NO IORG
Authors Posts by نه‌زير چه‌مباهيڤى

نه‌زير چه‌مباهيڤى

نه‌زير چه‌مباهيڤى
24 POSTS 0 COMMENTS

10

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
ئه‌مریكا وه‌لاته‌كى ب هێز و پێشكه‌فتى یه‌ ل جیهانێ د هه‌مى واران دا, سه‌رپه‌رشتیا جیهانێ یا د ده‌ستێن وێ دا, سه‌ركێش و دامه‌زرێنه‌را هه‌ڤپه‌یمانیا ناتۆیه‌، هه‌ر ژ رۆژا دامه‌زراندنا وێ ل سالا 1949 هه‌یا نها, پرانیا وه‌لاتێن رۆژئاڤا و رۆژهه‌لات یێن پێشكه‌فتى هه‌ڤالبه‌ند و پشته‌ڤانێن وێ نه‌, توركیا هه‌ر ژ سالا 1952 بوویه‌ ئێك ژ هه‌ڤالبه‌ندێن راسته‌قینه‌ بۆ ئه‌مریكا, نها ژى ئه‌ندامه‌ك كارایه‌ د ناتۆ دا ئه‌وا ژ 28 وه‌لاتان پێكهاتى و خودان له‌شكره‌كى ئاماده‌ ل بن فه‌رمانا وێ نێزیك چار ملیۆنایه‌ و پتر ژ نیڤ ملیۆنان ئه‌ڤى له‌شكرى یێ توركیا یه‌, پشتى ئه‌مریكا نها توركیا ل رێزا دویێ یه‌ د ناتۆ دا و یا ده‌هێ یه‌ د جیهانێ دا, ژ سالا 1969 وه‌ره‌ ئه‌مریكا و ناتۆ پتر ژ 25 بنگه‌هێن له‌شكرى (ئه‌سمانى, چاڤدێرى, ئاگه‌هدارى ب ب گۆرێن ب تێل و بێ تێلێن گه‌هاندنێ, سیخورى, زانیارى) ل توركیا دامه‌زراندى نه‌ ل سه‌ر چاڤدێریكرنا ده‌ڤه‌رێن ده‌ریا سپى و ده‌ریا ره‌ش و رۆژهه‌لاتا ناڤین و رۆسیا وه‌كى بنگه‌هێن (ئه‌نجرلیك ل ئه‌ده‌نه‌ و سیسته‌مێ رادارى ل مالاتیا و بنگه‌هێ ئه‌سمانى و زانیارى ل سینۆپ سه‌ر ده‌ریا ره‌ش و ل ئه‌زمیر و ئه‌نقه‌ره‌ و ده‌ریا مه‌رمه‌ره‌ و بنگه‌هێ له‌شكرى یێ نهێنى ل باكۆرێ دیاربه‌كرێ…هتد), پشته‌ڤانیا له‌شكرى ب باشترین چه‌ك و ته‌كنولوجیا یا پاراستنا توركیا دكت, نه‌هێلایه‌ چ مه‌ترسى ل سه‌ر ئاسایشا توركیا په‌یدا ببیت، به‌لكو به‌روڤاژى هه‌مى ده‌مان یا ماى بێ ده‌نگ و هاریكار و پشته‌ڤان ل سه‌ر زۆرداریا توركیا دژى كێم نه‌ته‌وێن د ناڤخوه‌ دا نموونه‌ نه‌ته‌وا كورد, ده‌وله‌تێن هه‌ڤسۆیێن توركیا وه‌كى داگیركرنا هه‌رێما ئه‌سكه‌نده‌رونه‌ یا سووریا ل سالا 1939ێ و ئه‌مریكا و ناتۆ باوه‌رى پێدا و ئه‌و هه‌رێمه‌ بى پشكه‌ك ژ وه‌لاتێ توركیا و ناسیاره‌ ب ناڤێ ویلایه‌تا هه‌تاى, ل سالا 1974 توركیا هێرش كر وه‌لاتێ قوبرس ئه‌وا ل سالا 1960 سه‌ربه‌خوه‌یى ژ بریتانیا وه‌رگرتى و رێژا هه‌ره‌ مه‌زن ژ ئاكنجیێن وێ نژاد یۆنانى بین و هه‌مى باكۆرێ قوبرسێ داگیركر و شه‌ره‌كى قورس د ناڤبه‌را وێ و یۆنان دا په‌یدا بى و ئه‌مریكا و ناتۆ ل سه‌ر مانه‌ بێده‌نگ و تنێ بژێڤانى كرن بو راوستاندنا شه‌رى, قوبرس بى دو پارچه‌, یۆنان بۆ ماوێ چه‌ند سالا خوه‌ ژ ناتۆ ڤه‌كێشا و نها پارچه‌ك قۆبرسا یۆنانى یه‌ و پارچا باكۆرى قوبرسا توركى یه‌ و هه‌تا نها ل بن پاراستنا له‌شكرێ توركیا دایه‌, ل سالا 2014ێ رێكخستنا داعش گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن سووریا و عیراقێ یێن عه‌ره‌بێن سونى ڤه‌گرتن هه‌ر ژ سنۆرێ توركیا هه‌تا نێزیك به‌غدا و هێرش ئینا سه‌ر ده‌ڤه‌رێن كوردان ل هه‌رێما كوردستانێ و كانتوونا جزیره‌ و كۆبانێ و توركیا چ هه‌لویستێ ئه‌رێنى ل دژى داعش نه‌راگه‌هاند و تنێ بى ده‌رگه‌هێ مشه‌ختبوون و ئاواره‌بوونا سڤیلان و هاتنا توندره‌وان ژ هه‌مى وه‌لاتێن جیهانێ بۆ ناڤ رێزێن داعش, هه‌تا راگه‌هاندنا جیهانێ و تایبه‌ت یا هه‌رێما كوردستانێ سته‌م و درندیا داعش بۆ جیهانێ دایه‌ دیاركرن ل سه‌ر قركرنا كوردێن ئێزدى ب تایبه‌تى و هه‌مى كوردان ب گشتى تازه‌ وژدانا جیهانێ و ئه‌مریكا هشیار بى و هاته‌ سه‌ر هێل و توركیا ما چاڤدێر, براتیا كوردان ل باشۆر و رۆژئاڤا هه‌ستێ خوه‌ دا كار بۆ پاراستنا شه‌ره‌ف و كه‌رامه‌تێ, ئه‌مریكا و هه‌ڤالبه‌ندێن خوه‌ ل ئورۆپا هاریكاریێن دراڤى بۆ توركیا فرێكرن و گونه‌هبار نه‌كرن, ل سالا 2016 توركیا ب له‌شكركێشیێ ل گه‌ل گرۆپێن له‌شكرێ ئازاد ب ناڤێ ئوپه‌راسیۆنا مه‌تالێ فورات ده‌ڤه‌رێن جرابلس و ئه‌عزاز و ئه‌لباب یێن سوورى كونتۆولكرن و نها توركیا ئیدارا مه‌ده‌نى و له‌شكرى ل ئه‌وان ده‌ڤه‌ران ب رێڤه‌دبت و ئه‌مریكا ده‌ست خوشى لێ كرن و هاریكار و پشته‌ڤانه‌ هه‌یا نها, ل 2017 هه‌رێما كوردستانێ راپرسیا سه‌ربه‌خوه‌یا كوردستانێ ئه‌نجام دا و توركیا ئه‌وا بۆ هه‌رێما كوردستانێ وه‌ك دۆسته‌كى دلسۆز بى و پاشێ رویێ خوه‌ یێ راستى دیار كر كو تنێ په‌یوه‌ندیێن ئابوورى نه‌ و ژ به‌غدا پتر پێكول كر ئه‌زمۆنا هه‌رێما كوردستانێ ژناڤببه‌ت و ئه‌مریكا و ناتۆ هه‌لویستێ دژاتیا كوردان راگه‌هاند و شه‌رێ راگه‌هاندنێ دژى كوردان ب رێڤه‌برن دا هه‌ست و مۆرالا كوردان بمریت و لاواز ببیت و ناڤخوه‌یا ده‌ستهه‌لاتا كوردان ژى ل پشت په‌ردان بنهێنى رێككه‌فتن كرن و دوژمنێن دوهى كرنه‌ خوشتڤى و برایێن ئه‌ڤرۆ و پتر ژ 45% ئه‌و ئاخا ب خوین و خوها مێرخاس و گه‌نجێن كوردان هاتى رزگار كرن و پاراستن هات ژ ده‌ستدان و ئه‌مریكا چ هه‌لویستێ ئه‌رێنى نه‌بى تنێ دا توركیا ژێ رازى بت و عیراق دگه‌ل بمینت و ئیران ژێ پشتراست بت, ل 2018 توركیا ب له‌شكه‌ركێشیێ و له‌شكرێ ئازاد ئوپه‌راسیۆنا ب ناڤێ دارا زه‌یتوونێ كانتوونا عه‌فرینێ یا كو خه‌لكێ وێ پتر ژ 90% كورد داگیر كر ب مه‌ره‌ما پاراستنا ئاسایشا نه‌ته‌وى یا توركیا و نه‌هێلانا كیانه‌ك كوردى ل ئه‌وێ ده‌ڤه‌رێ و ل دووڤ ده‌نگوباسان پتر ژ 140 هزار عه‌ره‌بێن ئاواره‌ هه‌یا نها لێ ئاكنجى كرینه‌ دا ده‌ڤه‌ر ببیته‌ عه‌ره‌بنشین و ئه‌مریكا و ناتۆ دگه‌ل بینه‌ هه‌ڤالبه‌ند و هاریكار, نها ژى ب سه‌دان نوونه‌ر و گه‌نج و سه‌رۆك پارتێن كوردێن باكۆر یێن د زیندانان دا بێ خودانن ژبه‌ر داخوازا كێمترین مافێن نه‌ته‌وى و ئه‌مریكا و ناتۆ ل سه‌ر بێ ده‌نگن, به‌رده‌وام داخوازى و مه‌ره‌مێن توركیا یێن به‌ر ب زێده‌بوونێ ڤه‌ دچن بۆ كونترۆلكرنا هه‌مى ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتێ فوراتێ و رۆژانه‌ ب ناڤێ شه‌رێ دژى په‌كه‌كێ گوند و ده‌ڤه‌رێن هه‌رێما كوردستانێ ب تۆپ و باله‌فران یێن دئێنه‌ بومبه‌بارانكرن و خه‌لكه‌ك سڤیل دبیته‌ قوربان و ئه‌مریكا و ناتۆ ل سه‌ر هه‌میێ هایداركۆن و ب نهێنى دگه‌ل توركیا هاریكارن, ب دیتنا من یا فه‌ره‌ كورد بزانن ئه‌مریكا بۆ به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ یا چاڤه‌كى كوردا كل دكت و بۆ رازیكرنا توركیا هه‌ڤالدۆستێ دۆمدرێژ چاڤێ كوردان یێ دى كوره‌ دكت و نه‌ نیاز پاكه‌ و یاریان ب هه‌ستێن كوردان دكت و نه‌خشێ ده‌ڤه‌رێ نها یێ د به‌رژه‌وه‌ندیا توركیا دا برێڤه‌دچت و د ئاردایه‌ ژ ئێك پارچێ دو پارچێن دى یێن كوردستانێ ب كه‌ڤنه‌ د بن كۆنترۆلا توركیا دا و ببن پارچه‌ك ژ توركیا، ژبه‌ركو ل سه‌ر هنده‌ك ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ رایه‌دارێن ئه‌مریكا خۆیا دكن كو رۆژهه‌لاتێ فوراتێ, هه‌مى باكۆرێ حه‌له‌بێ وه‌كى عفرین و ئه‌عزاز, رۆژهه‌لاتێ حه‌له‌بێ وه‌كى ئه‌لباب, رۆژئاڤایێ حه‌له‌بێ وه‌كى ئه‌دلب یێ دبن كونترۆلا ناتۆ دا, ئانكو كیان و ناڤمالیا كوردى یا دبیته‌ كه‌له‌خه‌كى بێ وه‌رار و كورد بخوه‌ ژى یێن د ئه‌ڤێ په‌ندێ دا دژێن (بلا زكێ من تێر بت و برایێ من ژ برسا بمرت) و هێژ تاكێ كورد نه‌ گه‌هشتى یه‌ ئه‌وێ باوه‌ریێ كو مافێن مرۆڤان و نه‌ته‌وێن بنده‌ست د ناڤ به‌رژه‌وه‌ندیێن ده‌وله‌تان دا تنێ گۆتنن و نابنه‌ كریار, ده‌رمانێ چاره‌سه‌ریا ئێشا ناڤمالیا كوردى ته‌نها ئێكگرتن و ئێكرێزیا ب دادپه‌روه‌رى یه‌.

28

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
ژ به‌ركو بازارى هه‌مى جۆرێن به‌رهه‌م و كه‌ره‌ستان تێدا هه‌نه‌ و دئێنه‌ فرۆتن، یا فه‌ره‌ ل پێشیێ پێناسا بازارى بده‌نه‌ نیاسین ئه‌و ژى ئابوورناس و پرتووكێن ب وارێ ئابوورى ڤه‌ گرێداى بازارى ب ڤى شێوه‌ى پێناسه‌ دكه‌ن، كو ئه‌و جهه‌ یێ كرین و فرۆتن و گوهۆرینا كه‌ره‌سته‌ى لێ دئێته‌كرن و نیشادان و داخوازى پێ دگه‌هنه‌ ئێك و دیاركرنا بهایێ كه‌ره‌سته‌ى و رێخستن و به‌لاڤكرنا به‌رهه‌مى دیار دبیت و كه‌سانێن خودان داهاتیێ بلند و خێزانێن زێده‌ ئه‌ندام تێدا پتر پشكداریێ د كرینا كه‌ره‌سته‌ى دا دكه‌ن ژ كه‌سانێن خودان داهاتیێ نزم و خێزانێن كێم ئه‌ندام، به‌لێ هه‌مى كه‌س د بازارى دا یێ پشكداره‌ و پێدڤى ب بازارى هه‌یه‌ و بازار مایتێكه‌ره‌ بۆ ژیانا هه‌مى خه‌لك و كه‌سان، چ ئه‌و كه‌سه‌ به‌رهه‌مچێكه‌ر بیت یان به‌رهه‌مخۆر بیت ….هتد، و زانایێن بسپۆر د وارێ ئابوورى دا بازارى دكه‌نه‌ چار جۆر:ـ
1ـ بازارێ هه‌ڤركیا ته‌مام (سوق المنافسه‌ الكامله‌)، ئه‌وه‌ كو بازار نه‌ د ده‌ستێ كه‌سه‌كێ دایه‌، یێن كرین و فرۆتنێ دكه‌ن گه‌له‌كن و كه‌س نه‌شێت كۆنترۆلێ و خوه‌ زالكرنێ ل سه‌ر بازارى بكه‌ت و كه‌سێ كارێ فرۆتنێ دكه‌ت دڤیا بهایێن گونجایى ل به‌رامبه‌ر هه‌ڤركان ل سه‌ر كه‌ره‌ستێ خوه‌ بدانت و كه‌سێ بكڕ یێ ئازاده‌ بۆ كرینا پێدڤیان و یێن فرۆتنێ دكه‌ن زۆرن چ ئه‌و فرۆتنه‌ كۆم بیت (جمله‌) یان كت بیت (مفرد)، بۆ نموونه‌ بازارێ مۆبایلان، فرۆشگه‌هـ زۆرن و بهایێن وان به‌لاڤه‌نه‌ د ناڤبه‌را ئه‌رزانى و گرانیێ دا.
2ـ بازارێ كه‌یسى (سوق الاحتكار) و بێ هه‌ڤركى ئانكو كارگه‌هه‌ك یان كۆمپانیه‌ك جۆره‌ك كه‌ره‌سته‌ى هه‌یه‌ و بێ هه‌ڤركه‌ و ب كه‌یفا خوه‌ بازارى برێڤه‌ دبه‌ت و بهایى ل سه‌ر كه‌ره‌ستێ خوه‌ دده‌ینت، یان چه‌ند كۆمپانى و بازرگان ئێكگرتنه‌كێ و رێكه‌فتنه‌كێ د ناڤبه‌را خوه‌دا په‌یدا دكه‌ن كو ب ئێك بهایى بازارى برێڤه‌ ببه‌ن و بێ هه‌ڤرك بن، وه‌كو نموونه‌ كۆمپانیێن گه‌هاندنێ وه‌كى كۆره‌ك تلیكۆم و ئاسیاسێل و رێبه‌ر و وایرلێس ل كوردستانێ بێ هه‌ڤركن و خه‌لك یێ پێڤه‌ هاتى گرێدان و ب كه‌یفا خوه‌ بهایێ ئاخفتنێ دده‌ینن (بهایێ كارتا) و وه‌كى وان بڤێت بازارى برێڤه‌ دبن.
3ـ بازارێ هه‌ڤركیا كه‌یسى (سوق المنافسه‌ الاحتكاریه‌)، هه‌ڤركیا نه‌ ته‌مام و ب رێیا ریكلامان و به‌لاڤكرنا ناڤێ كه‌ره‌ستێن خوه‌ ب رێیێن راگه‌هاندنێ ل سه‌ر جۆر و بها و ماركا كه‌ره‌سته‌ى هه‌ڤركى په‌یدا دبیت بۆ راكێشانا سرنجا خه‌لكێ بال خوه‌ڤه‌ و ژبه‌ركو كه‌سێن هه‌ڤركى د ناڤبه‌را وان دا په‌یدا دبیت زۆرن ژبه‌ر هندێ دبێژنێ هه‌ڤركیا نه‌ ته‌مام.
4ـ بازارێ كه‌یس و هه‌ڤركیا كێم (سوق الاحتكار بمنافسه‌ القله‌)، د ناڤبه‌را چه‌ند كه‌سه‌كان دا په‌یدا دبیت و ل گه‌ل ئێكودو هه‌ڤركیێ دكه‌ن ته‌نها ل سه‌ر جۆره‌كى كه‌ره‌سته‌ى و دبیت بكڕێن وى كه‌ره‌سته‌ى كێم بن و هه‌مى كه‌سێ پێدڤیا زێده‌ یان حه‌ز و شیان ب وى جۆرێ كه‌ره‌سته‌ى نه‌بیت وه‌كو نموونه‌ ل كوردستانێ كارگه‌هێن پلاستیكى كو چه‌ند كه‌سێن خودانێن ڤان جۆره‌ كارگه‌هانه‌ هه‌ڤركى د ناڤبه‌را وان دا یه‌ ژ لایێ بهایى ڤه‌، ل كوردستانێ ب دیتنا من سێ جۆرێن بازارى هه‌بوون ژ ڤان چار جۆرێن ل سه‌رى من ئاماژه‌ پێ داى و خالا دوویێ نه‌بى ژبلى په‌ترۆل و غازێ، كه‌ره‌ستێ ناڤخوه‌یى و یێ بیانى هه‌ڤركى د بازارى هه‌یه‌ و تایبه‌ت هه‌ڤركیا هه‌ره‌ مه‌زن ئه‌وه‌ د ناڤبه‌را كه‌ره‌ستێن بیانى ب خوه‌دا، ژ به‌ر پرانیا ده‌رگه‌هێن سنۆرى ل كوردستانێ و به‌رێ خوه‌دانا بازرگانیا بیانى بۆ ناڤ كوردستانێ و ب تایبه‌ت هه‌ڤركیا كه‌ره‌ستێ چینى) و ده‌وله‌تێن هه‌ڤسوى ل گه‌ل مه‌ وه‌كى ئیران و توركیا و ب تایبه‌ت كۆمپانیێن توركى كو بازارێ كوردستانێ ب دیتنا من یێ داگیر كرى.
ـ ژێده‌رێ مفا وه‌رگرتنێ پرتووكا د.محمد مهدى الحسناوى (بنیاتێ زانستێ ئابوورى)

26

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
د ئه‌ڤێ جیهانا كراسێ دیموكراسیا ئاشوپى ل به‌ر خو كرى و د هاوارهاتنا نه‌ته‌وێن بنده‌ست دا ده‌نگێ بێ كریار بلندكرى و وژدان بو به‌رژه‌وه‌ندێن خو لبن سیبه‌را مافێن مروڤان د ژیانێ دا ته‌رخان كرى هه‌مى یا رون ئاشكرا بویى و ئه‌م وه‌كو كورد دناف ئه‌ڤى كنارێ چار گوشه‌دا یێن بوینه‌ هه‌ڤركیا كورسیكا ده‌ستهه‌لاتێ بو هه‌ر چار ده‌وله‌تێن تێدا دژین و هه‌ر كه‌سێ پتر دژاتیا كوردا كر ئه‌و دێ د هه‌لبژارتنا دا كورسیكا خو مسوگه‌ر كت و دبت ئه‌گه‌رێ سه‌ركه‌فتنا وى بده‌نگێ كوردا بخو بت و هه‌لبژارتنێن توركیا وه‌ك نمونه‌ و من بفه‌ر دیت ده‌ستهه‌لاتا نوى ل ئه‌ڤى وه‌لاتى بده‌مه‌ رونكرن ب ئه‌ڤى شێوه‌ى ئه‌گه‌ر چ كاندیدێن سه‌روكاتیێ 50+1 ژ ده‌نگا نه‌بن دێ دوباره‌ هه‌لبژارتن بو سه‌روكاتیێ ئینه‌ ئه‌نجامدان دناڤبه‌را هه‌ردوو كاندیدێن ژ هه‌میان پتر ده‌نگ بده‌ستڤه‌ئیناین, پشتى هه‌لبژارتنا توركیا دێ خاترا خو ژ ده‌ستهه‌لاتا په‌رله‌مانى خوازت لدیف دستورى نوى ئه‌وێ ل 16/4/2017ێ هاتى په‌سه‌ند كرن, د ده‌ستهه‌لاتا نوى دا سه‌روك وه‌زیر نامینت و دێ ده‌سته‌یا بریارده‌ر ( السلگه‌ التنفیژیه‌ ) ژ ده‌رڤه‌ى په‌رله‌مانى ئێته‌ دامه‌زراندن و سه‌روك كومار دێ سه‌روكاتیا وێ كت, سه‌روك كومارى دێ ماف هه‌بیت وه‌زیر و شیره‌تكارا دابمه‌زرینت و لا بدت و بریارا ل سه‌ر وان بدت و هژمارا شیره‌تكارا یا د ده‌ستێ سه‌روك كومارى دا, ل ده‌مێ سه‌روك كومار نه‌خوش بت و یان ل ده‌رڤه‌ى وه‌لاتى بت و نه‌ ئاماده‌بت دێ شیره‌تكاره‌كێ وى جهێ وى گرت و سه‌روك په‌رله‌مانى ماف نینه‌ جهێ سه‌روك كومارى بگرت, نوینه‌رێن په‌رله‌مانى و وه‌زیرێن كه‌ڤن مافێ هه‌ین ببنه‌ شیره‌تكارێن سه‌روك كومارى و لدیف حه‌زا سه‌روكى, سه‌روك كومارى ماف نینه‌ بریارا لسه‌ر ماف و چاره‌نڤیسێ ئازادیا رامیارى ( سیاسى ) و دڤێت ئه‌ڤ بریاره‌ ب یاسایه‌كا تایبه‌ت بیت, په‌رله‌مانى مافێ هه‌ى بریارێن هه‌ڤدژ بدت ل سه‌ر بریارێن سه‌روكایه‌تیێ و مه‌رسومێن سه‌روكایه‌تیێ بهه‌لوه‌شینت, سه‌روك كومارى مافێ هه‌ى ره‌وشا ئارامته‌ رابگه‌هینت به‌لێ ب مه‌رجه‌كێ وه‌لات دشه‌رى دا بت یان ره‌وشا وه‌لات به‌ر ب شه‌رى ڤه‌ بچت و یان كارێن دژى ئێمناهیا ده‌وله‌تێ روبدن یان رویدانێن سروشتى و قه‌یرانێن ئابورى ژ شه‌ش هه‌یڤا ببورن چ ل پارچه‌كێ یان ل ته‌ڤایا ده‌وله‌تێ بت, سه‌روك كومار دێ بریارێ ل سه‌ر بودجا سالانه‌ دت ژبه‌ركو سه‌روكێ ده‌سته‌یا بریارده‌ره‌ و په‌رله‌مانى ماف نینه‌ بودجێ راستڤه‌كت و تنێ مافێ هه‌ى داخوازێ ژ سه‌روك كومارى بكت رێژا بودجێ زێده‌بكت, د سیسته‌مێ نوى یێ ده‌ستهه‌لاتا توركیا دا دێ ژمارا په‌رله‌منتارا ژ 550 یا بیته‌ 600 و دێ ژ 25 سالى بته‌ 18 سالى زێده‌تر ماف هه‌بت خو كاندید بكت بو په‌رله‌مانى وه‌ك پشته‌ڤانیه‌ك بو گه‌نجان, دسیسته‌مێ نوى یێ ده‌ستهه‌لاتێ دا دێ هه‌ر پێنچ سالا هه‌لبژارتن ئێنه‌ ئه‌نجامدان لجهێ چار سالان و دێ هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مان و سه‌روك كومارێ د ئێك ده‌م دابن, ئه‌گه‌ر ژبه‌ر چ ئه‌گه‌ره‌كێ بیت وه‌ك ( مرن – نه‌خوشیا گران و دومدرێژ ) جهێ سه‌روك كومارى ما ڤاله‌ بو ماوه‌یه‌كى كورت دێ شیره‌تكارێ وى سه‌روكاتیێ برێڤه‌ بیت و دڤێت د ماوێ 45 روژا دا سه‌روكه‌ك دى بێته‌ هه‌لبژراتن بو ده‌مكى و ئه‌گه‌ر تنێ ساله‌ك مابیت بو هه‌لبژارتنێن داهاتى دێ هه‌لبژارتن ئێنه‌ ئه‌نجام دان و ئه‌گه‌ر ژ ساله‌كێ پتر بیت دێ سه‌روكێ هه‌لبژارتیێ ده‌مكى وه‌ك سه‌روك كومار هه‌مى ده‌ستهه‌لاتا سه‌روكى برێڤه‌ بت هه‌تا ده‌مێ هه‌لبژارتنا, په‌رله‌مانى مافێ هه‌ى دیفچون و ڤه‌كولینێ ل سه‌ر سه‌روك كومار و شیره‌تكار و وه‌زیرا بكت بمه‌رجه‌كێ كو 301 په‌رله‌مانتار ژ سه‌رجه‌مێ 600 په‌رله‌مانتارا باوه‌ریێ ل سه‌ر بدن كو سه‌روكى یان شیره‌تكارى یان وه‌زیرى تاوانه‌كا مه‌زن یا ئه‌نجامداى, په‌رله‌مانى ماف یێ هه‌ى وان بكێشته‌ دادگه‌هێ ب مه‌رجه‌كێ ڤه‌كولین راست و دورست بن و 400 په‌رله‌منتار ژ سه‌رجه‌مێ گشتى باوه‌ریێ ل سه‌ر بریارێ بدن ….. مفا وه‌رگرتنا بابه‌تى ژ زمانێ عه‌ره‌بى وه‌رگێرایه‌ ژ روژناما زه‌مان یا توركى.
ئه‌ف بابه‌تێ من ل روژناما ئه‌ڤرو ژماره‌ ( 2375 ) به‌رپه‌رێ 12 ل 1/7/2018ێ هاته‌ به‌لافكرن

17

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
ژبه‌ركو زاخۆ باژێرێ منه‌ و من ب فه‌ر دیت وه‌ك كورته‌دیرۆك ب پێناسه‌ دیار بكه‌م ل دووڤ زانیارى و ژێده‌رێن د ده‌ست من دا ئه‌و ژى زاخۆ, زاخۆیێن, ئازوخیز, سه‌رهلدان, زاخۆك و دبیت هێژ ناڤێن دیتر لێ هاتبنه‌كرن, باژێرێ پێكڤه‌ ژیانا ئوولى و سێگۆشا پێكڤه‌ گرێدانا سێ پارچێن كوردستانێ, مێرگا شۆره‌شگێر و خه‌باتكاران, لاندكا جانگۆرى و شه‌هیدان, گه‌نجینا به‌رهه‌مێ ژیانێ, وارێ ده‌نگبێژان, ناڤدارا ب پرا ده‌لال و خابیرى, چه‌ندین په‌سنێ بۆ بكه‌م ئه‌ز باوه‌رم هێش یا كێمه‌, ل دووڤ ژێده‌ران ژیان ل زاخۆ په‌یدابوویه‌ ژبه‌رى 1400 سالان پێش زاینى, و ل سالا 1400 پێش زاینى هاتى یه‌ داگیر كرن ژلایێ ئیمبراتۆریا ئه‌لهۆرى یه‌, سالا 900 پێش زایینى كه‌فتى یه‌ ل بن ده‌ستهه‌لاتا ئیمبراتۆریا ئورارتۆ و خه‌لدیۆن و ل سالا 855 بوویه‌ پارچه‌ك ژ میرنشینا خیشكا, سالا 800 ناڤێ وێ بوویه‌ ئازوخیز و پاشان ئارامیا دگۆتێ نوهه‌دالا و عه‌ره‌بان دگۆتێ بان هه‌درا, د ناڤبه‌را سالێن 700 ـ 550 پێش زایینى پارچه‌ك بى ژ ئیمبراتۆریا مێدى یا كوردى, زینه‌فۆنى یۆنانى ناڤێ زاخۆ د نڤێسینێن خوه‌دا ئینایه‌ د ڤه‌گه‌ریانا ئوپه‌راسیۆنا خۆیا ب ده‌ه هزارى دا ل 401 پێش زاینى, هنده‌ك ژێده‌ر دیاردكن پرا ده‌لال هاتى یه‌ ئاڤاكرن د ناڤبه‌را سالێن 401ـ 127 پێش زایینى, د ژێده‌ران دا گه‌له‌ك جاران زاخۆ هاتى یه‌ كاڤلكرن و تالانكرن تایبه‌ت د چه‌رخێ نه‌هێ دا پێش زاینى, ل 997 دوباره‌ هاتى یه‌ ئاڤاكرن, ل سالا 1041ێ زاینى ب ده‌ستێن هۆزێن ئه‌لغه‌زێن تورك هاتى یه‌ كاڤلكرن و تالانكرن, میر موجاهده‌دین قیمازێ كورد ل 1180 زاینى زاخۆ كرى یه‌ پارچه‌ك ژ میریا خوه‌, ل سالا 1211خه‌لك دوباره‌ ڤه‌گه‌ریایه‌ باكۆر و رۆژئاڤایێ زاخۆ و پێشابیر هاته‌ ئاڤاكرن, ل سالا 1393ى بوو پارچه‌ك ژ میرگه‌ها بۆتان ل ژێر ناڤێ هه‌رێما سندى, ل 1414 كه‌فته‌ ل بن ده‌ستهه‌لاتا میرنشینا بادینان, میر ئاڤده‌ل میرێ كه‌لها شه‌رانشێ ل سالا 1471 ل بن فه‌رمانا میرنشینا بادینان ده‌ستهه‌لات ل زاخۆ دكر, ل سالا 1478 میر هاشم بۆ میره‌كێ زاخۆ, 1515 ئوسمانیا زاخۆ داگیركر و بوو سنجقه‌ك ژ ویلایه‌تا دیاربه‌كر, پرا ئاشى د ناڤبه‌را قشلێ و گۆرستانا زاخۆ دا ل سالا 1550 هاته‌ئاڤاكرن ب ده‌ستێ میر حسێن به‌گ, ل 1572ێ كه‌لها دێرا پێشابیرێ هاته‌ ئاڤاكرن, ل ده‌سپێكا 1600ێ بوو سنجقه‌ك سه‌ر ب ویلایه‌تا مووسل ڤه‌, ئوسمانیا ب سه‌رپه‌رشتیا نادر شاه ل 15/9/1743 هێرش كره‌ سه‌ر زاخۆ و دوباره‌ كاڤلكر و تالانكر, د ناڤبه‌را سالێن 1700 ـ 1800 دوباره‌ زاخۆ هاته‌ ئاڤاكرن و ل 1797 قشلا زاخو و سه‌رشۆیا گشتى ل زاخۆ هاتن ئاڤاكرن و مزگه‌فتا زاخۆ هاته‌ نووژه‌نكرن, ل 1800ێ تاخا قه‌ره‌چا هاته‌ ئاڤاكرن, ل 1815 تاخا گوندكى هاته‌ ئاڤاكرن, ل 1821 ناڤێ وێ بى سه‌ركه‌فتن و ل 1830 ناڤێ وێ بى زاخۆین, پشتى میرنشینا به‌هدینان هه‌لوه‌شیاى ل 1843 دوباره‌ زاخۆ كه‌فته‌ ل بن ده‌ستهه‌لاتا فه‌رمى یا ئوسمانیان ڤه‌ دگه‌ل میرنشینا بۆتان هه‌تا سالا 1847 ده‌ستهه‌لاتا به‌درخانیان هه‌لوه‌شیا, ل سالا 1855 خه‌لاێ سه‌رێ خوه‌ هلدا و ناڤداره‌ ب سالا خه‌لایێ, سالا 1864ێ زاخۆ بى قه‌زا و ژبلى به‌گ بى ده‌ڤه‌ردار ژلایێ ئوسمانیان ڤه‌, سالا 1877 سلێمان ئه‌فندى بوو ده‌ڤه‌ردار, ل 1880 تاهر به‌گ عام بوو ده‌ڤه‌ردار, ل 1888 ئیبراهیم ئه‌فندى بوو ده‌ڤه‌ردار, ل 1890 سه‌عید به‌گ بوو ده‌ڤه‌ردار و كه‌ریم ئه‌فندى رێڤه‌به‌رێ داراى و مه‌ولوود ئه‌فندى بوو قازى, ل 1892 خورشید ئه‌فندى بوو رێڤه‌به‌رێ داراى و سه‌برى ئه‌فندى بوو قازى, ل 1893 ئیسحاق حه‌قى بوو ده‌ڤه‌ردار, ل 1894 سالح خه‌لۆسى به‌گ بوو ده‌ڤه‌ردار و مسته‌فا موختار ئاغا بوو قازى و نه‌زمى ئه‌فندى بوو رێڤه‌به‌رێ داراى, ل 1898 كامل ئه‌فندى بو ده‌ڤه‌ردار, ل سالا 1902 به‌فرا سۆڕ ل زاخۆ و ده‌ڤه‌رێ هات و ناڤداره‌ ب سالا به‌فرا سۆر, ل 1907 روودانه‌ك ل زاخۆ په‌یدابى یا ناڤداره‌ ب به‌فرا مه‌زن ژبه‌ركو حه‌فت رۆژان بێ راوستان به‌فر هات و ده‌ڤه‌ر هه‌مى ڤه‌گرت, ل 25/11/1918 له‌شكرێ ئنگلیزى هێرش كره‌ سه‌ر زاخۆ و ئوسمانێ شكه‌ستن و زاخۆ داگیركر و پرتووك و نڤێسینێن مێژوویێ هه‌مى سۆتن, ل 5/12/1918 كاپتن بیرسونێ ئنگلیز بوو حاكمێ زاخۆ, پشتى نه‌قه‌بوولكرنا خه‌لكێ زاخۆ بۆ مانا هێزێن ئنگلیزى و ل 4/4/1919 حاكمێ له‌شكرێ ئنگلیزى (كابتن بیرسون) هاته‌ كوشتن ب ده‌ستێ حه‌سۆ دینۆ گویى و ئه‌ڤێ روودانێ هێزا ئنگلیز ل زاخۆ زێده‌تر كر, ل 1920 زاخۆ بوو پارچه‌ك ژ ده‌وله‌تا عیراقێ ل ژێر میریا شاهى و ده‌ستهه‌لاتا ئنگلیزى و داوود ئه‌لیاور بوو ده‌ڤه‌ردار, ئانكو بى قائمقام….

27

وه‌لات ئانكو هێلینا ژیان و ژ دایكبوونێ و وارێ پێكڤه‌ گرێدانێ دنافبه‌را مروڤى و ئاخا لێ ئاكنجى دا و په‌یوه‌ندیا دنافبه‌را جوگرافى و مێژوویى دا بشانازى و ریزگرتن و خودان ئه‌رك و ماف دگه‌ل كومه‌لى ب سه‌ربه‌ستیانه‌ بژیت و بپارێزت و دشێم بێژم وه‌لات جهێ شارستانیه‌ت و داهێنانێ یه‌ و پیروزیا كه‌رامه‌تا مروڤى یه‌ و دڤێت مروڤ هه‌مى هه‌ستێن خو بو ب مه‌زێخت و هه‌رده‌م د ئه‌وێ هزرێ دا بیت كا چ دشێت بو وه‌لاتێ خو بكت و نه‌ ل هیڤیا وه‌لاتى بت كا دێ بو وى چكه‌ت و من ژى وه‌كو خه‌مخورى دڤیا ئێش و ژان و ئازارێن وه‌لاتێ خو بزانم و ب ئه‌ڤان ( 21 ) پسیاران و به‌رسڤان ده‌ردێ وه‌لات من زانى:-
– من گوته‌ هـه‌ژاره‌كـێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت گه‌له‌كێ برســی مه‌.
– من گوته‌ زیندانیه‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت ئه‌ز ســوتیێ ئازادیێ مه‌.
– من گوته‌ دادوه‌ره‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گـوت بو به‌رپرسـان یێ نڤستی مه‌.
– من گوته‌ گه‌نده‌له‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت رویڤى و گورگێ ئه‌ڤى وارى مه‌.
– من گوته‌ نه‌خوشه‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گـوت وه‌لات دبێژت بێ چاكسازی مه‌.
– من گوته‌ كوردپه‌روه‌ره‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت خـه‌ریبێ هه‌ســتا نه‌ته‌وى مه‌.
– من گوته‌ ماموستایه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گـوت ئه‌ز نوكه‌ نه‌ خـودانێ زانسـتى مه‌.
– من گوته‌ به‌رپرسه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت ژبه‌ر كورسیكا خوه‌ یێ ئه‌زمان گرتى مه‌.
– من گوته‌ پێشمه‌رگه‌یه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت وه‌لات پاریزه‌رم و بێ مال و خانى مه‌.
– من گوته‌ زانایه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت د ه‌لاته‌كى دا ئه‌ز دژیم یا دیاره‌ ئه‌ز چویى مه‌.
– من گوته‌ ئه‌ڤینداره‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت لئه‌ڤى زه‌مانى نزانم ئه‌ڤیندارێ كیش دلى مه‌.
– من گوته‌ بێ هه‌ست و ئه‌زمـان خوشه‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت ما نزانى من چ ده‌رد نینه‌.
– من گوته‌ مشه‌خت و ده‌ربه‌ده‌ره‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت ئه‌ز خـه‌ریبێ وه‌لاتێ بێ دادى مه‌.
– من گوته‌ خودێ ناسه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت مرن یا ب حه‌قه‌ و ئه‌ز عه‌بده‌كى خودایى مه‌.
– من گوته‌ پارێزه‌ره‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت یاسایێ كرم گه‌نده‌ل و سوتیێ دینار و ده‌رهه‌مى مه‌.
– من گوته‌ دوو رویه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت نێ من دونیا خار و هه‌رده‌م ل به‌ر ته‌نشتا میرى مه‌.
– من گوته‌ بازرگانه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت من چنه‌ بى و نوكه‌ خودانێ هه‌مى بازارێ وه‌لاتى مه‌.
– من گوته‌ دز و خوین مێژه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوته‌ من تو روینه‌ خوار ئه‌ز وه‌كى دیپشك و مارى مه‌.
– من گوته‌ گیانێ شه‌هیده‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت بلا دز و گه‌نده‌ل بزانن ئه‌ز شه‌مالكا نه‌ ڤه‌مرى مه‌.
– من پسیار كر ژ وه‌لاتێ خوه‌ یا دلێ خوه‌ بو من بێژت گوته‌ من بێ دادیێ و نه‌مانا وژدانێ ئه‌ز كوشتى مه‌.
– ئها هوسا من زانى ژبه‌ر نه‌مانا هه‌ست وبه‌رژه‌وه‌ندى وبێ دادى وئێكرێزیێ وه‌لات دنالیت ودبێژت ئه‌ز مرى مه‌.
ئه‌ف بابه‌تێ من ل روژناما ئه‌ڤرو ژماره‌ ( 2366 ) به‌رپه‌رێ13ێ ل 13/6/2018ى هاته‌ به‌لاف كرن

36

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
پێدڤى حه‌ز و هه‌سته‌ ژ نه‌بوونێ بۆ ب ده‌ستڤه‌ئینانا چاره‌سه‌رى و پاراستنا هه‌بۆنێ, كه‌سانێن ئابوورناس دبێژن پێدڤى بۆ چ بیت دبیته‌ سێ توخم وه‌كى هه‌ستبوون ب ژانا برس و تێهنیێ, زانینا رێكێن ڤه‌مراندنا وێ ژانێ, حه‌ز ب كارئینانا هنده‌ك رێیان بۆ نه‌هێلانا وێ هه‌ستبوونا ژانێ, و دبیت هه‌مى پێدڤیێن مرۆڤان نه‌ ته‌نها ئابوورى بن یان ب ئابوورى ڤه‌ گرێدایى بن وه‌كى پێدڤیا مرۆڤى ب خه‌وێ یان ب بێهنڤه‌دانێ پشتى ماندیبوونێ… هتد, ئانكو ئه‌ڤ جۆره‌ پێدڤى یه‌ نه‌ ئابوورى نه‌, پێدڤى د بنیات دا دیارده‌كا ده‌روونى یه‌ مرۆڤ هه‌ستبوونێ ب كێماسیان و نه‌بوونا تشته‌كێ دكه‌ت و دبیته‌ ژان و ئالۆزیه‌ك و مرۆڤ هه‌مى شیانێن خوه‌ دمه‌زێخیت وى تشتى په‌یدا بكه‌ت یان وێ ژان و ئالۆزیێ چاره‌سه‌ر بكه‌ت, به‌لێ پێدڤیا هه‌ره‌ گرنگ ب مانا ژیانێ ڤه‌ ئابوورى یه‌ و ئه‌م دشێن پێدڤیان ژێكجودا بكه‌ین ژ لایێ دیرۆكێ و سروشتێ خورستى ڤه‌ وه‌كى
پێدڤیێن فسیۆلۆجى و دبێژنێ پێدڤیێن ده‌سپێكى، ئانكو ئه‌و پێدڤى نه‌ یێن ژ بۆ پاراستن و هه‌بوونا مرۆڤى د ژیانێ دا (زاد, ئاڤـ, با, جلوبه‌رگ, ئاكنجى بوون و ژ لایێ سروشتى ڤه‌ دبێژنێ پێدڤیێن مادى یێن به‌رجه‌سته‌ ئانكو یێن (ملموس),
پێدڤیێن شارستانى ئه‌ون یێن په‌یدا دبن دگه‌ل پێشكه‌فتنا مرۆڤان و جڤاكێ مرۆڤـ د ناڤ دا دژیت وه‌كى پێدڤى ب فێربوونێ و زانستى و پاراستنا ساخله‌میێ و ره‌وشه‌نبیریێ و فێربوون ب سیسته‌م و ئامیرێن رێڤه‌برنا ژیانێ و تێكه‌لى ل گه‌ل كۆمه‌ل و خوه‌ پاراستن ژ دوژمنان و پێدڤى ب ئێمناهى و ئاشتیێ و ژلایێ سروشتى ڤه‌ دبێژنێ پێدڤیێن نه‌ مادى ئانكو (غیر ملموس), به‌لێ وه‌كو مه‌ ل سه‌رى ئاماژه‌ پێداى پێدڤیا ئابوورى گرنكترین پێدڤى یه‌ و ئابوور بڕبڕكا مانا ژیانا مرۆڤان و مله‌تانه‌ ب ته‌ڤاى و دڤیا سه‌نگ بۆ هه‌بیت و به‌رده‌وامى بئێته‌ ب هێزكرن به‌رامبه‌ر ته‌نگاڤیان و گوهۆرینان، له‌ورا دبێژن پێدڤیا ئابوورى د ده‌مێ هه‌ستبوونێ دا دڤیا هنده‌ك ساخله‌ت هه‌بن وه‌كى *- شیانێن زێده‌بوون و به‌لاڤبوونا پێدڤیان به‌رامبه‌ر پێشكه‌ڤتنا جڤاكى بۆ نموونه‌ كه‌ره‌سته‌كى نوو، ده‌ما دئێته‌ ناڤ بازارى دا و ژبه‌رى هینگێ نه‌بوو و كه‌سێ هه‌ست و پێدڤى پێ نه‌بى، به‌لێ هه‌بوونا وى د بازارى دا ل پێشیێ دبیت پێدڤیا خه‌لكێ پێ یا كێم بیت و ته‌نها كه‌سانێن ده‌وله‌مه‌ند و خودان شیان هه‌ین بكڕن ژ به‌ركو كه‌ره‌سته‌كى نوویه‌ و بهایێ وى یێ گرانه‌ و پشتى ماوه‌یه‌كى دێ ئه‌رزان بیت و خه‌لك دێ ناسكه‌ت و پێدڤى پێ هه‌بیت وه‌كى پێدڤیا خه‌لكى ب ترومپێل و تلفزیۆن و ئاڤـ ته‌زینك و مۆبایلێ … هتد, نها پێدڤیێن هه‌مى خه‌لكێ نه‌ و په‌یدابوونا وان ل گه‌ل پێشكه‌فتنا جڤاكى یه‌ و پێدڤى به‌ر ب زێده‌بوونێ ڤه‌یه‌ ل سه‌ر مرۆڤان,
*- شیانێن پێدڤیێ بۆ تێربوونێ ل ده‌مه‌كى كێم و ده‌ستنیشان كرى وه‌كى هه‌ست ب برسیبوونێ ل ده‌مێ نیڤرۆ و ده‌ما خوارن خار پێدڤى نامینیت ته‌نها بۆ ماوێ نیڤرۆ و بۆ ده‌مێ شیڤێ هه‌ر پێدڤى یا هه‌ى بۆ خوارنێ و دێ هه‌ست ب برسێ كه‌ت, دیسا ئه‌گه‌ر بێنه‌ دراڤى ( پاره‌ى ) ئابوورناس دبێژن دراڤ پێدڤیا كه‌سێ تێر ناكه‌ت، چونكو ئه‌و بخوه‌ نائێته‌ خوارن، به‌لێ ته‌نها ئه‌و ناڤبژیڤانه‌ بۆ ب ده‌ستڤه‌ئینانا كه‌ره‌سته‌ و خزمه‌تكاریان ژبۆ تێركرنا پێدڤیان.
*- زێده‌بوونا رێكێن تێربوونێ ل سه‌ر ئێك پێدڤیێ ئانكو ئه‌گه‌ر پێدڤى ئێك تنێ بیت یان ئێك جۆرێ كه‌ره‌سته‌ى بیت چێدبیت مرۆڤ وى جۆرێ كه‌ره‌سته‌ى، ئیهمال بكه‌ت یان ئه‌گه‌ر گران بیت و نه‌ دشیان دا بیت دشێت ل جهێ وى جۆره‌كى دى بكه‌ریت ئانكو شوونگر، دێ بۆ هه‌بیت وه‌كى نوكه‌ ل بازارێن كوردستانێ شوونگرێ كه‌ره‌ستێ ماركا یابانى بكڕى شوونگر هه‌یه‌ ب بهایه‌كى ئه‌رزانتر و نێزیك وى جۆرێ كه‌ره‌سته‌ى، ماركا چینى بكڕى ئه‌و ژى ب خێرا بازرگانێن مه‌ یێن دلسۆز, زانایێن ب وارێ ئابوورى و ده‌روونى ئه‌ڤێ چه‌ندێ به‌رچاڤ دكه‌ن و زانایێ ده‌روونى یێ ئه‌مریكى یێ ناڤدار (ئه‌براهام ماسلۆ)، دبێژت تێربوونا مرۆڤى ژ كه‌ره‌سته‌كى مرۆڤى لادده‌ته‌ پێَدڤیا مرۆڤى بۆ كه‌ره‌سته‌كى نوو (تازه‌)، چونكو ژیان دڤیا به‌رده‌وام بیت و پێدڤیێن مرۆڤان یێن ڤاڤارتین و كرینه‌ پێنچ پێدڤى دبێژنێ (پێستركا ماسلۆ یا پێدڤیان)، ئه‌و ژى (پێدڤیێن فسیۆلۆجى, پێدڤى ب ئارامیێ و ئاسایشێ, پێدڤى ب خۆشه‌ویستى و تێكه‌لیێ, پێدڤى ب رێزگرتنێ و پاراستنا كه‌رامه‌ت و كه‌سایه‌تیێ, پێدڤى بده‌ستڤه‌ئینانا مه‌ره‌م و حه‌زێن دلا بۆ پله‌دارى و ناڤداریێ), ئانكو گرنگیا پێدڤیێ ئه‌وه‌ ب ده‌ستڤه‌ئینانا كه‌ره‌سته‌ى و په‌یڤا كه‌ره‌سته‌ى هه‌مى تشتى بخوڤه‌ دگریت و دشێت تێربوونێ په‌یدا بكه‌ت به‌رامبه‌ر هه‌ستبوون ب پێدڤیێ، ئه‌ڤجا چ ئه‌و كه‌ره‌سته‌ كه‌ره‌سته‌كى ئازاد بیت و بێ به‌رامبه‌ر بیت وه‌كى (ئاڤ و هه‌وا و رۆناهیا رۆژێ)، یان ژى كه‌ره‌سته‌كى ئابوورى بیت و ب به‌رامبه‌ر بیت وه‌كى سۆته‌مه‌نى و ده‌خلودان و لێكگوهۆرین و كرین و فرۆتن ل سه‌ر هه‌بیت,
ـ مفا ژ پرتووكا بنیاتێ زانستێ ئابوورى هاتیه‌ وه‌رگرتن.

33

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
كار وه‌كو رامان ئه‌وه‌ مه‌زاختنا وزه‌ و هێزا كه‌لواشى و ژیرى ب رێیا بزاڤێ بۆ گه‌هشتنا ئارمانجه‌كێ، بابه‌تێ كارى تێر چقه‌، به‌لێ دێ چه‌ند بۆچوونێن ئاینى و ئابوورى و ملله‌تان ل سه‌ر دیار كن و شرۆڤه‌كن، كار ژلایێ ئاینێ ئیسلامێ ڤه‌ دیاردبت وه‌كو په‌رستنه‌كێ یه‌ ل با خودایى و ئاین دبێژت باشترین كار ئه‌وه‌ مرۆڤ ب ده‌ستێن خوه‌ بكه‌ت و قورئانا پیرۆز د دفه‌رمۆت (ئه‌گه‌ر ژ نڤێژێ خلاس بین، ل ئه‌ردى به‌لاڤـ ببن و جۆتیاریێ بكن، ئانكو كاره‌كێ بكن دا به‌رهه‌مى په‌یدا بكن و ببیته‌ ژێده‌رێ ژیانا هه‌وه‌ و دڤیا ئه‌ڤـ كاره‌ ساخله‌م و ب وژدان بیت و ئامۆژگاریا د ده‌ته‌ مه‌ كو ئه‌م خوه‌ ژ بێ كارى و ته‌مبه‌لیێ دووربێخن، چونكو كار سه‌روه‌ت و سامانى په‌یدا دكت و به‌رهه‌م چێدبیت و سودمه‌ندیێ دگه‌هینته‌ مرۆڤى و وه‌لاتێ مرۆڤى، به‌لێ ژلایێ ئاینێ یه‌هودى و مه‌سیحى ڤه‌ ژى گه‌له‌ك بۆچوون ل سه‌ر هه‌نه‌ به‌لێ ته‌نها ئێك رۆهنكرنێ دێ دیاركن كو دبێژن كار مه‌زاختنه‌كا وزه‌یا مرۆڤى یه‌ و ماندیبوونا كه‌لواشى یه‌ و دبیته‌ جۆره‌كى سزایى خوداى دایه‌ مرۆڤان هه‌تا بژین، ئانكو كار د رامانا خوه‌دا سوود ژى تێدا هه‌یه‌ وه‌كو وه‌رزشه‌ك و ده‌مى و هه‌ژاریێ دكوژت و نه‌هێلانا ته‌مبه‌لیێ یه‌, ژان ژى تێدا هه‌یه‌ ژبه‌ركو ژێده‌رێ ماندیبوونێ یه‌ (عنصر التعب) و كه‌سێ كار دكت پێدڤى ب مه‌زاختنا هێزا كه‌لواشى هه‌یه‌، كورد دبێژت شۆلكه‌رێ خوه‌ به‌ و خۆشتڤیێ خه‌لكێ به‌ و عه‌ره‌ب دبێژن جوانیا ته‌یرى د په‌رێن وى دایه‌ و یا زه‌لامى د كارێ وى دایه‌، ب كارى مال و مله‌ت و ده‌وله‌ت ئاڤا دبن و شیان و هێز و به‌رهه‌م و هه‌ڤگرتن په‌یدا دبن، ده‌وله‌تێن رۆژئاڤا ل ده‌ستپێكا چه‌رخێ زاینى كار دكرن بنیاته‌كى رێكخستنا جڤاكى، هه‌مى جوداهى د ناڤبه‌را ئه‌ڤان بۆچوون و رامانا دا دگه‌ل بۆچوونێن ئابوورناسا ئه‌وه‌ كو ئابوورناس كارى دكه‌ن ژێده‌ره‌كى په‌یداكرنا سامان و هه‌بوونا مولكى و دبێژن كار ژلایێ ئابوورى ڤه‌ مه‌زاختنا ژیرى (عقلى) و كه‌لواشى ب شیان بۆ به‌رهه‌مئینان و زێده‌كرنا كه‌ره‌سته‌یى و خزمه‌تێ، ئانكو ب رامانا ئابوورى ته‌نها مه‌زاختن و ماندیبوونا مرۆڤان ب تنێ یه‌ و ماندیبوونا گیانه‌وه‌ران نه‌ كاره‌ و دبێژن ئه‌گه‌ر تو ب چیایه‌كێ ڤه‌ سه‌ر بكه‌ڤى یان گه‌شته‌كێ ل بیابانه‌كێ بكى نابیته‌ كار چونكو چ به‌رهه‌مى نائینت و دڤیا به‌رهه‌م و خزمه‌ت پێڤه‌ بهێت هه‌تا ببیته‌ كار، زانایێ ئابوورى (فیزۆكرات)، دبێژت چاندن ب تنێ دهێته‌ هژمارتن كارێ ئابوورى چونكو به‌رهه‌م تێدایه‌ و به‌رهه‌مى چێدكت و بازرگانى و پیشه‌سازى تنێ پرۆسێسه‌كا گوهۆرینێ یه‌، زانا یێ ئابوورى (ئاده‌م سمیس) بۆچوونا فیزۆكراتى ره‌تدكه‌ت و دبێژت نه‌ ته‌نها چاندن كاره‌، به‌لێ پیشه‌سازى ژى كاره‌ چونكو به‌رهه‌مى په‌یدا دكه‌ت و نه‌ ته‌نها ئینانا متا (ماده‌)ى یه‌ و گوهۆرینا ژ جۆر و ره‌نگه‌كێ متایى بۆجۆر و ره‌نگه‌كێ دى ئه‌و ژى به‌رهه‌مه‌، یا پێدڤى ل سه‌ر مه‌ ئه‌م وه‌ك مله‌تێ كورد كار بكن بۆ ئینانا به‌رهه‌مه‌كى باش و ئاڤه‌دانكرنێ بێخنه‌ وه‌لاتێ خوه‌ و یا فه‌ره‌ حوكمه‌تا هه‌رێمێ پترین ده‌لیڤێن كارى بۆ خه‌لكێ په‌یدا بكه‌ت دا ته‌مبه‌لى و هه‌ژارى و بێ كارى و گازنده‌ د ناڤ مه‌دا نه‌مینن و رێك ل مایتێكه‌رێن ئالۆزكرنا پێشكه‌فتن و ئارامیا وه‌لات و ملله‌تى بهێنه‌گرتن و چ جاران ژێكڤه‌نه‌بن و ببینه‌ خودان ئاڤه‌دان و به‌رهه‌مه‌كى پێشكه‌فتى و بهێز و كوردستان خودان شیان و ده‌وله‌مه‌ند بت.

33

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
ئه‌فلاتون و زانا و خودان شیان و ئابورناس بى د په‌رتوكا خو یا ( كومار ) دا دبێژت: دڤیا رامانا هزرا ماف و دادوه‌رى ب هێته‌ شلوڤه‌كرن ل سه‌ر كه‌سان و دیار دكه‌ت كو ده‌وله‌ت ژ باژێرى مه‌زنتره‌ و باژێر ژ چه‌ند گوند و كه‌سان مه‌زنتر و پتره‌ و دڤیا دادوه‌رى ل ده‌وله‌تێ پتر بیت ژ باژێرى و ل باژێرى پتر بیت ژ چه‌ند گوند و كه‌سان و یا ئاسان بیت هه‌ر كه‌سه‌ك د رامانا وێ بگه‌هیت, ده‌وله‌تێ شلوڤه‌ دكه‌ت كو فاكته‌رێ ئابورى بنیاتێ ئاڤاكرنا وێ یه‌, ئاڤا دبیت ب مروڤان ل سه‌ر هه‌بوونا قه‌واره‌كى زه‌ڤى, كه‌سێ شیان نینن ب تنێ بژیت و بێ پێدڤى و تێكه‌لى ب كه‌سان هه‌بیت چ ژ لایێ په‌یوه‌ندیان ڤه‌ یان ژ لایێ كرین و فروتن و خوارن و ڤه‌خوارنێ ئێمناهیێ ڤه‌, دڤیا خرڤه‌بوون و هه‌ڤكارى هه‌بیت, كومه‌ل په‌یدا ببه‌ن و ئه‌و كومه‌ل كرین و فروتنێ و كارى دگه‌ل هه‌ڤ بكه‌ن و هاریكارى د ناڤبه‌را وان دا هه‌بیت و ببنه‌ پێكهاته‌ك و مله‌ته‌ك و رێكخستن د ناڤ دا په‌یدا ببیت دا بێژنێ ده‌وله‌ت, رێكخستنا ده‌وله‌تێ ئه‌وه‌ لێكڤه‌كرنا كارى یه‌, كه‌س نه‌شێت هه‌مى كارا بكه‌ت و بزانت, پێدڤى یه‌ كار بهێنه‌ لێكڤه‌ كرن ژبه‌ركو هه‌ر كه‌سه‌كێ شاره‌زاى یه‌ك هه‌یه‌ ب جوره‌كى كارى و دشێن هزر و شیانێن خوه‌ ل دیڤ وێ هزرێ ب ده‌نه‌ كارى و دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ پتر به‌رهه‌مئینانێ بو ده‌وله‌تێ و كێمكرنا بێ كاریێ, ئه‌فلاتون دیار دكه‌ت كو رێكخستنا كارى د ده‌وله‌تێ دا خه‌لكێ ده‌وله‌تێ د كه‌ته‌ سێ ته‌خوچین و هه‌ر ته‌خه‌ك ب شیانه‌كێ و كاره‌كێ رادبیت ب ڤى شێوه‌ى:-
ته‌خێ ئێكێ: ته‌خێ كار و به‌رهه‌مئینانێ یه‌ و پێكدهێت ژ كه‌سێن ب كارێ ئابورى رادبن و تێركرنا پێدڤیێن ئابورى بۆ ده‌وله‌تێ وه‌كى بازرگان و جوتیار و رێنجبه‌ر و پاله‌.
ته‌خێ دوویێ: ته‌خێ له‌شكه‌رى یێ ب كارێ پاراستنا سنور و گیانێ هاولاتیان رادبیت.
ته‌خێ سیێ: ته‌خێ سه‌روك و به‌رپرس و رێڤه‌به‌ر و فه‌رمانبه‌رێن ده‌وله‌تێ یه‌ ئه‌ون چێكه‌رێن یاسا و بریارا ل سه‌ر رێڤه‌برنا سیسته‌مێ كار و ژیانا خه‌لكێ ده‌وله‌تێ و كاركرن بۆ رێزگرتنا بریارا و رێڤه‌برنا پێدڤیێن خه‌لكێ, ئه‌فلاتون دیار دكه‌ت كو نابیت ئه‌ڤ هه‌رسێ ته‌خێن هه‌ ل سه‌ر كه‌سایه‌تیان و بنه‌مالان بهێنه‌ پێكئینان و دڤیا ل دیڤ شیان و بسپوران بیت و دبێژیت ئه‌گه‌ر ئافره‌تێ د ته‌خه‌كى دا شیان هه‌بیت وه‌كى زه‌لامى ماف هه‌یه‌ وه‌كى زه‌لامى ل وى ته‌خى كار بكه‌ت و چ جیاوازى نینه‌ دناڤبه‌را زه‌لام و ئافره‌تێ دا ته‌نها شیان و بسپوریا كارى, ئاشكه‌را دكه‌ت كو دڤیا سه‌روك و سه‌ركردێن ده‌وله‌تێ دگه‌ل خه‌لكێ خو وه‌كهه‌ڤى بژین و نه‌ جیاواز بن ژ خه‌لكێ خو چونكه‌ جیاوازى دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ دویركه‌فتنا په‌یوه‌ندیێن خێزانى, ئانكو فه‌ره‌ خودان ده‌سهه‌لات ژنا ژ ته‌خێن نزم و هه‌ژار بینن و كچێن خوه‌ بدنێ و ده‌ستێ خو نه‌ ده‌ینن ل سه‌ر ئه‌رد و زه‌ڤیان و سامانى ل خو و خێزانێن خوه‌ خرڤه‌ نه‌كه‌ن, دا ده‌وله‌ت ل سه‌ر سیسته‌مێ تاكه‌كه‌سى و سته‌مكارى برێڤه‌ نه‌چت و دڤیا خودان ده‌سهه‌لات هه‌مى شیانێن خو ب مه‌زێخن بو به‌رژه‌وه‌ندا گشتى و نه‌ ئه‌زئه‌زى بن, دڤیا كار بهێته‌ كرن بۆ نه‌هێلانا هه‌ژاریێ و پاراستنا خاك و سامانێ ده‌وله‌تێ ژ ده‌ستێ تاكه‌كه‌سان, چونكه‌ سامان یێ گشتى یه‌ و رێك ل ده‌وله‌مه‌ندیا كه‌سان یا زێده‌ و نه‌ ئاساى بهێته‌ گرتن, بلا ده‌وله‌مه‌ند و بازرگان هه‌بن به‌لێ هه‌تا راده‌یه‌كێ بیت و نه‌ بنه‌ هه‌ڤركێن ده‌وله‌تێ, یا فه‌ره‌ ده‌وله‌مه‌ند و هه‌ژار ببنه‌ خودان سامان و ئه‌رد و جیاوازى نه‌ یا گه‌له‌ك بیت دناڤبه‌را وان دا, دیار دكه‌ت هێز و ده‌وله‌مه‌ندى هه‌ر بۆ ده‌وله‌تێ بیت دا شیان هه‌بیت بۆ دیاركرنا سه‌نگا خو, په‌یداكرنا هه‌ڤكارى و هه‌ڤگرتنا كومه‌لایه‌تى چونكه‌ دبیته‌ ئه‌گه‌رێ بنیاتا په‌یوه‌ندیا ژبه‌ركو پێدڤیا كه‌سان ب كه‌سان دبیته‌ هه‌ڤكاریه‌ك بۆ ئاڤاكرنا ده‌وله‌تا ب هێز و ئارام و خودان دادوه‌رى و كومه‌له‌كى رێكخستى, ل سه‌ر دیتنا ئه‌فلاتونى بۆ ده‌وله‌تێ گه‌له‌ك بوچوون هاتینه‌ گوتن ژ لایێ زانا و نڤێسه‌ران ڤه‌, ئه‌رستو ژى دبیردوزا خودا لێكڤه‌كرنا كارى دكیته‌ رێكخستنه‌كا پارچه‌ پارچه‌ى و هنده‌ك زانا ژى دبێژن دیتنا ئه‌فلاتونى بۆ ده‌وله‌تێ نه‌ یا سوسیالیزمى و ستالینى یه‌, ئانكو ئێكجار رێكێ ل هاولاتیان بگرت بۆ خودانكرنا ئه‌رد و سامانى, به‌لكو دیتنا وى یا په‌سه‌نده‌ به‌لێ بۆ ده‌وله‌ته‌كا بچیك و نه‌ بۆ ده‌وله‌ته‌كا مه‌زن و به‌رفره‌هـ له‌وا ناڤێ بوچوونا وى ل سه‌ر ده‌وله‌تێ كرن ده‌وله‌تا هزرى و خیالى, ته‌نها هزرن و نینه‌ ده‌وله‌تا بڤى ره‌نگى و دگوتنێَ ( ئه‌یتوبیا ئه‌فلاتونى ).
مفا وه‌رگرتن ژ په‌رتوكا: د- لبیب. مێژوویا هزرا ئابورى.
ل روژناما ئه‌ڤرو ژماره‌ 2331 به‌رپه‌رێ 13ێ ل 23/4/2018 هاته‌ به‌لاف كرن

47

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
ژبۆ خاترا به‌یانا 11 ئادارێ، من ب فه‌ر دیت چه‌ند رێكه‌فتن و په‌یمانێن ل سه‌ر كوردان و ل گه‌ل كوردان و د ناڤبه‌را هێز و لایه‌نێن كوردى هاتین مۆركرن ژبۆ خوانده‌ڤانێن هێژا بده‌م رۆنكرن و هیڤى یه‌ جهێ مفاى بن:
1515په‌یمانا مه‌لا ئدریس به‌دلیسى د ناڤبه‌را ئوسمانی و میرنشینێن كوردى دا…
7/5/1639 په‌یمانا قه‌سر شرین هاته‌ موركرن د ناڤبه‌را ئوسمانی و سه‌فه‌ویان دا ل سه‌ر (ئێریڤان بو سه‌فه‌ویان و كوردستان و عیراق بۆ ئوسمانیان…
1829 قولپا پیرۆز هاته‌ گرێدان د ناڤبه‌را (میر به‌درخان و میرێت میرگه‌هێن كوردى) دژى داگیركه‌را ئوسمانى و راگه‌هاندنا سه‌ربه‌خوه‌یا كوردستانێ…
16/5/1916 په‌یمانا سایكس پیكۆ و دابه‌شكرنا سه‌ره‌كى یا كوردستانێ ل سه‌ر توركیا و عیراق و سووریا و ئیرانێ…
10/8/1920 موركرنا رێكه‌فتنا سیڤه‌ر ل فره‌نسا د ناڤبه‌را (بریتانیا, ئیتالیا, فرنسا, توركیا)، ژبۆ دانا مافێ ئه‌تونومى بۆ كوردان و توركیا رێكه‌فتن پاشگوهڤه‌ ئاڤێت و بجهـ نه‌ئینا ژبه‌ركو بركێن (62ـ63ـ64) ژ به‌ندا (3) یێن رێكه‌فتنێ د به‌رژه‌وه‌ندیا نه‌ته‌وا كورد دابین…
10/8/1922 كۆنفرانسێ لۆزان ده‌ستپێكر بۆ گرێدانا په‌یمانا لۆزان 1 و ئه‌و دژى به‌رژه‌وه‌ندێن كوردان بى…
22/11/1922 ل دووڤ رێكه‌فتنه‌كێ د ناڤبه‌را عیراق و بریتانیا دا و ب ره‌زامه‌ندیا عیراقێ ژبۆ دامه‌زراندنا هه‌رێمه‌كا كوردى ل باكۆرێ عیراقێ ب سه‌رۆكاتیا (شێخ مه‌حموود حه‌فید)…
30/4/1923 بریتانیا و عیراقێ د پروتوكوله‌كێ راگه‌هاند كوردێن باشۆرێ عیراقێ مافێ دامه‌زراندنا ده‌وله‌ته‌كا كوردى هه‌یه‌…
24/6/1923 رێكه‌فتنا لۆزان 2 هاته‌ مۆركرن ل سوێسرا د ناڤبه‌را (بریتانیا, فرنسا, توركیا) و هه‌مى خالێن په‌یمانا سیڤه‌ر هاتن هه‌لوه‌شاندن و سنۆرێن توركیا هاتن دامه‌زراندن و كوردستان ب فه‌رمى بۆ چار پارچه‌…
5/6/1925 هه‌ڤپه‌یمانى د ناڤبه‌را (بریتانیا, عیراق, توركیا) هاته‌ مۆركرن بۆ قوتكرنا هه‌مى په‌یوه‌ندیان ل گه‌ل سه‌رۆك هۆز و رێكخراوێن كوردى و توركیا ماف هه‌یه‌ دژى هه‌ر شۆره‌شه‌كا كوردى رابت و 10% گازا كه‌ركووكێ ل كوردستانا باشۆر بۆ توركیا بیت هه‌تا ماوێ 25 سالان…
1930 هه‌ڤپه‌یمانى د ناڤبه‌را عیراق و بریتانیا دا هاته‌ مۆركرن دژى هه‌ر شۆره‌شه‌كا كوردى بن ل باشۆرێ كوردستانێ…
8/7/1937 په‌یمانا (سه‌عد ئاباد) ل پایته‌ختێ ئیرانێ (ته‌هران) هاته‌ موركرن د ناڤبه‌را (عیراق, ئیران, توركیا, ئه‌ڤغانستان)، ژبۆ قوتكرن و نه‌هیلانا هه‌ر جۆره‌ په‌یوه‌ندیه‌كى ل گه‌ل بزاڤێن نه‌ته‌وان و تایبه‌ت نه‌ته‌وا كورد…
1946 هه‌ڤپه‌یمانیا د ناڤبه‌را (ئه‌مریكا, رۆسیا, ئیران)ێ دا ل سه‌ر كوشتنا خه‌ونا كوردان و روخاندنا كۆمارا مهاباد…
1948 په‌یمانا بورتسموس هاته‌ موركرن دژى مافێن نه‌ته‌وا كورد…
9/3/1963 راگه‌هاندنا عه‌بدولسه‌لام عارفى ژبۆ رازیبوونێ ل سه‌ر هه‌مى داخوازیێن كوردێن باشۆر وه‌كو (هدنه‌) و راوستاندنا شه‌رى د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شا ئه‌یلولێ یا كوردى و عیراقێ دا و ل 9/6/1963 ئه‌ڤ (هدنه‌) هه‌لوه‌شیا و شۆره‌شێ ده‌ستپێكر…
10/2/1964 رێكه‌فتنا موركرنا (هدنه‌) یه‌كى د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شا ئه‌یلۆلێ ب سه‌رۆكاتیا بارزانى نه‌مر و ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ ژبۆ راوستاندنا شه‌رى و ڤه‌كرنا ده‌رگه‌هێ دانوستاندنان و ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ دوباره‌ لێڤه‌بى و رێكه‌فتن هه‌لوه‌شیا ل 15/3/1965 دوباره‌ شۆره‌شێ ده‌ستپێكر…
29/6/1966 رێكه‌فتنه‌ك هاته‌ مۆركرن د ناڤبه‌را بارزانى نه‌مر و عه‌بدولره‌حمان عارفى دا ب ناڤێ به‌یانا به‌زاز بۆ راگرتنا شه‌رى…
11/3/1973 مۆركرنا رێكه‌فتنێ د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شا كوردى و ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ دا یا ناڤدار ب به‌یانا 11 ئادارێ ل سه‌ر درووشمێ ئوتونۆمى بۆ كوردستانێ و دیمۆكراسى بۆ عیراقێ…
6/3/1975 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (عیراق, ئیران, مسر, جه‌زائیر) و ب ئاماده‌بوونا ریڤیێ كۆچكا سپى یا ئه‌مریكى (هینرى كیسنجه‌ر) ژبۆ ڤه‌مراندن و هه‌لوه‌شاندنا شۆره‌شا كوردى ل باشۆر و یا ناڤداره‌ ب خیانه‌تكارا جه‌زائیر…
5/4/1991 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (ده‌وله‌تێن هه‌ڤپه‌یمان, عیراق) دا ببریارا (688) ل سه‌ر داخوازیا فره‌نسا ژبۆ دامه‌زراندنا ده‌ڤه‌را ئارام ل باشۆرێ كوردستانێ ب هێلا كه‌سك…
22/7/1994 رێكه‌فتنا پاریس د ناڤبه‌را پارتى دیمۆكراتى كوردستان و یه‌كیتى نیشتیمانى كوردستان دا ل پاریس پایته‌ختێ فرنسا هاته‌ موركرن ب ئاماده‌بوونا خانم دانیال میتیران ژبۆ راگرتنا شه‌رێ براكوژیێ و مخابن ده‌مكى بوو…
11/8/1995 رێكه‌فتنا دروغیدا ل ئیرله‌ندا هاته‌ مۆركرن د ناڤبه‌را (پارتى, یه‌كیتى, ئه‌مریكا, ئوپوزسیۆنا عیراقێ)، دا ل سه‌ر قه‌ده‌غه‌كرن و نه‌هێلانا هه‌لگرتنا هه‌مى جۆرێن چه‌كى ل هه‌ولێرا پایته‌ختێ كوردستانێ…
13/9/1995 رێكه‌فتنا دبلن د ناڤبه‌را (پارتى, یه‌كیتى, ئه‌مریكا) دا هاته‌ مۆركرن ژبۆ نه‌هێلان و راوستاندنا شه‌ڕێ براكوژى ل هه‌رێما كوردستانێ و مخابن نه‌هاته‌ چه‌سپاندن…
9/10/1995 رێكه‌فتنا ته‌هران ل ئیرانێ هاته‌ مۆركرن د ناڤبه‌را (پارتى, یه‌كیتى, ئیران) دا ب مه‌ره‌ما نه‌هێلانا شه‌رێ براكوژى ل هه‌رێما كوردستانێ و مخابن سه‌رنه‌كه‌فت…
31/8/1996 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (پارتى دیمۆكراتى كوردستان, رژێما به‌غداد) دا و رزگاركرنا هه‌ولێرێ ب هاتنا له‌شكرێ عیراقێ ژ ئێكه‌تیێ پشتى عیراقێ زانى كو ئیرانێ و یه‌كیتیێ هنده‌ك رێكه‌فتن یێن مۆركرین…
17/9/1998 رێكه‌فتن و مۆركرنا پێكهاتنێ د ناڤبه‌را (پارتى, یه‌كیتى) دا ل وانشینتون و ب ئاده‌بوونا وه‌زیرا ده‌رڤه‌ یا ئه‌مریكا ژبۆ نه‌هێلانا شه‌ڕێ براكۆژى د ناڤبه‌را هێزێن كوردى دا و بى رێكه‌فتنا سه‌ركه‌فتى…
21/1/2006 رێكه‌فتنا هه‌ردو ئیدارێن كوردستانا باشۆر (هه‌ولێر, سلێمانى) د كۆمبوونه‌كێ دا ل هۆلا په‌رله‌مانى یا هه‌ولێرا پایته‌خت هاته‌ مۆركرن…
15- 20/7/2014 رێكه‌فتنا تیرۆرى د ناڤبه‌را ده‌وله‌تا ئیسلامیا عیراق و شام ناسیار ب داعش و هنده‌ك ده‌وله‌تێن كه‌نداڤى و هه‌ڤسویێن كوردستانێ دا و دبێژن ل (به‌یرۆت) یا لوبنانێ هاتبى مۆركرن و گلۆپا سۆر هه‌لكرن داعش هێرشى كوردستانێ ل رۆژئاڤا و هه‌رێمى بكت…
21/9/2017 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (عیراق, ئیران, توركیا) ل ته‌هرانێ هاته‌ مۆركرن دژى هه‌رێما كوردستانێ ژلایێ له‌شكرى و ئابوورى ڤه‌ ژبه‌ر ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ…
11/10/2017 رێكه‌فتنا نهێنى د ناڤبه‌را گرۆپه‌كى یه‌كیتى نیشتمانى كوردستان و نوونه‌رێن سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ و قاسم سلێمانى دا بۆ خوه‌ڤه‌كێشانا پێشمه‌گه‌ى و راده‌ستكرنا كه‌ركووكێ…
15/10/2017 رێكه‌فتنا دوكان هاته‌ مۆركرن د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تیا پارتى و سه‌ركردایه‌تیا یه‌كیتى دا ل سه‌ر ڤه‌كرنا ده‌رگه‌هێ دانوستاندنان د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدا دا و ئێكرێزیا نافمالیا كوردى و پاراستنا ئاخا كوردستانێ یا دكه‌ڤیته‌ د مادێ (140) و ل 16/10 ئێكرێزى هاته‌ بنپێكرن و د ماوێ چار رۆژان دا پتر ژ 45% ئاخا كوردستانێ هاته‌ ژ ده‌ستدان و فرۆتن و مالوێرانێ و ده‌ربه‌ده‌رى ل گه‌له‌ك ده‌ڤه‌را په‌یدابى…
15/1/2018 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (توركیا, رۆسیا, سووریا, ئیران, له‌شكرێ ئازاد) هاته‌ مۆركرن ل به‌ر بێده‌نگیا هه‌مى جیهانێ و تایبه‌ت ئه‌مریكا و رێك هاته‌ دان بۆ توركیا و له‌شكرێ ئازاد ئوپه‌راسیۆنا ب ناڤێ (دارا زه‌یتوونێ) و ل 20/1/2018 هێرشكرن كانتوونا عه‌فرینێ یا خوه‌سه‌را كوردى ب مه‌ره‌ما داگیركرنا وێ و نه‌هێلانا ده‌ستهه‌لاتا كوردى…

23

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
هه‌كه‌ ببینه‌ هاریكار بۆ هه‌ڤدو ڤیان و شیان، رێبه‌رى و رێنجبه‌رى، خاك و نه‌ته‌وه‌، ملله‌ت و سه‌ركرده‌، ئێكگرتن و رێزگرتن، باغچه‌ڤان و زێره‌ڤان، هزر و ئارمانجێن ئاینده‌، گوتن ببنه‌ كریار، شۆره‌شڤان كار بكن ئازادیێ ژ نه‌بوونێ بكه‌نه‌ هه‌بوون، وێرانكرن و كاڤلكرن نه‌مینن و ئاڤه‌دانكرن خوه‌ بچه‌سپینت، مه‌ره‌مێن كه‌سۆكى ببه‌نه‌ ژ بۆ ته‌ڤایى، ره‌وشتێ هۆزى ب بیته‌ یێ نه‌ته‌وى، زانین زال ببیت ل سه‌ر نه‌زانینێ، نه‌زان ژ زانست و زانینێ نه‌ ره‌ڤیت، وانێن خواندنێ دیرۆك یا ده‌سكه‌فت و ده‌رده‌سه‌رى و قووناغێن شۆره‌ش و به‌رخودانێ تێدا هه‌بن، نژاد و توخم نه‌ئێنه‌ به‌رزه‌ كرن، خه‌باتكار و جانگورى نه‌ئێنه‌ ژبیركرن، سامان و به‌رهه‌م ب یه‌كسانى ب ئێنه‌ به‌لاڤكرن، نه‌ ئێك هندى ده‌ها بخۆت و هێشتا نه‌ رازیبیت, هه‌مى وه‌كهه‌ڤبن دا گازنده‌ نه‌بن، چاڤ دره‌وا ل كه‌له‌خى نه‌كت و راستگۆ بیت، ره‌وشتێ كارى جهێ خوه‌ بگریتن، فه‌رمانبه‌ر و رێڤه‌به‌ر ل پشت مێزا و ژدانا خوه‌ بۆ خزمه‌تا خه‌لكێ بكاربینن, هه‌لسه‌نگاندن و سوپاسى و سزا بۆ هه‌بیت، هه‌ر كه‌سه‌ك چه‌نداتى و خزمه‌ت و كێماسیێن خوه‌ ل به‌ر چاڤێ خوه‌ دانیت, هه‌ژى ژ نه‌هه‌ژى دیار ببیت و رێز بۆ هه‌میان بیت، دوبه‌ره‌كى و لایه‌نى و مشه‌ختى نه‌مینیت، وه‌كهه‌ڤى و براتى هه‌بیت و دوژمن ژى دێ به‌رچاڤ بیت، وه‌لات كۆمپانیا هه‌مى هه‌ڤوه‌لاتیان بیت، قانوون بێ جوداهى ل سه‌ر هه‌مى كه‌سێ ب چه‌سپیت، هه‌ر كه‌س ل جهێ خوه‌ پارێزه‌رێ راستیێ بیت و زێره‌ڤانێ خاك و وه‌لاتى بیت، بازرگانى و خۆش مرۆڤى ژ كیسێ به‌هرا هه‌ژارا نه‌مینیت، ده‌وله‌مه‌ند خوه‌ ژیێ برسى برسیتر نه‌دانیتن، ململانا زاراڤى و ئیجاخێ ل جهێ وان په‌یداكرنا زمانێ ستاندارد هه‌بیت, كانیا ئاڤ ژێ دئێته‌ ڤه‌خوارن پاقژ بیت و نه‌شێلیت دا هه‌ر بۆ ب مینیت، ل جهێن دارڕویلا گول نێرگز لێ ب ئێنه‌ چاندن و بێهنا خۆش لێ بباریت، ژیان رێخستنه‌ ئه‌گه‌ر رامانا رێكخستنێ نزانیت دڤیا ب زانیت، شێر ژ خه‌وێ رابیت رووڤى نه‌شێت جهێ وى بگریت، هه‌مى كه‌س بۆ دۆزێ بكن نه‌ ب دۆزێ خوه‌ ئاڤا بكن، زانستى ژ مامۆستایى بگرن و نه‌ هزرا ل به‌ر به‌رزه‌ بكن، كه‌وێن رباد ب ئازادى ل چیا بگه‌رن و نه‌ ركه‌هـ هه‌ر بۆ هه‌بیت، به‌نداڤ و ده‌ریا فه‌ره‌ هه‌بن داكو ماسى بێ ئاڤ نه‌مینیت.
ب دیتنا من ئه‌ڤه‌ هه‌مى ل ناڤ چ مله‌ت و نه‌ته‌وا دا په‌یدا ب بیت, دێ هه‌ژى ژیان و رێزگرتنێ بیت, دلێ خه‌باتكار و جانگوریان ل گۆرێ دێ ئارام و شاد بیت، وار و مله‌ت دێ ئاڤا بیت, نه‌ژاد و ره‌سه‌نێ خوه‌ دێ ناسكت و دێ دیار بیت، سته‌مدید دێ مافێ خوه‌ ژ سته‌مكارى وه‌رگریت, كه‌س ژ خۆشى و ئارامیێ بێ به‌هر نابیت، یه‌كسانى دێ بیته‌ نموونه‌ بۆ هه‌ڤسویێن مه‌ و چاڤلێكرن دێ په‌یدا بیت، به‌هه‌شتا سه‌ر دونیایێ دێ وه‌لات بیت, ئاڤه‌دان دێ لێ زێده‌ بیت، دل دێ ژ ترس و برسێ ئارام و قورتال بیت، هینگێ دێ ده‌وله‌ت بوون مسۆگه‌ر بیت, ئالایێ وێ ل ناڤ ئالا ل un دێ سه‌رى هه‌لدیت، پیرۆزیا سه‌ربه‌خوه‌یى دێ ژ وێ ڕا ئێت، كراسێ ئازادیێ دێ ل به‌ژنێ ئێت، سروودا وه‌لات دێ بۆ هه‌بیت، تاج محه‌لا هندێ بۆ گرنژیت، برجا ئیڤل ل پاریسێ ژێرا چه‌میت، په‌یكه‌رێ ئازادیێ ئاكنجیا خوه‌ ل ناڤ خوازیت، دوبه‌ى لاندا عه‌ره‌بى خوه‌ بۆ كیته‌ خویشك، رێڤنگێن وێ دێ لێڤه‌گه‌رن ژ كانیكا زنارێن وێ دێ ژێ ڤه‌خۆن ئاڤا شرین، چه‌ندا خۆشه‌ ده‌وله‌ته‌كا هۆسا بۆ هه‌مى كوردان هه‌بیت، چونكو ئه‌م یێن ل هیڤیا وێ رۆژێ نه‌ هۆسا ده‌وله‌ت مسوگه‌ر بیت.

website security