبێژیت: دێ‌ میساقێ‌ مللی جێبه‌جێ‌ كه‌ین، د گۆتاره‌ك به‌رێ‌ دا من به‌حسێ‌ میساقێ‌ مللی كربوو كو نه‌خشێ‌ توركیا حه‌تا ده‌وربه‌رێن حه‌له‌با سووری و درێژ دبیت حه‌تا دگه‌هیته‌ هه‌می ئاخا ویلایه‌تا مووسل، ئانكو رۆژئاڤا و باشوورێ‌ كوردستانێ‌ هه‌موویێ‌ بخوه‌ڤه‌ دگریت. ل ڤێره‌ دیار دبیت كانێ‌ بۆچی ئه‌ردۆغان هندێ‌ رژده‌ ل سه‌ر داگیركرنا كوردستانێ‌ و پێنگاڤا ئێكێ‌ ب داگیركرنا عه‌فرینێ‌ ده‌ستپێكر و نوكه‌ ده‌ربازی باشوورێ‌ كوردستانێ‌ بوویه‌، ل ڤێره‌ ئانكو ل باشوورێ‌ كوردستانێ‌ گه‌له‌ك ب هشیاری سه‌ره‌ده‌ریێ‌ دكه‌ت، ئه‌و ژی ژ به‌ر بریارا 688یه‌ ژ به‌ر هندێ‌ گه‌له‌ك باده‌ك پێكڤه‌ گرێدانه‌ باده‌كا باكۆرێ‌ سووریێ‌، گازا ده‌ریا سپی، كێشا قوبرسێ‌، په‌نابه‌ر و لیبیا، ئه‌ڤه‌ ته‌ڤ بۆ هندێنه‌ دا بازاری ل گه‌ل رۆژئاڤا و ئه‌مریكا بكه‌ت بۆ ڤه‌گه‌راندنا ویلایه‌تا مووسل، هه‌لبه‌ت مه‌ره‌م ژێ‌ دووماهیئینانا ئه‌زموونا باشوورێ‌ كوردستانێ یه‌ و ده‌ربازنه‌بوونا هه‌رێما كوردستانێ یه‌ ژ ده‌وله‌تا دیفاكتۆ(ب بریارا 688 ناڤنه‌ته‌وی كو رێگره‌ ل به‌رۆكا حه‌زێن ئه‌ردۆغانی) بۆ ده‌وله‌ته‌ك سه‌ربخوه‌.
تێكه‌لكرنا گه‌له‌ك كێشه‌یان ئێكه‌ ژ سیاسه‌تا هه‌ری به‌رچاڤا ئه‌ردۆغانی چ د گه‌ل كێشا كوردی و چ د گه‌ل كێشا په‌نابه‌ران دا، لێ‌ كێشا پتر ل سه‌ر مجد كێشا په‌نابه‌رایه‌ دا ل دژی هه‌رێما كوردستانێ‌ و ته‌ڤایا بزاڤا ئازدیخوازا كوردی بكاربینیت و هه‌تا ڕاده‌كی د ڤێ‌ سیاسه‌تێ‌ دا یێ‌ بسه‌ركه‌فتیه‌، ئه‌ڤه‌ ژی دزڤڕیت بۆ هه‌ستیاریا كێشا په‌نابه‌ران بۆ ئه‌ورۆپا و ئه‌ورۆپا ڤێ‌ ئێكێ‌ ب مه‌ترسی دزانن بۆ سه‌ر ئاساییشا خوه‌ یا نه‌ته‌وی و هه‌موو بزاڤان دكه‌ن دا توركیا رازی ببیت و سنوورێن خوه‌ ل به‌ر په‌نابه‌ران چیت بكه‌ت. به‌رامبه‌ری ڤێ‌ سیاسه‌تا ئه‌ردۆغانی ئه‌ورۆپا یا ئێكگرتی نینه‌ و چاڤپۆشیێ‌ ل سیاسه‌تا وی دكه‌ن به‌س ژ به‌رهندێ‌ دا به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ ل توركیا بپارێزن، سه‌رۆكا ڤی به‌ره‌ی ئه‌لمانیایه‌ و ناهێلیت توركیا روی بروی چ عمبارگۆیێن ئابووری ببیت.
سه‌رگه‌رمیا توركی ژ به‌ر پالپشتیا ئه‌لمانیایه‌، چونكو توركیا باش دزانیت كو ئه‌لمانیا ده‌ستبه‌رداری وێ‌ نابیت، ژ به‌ر به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌. دبیت بۆ گه‌له‌ك كه‌سان ئه‌ڤ هه‌لویستێ‌ ئه‌لمانیا یێ‌ سه‌یر بیت یان هنده‌ك هزر بكه‌ن ژ به‌ر بهێزییا ڕه‌ڤه‌ندا توركی یه‌، لێ‌ ڕاستیا ڤێ‌ هه‌لویستێ‌ ئه‌لمانیا به‌رامبه‌ری توركیا تنێ‌ و تنێ‌ ئابووریه‌ و توركیا وه‌ك كۆلونیه‌كا (موسته‌عمه‌ره‌كا) نه‌ڕاگه‌هاندی یا ئه‌لمانیایه‌ و هه‌ر بۆ زانین ئه‌ڤرۆ پتری 6500 كارگه‌هێن مه‌زنێن ئه‌لمانی ل توركیانه‌! ژ به‌ر هندێ‌ توركیا هۆسا یا سه‌رگه‌رمه‌ و هه‌می باده‌كان تێكه‌ل دكه‌ت، چونكو دزانیت زلهێزه‌كا ئابووری ل پشته‌ و سیاسه‌تا ئه‌ورۆپا ئه‌لمان برێڤه‌ دبیت، ترسا ئه‌ردۆغانی تنێ‌ بریارا (688)ــه‌ نزانیت دێ‌ چاوان ژێ‌ قۆرتال بیت. ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ بریاره‌ نه‌بایه‌ نوكه‌ ژ مێژ ئه‌وا ل قوبرس كری دا ل باشوورێ‌ كوردستانێ‌ كه‌ت، لێ‌ هێشتا بێهیڤی نه‌بوویه‌ و باده‌كان تێكه‌ل دكه‌تن دا بازاری ل سه‌ر بكه‌تن، سیاسه‌ت ب خوه‌ پشكه‌كه‌ ژ بازاری.

23

محه‌مه‌د چه‌لكی
پێ نه‌ڤێت كریزا كۆرۆنایێ جیهان ته‌ڤ ئێخستیه‌ ته‌نگه‌زاریه‌كا مه‌زن و كێنجا خوه‌ ل هه‌ر كێلیه‌كا ژیانێ هشتیه‌ ب تایبه‌ت یا ئابووری و گه‌شتوگۆزارێ، هه‌ر چاوا بت وه‌ڵاتێن پێشكه‌فتی به‌رهه‌ڤی یێن خوه‌ كرنه‌ و بۆ قۆناغا پشتی كورۆنایێ و نه‌خشه‌ به‌رهه‌ڤ كرنه‌.. ل كوردستانێ حوكمه‌تا هه‌رێمێ چ به‌رهه‌ڤی نه‌ بۆ ڤێ كریزێ و نه‌ ژی بۆ قۆناغا پشتی كورۆنایێ د ئه‌جندا وێ دا دیار نینن، به‌لكو كولتۆرێ كریزه‌پالدنا كریزه‌كا دن و هه‌روه‌سا خوه‌به‌ستن ب به‌رهه‌مێ ژ ناكۆكیێن لایه‌نێن سیاسی دهێته‌ به‌رهه‌م په‌یڕه‌و دكه‌ت، له‌وما كریز به‌رووكا حوكمه‌تا هه‌رێمێ به‌رناده‌ن و حه‌تا حه‌فكێ مایه‌ د ته‌قنا كریزان دا.
ته‌ڤ كابینێن هه‌تا نوكه‌ د بێ ئه‌جندا بوون و كارێ حوكمه‌تێ بۆ خه‌لكی نه‌یێ دیار و ژ به‌ر هندێ رۆژ بۆ رۆژێ باوه‌ریا خه‌لكی بێچاره‌ دبوو و نوكه‌ گه‌هه‌شتیه‌ كو هه‌ر باوه‌ری ب حوكمه‌تێ نه‌مایه‌ بۆ چاره‌سه‌ر كرنا ڤان كریزێن به‌رووكا حوكمه‌تێ و خه‌لكی گرتین، یا هێشتا سه‌یرتر لایه‌نێن سیاسی یێن پشكدار د حوكمه‌تێ دا وه‌سا خوه‌ بۆ خه‌لكی دده‌ن دیاركرن كو ئه‌و نه‌ به‌رپرسن ژ ڤێ ریپا نوكه‌ حوكمه‌ت تێدا دبوورت.، چه‌ند سه‌یره‌ هه‌م ئۆپۆزسیۆن بی و هه‌م ده‌ستهه‌ڵاتدار كو ئه‌ڤ ڕه‌نگێ حوكمڕانیێ ته‌نێ ل هه‌رێما كوردستانێ دهێته‌ په‌یڕه‌و كرن.
ده‌ما مرۆڤ ل ره‌وشا ئه‌ڤرۆ یا حوكمه‌تێ مێزه‌ دكه‌ت ماتمایی دمینیت كو حوكمه‌ت هنده‌ نه‌بان بیت ل كێشێن به‌رووكا خه‌لكی گرتین و هه‌ر چ نه‌بیت هنده‌ك پێنگاڤێن سه‌ره‌تایی بهاڤێژت بۆ كێمكرنا گرانیا بارێ ژیارا خه‌لكی ب تایبه‌ت یێن چ داهاتێ ڤه‌بری نه‌بن كو چ په‌یوه‌ندی ب بۆدجه‌ و داهاتیڤه‌ نه‌ی وه‌كو كێمكرنا بهایێ كارتێن ته‌له‌فۆن و ئنته‌رنێتێ و كریێن خانیا و پسۆلێن نوژداران و مووه‌لیدان و ئاهێن خارنێ! بۆچی حوكمه‌ت ڤێ پێنگاڤێ ناهاڤێژت، تێناگه‌هم!
فه‌ره‌ كابینا نوی ئه‌ڤێ پێنگاڤێ د زووترین ده‌م دا بهاڤێژت دا بارێ ژیارا خه‌لكی سڤك ببیت و متمانا خه‌لكی بۆ حوكمه‌تێ بزڤڕینیت، هه‌روه‌سا سنووره‌كی بۆ سیمایێ حوكمه‌تا هه‌موو ئۆپۆزسیۆن بدانیت چونكو ڕه‌ڤین ژ به‌رپرساتیێ كارێ حوكمه‌تێ دئالزینیت و به‌رپرساتی د كه‌ڤته‌ ستۆیێ به‌رپرسێ ئێكێ كو دبیته‌ رێزدار مه‌سروور بارزانی.
سه‌ره‌دانا رێزداری بۆ سلێمانیێ ئیماژه‌كا مژده‌ به‌خشه‌ بۆ نه‌هێلانا سیمایێ حوكمه‌تا هه‌موو ئۆپۆزسیۆن لێ یا فه‌رتر سڤككرنا بارێ ژیارا خه‌لكێ كوردستانێیه‌! ئه‌گه‌ر حوكمه‌تێ ئه‌ڤ پێنگاڤه‌ هاڤێتن دێ ده‌ستپێكا چاره‌سه‌ر كرنا كریزێن هه‌رێمێ بیت، ژ قه‌ستی نه‌هاتیه‌ گۆتن: ” رێیا هه‌زار میلی ب پێنگاڤه‌كێ ده‌ستپێدكه‌ت”.

7

محه‌مه‌د چه‌لكی
ئازادیا هزرێ و ده‌ربڕینێ ژ پیرۆزیێن هه‌ره‌ پیرۆزێن مرۆڤینه‌ و ب چ هێجه‌تان و ل بن چ مه‌رجان كه‌سه‌كی ماف نینه‌ ئه‌ڤی مافی به‌رته‌نگ و سنووردار بكه‌ت، ل هه‌ر جهێ ئه‌ڤ مافه‌ هاتیه‌ به‌رته‌نگ و سنووردار كرن، ژیان ل وی جهی بوویه‌ دۆزه‌خ و هه‌موو سه‌كته‌رێن ژیانێ دخه‌تمن و وه‌رارا جڤاكی و ئابووری دبته‌ خه‌ونێن “چویچكان” و جڤاك و ده‌ستهه‌ڵات پێكڤه‌ روبرو لێكترازان و ژ هه‌ڤ ڤه‌قه‌تیانێ دبن و ره‌وشا وه‌ڵاتێن رۆژهه‌ڵاتا ناڤین و ته‌ڤایا ده‌ستهه‌ڵاتدارێن دكتاتۆری لێ به‌رقه‌رار و دیاره‌. ل سه‌رده‌مێ گلۆبالیزم و پێشكه‌فتنا ته‌كنیكی كو هنده‌ك سوسیۆلۆگ ب چه‌رخێ (زانیاری) ئنته‌رنێتێ ناڤ دكه‌ن ب تایبه‌تی پشتی تۆڕێن جڤاكی و مالپه‌رێن نۆچه‌ و زانیاریان بووینه‌ پشكه‌ك ژ ژیانا جڤاكی، به‌رته‌نگ و سنووردار كرنا ده‌ڕبرینێ(ئازادیا ده‌ربڕینێ) هه‌تا ڕاده‌كێ باش نه‌مایه‌ یان ڕاستر بێژین د شیانێن ده‌ستهه‌ڵاتدارێن دكتاتۆر دا نینه‌ بیاڤێ ئازادیا ده‌ربڕین و به‌ڵاڤبوون و ده‌ره‌هه‌ی بوونا نهێنی و ڕاستیان ب ڕاوستینن، كو ئه‌ڤه‌ مه‌زنترین و گرنگترین ده‌ستكه‌فته‌ بۆ ته‌ڤایا مرۆڤاهیێ ب تایبه‌ت بۆ وه‌ڵاتێن هێشتا ئازادیا ده‌ربڕینێ لێ سنووردار. ئاساییه‌ ب سستبوونا وان قه‌ید و به‌ندێن ل سه‌ر ئازادیێ هه‌ین، شۆڕشه‌كا كۆپرنیكۆسی د ئاوایێ ده‌ربڕینێ دا په‌یدا ببت و ته‌ر و هشك بكه‌ڤنه‌ به‌ر پێلا شۆڕشا ده‌ربڕینێ و هێلێن سۆرێن ل به‌ر گه‌له‌ك تیتال، ڕه‌وشت، باوه‌ری، دیرۆك و … هتد هاتینه‌ كێشان و دانان، ب ساناهی بهێنه‌ به‌زاندن. تۆرێن جڤاكی و مالپه‌ر نوكه‌ یێن بووینه‌ مینبه‌رێن ڕاگه‌هاندنێ و هندی وێڤه‌تره‌ خۆرتر دبن و باڵا ده‌ستیا خوه‌ د گه‌هاندن و ده‌ره‌هی كرنا هه‌موو نهێنیان دا ئه‌ڤجا ئه‌و نهێنی د سیاسی، جڤاكی، ئابووری، كولتۆری، دیرۆكی و … هتد بن، جڤاك به‌ر ب رووسبوونێ برنه‌، رووسبوون ب واته‌یا به‌ڵابوونا نهێنی و به‌زاندنا هه‌موو تابۆیێن ره‌وشتی كو هه‌ر جڤاكه‌كێ یان ڕاستر ده‌ستهه‌ڵاته‌كێ كێشاین بۆ پاراستنا روومه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌. ب مه‌یزاندنكا سه‌رپێ بۆ تۆرێن جڤاكی ل كوردستانێ ب تایبه‌ت فه‌یسبۆكێ دیار دبت كانێ سنوورداریا ئازادیا ده‌ربڕینێ چ زیان گه‌هاندیه‌ جڤاكێ كوردستانێ د هه‌ر بیاڤه‌كی دا ب تایبه‌ت د بیاڤێ سیاسه‌تێ و به‌رژه‌وه‌ندیێن نه‌ته‌وی دا كو جڤاكێ كوردستانێ به‌ر ب لێكترازان و ژ هه‌ڤ ڤه‌قه‌تانێ بریه‌. هێرشی هه‌ڤ كرن و سووشكاندن په‌یڤێن سه‌ره‌كه‌نه‌ د سه‌كۆیێ فه‌یسبۆكێ دا، ئه‌ڤ هێرشێن هه‌ ده‌ربڕینه‌ كو د جڤاكێ مه‌ دا ئازادیا هزرێ و ده‌ربڕینێ سنوورداره‌ و رێزگرتن ل یێ جودا ئه‌ڤجا ئه‌و جوداهی د جڤاكی بن یان هزری بن، د ئاستێ مه‌ترسیدار دایه‌، هه‌ر ئه‌ڤه‌یه‌ دبیته‌ سه‌ده‌م مه‌ جڤاكه‌كێ پاسیڤ هه‌بت و ل به‌رپرسیاریا خوه‌ نه‌بان بت و ده‌ستبه‌رداری مافێن خوه‌ یێن كه‌سی و جڤاكی ببت، ل ده‌مه‌كی ل وه‌ڵاتێن پێشكه‌فتی تۆرێن جڤاكی ب تایبه‌ت فه‌یسبۆك و تویته‌ر یێن بووینه‌ ئالاڤ د مكۆم كرنا په‌یوه‌ندیێن جڤاكی دا و خوه‌دی ده‌ركه‌فتن ل مافێن خوه‌ یێن جڤاكی و سیاسی و ده‌ستهه‌لاتداران نه‌چار دكه‌ن به‌رده‌وام چاكسازیا بكه‌ن د هه‌ر بیاڤه‌كی دا تنێ دا وه‌لاتیێن خوه‌ رازی بكه‌ن، لێ ل ده‌ف مه‌ ره‌وش دیاره‌ و سه‌كۆیێن تۆڕێن جڤاكی بوونه‌ سه‌كۆیێن سووشكاندنا هه‌ڤ.

11

محه‌مه‌د چه‌لكی
ل سه‌ر بۆرینا سه‌د ساڵیا رێككه‌فتنا سایكی ـ پیكۆ(16ـ 05ـ 1916) گه‌له‌ك هاتیه‌ نڤیسین و هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌كێ رۆژهه‌ڵاتا ناڤین ل گۆڕه‌ی به‌رژه‌وه‌ندا خوه‌ یا نه‌ته‌وی ئه‌ڤ رێككه‌فتنه‌ هه‌لسه‌نگادیه‌ چونكو ئه‌ڤێ رێككه‌فتنێ چ رێز ل تایبه‌تمه‌ندیا نه‌ته‌وی و جوگرافیا ده‌ڤه‌رێ نه‌گه‌رتیه‌ به‌لكو ل گۆڕه‌ی پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندێن بڕاوه‌یێن جه‌نگێ جیهانیێ یه‌كێ(1914ـ 1918) بۆ ده‌مه‌كێ درێژ هاتیه‌ نه‌خشه‌كرن و هه‌یا نوكه‌ كێشێن ڤێ ده‌ڤه‌رێ بووینه‌ سه‌ده‌م كو ده‌ڤه‌ر ببیته‌ بازاره‌كێ ئه‌رزانێ كاڵایێن وه‌ڵاتێن سه‌رمایه‌دار و هه‌رزان فرۆشیا سامانێن سروشتی یێن ده‌ڤه‌رێ ب تایبه‌ت په‌ترۆل و گازا سروشتی. زیان پێكه‌تیێن یه‌كه‌م كورد و عه‌ره‌بن(لێ بۆ عه‌ره‌بان هه‌ر چ نه‌بیت بۆ سه‌ده‌ما دروستبوونا چه‌ندین ده‌وله‌تان ب ناڤێن جودا و سوریا، لبنان، عێراق، ئوردن و …تد) چونكو بۆ سه‌ده‌ما دووباره‌ پارچه‌كرنا كوردستانێ ل سه‌ر چار ده‌وله‌تێن جودا و سه‌رپشك كرن بۆ پاراستنا سنوورێن خوه‌، ب ڤی ره‌نگی كورد وه‌ك نه‌ته‌وه‌ كه‌فته‌ به‌ر تۆمه‌تێن جودا خازی و تابۆرێ پێنجێ و كرێگرتی و لیستا تاوانباركرنێ یا درێژه‌ و هه‌تا ئه‌ڤرۆ یا به‌رده‌وامه‌.
توركیا نوی كو ل سه‌ر كه‌لاوه‌یێن ده‌وله‌تا ئۆسمانی ب سه‌رۆكاتیا كه‌مال ئه‌تاتوركی ل 29ـ 11ـ 1923 هاته‌ ڕاگه‌هاندن لێ به‌ری ڕاگه‌هاندنا ده‌وله‌تا نوی ل 4|11ـ 09ـ 1919 ل سێواسێ كۆنگره‌ك به‌ست كو ب كۆنگرا سێواسێ دهێته‌ ناڤكرن د ڤێ كۆنگرێ دا په‌یمانه‌ك ده‌رێخست كو ب ناڤێ میساقێ مللی دهێته‌ نیاسین و تێدا سنوورێن ده‌وله‌تا نوی یا توركی دیاركرن و لادان ژ وێ میساقێ ب خیانه‌تا نه‌ته‌وی دهێته‌ هه‌ژمارتن و هه‌تا ئه‌ڤرۆ هه‌موو حوكمه‌تێن ل توركیا هاتینه‌ سه‌ر ده‌ستهه‌ڵاتێ پابه‌ندیا خوه‌ بۆ دوپات دكه‌ن. ئه‌ڤ میساقه‌ چیه‌ و بۆچی هه‌تا نوكه‌ بزاڤا ئازادیخازا كوردی ل باشوور به‌حسێ ڤێ میساقێ نه‌كریه‌ و كانێ چه‌ند مه‌ترسی ل سه‌ر هه‌بوونا مه‌ یا نه‌ته‌وی هه‌یه‌، نه‌كریه‌؟
میساقێ مللیێ توركی به‌رسڤه‌ك بوو بۆ داگیركرنا ویلایه‌تا مویسل و رۆژئاڤایێ كوردستانێ ژ لایێ بریتانیا و فه‌ره‌نسا ڤه‌ كو پشتی راوه‌ستانا شه‌ری ل گۆڕه‌ی ڕێككه‌فتنا مودروس (30ـ 10ـ 1918) كو دڤیا ویلایه‌تا موسل و رۆژئاڤایێ كوردستانێ هه‌ر پشكه‌ك بانه‌ ژ ده‌وله‌تا توركی چونكو پشتی ڕاوه‌ستانا شه‌رێ جیهانی(1914ـ 1918) هاتبوون داگیركرن.
ژ هینگێ وه‌ره‌ ده‌وله‌تا توركی بزاڤێ دكه‌ت به‌رمایێن ده‌وله‌تا ئۆسمانی دووباره‌ بزڤڕینت. ئه‌ڤ خوه‌سته‌كا ده‌وله‌تا توركی جار بلند دبت و جار كپ و بێده‌نگ دبت، لێ چ جارا ده‌ستبه‌ردایی نه‌بوویه‌ و ل سه‌ر ڤی بنگه‌هی ته‌ڤگه‌رێ دكه‌ت و ب ڤێ زهنییه‌تێ سه‌ره‌ده‌ری د گه‌ل ته‌ڤایا پارت و رێكخستنێن كوردی كریه‌ و دكه‌تن. لێ بۆچی حوكمه‌تا ئاكه‌پێ و ب تایبه‌ت سه‌رۆكێ وێ ئه‌ردۆغانی هه‌ر ل هاتنا سه‌ر ته‌ختێ ده‌ستهه‌ڵاتێ(2003) ڤه‌كری نه‌رمییه‌ك به‌رامبه‌ری دۆزا كوردی و بتایبه‌ت به‌رامبه‌ری حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ نیشاندا؟ نه‌رمیا وی به‌رامبه‌ری دۆزا كوردی ته‌نێ بۆ هندێ بوو ده‌نگده‌رێن كورد بۆ لایێ خوه‌ بكێشیت و جهێ خوه‌ د ده‌ستهه‌ڵاتێ دا مكۆم بكه‌ت چونكو ترسا وی ئه‌و بوو چاره‌نڤیسێ وی وه‌كو یێ عه‌دنان مه‌ندرێس(هاته‌ سێداره‌دان 1899ـ 17ـ 09ـ 1961) و نه‌جمه‌دین ئه‌ربه‌كانی( ب بریارا دادگه‌هێ سیاسه‌تكرن لێ هاته‌ قه‌ده‌غه‌كرن1997) لێ بهێت، له‌وا نه‌رمی به‌رامبه‌ری كوردان نیشاندا و لێ چ جارا خوه‌ ژ هیمێن ده‌وله‌تا كویرا توركی(ئه‌رگه‌نه‌كون) دویر نه‌كریه‌ و تم ئه‌جندا وان رۆژه‌ڤا سیاسه‌تا وی بوویه‌، هه‌ر ژ به‌ر هندێ نه‌خشێ 2023ێ ڕاگه‌هاندیه‌، ئه‌ڤ نه‌خشه‌یه‌ 100 سال بسه‌ر دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا توركی یا نوی ده‌رباز دبن و ب سالا چه‌سپاندنا میساقێ مللی ددانیت. ژ به‌ر هندێ نه‌ته‌وه‌په‌ره‌ستێن تورك ته‌ڤ ب پارتا نه‌ژادپه‌رستا توركی ڤه‌ پشته‌ڤانیا ئه‌ردۆغانی دكه‌ن. ب ڤێ پراگماتیێ ئه‌ردۆغان ته‌ڤگه‌رێ دكه‌ت و یاریه‌كا سیاسیا پری جه‌مسه‌ر دكه‌ت و ته‌ڤ بۆ چه‌سپاندنا میساقێ مللیه‌ و ئه‌ڤ هێرشا وی بۆ باشوورێ كوردستانێ ڕاستیا دیدا من به‌روی دكه‌ت كو ته‌ڤ هاریكاری و پشته‌ڤانیا وی بۆ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ژ بۆ كوردان ب ده‌ستێ كوردان بده‌ته‌ كوشتن، هه‌تا ڕاده‌كی د ڤێ سیاسه‌تێ دا یێ ب سه‌ركه‌تیبوو چونكو نه‌ حوكمه‌تا هه‌رێمێ و نه‌ پارتێن كوردستانی چ ئه‌جندایێن پاشه‌رۆژی نه‌بوون و نینن كو ل گۆڕه‌ی به‌رژه‌وندا نه‌ته‌وی سیاسه‌تێ ل گه‌ل حوكمه‌تا ئه‌ردۆغانی بكه‌ن.
گه‌له‌ك كه‌س و لایه‌ن وه‌سا هزر دكه‌ن له‌شكه‌ر كێشیا توركی بۆ باشوورێ كوردستانێ دێ رێ خوه‌شكه‌ر بت كو دوو پارچێن كوردستانێ ببن یه‌ك و به‌لكی بڤێ چه‌ندێ گۆتارا سیاسی و هه‌لویسته‌ك نه‌ته‌وی دێ ئه‌نجام بت، چ ڕاستی بۆ ڤێ دیدی نینن چونكو توركیا خودان ئه‌جندایه‌ك نه‌ته‌ویه‌ و ل به‌ر ره‌وشه‌نیا میساقێ مللی ته‌ڤگه‌رێ دكه‌ت ژ به‌ر هندێ ئه‌ردۆغانی بۆ ڕادیۆیا بی بی سی پشكا توركی گۆت: “كه‌س بۆ چوونا ناڤ ئاخا وه‌ڵاتێ خوه‌ ده‌ستویریێ ژ كه‌سه‌كی ناخازیت”. ڕاشكاوانه‌ دیاره‌ ئه‌ڤ هێرشا توركیا بۆ سه‌ر باشوورێ كوردستانێ ژ بۆ ڤه‌گه‌راندنا به‌رمایێكێن ده‌وله‌تا ئۆسمانیه‌، ره‌وشا ده‌ڤه‌رێ و یا حوكمه‌تا به‌غدا و هه‌رێمێ زێده‌باری لاوازیا شیانێن كوردان یێن نه‌ته‌وی و نه‌بوونا پرۆژه‌كێ نه‌ته‌وی ل ده‌ف كوردان و شپرزه‌یی یا گۆتارا سیاسی ئه‌ڤه‌ ته‌ڤ هانده‌رن كو ئه‌ردۆغان ڤێ ده‌لیڤێ ژ ده‌ست نه‌ده‌ت و هێرش بكه‌ت.
ئه‌ردۆغان یاریكه‌ره‌ك پر جه‌مسه‌ره‌ ل سه‌ر بنیاتێ كێشا هه‌لبێخه‌ و ل گه‌ل هه‌ڤ دژا یاریێ بكه‌ ژ به‌ر هندێ پیه‌كێ توركیا ل سوریێ و ئێك ل یه‌مه‌نێ و یێ دی ل لیبیایه‌ و ته‌ڤ ژی پێخه‌مه‌تی گه‌هشتنا چه‌سپاندنا میساقێ مللیه‌. پرسا هه‌ری گرنگ كو ئه‌ڤرۆ روی ب روی بزاڤا نیشتمانیا كوردی دبیت: به‌رامبه‌ری ڤێ گه‌فا مه‌زن یا دبێژنێ میساقێ مللی یێ توركی كورد دێ چ كه‌ن؟ دێ وه‌ك گه‌له‌ك جاران بۆ پرۆژێ ئه‌ردۆغانی و توركیا بنه‌ چاڤێ سیێ یان ژی دێ ل گۆڕه‌ی شیانان ل دژ ده‌ركه‌ڤن؟ ئه‌ڤه‌ ل ده‌مێن نێزیك دێ دیار بیت و ترسا من ژی ئه‌وه‌ كو دیسا هه‌ر ببن چاڤێ سیێ ئه‌و ب خوه‌ گه‌له‌ك كورد بهێجه‌تێن بێ بنه‌ما ژ مێژه‌ بۆ داگیركه‌ران یێن بووینه‌ چاڤێ سیێ!

4

گازیه‌ك بۆ ڕایه‌دارێن حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ….
محه‌مه‌د چه‌لكى
سه‌ر نه‌گرتنا بریارا حوكمه‌تێ بۆ قه‌ده‌غه‌یا هاتنوچوونێ، هه‌ر چه‌نده‌ نیازا حوكمه‌تێ یا پاكژو و د به‌رژه‌وه‌ندیا خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانێ دایه‌، لێ وه‌ڵاتیان ب چڤه‌ نه‌گرت و ل دژی هاتنه‌ سه‌ر جادان و حوكمه‌ت نه‌چار كر ژ بریارا خوه‌ پاشگه‌ز ببیت. سه‌ره‌ده‌ریا حوكمه‌تێ بۆ په‌ژیكا كۆرۆنایێ ژ لایێ كێمكرنا زیانێن وێ ڤه‌ گه‌له‌ك د جهێ خوه‌ دا بوون و بۆ قۆناغا دووێ ژی هه‌ر دڕاست و دفه‌رن. پرسیار ئه‌وه‌ بۆچی وه‌ڵاتی ڤێ جاری ل دژی بریرا حوكمه‌تێ ده‌ركه‌فتن، پێدڤی ل سه‌ر راوه‌ستان و هزركرنێیه‌ و نابیت هه‌ما هۆساس ده‌رباز ببیت. ل ڤێره‌ پرس وه‌ڵاتیه‌ و نه‌رازیبوونا وییه‌ به‌رامبه‌ری بریارێن حوكمه‌تێ.
بۆ هه‌ر كه‌سی دیاره‌ كو حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ د قه‌یرانه‌ك ئابووری دا گوزه‌ر دكه‌ت و هه‌می بزاڤێن وێ نه‌شیانه‌ كێنجا وێ ل سه‌ر ژیارا وه‌ڵاتیان كێم بكه‌ت به‌لكو هه‌می سۆز و نه‌خشێن هاتینه‌ كێشان نه‌كه‌فتنه‌ د بیاڤێ كار پێ كرنێ دا و ته‌ڤ ماینه‌ ئه‌زمان و په‌حنكا ده‌ڤی، ژ لایێ دیڤه‌ ژی كه‌رتێ خزمه‌تگوزار و دابینكرنا هه‌لێن كاری و دامه‌زراندنێ رۆژ بۆ رۆژێ كمباختر لێهاتنه‌، سه‌رباری به‌زاندنا سنوورێن هه‌رێما كوردستانێ ژ لایێ ده‌وله‌تێن داگیركه‌رێن كوردستانێ ڤه‌ ب تایبه‌ت توركیا ـ ئیران، هه‌ستا بێ بوهابوونا وه‌ڵاتی ل جه‌م حوكمه‌تێ بهێز كه‌فتیه‌ و جوداهیه‌ك مه‌زن كه‌فتیه‌ نابه‌ینا وه‌ڵاتی و حوكمه‌تێ.
نه‌رازیبوونا وه‌ڵاتیان ژ ئه‌دائێ برێڤه‌برنا حوكمه‌تێ د هه‌ر بیاڤه‌كی دا ژ بلی به‌رسینگگرتنا په‌ژیكا كۆرۆنایێ، پرانیا وه‌ڵاتیان ژ حوكه‌متێ دتۆڕه‌نه‌ چونكو حوكمه‌ت ب دیتنا وه‌ڵاتیان ژ ئاریشین وان نه‌بانه‌ و پشت گوهڤه‌ هاڤێتنه‌، ئه‌ڤجا ئاریشه‌ نه‌باوه‌ریه‌ كو كۆرۆنا هه‌یه‌ ئان نینه‌، ئاریشه‌ ده‌ستهه‌ڵاتا كوردی نه‌شیایه‌ چ باوه‌ریێ بۆ وه‌ڵاتیان دروست بكه‌ت و ده‌رزه‌كا مه‌زن یا بێ باوه‌ریێ د نابه‌ینا ده‌ستهه‌ڵات و وه‌ڵاه‌تیان دا په‌یدا بوویه‌ و نه‌ وه‌ڵاتیان باوه‌ری ب ده‌ستهه‌ڵاتێ هه‌یه‌ و نه‌ ده‌ستهڵاتێ باوه‌ری ب وه‌ڵاتیان مایه‌ د كه‌شێن هۆسا دا مه‌ترسیا هلوه‌شیانێ په‌یدا دبیت ئانكو وه‌ڵاتی و ده‌ستهه‌ڵات مینا دوژمنا ل هه‌ڤ مێزه‌ دكه‌ن و دكه‌ڤنه‌ د ڕكابه‌ریێ دا وه‌كو هانا ئارنێت دبێژیت: “هه‌ردوو جوین ل ئه‌لته‌رناتیڤان دگه‌رهن ده‌ستهه‌ڵات تۆندوتیژیێ دێ بكار ئینیت دا خوه‌ بپارێزیت و وه‌ڵاتی ژی بارا پتر دبن به‌رهه‌له‌ستاكارێن روخاندنا ده‌ستهه‌ڵاتێ” . دویر ژ سۆزداری و خوه‌ شرینكرن ل به‌ر ده‌ستهه‌ڵاتێ ره‌وشا په‌یوه‌ندیێن وه‌ڵاتیان و ده‌ستهه‌ڵاتێ گه‌هه‌شتیه‌ ڤێ قۆناغێ و ب مخابنیڤه‌ ئه‌ڤه‌ یا كه‌تیه‌ وارێ خوه‌ رێكخستنێ و نموونه‌ خوه‌نیشاندانێن مامۆستا و فه‌رمه‌نبه‌ران و یێن ڤێ دوماهیێ بۆ ڕاكرنا قه‌ده‌غه‌یا هاتنوچوونێ ب ده‌ربرینه‌ك دن بێ باوه‌ری و نه‌بوونا چ ئاسۆیێن چاره‌سه‌ریێ ژ لایێ ده‌ستهه‌لاتا كوردیڤه‌ ئاشێ هه‌ڤڕیكیێ به‌ر ب لێكترازان و روی ب روی بوونێ دچیت.
ئه‌گه‌ر پێنگاڤێن چاره‌سه‌ریێ نه‌هێنه‌ هاڤێیتن بۆ نموونه‌ په‌یداكرنا هه‌لێن كاری، پرۆژێن خزمه‌تگوزاری، باشترلێكرنا كه‌رتێ ساخله‌میێ و رۆهنیا هاتنوچوونا داهاتی، د ده‌مه‌ك نێزیك دا وه‌ڵاتی و ده‌ستهه‌ڵات دێ به‌ربنه‌ سه‌ر و چاڤێن هه‌ڤ و ئه‌ڤه‌ مه‌ترسیه‌ك مه‌زنه‌ بۆ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و هیڤی خازم رایه‌دارێن مه‌ دوور ژ چویڤ كێشانا سیاسی ل چاره‌سه‌ریێ بگه‌رهن چونكو ره‌وش گه‌له‌ك یا د كه‌لێژانا هه‌ڤڕكیێ دا دژیت.

40

محه‌مه‌د چه‌لكی
ئه‌ڤه‌ چه‌ند رۆژه‌كن چه‌ند سوحبه‌تا سه‌رێ‌ ژ هه‌ر تشتی ستاندی و جیهان و هه‌رێما كوردستانێ‌ پێڤه‌ مه‌حتل و گرفتاره‌ ئێك كێشا ئه‌ردوغانیه‌ دگه‌ل ئه‌ورۆپا و روسیا و یا دن ژی په‌تا یان بێژین په‌شیكا كۆرۆنایه‌، ئه‌ڤ سوحبه‌ته‌ وه‌سا دگه‌رمن دێ‌ بێژی جیهانێ‌ چ كێشێن دن نینن ژبلی وان. ل كوردستانێ‌ ده‌ستهه‌لاتدارێن مه‌ ب راستی ته‌خسیری نه‌كرن و نه‌فیر عام ڕاكرن، ئه‌ڤه‌ ژی ل ده‌ف مامێ‌ عه‌لۆی یا بوویه‌ جهێ‌ پرسیارێ‌، چونكو سكته‌رێ‌ ساخله‌میێ‌ ژ سكته‌رێن هه‌ری ڤه‌رێلهای و بێسه‌خبێره‌ و هه‌ر كه‌سێ‌ دو فلس هه‌ین نه‌خوه‌شێن خوه‌ ئێكسه‌ر دبنه‌ ژ ده‌رڤه‌ی كوردستانێ‌ و ئه‌ڤه‌ سه‌رێ‌ هنده‌ سالانه‌ به‌رپرسه‌ك ل نه‌خوه‌شخانێن مه‌ ڕانه‌كه‌تیه‌ و ته‌ڤ ل ده‌رڤه‌ی وه‌لاتی چاره‌سه‌ریا خوه‌ دكه‌ن. ژ خوه‌ ئه‌م به‌حسێ‌ ده‌رمانێن ئێكسپایه‌ر و گرانیا چاره‌سه‌ریێ‌ ل سه‌یرستانا مه‌ هه‌ر ناكه‌ین؟ ئه‌رێ‌ هوین ژی نابینن یا سه‌یره‌ كو حوكمه‌تێ‌ هۆسا ب بالبه‌ری هاتیه‌ به‌ر باری و پێنگاڤێن ژدل بۆ به‌رسینگ گرتنا ڤێ‌ كۆرۆنایێ‌ هاڤێتین! لێ‌ دیسا هه‌ر مالا وان ئاڤا. مامێ‌ عه‌لۆ د ڤان هزران دا بوو هه‌كو هه‌ڤالێ‌ وی هه‌وارێ‌ مه‌لای لێ‌ تشقلی و گۆتێ‌:
ـ ئه‌گه‌ر ئه‌ڤرۆ هه‌لبژارتن هه‌بایه‌ دا ده‌نگێ‌ خوه‌ ده‌یه‌ كێ‌!
• دا دمه‌ كۆرۆنایێ‌!
ـ ههههه پاشكه‌فتا مۆچه‌ی ل ته‌ دیاره‌ و سه‌ره‌ تیشكێن په‌تایا چێلا(جنون البقره‌) ل ته‌ هه‌ودان!
• نه‌ یا بكه‌نییه‌. به‌س ئه‌فه‌ندی ئه‌ڤه‌ كورد هه‌نه‌ بۆ جاره‌كێ‌ بتنێ‌ ژی هه‌ڤگرتنه‌؟
ـ نه‌خێر من نه‌بهیستییه‌!
• ئێ‌ ب سایا سه‌رێ‌ په‌ژیكا كۆرۆنایێ‌ هه‌موو ب ئێك ده‌نگ ل دژی ڕاوه‌ستان و گوهداریا حوكمه‌تێ‌ كرن، ڤێجا هه‌ر كه‌سێ‌ بشێت كوردان بكه‌ته‌ ئێك، ده‌نگێ‌ من بۆ وییه‌!
ـ تو نه‌مای ژ ڤێ‌ سه‌رپلكیا خوه‌ ڤه‌نه‌بووی، ئێكگرتنا چ و تڕه‌ماشا چ خۆزی دوهی تۆ چووبایه‌ ده‌ڤ به‌نداڤا دهۆكێ‌ دا بۆ ته‌ دیار بت كانێ‌ چه‌ند هه‌ڤگرتینه‌ و گوهداریا حوكمه‌تێ‌ دكه‌ن؟
• ئه‌و ژی ره‌نگه‌ك به‌رخوه‌دانه‌ ل دژی كۆرۆنایێ‌ و دبێژنێ‌: تو نه‌شێی مه‌ ژ خوه‌شیا بهارا كوردستانێ‌ بكه‌ی!
ـ هههههه خوه‌ش به‌رخوه‌دانه‌، مامۆ په‌ژیكه‌ په‌ژیك و دۆست و دوژمنا ژ هه‌ڤ ناڤاڤێرت، ب كێلیا باپیرێ‌ ته‌كه‌م خودێ‌ نه‌كه‌ت ل ڤێره‌ ژی په‌یدا ببت، پاشی دێ‌ بینی چاوا وه‌كو ئاگرێ‌ هاڤینێ‌ دبه‌ربته‌ پویشی و دگه‌لدا ته‌حره‌با بهێت چاوا دێ‌ خوه‌ش ڤێرا چت، ئها وه‌سا ئه‌ڤ په‌تایه‌ دێ‌ پرانیا خه‌لكی ڤه‌گرت، ژ وێرێ‌ وێڤه‌ تۆ دزانی كانێ‌ سكته‌رێ‌ ساخله‌میێ‌ چه‌ندێ‌ رێنگزه‌!
• بۆ وێ‌ چه‌ندێ‌ ئه‌ز دگه‌ل ته‌مه‌!
ـ هشیاری ماكا هه‌ر خوه‌پارستنه‌كێیه‌ و دڤێت بسه‌رپلكی ل ڤێ‌ په‌تایێ‌ مێزه‌ نه‌كه‌ین.

29

محه‌مه‌د چه‌لكی
“گه‌فكرن نیشانا نیشانا چ ژێ نه‌هاتنێیه‌، تڤه‌نگێن داوه‌تیانن.”
ـ نویترین گه‌فا ئه‌ردۆغانی ته‌ بهیستییه‌؟
• زكێ من نه‌ عومبارا كه‌سییه‌، نه‌خاسمه‌ یا سه‌رۆكان!
ـ ژ كه‌نگی وه‌ره‌ تۆ بوویه‌ (سالحێ پسمامێ نوورێ)*.
• د سه‌ر ڤێ كێلنجایا ته‌ دا، هه‌ر نابمه‌ (سالحێ پسمامێ نوورێ)!
ـ مه‌ره‌ما من نه‌ ئه‌وه‌ یا ته‌ هزركری، مه‌ره‌ما من ته‌ نویترین گه‌فا سه‌رۆكێ توركیا بهیستییه‌ كو یا دویره‌ ژ هه‌ر ئه‌تێكه‌ته‌كا مرۆڤی چ جای بۆ سه‌رۆكێ وه‌لاته‌كی!
• هه‌ر چه‌نده‌ بۆ من نه‌ خه‌مه‌ چونكو ئه‌گه‌ر ب گه‌فان بایه‌ نوكه‌ ژ مێژه‌ گه‌له‌ك ملله‌ت و وه‌لات ژ ئه‌تله‌سا جیهانێ هندا ببان بۆ نموونه‌ ئیسرائیل و گه‌لێ كورد، لێ ڤێجارێ چ شه‌كر شكاندییه‌!
ـ پتی كوشتنا 34 سه‌ربازێن توركی ل سوریا، ئه‌ردۆغانی یا بسه‌رێ رژێما ئه‌سه‌دی ڤه‌ سویند خاری كو هه‌می دێ بنه‌ ئارمانجێن له‌شكه‌رێ توركی!
• ما ئه‌ڤه‌ یه‌كه‌مین زڕتا ئه‌ردۆغانییه‌! جامێری یێ گورێخ بووی و نزانت دێ ب چ ڕه‌نگ ژ كوربه‌قكا سوریێ ده‌ركه‌ڤت و به‌لكو پشتی ڤێ رویدانێ بده‌ركه‌ڤت و بێژت: به‌رژه‌وه‌ندیا مه‌ یا نه‌ته‌وی وه‌سان دخازت!
ـ یاری كرن دگه‌ل زلهێزان نه‌یا بساناهییه‌!
• ژ مێژه‌ هاتیه‌ گۆتن: “خوه‌زیا وی كه‌سی یێ شیانێن خوه‌ ناس دكه‌ت”!
ـ ئانكو تۆ دبێژی پشتی وێ رویدانێ دێ خوه‌ ڤه‌كێشت؟
• ته‌نگ پیس یێن لێ هاتینه‌ شداندن و ئاماژێن ژ ناتۆ و ئه‌مریكا دهێن نه‌ ل دویف داخازا ئه‌ردۆغانینه‌، نه‌خاسمه‌ پشتی گه‌فا ڤه‌كرنا سنۆری بۆ په‌ناهندا كو ده‌ربازی ئه‌ورۆپا ببن كرییه‌ ڕاستی.
ـ ئانكو هه‌ر وێ دكه‌ت یا دبێژت!
• هه‌موو بۆ هندێیه‌ دا ب رویه‌كێ سپی خوه‌ ژ سوریێ ڤه‌كێشت!
ـ تۆ د بێژی هه‌ر گه‌فه‌ك مه‌ره‌م ژێ خوه‌ پاشڤه‌ كێشانه‌ ژ كێشێ و داگێرانه‌ ژ خوه‌سته‌كێن خوه‌!
• هه‌ما ل ره‌وشا عیراقێ و كوردستانێ مێزه‌ بكه‌ دێ ژ ڤێ دیدا من پشت ڕاست بی!
ـ عیراق و كوردستان ناكه‌ڤن بن چ پیڤه‌رێن زانستی!
• چ بزاڤێن مرۆڤی ژ ده‌رڤه‌ی پیڤه‌رێن زانستی نینن و ته‌ڤ دكه‌ڤن بن یاسا و رێسایێن زانستی، لێ بێژه‌ ئه‌ڤ ره‌نگێ سیاسه‌تێ یێ گۆڕێ خودانێن خوه‌ ب ده‌رزیكێ دكۆلن و بزاڤا ره‌وتێ سه‌دری باشترین نموونه‌یه‌.
ـ تو یێ دبێژی گه‌ف و سۆز گۆڕێ خودانێن خوه‌ دكۆلن؟
• دیرۆك ڤێ چه‌ندێ دبێژت، گه‌ف و سۆز نیشانێن پشته‌گوهكرنا خوه‌سته‌كێن وه‌لاتیانه‌ و د هه‌مان ده‌م دا گۆڕێ خودانێ، خوه‌ دكۆلن!
• سالحێ پسمامێ نورێ… مرۆڤه‌كێ دویربه‌لابوو، هه‌میا دگۆتی سالح مرۆڤه‌كێ ترسنۆكه‌یه‌… مامێ وی ب ده‌ستێ هنده‌كان هاته‌ كوشتن، خه‌لكی چكی دهاڤێتنێ و دگۆتن: نه‌ چ زه‌لامی ئه‌گه‌ر دا تۆلا مامێ خوه‌ ڤه‌كه‌تن… لێ سالحی ب نهێنی كارێ تۆلڤه‌كرنا مامێ خوه‌ دكر و پشتی ده‌مه‌كی سێ زه‌لام به‌ده‌لی مامێ خوه‌ كوشتن… سالحێ نورێ بوویه‌ هێمایا ب نه‌رمی تۆلڤه‌كرنێ!

14

محه‌مه‌د چه‌لكی
قه‌یرانێن كوردستانێ ژ ئه‌نجامێ شاش برێڤه‌برنا ده‌ستهه‌ڵاتێیه‌. ده‌ستهه‌ڵته‌ك ژیێ وێ نێزیكی ٣٠ سال بن و هێشتا نه‌شێت كێمترین متمانا وه‌ڵاتیان بۆ خۆ مسۆگه‌ر بكه‌ت و بنه‌رمه‌ بایه‌كێ گرژبوونا په‌یوه‌ندیێن سیاسی چ یێن هه‌رێمێ دگه‌ل به‌غدا و چ یێن ناڤخوه‌ ل سه‌ر هه‌ر كێشه‌كا هه‌ی، وه‌ڵاتی ب كاسۆیی به‌ربنه‌ بازاری بۆ خرڤه‌كرنا ئازۆقه‌ی و ده‌ستهه‌ڵات ژی لێڤا ژێری ل یا ژووری نه‌ده‌ت، شرعییه‌تا ده‌ستهه‌ڵاتێ دئێخیته‌ دبن گۆمانێ دا. كارێ هلوه‌ریایترین(فاشلترین) ده‌ستهه‌ڵات دابینكرنا خوه‌سته‌كێن بنگه‌هینێن وه‌ڵاتییانه‌ و كار دكه‌ت بۆ دابینكرنێ، لێ ده‌ستهه‌ڵاتا مه‌ تنێ سۆزن و هێشتا قۆناغا سۆزان ده‌رباس نه‌كرییه‌، لێ بۆ ڤه‌دیتنا پاساوان ژ گۆلبه‌زێ نازی دپێشداترن! قه‌یران هه‌ر قه‌یرانه‌كا هه‌بت ده‌ستهه‌ڵات ژێ به‌رپرسه‌ و چ قه‌یران بۆ ماوه‌یه‌كێ درێژ نامینن چونكو ده‌ستهه‌ڵات ب جدی ل چاره‌یان دگه‌رهن و د وی ماوه‌ی دا بزاڤێ دكه‌ن كێمترین زیان به‌ر ب وه‌ڵاتیان بكه‌ڤیت چونكو هه‌رده‌ما ماوێ قه‌یرانان زێده‌بوو و باندۆره‌كا نه‌رێنی ل په‌یوه‌ندیێن جڤاكی دكه‌ت و شیرازێ هه‌ڤگرتنا جڤاكی دهنگێڤیت و به‌ر هلوه‌شیانا په‌یوه‌ندیێن جڤاكی دچیت. ل كوردستانێ یا گه‌هشتییه‌ ڤی ئاستی و سه‌ر تیشك دوهی(٢٥-٢-٢٠٢٠) ئێڤاری ل ناحیا ژاراوه‌ رویدا و ل سه‌ر سه‌را په‌نزینێ وه‌ڵاتییه‌ك هاته‌ كوشتن و ئێك ژی بریندار بوو.
ئه‌ڤه‌ نه‌ رویدانه‌ك بچویكه‌ و په‌یوه‌ندی ب چه‌ند كه‌سانڤه‌ نینه‌ به‌لكو پرسیاره‌ و كێشه‌كه‌ ئاراسته‌ی ده‌ستهه‌ڵاتێ دبت و كانێ چه‌ندا خه‌مساره‌ د دابینكرنا پێدڤیێن وه‌ڵاتیان دا، وه‌ڵاته‌كێ ل سه‌ر ده‌ریایه‌كا په‌ترۆلێ بت، هێشتا قه‌یرانا سوته‌مه‌نیێ هه‌بت و وه‌ڵاتی ل سه‌ر سه‌رایێ بهێنه‌ كوشتن، حه‌قێ وێ ده‌ستهه‌ڵاتێ چییه‌؟ ڕستا چاكسازیان ئه‌ڤه‌ سه‌رێ چه‌ندین ساڵانه‌ سه‌رێ وه‌ڵاتیان گێژكرییه‌ و لێ هێشتا هندی سه‌رێ ده‌رزیكه‌كێ ژی هیڤی ژ وان چاكسازیا نه‌هاتییه‌ شكه‌فا وه‌ڵاتیان! بێهیڤبوونا وه‌ڵاتیان ژ چاكسازیان په‌یوه‌ندیێن جڤاكی به‌ر ب هلوه‌شیانێ دبت و ئه‌ڤ پێكڤه‌ژیانا هه‌تا نوكه‌ ل كوردستانێ هه‌ی ب جدی ئێخستییه‌ د مه‌ترسیێ دا و ئه‌ڤه‌ ل ناحیا ژاراوه‌ په‌قی و ئه‌گه‌ر چاكسازی نه‌كه‌ڤنه‌ د بیاڤی كارپێكرنێ دا شیرازێ پێكڤه‌ژیانێ ل كوردستانێ دێ هلوه‌شیت و كوردستان دێ به‌ر ب سۆمالی بوونێ ڤه‌ چیت ئانكو هه‌موو ده‌ستكه‌فتیێن كوردستانێ دێ د به‌ر ئاڤدا چن. هیڤی خازم ژ ده‌ستهه‌ڵاتا مه‌ یا گراڤی ب جدی ل سه‌ر چاكسازیان ڕاوه‌ستیت و پێدڤیێن وه‌ڵاتیان ب گرنگ وه‌ربگریت و پێنگاڤا چاره‌سه‌ریێ بۆ بهاڤێژت. ئه‌گه‌ر هه‌ر بمین سۆز و قه‌وانا پاساوان بۆ شكه‌ستنا پرۆژێ چاكسازیان لێده‌ن، ئاینده‌كێ ڕه‌ش و تۆنێله‌كا پری سه‌هم ل پێشییا كوردستانیانه‌ و یا ژ هه‌موویێ سڤكتر دێ سۆمال پێش كوردستانێ ڤه‌ سۆیسرا بیت…

30

محه‌مه‌د چه‌لكی
“ئازادی د هه‌ر بیاڤه‌كێ دا، ئه‌گه‌ر نه‌ مرن باشتر و جاویدانیتره‌” بێرنز
كێشێن ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤین گرتی، هه‌ر ژ شانشینا مه‌غربێ بگره‌ هه‌تا دگه‌هییه‌ ئیرانا دبن جیهانبینییا چه‌رخێن ناڤین دا ته‌وزی و بۆ گه‌لێن ئیرانێ بوویه‌ ئه‌ژده‌هایه‌كێ حه‌فت سه‌ر و ژ كاروانێ شارستانیێ ڤه‌قه‌تاندی، ته‌ڤ مینا هه‌ڤن و چ جوداهی نینه‌ و سه‌ده‌مێن ڤێ چه‌ندێ ژی نه‌بوونا چ ره‌نگێن ئازادیێ یه‌ و بێی دوو دلی ئازادی ل ڤان وه‌لاتان ب هزار و ئێك هێجه‌تان قه‌یدكرییه‌. نه‌بوونا چ ئاسۆیێن هیڤی به‌خش مامێ عه‌لۆ ئێكجار بێزاكرییه‌ و نه‌خاسمه‌ پشتی به‌لاڤبوونا ئافاتا (په‌تا، وه‌بائا) كۆرۆنا و سه‌ر تیر گه‌هه‌شتییه‌ ئیرانێ و مانێ هوین ژ مامێ عه‌لۆ باشتر دزانن، ته‌ڤ سیاسه‌تمه‌دارێن عیراقێ و هه‌رێما كوردستانێ ژ بن عه‌بایێ ئاخۆندێن ئیرانێ هاتینه‌ ده‌ر و ل عیراقێ بووینه‌ تشت و ته‌با! ئه‌ڤجا دێ چه‌وان كارن ته‌ڤ ده‌روازێن سنووری ل ئیرانێ گرن، پا كی دێ هیرۆئین و متایێن ئێكسپایه‌ر ژ ئیرانێ كێشنه‌ عیراقێ و هه‌رێمێ؟ مامێ عه‌لۆ قه‌ت باوه‌ر ناكه‌ت كو ته‌ڤ ده‌روازێن سنووری ل كه‌رخه‌سپالێن ئیرانێ بگرن.
ترسا من ئه‌و ترسه‌ ڤایرۆسێ كۆرۆنا ل عیراقێ په‌یدا ببت و مانێ هوین یێ سه‌كته‌رێ ته‌ندروستیێ دبینن چه‌ندێ رێنگزه‌ و یێ سێلانا ئێكسپایه‌ر دده‌نه‌ نساخان و ئێك نابێژته‌ به‌رپرسه‌كی دوو موویێن خار یی ل پشت چاڤێن ته‌! وه‌ك به‌ری نوكه‌ من گۆتی: جیهانبینییا ته‌ڤ ده‌سته‌هلاتدارێن ڤێ ده‌ڤه‌رێ مینا هه‌ڤن و یێن هاتین و ب كورسیكێن ده‌ستهه‌لاتێڤه‌ خوه‌ ب چه‌سپا دووقۆل و ستۆركا كوردی به‌ستینه‌، ژ به‌ر هندێ هندی ملله‌ت خوه‌نیشاندان و بداجرهنه‌ سه‌ر جاددان ده‌ستهه‌لاتدار موویه‌كی ژ خوه‌ شاش ناكه‌ن و دێ بێژن: “هه‌ر بهه‌لپه‌ڕن”! ئه‌مژی دێ هه‌ر وێ كه‌ین یا دلێ مه‌ دخوازت. سه‌یره‌ ده‌ستهه‌لاتدارێن رۆژئاڤا هه‌ما ملله‌ت ل دژی بریاره‌كا وان هاته‌ سه‌ر جادێ، ته‌ هند دیت بزوترین ده‌م چاره‌ بۆ وێ بریارێ دیتن و لێ په‌شیمان دبن.
ل گۆڕه‌ی به‌رهه‌مێن خوه‌نیشاندانێن ڤێ رۆژهه‌لاتێ، مامێ عه‌لۆ ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ و ملله‌تی دبێژت:
ـ خوه‌نیشاندان ل دژی هه‌ر نه‌دادی و بریاره‌كا ده‌ستهه‌لاتێ سفرا ل پشت ژمارێیه‌!
ـ سۆزێن ده‌ستهه‌لاتێ بۆ چاره‌سه‌ریا كێشێن وه‌لاتیان، سفرا ل پشت ژمارێیه‌!
ـ چاره‌سه‌ركرنا كێشا گه‌نده‌لیێ، سفرا ل پشت ژمارێیه‌!
ـ ده‌زگه‌هكرنا حوكمه‌تێ و نه‌هێلانا هه‌موو ره‌نگێن عه‌شیره‌تگه‌ری و مرۆڤكانێ، سفرا ل پشت ژمارێیه‌!
ـ سه‌روه‌ریا قانوونێ، سفرا ل پشت ژمارێیه‌!
ـ ده‌ره‌هیركرن و دیاركرنا هاتنوچوونا ده‌رامه‌تی ب ره‌نگه‌كێ رۆهن، سفرا ل پشت ژمارێیه‌!
ـ ده‌ستی ده‌ستی كرنا ده‌ستهه‌لاتێ ب ره‌نگه‌كێ ئاشتیانه‌، خه‌ونا چیویچاكایه‌ و سفرا ل پشت ژمارێیه‌!
ـ دامه‌زراندن ل سه‌ر بنیاتێ شاره‌زایی و ژێهاتیبوونێ، سفرا ل پشت ژمارێیه‌!
و …. گه‌له‌كێن دن، هیڤی خازم یێن دن هوین بخوه‌ هزرا خوه‌ تێدا بكه‌ن و دێ بۆ هه‌وه‌ دیار بت كو ئه‌م وه‌لاتی ژی ل جه‌م ده‌ستهه‌لاتێ سفرا ل پشت ژمارێینه‌ و بووینه‌ بارگرانی ل سه‌ر نه‌خشێ وان بۆ فه‌رهود كرنا سه‌رعه‌رد و بن عه‌ردێن وه‌لاتی، چونكو ئه‌م ده‌ڤ گازنده‌نه‌ و ناهێلین ئه‌و ب دلێ خوه‌ نه‌خشێ خوه‌ بدومینن، ئه‌م سفرا ل پشت ژمارێینه‌! وه‌ی خوه‌زیا مه‌.

37

محه‌مه‌د چه‌لكی
پشتی به‌فرێ خوه‌ دادای و ده‌ڤ گازندێن كوردستانێ تبل و دفن لێ سۆركرین و كێشا غازێ، مۆچه‌ی و چیرۆكا سیسه‌بانا چاكسازیان ژبیرێ برین و خه‌م هه‌موو بووی كانێ دێ چاوا بۆتله‌كێ غازێ و گه‌له‌نه‌كێ گازا سپی بده‌ست خوه‌ ئێخت، جادێن باژێری سستیه‌ك یا كه‌فتیێ و ئه‌ڤه‌ جارا ئێكێ یه‌ مامێ عه‌لۆ دهێته‌ بازاری و ل سه‌ر شۆسته‌یان داوه‌تا ملانێ لێ نینه‌، پیچه‌كێ گرنژی و ئێكسه‌ر چوو كافێیا قۆبه‌هانێ.
كافێ و په‌رتووكخانا قۆبه‌هان ژ جهێن نه‌وازه‌یێن باژێرینه‌ چونكو هه‌م قه‌وه‌خانه‌یه‌ و هه‌م په‌رتووكخانه‌یه‌ و بوویه‌ جهێ خرڤه‌بوونا عاشقێن په‌رتووكان.
ل سه‌ر كورسیه‌كی روونشته‌ خارێ و ئێكسه‌ر كاڤڕێن هزرێن وی دوور چوون و بێی حه‌زا وی تزبیێن د ده‌ستان دا وه‌كو حوكمه‌تا كوردستانێ هه‌ر ل دوور خه‌و زڤڕین و هه‌ما ته‌ پرسیار ژێ كربایه‌، تزبیێن ته‌ چه‌ند ل بن؟ به‌رسڤ نه‌دزانی… سه‌روبه‌رێ مامێ عه‌لۆ یێ دیاره‌ كو گه‌له‌ك یێ دوور چووی و شه‌پرزه‌یی لێ دیاره‌، ئها د ڤێ ره‌وشێ دا هه‌وارێ مه‌لای كاردا ژوور و قه‌ستا مامێ عه‌لۆ كر و ئێكسه‌ر گۆتێ:
ـ هه‌چكو تۆ نه‌چوویه‌ سه‌را غازێ؟
• هه‌رده‌ما سه‌را نه‌مان ئانكو وه‌لات یێ ب خۆدانه‌.
ـ ته‌ خێره‌ ل ڤێ سه‌قه‌مێ دفه‌لسفینی!
• فه‌لسه‌فه‌ ل ڤێ جیهانا دبێژنێ رۆژهه‌لات ب دوو عانێن قه‌لپێن سۆر نائینت!
ـ پا ته‌ خێره‌ هو كویر داچووی!
• ته‌ دڤێت سوحبه‌تێ ب من بكه‌ی و هه‌ما ئێكسه‌ر پرسیارێن خوه‌ یێن خاجۆكانی بكه‌!
ـ پرسیارێن خاجۆكی ژی هه‌نه‌!
• هه‌ر پرسیاره‌كا به‌رسڤ بۆ نه‌هێت دیتن و پیچه‌كێ دبه‌لافش بن!
ـ به‌لافش چییه‌!
• وه‌كو سۆزێن حوكمه‌تێ و چیرۆكێن وێ و ئۆپۆزسیۆنێ!
ـ ته‌ كه‌یفا من ئینا!
• خۆنه‌ به‌یارێ زاویته‌ی* نویترین نوكته‌ بۆته‌ ڤه‌گێرایه‌، مامۆ یێ دبێژم چیرۆكا ده‌ستهه‌لاتێ و ئۆپۆزسیۆنێ یه‌، هۆسا ته‌ ل تریقێنا دا، ما یا بكه‌نییه‌؟
ـ مانێ دبێژن هه‌ر وه‌لاتێ ئۆپۆزسیۆن لێ هه‌بت، ل وێرێ دیمۆكراتی هه‌یه‌، ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌ڤا ل كوردستانێ دیمۆكراتی بت، دیكتاتۆریه‌ت بخێر بێت!
• ئها … مه‌ره‌ما ته‌یه‌ بێژی: مه‌ ل كوردستانێ ئۆپۆزسیۆن نینه‌ و به‌لكو هنده‌ك كه‌سێن …
ـ عه‌ینه‌ن مه‌ره‌ما من ئه‌وه‌.
• بۆ ڤێ ئه‌ز ل گه‌ل ته‌ مه‌ و ئۆپۆزسیۆنا نه‌شێت سه‌ركرده‌كێ خوه‌ بگوهۆڕت و ئه‌و ژی پشتاو پشت كرنا سه‌ركردێن خوه‌ بكه‌ن چ دار نه‌شێن ره‌خنێ ل ده‌ستهه‌لاتێ بكه‌ن و شاشیێن ده‌سته‌هلاتێ راستڤه‌كه‌ن.
ـ ژ مویێن ره‌ش هه‌تا یێن سپی ئه‌ڤه‌ جارا ئێكێیه‌ تو ل گه‌ل من هه‌ڤڕا بی!
• هه‌موو ده‌ما ئۆپۆزسیۆنی ژی نه‌یا باشه‌!
ـ ئۆپۆزسیۆن و ده‌ستهه‌لات روویێن دراڤه‌كینه‌ و هه‌ڤ تمام دكه‌ن!
• نه‌ ل كوردستانێ و ڤێ رۆژهه‌لاتا كمباخ.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com