NO IORG
Authors Posts by نه‌زير چه‌مباهيڤى

نه‌زير چه‌مباهيڤى

نه‌زير چه‌مباهيڤى
20 POSTS 0 COMMENTS

12

وه‌لات ئانكو هێلینا ژیان و ژ دایكبوونێ و وارێ پێكڤه‌ گرێدانێ دنافبه‌را مروڤى و ئاخا لێ ئاكنجى دا و په‌یوه‌ندیا دنافبه‌را جوگرافى و مێژوویى دا بشانازى و ریزگرتن و خودان ئه‌رك و ماف دگه‌ل كومه‌لى ب سه‌ربه‌ستیانه‌ بژیت و بپارێزت و دشێم بێژم وه‌لات جهێ شارستانیه‌ت و داهێنانێ یه‌ و پیروزیا كه‌رامه‌تا مروڤى یه‌ و دڤێت مروڤ هه‌مى هه‌ستێن خو بو ب مه‌زێخت و هه‌رده‌م د ئه‌وێ هزرێ دا بیت كا چ دشێت بو وه‌لاتێ خو بكت و نه‌ ل هیڤیا وه‌لاتى بت كا دێ بو وى چكه‌ت و من ژى وه‌كو خه‌مخورى دڤیا ئێش و ژان و ئازارێن وه‌لاتێ خو بزانم و ب ئه‌ڤان ( 21 ) پسیاران و به‌رسڤان ده‌ردێ وه‌لات من زانى:-
– من گوته‌ هـه‌ژاره‌كـێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت گه‌له‌كێ برســی مه‌.
– من گوته‌ زیندانیه‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت ئه‌ز ســوتیێ ئازادیێ مه‌.
– من گوته‌ دادوه‌ره‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گـوت بو به‌رپرسـان یێ نڤستی مه‌.
– من گوته‌ گه‌نده‌له‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت رویڤى و گورگێ ئه‌ڤى وارى مه‌.
– من گوته‌ نه‌خوشه‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گـوت وه‌لات دبێژت بێ چاكسازی مه‌.
– من گوته‌ كوردپه‌روه‌ره‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت خـه‌ریبێ هه‌ســتا نه‌ته‌وى مه‌.
– من گوته‌ ماموستایه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گـوت ئه‌ز نوكه‌ نه‌ خـودانێ زانسـتى مه‌.
– من گوته‌ به‌رپرسه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت ژبه‌ر كورسیكا خوه‌ یێ ئه‌زمان گرتى مه‌.
– من گوته‌ پێشمه‌رگه‌یه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت وه‌لات پاریزه‌رم و بێ مال و خانى مه‌.
– من گوته‌ زانایه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت د ه‌لاته‌كى دا ئه‌ز دژیم یا دیاره‌ ئه‌ز چویى مه‌.
– من گوته‌ ئه‌ڤینداره‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت لئه‌ڤى زه‌مانى نزانم ئه‌ڤیندارێ كیش دلى مه‌.
– من گوته‌ بێ هه‌ست و ئه‌زمـان خوشه‌كێ یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت ما نزانى من چ ده‌رد نینه‌.
– من گوته‌ مشه‌خت و ده‌ربه‌ده‌ره‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت ئه‌ز خـه‌ریبێ وه‌لاتێ بێ دادى مه‌.
– من گوته‌ خودێ ناسه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت مرن یا ب حه‌قه‌ و ئه‌ز عه‌بده‌كى خودایى مه‌.
– من گوته‌ پارێزه‌ره‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت یاسایێ كرم گه‌نده‌ل و سوتیێ دینار و ده‌رهه‌مى مه‌.
– من گوته‌ دوو رویه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت نێ من دونیا خار و هه‌رده‌م ل به‌ر ته‌نشتا میرى مه‌.
– من گوته‌ بازرگانه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت من چنه‌ بى و نوكه‌ خودانێ هه‌مى بازارێ وه‌لاتى مه‌.
– من گوته‌ دز و خوین مێژه‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوته‌ من تو روینه‌ خوار ئه‌ز وه‌كى دیپشك و مارى مه‌.
– من گوته‌ گیانێ شه‌هیده‌كى یا دلێ خوه‌ بێژه‌ گوت بلا دز و گه‌نده‌ل بزانن ئه‌ز شه‌مالكا نه‌ ڤه‌مرى مه‌.
– من پسیار كر ژ وه‌لاتێ خوه‌ یا دلێ خوه‌ بو من بێژت گوته‌ من بێ دادیێ و نه‌مانا وژدانێ ئه‌ز كوشتى مه‌.
– ئها هوسا من زانى ژبه‌ر نه‌مانا هه‌ست وبه‌رژه‌وه‌ندى وبێ دادى وئێكرێزیێ وه‌لات دنالیت ودبێژت ئه‌ز مرى مه‌.
ئه‌ف بابه‌تێ من ل روژناما ئه‌ڤرو ژماره‌ ( 2366 ) به‌رپه‌رێ13ێ ل 13/6/2018ى هاته‌ به‌لاف كرن

22

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
پێدڤى حه‌ز و هه‌سته‌ ژ نه‌بوونێ بۆ ب ده‌ستڤه‌ئینانا چاره‌سه‌رى و پاراستنا هه‌بۆنێ, كه‌سانێن ئابوورناس دبێژن پێدڤى بۆ چ بیت دبیته‌ سێ توخم وه‌كى هه‌ستبوون ب ژانا برس و تێهنیێ, زانینا رێكێن ڤه‌مراندنا وێ ژانێ, حه‌ز ب كارئینانا هنده‌ك رێیان بۆ نه‌هێلانا وێ هه‌ستبوونا ژانێ, و دبیت هه‌مى پێدڤیێن مرۆڤان نه‌ ته‌نها ئابوورى بن یان ب ئابوورى ڤه‌ گرێدایى بن وه‌كى پێدڤیا مرۆڤى ب خه‌وێ یان ب بێهنڤه‌دانێ پشتى ماندیبوونێ… هتد, ئانكو ئه‌ڤ جۆره‌ پێدڤى یه‌ نه‌ ئابوورى نه‌, پێدڤى د بنیات دا دیارده‌كا ده‌روونى یه‌ مرۆڤ هه‌ستبوونێ ب كێماسیان و نه‌بوونا تشته‌كێ دكه‌ت و دبیته‌ ژان و ئالۆزیه‌ك و مرۆڤ هه‌مى شیانێن خوه‌ دمه‌زێخیت وى تشتى په‌یدا بكه‌ت یان وێ ژان و ئالۆزیێ چاره‌سه‌ر بكه‌ت, به‌لێ پێدڤیا هه‌ره‌ گرنگ ب مانا ژیانێ ڤه‌ ئابوورى یه‌ و ئه‌م دشێن پێدڤیان ژێكجودا بكه‌ین ژ لایێ دیرۆكێ و سروشتێ خورستى ڤه‌ وه‌كى
پێدڤیێن فسیۆلۆجى و دبێژنێ پێدڤیێن ده‌سپێكى، ئانكو ئه‌و پێدڤى نه‌ یێن ژ بۆ پاراستن و هه‌بوونا مرۆڤى د ژیانێ دا (زاد, ئاڤـ, با, جلوبه‌رگ, ئاكنجى بوون و ژ لایێ سروشتى ڤه‌ دبێژنێ پێدڤیێن مادى یێن به‌رجه‌سته‌ ئانكو یێن (ملموس),
پێدڤیێن شارستانى ئه‌ون یێن په‌یدا دبن دگه‌ل پێشكه‌فتنا مرۆڤان و جڤاكێ مرۆڤـ د ناڤ دا دژیت وه‌كى پێدڤى ب فێربوونێ و زانستى و پاراستنا ساخله‌میێ و ره‌وشه‌نبیریێ و فێربوون ب سیسته‌م و ئامیرێن رێڤه‌برنا ژیانێ و تێكه‌لى ل گه‌ل كۆمه‌ل و خوه‌ پاراستن ژ دوژمنان و پێدڤى ب ئێمناهى و ئاشتیێ و ژلایێ سروشتى ڤه‌ دبێژنێ پێدڤیێن نه‌ مادى ئانكو (غیر ملموس), به‌لێ وه‌كو مه‌ ل سه‌رى ئاماژه‌ پێداى پێدڤیا ئابوورى گرنكترین پێدڤى یه‌ و ئابوور بڕبڕكا مانا ژیانا مرۆڤان و مله‌تانه‌ ب ته‌ڤاى و دڤیا سه‌نگ بۆ هه‌بیت و به‌رده‌وامى بئێته‌ ب هێزكرن به‌رامبه‌ر ته‌نگاڤیان و گوهۆرینان، له‌ورا دبێژن پێدڤیا ئابوورى د ده‌مێ هه‌ستبوونێ دا دڤیا هنده‌ك ساخله‌ت هه‌بن وه‌كى *- شیانێن زێده‌بوون و به‌لاڤبوونا پێدڤیان به‌رامبه‌ر پێشكه‌ڤتنا جڤاكى بۆ نموونه‌ كه‌ره‌سته‌كى نوو، ده‌ما دئێته‌ ناڤ بازارى دا و ژبه‌رى هینگێ نه‌بوو و كه‌سێ هه‌ست و پێدڤى پێ نه‌بى، به‌لێ هه‌بوونا وى د بازارى دا ل پێشیێ دبیت پێدڤیا خه‌لكێ پێ یا كێم بیت و ته‌نها كه‌سانێن ده‌وله‌مه‌ند و خودان شیان هه‌ین بكڕن ژ به‌ركو كه‌ره‌سته‌كى نوویه‌ و بهایێ وى یێ گرانه‌ و پشتى ماوه‌یه‌كى دێ ئه‌رزان بیت و خه‌لك دێ ناسكه‌ت و پێدڤى پێ هه‌بیت وه‌كى پێدڤیا خه‌لكى ب ترومپێل و تلفزیۆن و ئاڤـ ته‌زینك و مۆبایلێ … هتد, نها پێدڤیێن هه‌مى خه‌لكێ نه‌ و په‌یدابوونا وان ل گه‌ل پێشكه‌فتنا جڤاكى یه‌ و پێدڤى به‌ر ب زێده‌بوونێ ڤه‌یه‌ ل سه‌ر مرۆڤان,
*- شیانێن پێدڤیێ بۆ تێربوونێ ل ده‌مه‌كى كێم و ده‌ستنیشان كرى وه‌كى هه‌ست ب برسیبوونێ ل ده‌مێ نیڤرۆ و ده‌ما خوارن خار پێدڤى نامینیت ته‌نها بۆ ماوێ نیڤرۆ و بۆ ده‌مێ شیڤێ هه‌ر پێدڤى یا هه‌ى بۆ خوارنێ و دێ هه‌ست ب برسێ كه‌ت, دیسا ئه‌گه‌ر بێنه‌ دراڤى ( پاره‌ى ) ئابوورناس دبێژن دراڤ پێدڤیا كه‌سێ تێر ناكه‌ت، چونكو ئه‌و بخوه‌ نائێته‌ خوارن، به‌لێ ته‌نها ئه‌و ناڤبژیڤانه‌ بۆ ب ده‌ستڤه‌ئینانا كه‌ره‌سته‌ و خزمه‌تكاریان ژبۆ تێركرنا پێدڤیان.
*- زێده‌بوونا رێكێن تێربوونێ ل سه‌ر ئێك پێدڤیێ ئانكو ئه‌گه‌ر پێدڤى ئێك تنێ بیت یان ئێك جۆرێ كه‌ره‌سته‌ى بیت چێدبیت مرۆڤ وى جۆرێ كه‌ره‌سته‌ى، ئیهمال بكه‌ت یان ئه‌گه‌ر گران بیت و نه‌ دشیان دا بیت دشێت ل جهێ وى جۆره‌كى دى بكه‌ریت ئانكو شوونگر، دێ بۆ هه‌بیت وه‌كى نوكه‌ ل بازارێن كوردستانێ شوونگرێ كه‌ره‌ستێ ماركا یابانى بكڕى شوونگر هه‌یه‌ ب بهایه‌كى ئه‌رزانتر و نێزیك وى جۆرێ كه‌ره‌سته‌ى، ماركا چینى بكڕى ئه‌و ژى ب خێرا بازرگانێن مه‌ یێن دلسۆز, زانایێن ب وارێ ئابوورى و ده‌روونى ئه‌ڤێ چه‌ندێ به‌رچاڤ دكه‌ن و زانایێ ده‌روونى یێ ئه‌مریكى یێ ناڤدار (ئه‌براهام ماسلۆ)، دبێژت تێربوونا مرۆڤى ژ كه‌ره‌سته‌كى مرۆڤى لادده‌ته‌ پێَدڤیا مرۆڤى بۆ كه‌ره‌سته‌كى نوو (تازه‌)، چونكو ژیان دڤیا به‌رده‌وام بیت و پێدڤیێن مرۆڤان یێن ڤاڤارتین و كرینه‌ پێنچ پێدڤى دبێژنێ (پێستركا ماسلۆ یا پێدڤیان)، ئه‌و ژى (پێدڤیێن فسیۆلۆجى, پێدڤى ب ئارامیێ و ئاسایشێ, پێدڤى ب خۆشه‌ویستى و تێكه‌لیێ, پێدڤى ب رێزگرتنێ و پاراستنا كه‌رامه‌ت و كه‌سایه‌تیێ, پێدڤى بده‌ستڤه‌ئینانا مه‌ره‌م و حه‌زێن دلا بۆ پله‌دارى و ناڤداریێ), ئانكو گرنگیا پێدڤیێ ئه‌وه‌ ب ده‌ستڤه‌ئینانا كه‌ره‌سته‌ى و په‌یڤا كه‌ره‌سته‌ى هه‌مى تشتى بخوڤه‌ دگریت و دشێت تێربوونێ په‌یدا بكه‌ت به‌رامبه‌ر هه‌ستبوون ب پێدڤیێ، ئه‌ڤجا چ ئه‌و كه‌ره‌سته‌ كه‌ره‌سته‌كى ئازاد بیت و بێ به‌رامبه‌ر بیت وه‌كى (ئاڤ و هه‌وا و رۆناهیا رۆژێ)، یان ژى كه‌ره‌سته‌كى ئابوورى بیت و ب به‌رامبه‌ر بیت وه‌كى سۆته‌مه‌نى و ده‌خلودان و لێكگوهۆرین و كرین و فرۆتن ل سه‌ر هه‌بیت,
ـ مفا ژ پرتووكا بنیاتێ زانستێ ئابوورى هاتیه‌ وه‌رگرتن.

14

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
كار وه‌كو رامان ئه‌وه‌ مه‌زاختنا وزه‌ و هێزا كه‌لواشى و ژیرى ب رێیا بزاڤێ بۆ گه‌هشتنا ئارمانجه‌كێ، بابه‌تێ كارى تێر چقه‌، به‌لێ دێ چه‌ند بۆچوونێن ئاینى و ئابوورى و ملله‌تان ل سه‌ر دیار كن و شرۆڤه‌كن، كار ژلایێ ئاینێ ئیسلامێ ڤه‌ دیاردبت وه‌كو په‌رستنه‌كێ یه‌ ل با خودایى و ئاین دبێژت باشترین كار ئه‌وه‌ مرۆڤ ب ده‌ستێن خوه‌ بكه‌ت و قورئانا پیرۆز د دفه‌رمۆت (ئه‌گه‌ر ژ نڤێژێ خلاس بین، ل ئه‌ردى به‌لاڤـ ببن و جۆتیاریێ بكن، ئانكو كاره‌كێ بكن دا به‌رهه‌مى په‌یدا بكن و ببیته‌ ژێده‌رێ ژیانا هه‌وه‌ و دڤیا ئه‌ڤـ كاره‌ ساخله‌م و ب وژدان بیت و ئامۆژگاریا د ده‌ته‌ مه‌ كو ئه‌م خوه‌ ژ بێ كارى و ته‌مبه‌لیێ دووربێخن، چونكو كار سه‌روه‌ت و سامانى په‌یدا دكت و به‌رهه‌م چێدبیت و سودمه‌ندیێ دگه‌هینته‌ مرۆڤى و وه‌لاتێ مرۆڤى، به‌لێ ژلایێ ئاینێ یه‌هودى و مه‌سیحى ڤه‌ ژى گه‌له‌ك بۆچوون ل سه‌ر هه‌نه‌ به‌لێ ته‌نها ئێك رۆهنكرنێ دێ دیاركن كو دبێژن كار مه‌زاختنه‌كا وزه‌یا مرۆڤى یه‌ و ماندیبوونا كه‌لواشى یه‌ و دبیته‌ جۆره‌كى سزایى خوداى دایه‌ مرۆڤان هه‌تا بژین، ئانكو كار د رامانا خوه‌دا سوود ژى تێدا هه‌یه‌ وه‌كو وه‌رزشه‌ك و ده‌مى و هه‌ژاریێ دكوژت و نه‌هێلانا ته‌مبه‌لیێ یه‌, ژان ژى تێدا هه‌یه‌ ژبه‌ركو ژێده‌رێ ماندیبوونێ یه‌ (عنصر التعب) و كه‌سێ كار دكت پێدڤى ب مه‌زاختنا هێزا كه‌لواشى هه‌یه‌، كورد دبێژت شۆلكه‌رێ خوه‌ به‌ و خۆشتڤیێ خه‌لكێ به‌ و عه‌ره‌ب دبێژن جوانیا ته‌یرى د په‌رێن وى دایه‌ و یا زه‌لامى د كارێ وى دایه‌، ب كارى مال و مله‌ت و ده‌وله‌ت ئاڤا دبن و شیان و هێز و به‌رهه‌م و هه‌ڤگرتن په‌یدا دبن، ده‌وله‌تێن رۆژئاڤا ل ده‌ستپێكا چه‌رخێ زاینى كار دكرن بنیاته‌كى رێكخستنا جڤاكى، هه‌مى جوداهى د ناڤبه‌را ئه‌ڤان بۆچوون و رامانا دا دگه‌ل بۆچوونێن ئابوورناسا ئه‌وه‌ كو ئابوورناس كارى دكه‌ن ژێده‌ره‌كى په‌یداكرنا سامان و هه‌بوونا مولكى و دبێژن كار ژلایێ ئابوورى ڤه‌ مه‌زاختنا ژیرى (عقلى) و كه‌لواشى ب شیان بۆ به‌رهه‌مئینان و زێده‌كرنا كه‌ره‌سته‌یى و خزمه‌تێ، ئانكو ب رامانا ئابوورى ته‌نها مه‌زاختن و ماندیبوونا مرۆڤان ب تنێ یه‌ و ماندیبوونا گیانه‌وه‌ران نه‌ كاره‌ و دبێژن ئه‌گه‌ر تو ب چیایه‌كێ ڤه‌ سه‌ر بكه‌ڤى یان گه‌شته‌كێ ل بیابانه‌كێ بكى نابیته‌ كار چونكو چ به‌رهه‌مى نائینت و دڤیا به‌رهه‌م و خزمه‌ت پێڤه‌ بهێت هه‌تا ببیته‌ كار، زانایێ ئابوورى (فیزۆكرات)، دبێژت چاندن ب تنێ دهێته‌ هژمارتن كارێ ئابوورى چونكو به‌رهه‌م تێدایه‌ و به‌رهه‌مى چێدكت و بازرگانى و پیشه‌سازى تنێ پرۆسێسه‌كا گوهۆرینێ یه‌، زانا یێ ئابوورى (ئاده‌م سمیس) بۆچوونا فیزۆكراتى ره‌تدكه‌ت و دبێژت نه‌ ته‌نها چاندن كاره‌، به‌لێ پیشه‌سازى ژى كاره‌ چونكو به‌رهه‌مى په‌یدا دكه‌ت و نه‌ ته‌نها ئینانا متا (ماده‌)ى یه‌ و گوهۆرینا ژ جۆر و ره‌نگه‌كێ متایى بۆجۆر و ره‌نگه‌كێ دى ئه‌و ژى به‌رهه‌مه‌، یا پێدڤى ل سه‌ر مه‌ ئه‌م وه‌ك مله‌تێ كورد كار بكن بۆ ئینانا به‌رهه‌مه‌كى باش و ئاڤه‌دانكرنێ بێخنه‌ وه‌لاتێ خوه‌ و یا فه‌ره‌ حوكمه‌تا هه‌رێمێ پترین ده‌لیڤێن كارى بۆ خه‌لكێ په‌یدا بكه‌ت دا ته‌مبه‌لى و هه‌ژارى و بێ كارى و گازنده‌ د ناڤ مه‌دا نه‌مینن و رێك ل مایتێكه‌رێن ئالۆزكرنا پێشكه‌فتن و ئارامیا وه‌لات و ملله‌تى بهێنه‌گرتن و چ جاران ژێكڤه‌نه‌بن و ببینه‌ خودان ئاڤه‌دان و به‌رهه‌مه‌كى پێشكه‌فتى و بهێز و كوردستان خودان شیان و ده‌وله‌مه‌ند بت.

15

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
ئه‌فلاتون و زانا و خودان شیان و ئابورناس بى د په‌رتوكا خو یا ( كومار ) دا دبێژت: دڤیا رامانا هزرا ماف و دادوه‌رى ب هێته‌ شلوڤه‌كرن ل سه‌ر كه‌سان و دیار دكه‌ت كو ده‌وله‌ت ژ باژێرى مه‌زنتره‌ و باژێر ژ چه‌ند گوند و كه‌سان مه‌زنتر و پتره‌ و دڤیا دادوه‌رى ل ده‌وله‌تێ پتر بیت ژ باژێرى و ل باژێرى پتر بیت ژ چه‌ند گوند و كه‌سان و یا ئاسان بیت هه‌ر كه‌سه‌ك د رامانا وێ بگه‌هیت, ده‌وله‌تێ شلوڤه‌ دكه‌ت كو فاكته‌رێ ئابورى بنیاتێ ئاڤاكرنا وێ یه‌, ئاڤا دبیت ب مروڤان ل سه‌ر هه‌بوونا قه‌واره‌كى زه‌ڤى, كه‌سێ شیان نینن ب تنێ بژیت و بێ پێدڤى و تێكه‌لى ب كه‌سان هه‌بیت چ ژ لایێ په‌یوه‌ندیان ڤه‌ یان ژ لایێ كرین و فروتن و خوارن و ڤه‌خوارنێ ئێمناهیێ ڤه‌, دڤیا خرڤه‌بوون و هه‌ڤكارى هه‌بیت, كومه‌ل په‌یدا ببه‌ن و ئه‌و كومه‌ل كرین و فروتنێ و كارى دگه‌ل هه‌ڤ بكه‌ن و هاریكارى د ناڤبه‌را وان دا هه‌بیت و ببنه‌ پێكهاته‌ك و مله‌ته‌ك و رێكخستن د ناڤ دا په‌یدا ببیت دا بێژنێ ده‌وله‌ت, رێكخستنا ده‌وله‌تێ ئه‌وه‌ لێكڤه‌كرنا كارى یه‌, كه‌س نه‌شێت هه‌مى كارا بكه‌ت و بزانت, پێدڤى یه‌ كار بهێنه‌ لێكڤه‌ كرن ژبه‌ركو هه‌ر كه‌سه‌كێ شاره‌زاى یه‌ك هه‌یه‌ ب جوره‌كى كارى و دشێن هزر و شیانێن خوه‌ ل دیڤ وێ هزرێ ب ده‌نه‌ كارى و دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ پتر به‌رهه‌مئینانێ بو ده‌وله‌تێ و كێمكرنا بێ كاریێ, ئه‌فلاتون دیار دكه‌ت كو رێكخستنا كارى د ده‌وله‌تێ دا خه‌لكێ ده‌وله‌تێ د كه‌ته‌ سێ ته‌خوچین و هه‌ر ته‌خه‌ك ب شیانه‌كێ و كاره‌كێ رادبیت ب ڤى شێوه‌ى:-
ته‌خێ ئێكێ: ته‌خێ كار و به‌رهه‌مئینانێ یه‌ و پێكدهێت ژ كه‌سێن ب كارێ ئابورى رادبن و تێركرنا پێدڤیێن ئابورى بۆ ده‌وله‌تێ وه‌كى بازرگان و جوتیار و رێنجبه‌ر و پاله‌.
ته‌خێ دوویێ: ته‌خێ له‌شكه‌رى یێ ب كارێ پاراستنا سنور و گیانێ هاولاتیان رادبیت.
ته‌خێ سیێ: ته‌خێ سه‌روك و به‌رپرس و رێڤه‌به‌ر و فه‌رمانبه‌رێن ده‌وله‌تێ یه‌ ئه‌ون چێكه‌رێن یاسا و بریارا ل سه‌ر رێڤه‌برنا سیسته‌مێ كار و ژیانا خه‌لكێ ده‌وله‌تێ و كاركرن بۆ رێزگرتنا بریارا و رێڤه‌برنا پێدڤیێن خه‌لكێ, ئه‌فلاتون دیار دكه‌ت كو نابیت ئه‌ڤ هه‌رسێ ته‌خێن هه‌ ل سه‌ر كه‌سایه‌تیان و بنه‌مالان بهێنه‌ پێكئینان و دڤیا ل دیڤ شیان و بسپوران بیت و دبێژیت ئه‌گه‌ر ئافره‌تێ د ته‌خه‌كى دا شیان هه‌بیت وه‌كى زه‌لامى ماف هه‌یه‌ وه‌كى زه‌لامى ل وى ته‌خى كار بكه‌ت و چ جیاوازى نینه‌ دناڤبه‌را زه‌لام و ئافره‌تێ دا ته‌نها شیان و بسپوریا كارى, ئاشكه‌را دكه‌ت كو دڤیا سه‌روك و سه‌ركردێن ده‌وله‌تێ دگه‌ل خه‌لكێ خو وه‌كهه‌ڤى بژین و نه‌ جیاواز بن ژ خه‌لكێ خو چونكه‌ جیاوازى دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ دویركه‌فتنا په‌یوه‌ندیێن خێزانى, ئانكو فه‌ره‌ خودان ده‌سهه‌لات ژنا ژ ته‌خێن نزم و هه‌ژار بینن و كچێن خوه‌ بدنێ و ده‌ستێ خو نه‌ ده‌ینن ل سه‌ر ئه‌رد و زه‌ڤیان و سامانى ل خو و خێزانێن خوه‌ خرڤه‌ نه‌كه‌ن, دا ده‌وله‌ت ل سه‌ر سیسته‌مێ تاكه‌كه‌سى و سته‌مكارى برێڤه‌ نه‌چت و دڤیا خودان ده‌سهه‌لات هه‌مى شیانێن خو ب مه‌زێخن بو به‌رژه‌وه‌ندا گشتى و نه‌ ئه‌زئه‌زى بن, دڤیا كار بهێته‌ كرن بۆ نه‌هێلانا هه‌ژاریێ و پاراستنا خاك و سامانێ ده‌وله‌تێ ژ ده‌ستێ تاكه‌كه‌سان, چونكه‌ سامان یێ گشتى یه‌ و رێك ل ده‌وله‌مه‌ندیا كه‌سان یا زێده‌ و نه‌ ئاساى بهێته‌ گرتن, بلا ده‌وله‌مه‌ند و بازرگان هه‌بن به‌لێ هه‌تا راده‌یه‌كێ بیت و نه‌ بنه‌ هه‌ڤركێن ده‌وله‌تێ, یا فه‌ره‌ ده‌وله‌مه‌ند و هه‌ژار ببنه‌ خودان سامان و ئه‌رد و جیاوازى نه‌ یا گه‌له‌ك بیت دناڤبه‌را وان دا, دیار دكه‌ت هێز و ده‌وله‌مه‌ندى هه‌ر بۆ ده‌وله‌تێ بیت دا شیان هه‌بیت بۆ دیاركرنا سه‌نگا خو, په‌یداكرنا هه‌ڤكارى و هه‌ڤگرتنا كومه‌لایه‌تى چونكه‌ دبیته‌ ئه‌گه‌رێ بنیاتا په‌یوه‌ندیا ژبه‌ركو پێدڤیا كه‌سان ب كه‌سان دبیته‌ هه‌ڤكاریه‌ك بۆ ئاڤاكرنا ده‌وله‌تا ب هێز و ئارام و خودان دادوه‌رى و كومه‌له‌كى رێكخستى, ل سه‌ر دیتنا ئه‌فلاتونى بۆ ده‌وله‌تێ گه‌له‌ك بوچوون هاتینه‌ گوتن ژ لایێ زانا و نڤێسه‌ران ڤه‌, ئه‌رستو ژى دبیردوزا خودا لێكڤه‌كرنا كارى دكیته‌ رێكخستنه‌كا پارچه‌ پارچه‌ى و هنده‌ك زانا ژى دبێژن دیتنا ئه‌فلاتونى بۆ ده‌وله‌تێ نه‌ یا سوسیالیزمى و ستالینى یه‌, ئانكو ئێكجار رێكێ ل هاولاتیان بگرت بۆ خودانكرنا ئه‌رد و سامانى, به‌لكو دیتنا وى یا په‌سه‌نده‌ به‌لێ بۆ ده‌وله‌ته‌كا بچیك و نه‌ بۆ ده‌وله‌ته‌كا مه‌زن و به‌رفره‌هـ له‌وا ناڤێ بوچوونا وى ل سه‌ر ده‌وله‌تێ كرن ده‌وله‌تا هزرى و خیالى, ته‌نها هزرن و نینه‌ ده‌وله‌تا بڤى ره‌نگى و دگوتنێَ ( ئه‌یتوبیا ئه‌فلاتونى ).
مفا وه‌رگرتن ژ په‌رتوكا: د- لبیب. مێژوویا هزرا ئابورى.
ل روژناما ئه‌ڤرو ژماره‌ 2331 به‌رپه‌رێ 13ێ ل 23/4/2018 هاته‌ به‌لاف كرن

31

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
ژبۆ خاترا به‌یانا 11 ئادارێ، من ب فه‌ر دیت چه‌ند رێكه‌فتن و په‌یمانێن ل سه‌ر كوردان و ل گه‌ل كوردان و د ناڤبه‌را هێز و لایه‌نێن كوردى هاتین مۆركرن ژبۆ خوانده‌ڤانێن هێژا بده‌م رۆنكرن و هیڤى یه‌ جهێ مفاى بن:
1515په‌یمانا مه‌لا ئدریس به‌دلیسى د ناڤبه‌را ئوسمانی و میرنشینێن كوردى دا…
7/5/1639 په‌یمانا قه‌سر شرین هاته‌ موركرن د ناڤبه‌را ئوسمانی و سه‌فه‌ویان دا ل سه‌ر (ئێریڤان بو سه‌فه‌ویان و كوردستان و عیراق بۆ ئوسمانیان…
1829 قولپا پیرۆز هاته‌ گرێدان د ناڤبه‌را (میر به‌درخان و میرێت میرگه‌هێن كوردى) دژى داگیركه‌را ئوسمانى و راگه‌هاندنا سه‌ربه‌خوه‌یا كوردستانێ…
16/5/1916 په‌یمانا سایكس پیكۆ و دابه‌شكرنا سه‌ره‌كى یا كوردستانێ ل سه‌ر توركیا و عیراق و سووریا و ئیرانێ…
10/8/1920 موركرنا رێكه‌فتنا سیڤه‌ر ل فره‌نسا د ناڤبه‌را (بریتانیا, ئیتالیا, فرنسا, توركیا)، ژبۆ دانا مافێ ئه‌تونومى بۆ كوردان و توركیا رێكه‌فتن پاشگوهڤه‌ ئاڤێت و بجهـ نه‌ئینا ژبه‌ركو بركێن (62ـ63ـ64) ژ به‌ندا (3) یێن رێكه‌فتنێ د به‌رژه‌وه‌ندیا نه‌ته‌وا كورد دابین…
10/8/1922 كۆنفرانسێ لۆزان ده‌ستپێكر بۆ گرێدانا په‌یمانا لۆزان 1 و ئه‌و دژى به‌رژه‌وه‌ندێن كوردان بى…
22/11/1922 ل دووڤ رێكه‌فتنه‌كێ د ناڤبه‌را عیراق و بریتانیا دا و ب ره‌زامه‌ندیا عیراقێ ژبۆ دامه‌زراندنا هه‌رێمه‌كا كوردى ل باكۆرێ عیراقێ ب سه‌رۆكاتیا (شێخ مه‌حموود حه‌فید)…
30/4/1923 بریتانیا و عیراقێ د پروتوكوله‌كێ راگه‌هاند كوردێن باشۆرێ عیراقێ مافێ دامه‌زراندنا ده‌وله‌ته‌كا كوردى هه‌یه‌…
24/6/1923 رێكه‌فتنا لۆزان 2 هاته‌ مۆركرن ل سوێسرا د ناڤبه‌را (بریتانیا, فرنسا, توركیا) و هه‌مى خالێن په‌یمانا سیڤه‌ر هاتن هه‌لوه‌شاندن و سنۆرێن توركیا هاتن دامه‌زراندن و كوردستان ب فه‌رمى بۆ چار پارچه‌…
5/6/1925 هه‌ڤپه‌یمانى د ناڤبه‌را (بریتانیا, عیراق, توركیا) هاته‌ مۆركرن بۆ قوتكرنا هه‌مى په‌یوه‌ندیان ل گه‌ل سه‌رۆك هۆز و رێكخراوێن كوردى و توركیا ماف هه‌یه‌ دژى هه‌ر شۆره‌شه‌كا كوردى رابت و 10% گازا كه‌ركووكێ ل كوردستانا باشۆر بۆ توركیا بیت هه‌تا ماوێ 25 سالان…
1930 هه‌ڤپه‌یمانى د ناڤبه‌را عیراق و بریتانیا دا هاته‌ مۆركرن دژى هه‌ر شۆره‌شه‌كا كوردى بن ل باشۆرێ كوردستانێ…
8/7/1937 په‌یمانا (سه‌عد ئاباد) ل پایته‌ختێ ئیرانێ (ته‌هران) هاته‌ موركرن د ناڤبه‌را (عیراق, ئیران, توركیا, ئه‌ڤغانستان)، ژبۆ قوتكرن و نه‌هیلانا هه‌ر جۆره‌ په‌یوه‌ندیه‌كى ل گه‌ل بزاڤێن نه‌ته‌وان و تایبه‌ت نه‌ته‌وا كورد…
1946 هه‌ڤپه‌یمانیا د ناڤبه‌را (ئه‌مریكا, رۆسیا, ئیران)ێ دا ل سه‌ر كوشتنا خه‌ونا كوردان و روخاندنا كۆمارا مهاباد…
1948 په‌یمانا بورتسموس هاته‌ موركرن دژى مافێن نه‌ته‌وا كورد…
9/3/1963 راگه‌هاندنا عه‌بدولسه‌لام عارفى ژبۆ رازیبوونێ ل سه‌ر هه‌مى داخوازیێن كوردێن باشۆر وه‌كو (هدنه‌) و راوستاندنا شه‌رى د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شا ئه‌یلولێ یا كوردى و عیراقێ دا و ل 9/6/1963 ئه‌ڤ (هدنه‌) هه‌لوه‌شیا و شۆره‌شێ ده‌ستپێكر…
10/2/1964 رێكه‌فتنا موركرنا (هدنه‌) یه‌كى د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شا ئه‌یلۆلێ ب سه‌رۆكاتیا بارزانى نه‌مر و ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ ژبۆ راوستاندنا شه‌رى و ڤه‌كرنا ده‌رگه‌هێ دانوستاندنان و ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ دوباره‌ لێڤه‌بى و رێكه‌فتن هه‌لوه‌شیا ل 15/3/1965 دوباره‌ شۆره‌شێ ده‌ستپێكر…
29/6/1966 رێكه‌فتنه‌ك هاته‌ مۆركرن د ناڤبه‌را بارزانى نه‌مر و عه‌بدولره‌حمان عارفى دا ب ناڤێ به‌یانا به‌زاز بۆ راگرتنا شه‌رى…
11/3/1973 مۆركرنا رێكه‌فتنێ د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شا كوردى و ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ دا یا ناڤدار ب به‌یانا 11 ئادارێ ل سه‌ر درووشمێ ئوتونۆمى بۆ كوردستانێ و دیمۆكراسى بۆ عیراقێ…
6/3/1975 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (عیراق, ئیران, مسر, جه‌زائیر) و ب ئاماده‌بوونا ریڤیێ كۆچكا سپى یا ئه‌مریكى (هینرى كیسنجه‌ر) ژبۆ ڤه‌مراندن و هه‌لوه‌شاندنا شۆره‌شا كوردى ل باشۆر و یا ناڤداره‌ ب خیانه‌تكارا جه‌زائیر…
5/4/1991 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (ده‌وله‌تێن هه‌ڤپه‌یمان, عیراق) دا ببریارا (688) ل سه‌ر داخوازیا فره‌نسا ژبۆ دامه‌زراندنا ده‌ڤه‌را ئارام ل باشۆرێ كوردستانێ ب هێلا كه‌سك…
22/7/1994 رێكه‌فتنا پاریس د ناڤبه‌را پارتى دیمۆكراتى كوردستان و یه‌كیتى نیشتیمانى كوردستان دا ل پاریس پایته‌ختێ فرنسا هاته‌ موركرن ب ئاماده‌بوونا خانم دانیال میتیران ژبۆ راگرتنا شه‌رێ براكوژیێ و مخابن ده‌مكى بوو…
11/8/1995 رێكه‌فتنا دروغیدا ل ئیرله‌ندا هاته‌ مۆركرن د ناڤبه‌را (پارتى, یه‌كیتى, ئه‌مریكا, ئوپوزسیۆنا عیراقێ)، دا ل سه‌ر قه‌ده‌غه‌كرن و نه‌هێلانا هه‌لگرتنا هه‌مى جۆرێن چه‌كى ل هه‌ولێرا پایته‌ختێ كوردستانێ…
13/9/1995 رێكه‌فتنا دبلن د ناڤبه‌را (پارتى, یه‌كیتى, ئه‌مریكا) دا هاته‌ مۆركرن ژبۆ نه‌هێلان و راوستاندنا شه‌ڕێ براكوژى ل هه‌رێما كوردستانێ و مخابن نه‌هاته‌ چه‌سپاندن…
9/10/1995 رێكه‌فتنا ته‌هران ل ئیرانێ هاته‌ مۆركرن د ناڤبه‌را (پارتى, یه‌كیتى, ئیران) دا ب مه‌ره‌ما نه‌هێلانا شه‌رێ براكوژى ل هه‌رێما كوردستانێ و مخابن سه‌رنه‌كه‌فت…
31/8/1996 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (پارتى دیمۆكراتى كوردستان, رژێما به‌غداد) دا و رزگاركرنا هه‌ولێرێ ب هاتنا له‌شكرێ عیراقێ ژ ئێكه‌تیێ پشتى عیراقێ زانى كو ئیرانێ و یه‌كیتیێ هنده‌ك رێكه‌فتن یێن مۆركرین…
17/9/1998 رێكه‌فتن و مۆركرنا پێكهاتنێ د ناڤبه‌را (پارتى, یه‌كیتى) دا ل وانشینتون و ب ئاده‌بوونا وه‌زیرا ده‌رڤه‌ یا ئه‌مریكا ژبۆ نه‌هێلانا شه‌ڕێ براكۆژى د ناڤبه‌را هێزێن كوردى دا و بى رێكه‌فتنا سه‌ركه‌فتى…
21/1/2006 رێكه‌فتنا هه‌ردو ئیدارێن كوردستانا باشۆر (هه‌ولێر, سلێمانى) د كۆمبوونه‌كێ دا ل هۆلا په‌رله‌مانى یا هه‌ولێرا پایته‌خت هاته‌ مۆركرن…
15- 20/7/2014 رێكه‌فتنا تیرۆرى د ناڤبه‌را ده‌وله‌تا ئیسلامیا عیراق و شام ناسیار ب داعش و هنده‌ك ده‌وله‌تێن كه‌نداڤى و هه‌ڤسویێن كوردستانێ دا و دبێژن ل (به‌یرۆت) یا لوبنانێ هاتبى مۆركرن و گلۆپا سۆر هه‌لكرن داعش هێرشى كوردستانێ ل رۆژئاڤا و هه‌رێمى بكت…
21/9/2017 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (عیراق, ئیران, توركیا) ل ته‌هرانێ هاته‌ مۆركرن دژى هه‌رێما كوردستانێ ژلایێ له‌شكرى و ئابوورى ڤه‌ ژبه‌ر ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ…
11/10/2017 رێكه‌فتنا نهێنى د ناڤبه‌را گرۆپه‌كى یه‌كیتى نیشتمانى كوردستان و نوونه‌رێن سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ و قاسم سلێمانى دا بۆ خوه‌ڤه‌كێشانا پێشمه‌گه‌ى و راده‌ستكرنا كه‌ركووكێ…
15/10/2017 رێكه‌فتنا دوكان هاته‌ مۆركرن د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تیا پارتى و سه‌ركردایه‌تیا یه‌كیتى دا ل سه‌ر ڤه‌كرنا ده‌رگه‌هێ دانوستاندنان د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدا دا و ئێكرێزیا نافمالیا كوردى و پاراستنا ئاخا كوردستانێ یا دكه‌ڤیته‌ د مادێ (140) و ل 16/10 ئێكرێزى هاته‌ بنپێكرن و د ماوێ چار رۆژان دا پتر ژ 45% ئاخا كوردستانێ هاته‌ ژ ده‌ستدان و فرۆتن و مالوێرانێ و ده‌ربه‌ده‌رى ل گه‌له‌ك ده‌ڤه‌را په‌یدابى…
15/1/2018 رێكه‌فتنا د ناڤبه‌را (توركیا, رۆسیا, سووریا, ئیران, له‌شكرێ ئازاد) هاته‌ مۆركرن ل به‌ر بێده‌نگیا هه‌مى جیهانێ و تایبه‌ت ئه‌مریكا و رێك هاته‌ دان بۆ توركیا و له‌شكرێ ئازاد ئوپه‌راسیۆنا ب ناڤێ (دارا زه‌یتوونێ) و ل 20/1/2018 هێرشكرن كانتوونا عه‌فرینێ یا خوه‌سه‌را كوردى ب مه‌ره‌ما داگیركرنا وێ و نه‌هێلانا ده‌ستهه‌لاتا كوردى…

12

نه‌زیر چه‌مباهیڤى
هه‌كه‌ ببینه‌ هاریكار بۆ هه‌ڤدو ڤیان و شیان، رێبه‌رى و رێنجبه‌رى، خاك و نه‌ته‌وه‌، ملله‌ت و سه‌ركرده‌، ئێكگرتن و رێزگرتن، باغچه‌ڤان و زێره‌ڤان، هزر و ئارمانجێن ئاینده‌، گوتن ببنه‌ كریار، شۆره‌شڤان كار بكن ئازادیێ ژ نه‌بوونێ بكه‌نه‌ هه‌بوون، وێرانكرن و كاڤلكرن نه‌مینن و ئاڤه‌دانكرن خوه‌ بچه‌سپینت، مه‌ره‌مێن كه‌سۆكى ببه‌نه‌ ژ بۆ ته‌ڤایى، ره‌وشتێ هۆزى ب بیته‌ یێ نه‌ته‌وى، زانین زال ببیت ل سه‌ر نه‌زانینێ، نه‌زان ژ زانست و زانینێ نه‌ ره‌ڤیت، وانێن خواندنێ دیرۆك یا ده‌سكه‌فت و ده‌رده‌سه‌رى و قووناغێن شۆره‌ش و به‌رخودانێ تێدا هه‌بن، نژاد و توخم نه‌ئێنه‌ به‌رزه‌ كرن، خه‌باتكار و جانگورى نه‌ئێنه‌ ژبیركرن، سامان و به‌رهه‌م ب یه‌كسانى ب ئێنه‌ به‌لاڤكرن، نه‌ ئێك هندى ده‌ها بخۆت و هێشتا نه‌ رازیبیت, هه‌مى وه‌كهه‌ڤبن دا گازنده‌ نه‌بن، چاڤ دره‌وا ل كه‌له‌خى نه‌كت و راستگۆ بیت، ره‌وشتێ كارى جهێ خوه‌ بگریتن، فه‌رمانبه‌ر و رێڤه‌به‌ر ل پشت مێزا و ژدانا خوه‌ بۆ خزمه‌تا خه‌لكێ بكاربینن, هه‌لسه‌نگاندن و سوپاسى و سزا بۆ هه‌بیت، هه‌ر كه‌سه‌ك چه‌نداتى و خزمه‌ت و كێماسیێن خوه‌ ل به‌ر چاڤێ خوه‌ دانیت, هه‌ژى ژ نه‌هه‌ژى دیار ببیت و رێز بۆ هه‌میان بیت، دوبه‌ره‌كى و لایه‌نى و مشه‌ختى نه‌مینیت، وه‌كهه‌ڤى و براتى هه‌بیت و دوژمن ژى دێ به‌رچاڤ بیت، وه‌لات كۆمپانیا هه‌مى هه‌ڤوه‌لاتیان بیت، قانوون بێ جوداهى ل سه‌ر هه‌مى كه‌سێ ب چه‌سپیت، هه‌ر كه‌س ل جهێ خوه‌ پارێزه‌رێ راستیێ بیت و زێره‌ڤانێ خاك و وه‌لاتى بیت، بازرگانى و خۆش مرۆڤى ژ كیسێ به‌هرا هه‌ژارا نه‌مینیت، ده‌وله‌مه‌ند خوه‌ ژیێ برسى برسیتر نه‌دانیتن، ململانا زاراڤى و ئیجاخێ ل جهێ وان په‌یداكرنا زمانێ ستاندارد هه‌بیت, كانیا ئاڤ ژێ دئێته‌ ڤه‌خوارن پاقژ بیت و نه‌شێلیت دا هه‌ر بۆ ب مینیت، ل جهێن دارڕویلا گول نێرگز لێ ب ئێنه‌ چاندن و بێهنا خۆش لێ بباریت، ژیان رێخستنه‌ ئه‌گه‌ر رامانا رێكخستنێ نزانیت دڤیا ب زانیت، شێر ژ خه‌وێ رابیت رووڤى نه‌شێت جهێ وى بگریت، هه‌مى كه‌س بۆ دۆزێ بكن نه‌ ب دۆزێ خوه‌ ئاڤا بكن، زانستى ژ مامۆستایى بگرن و نه‌ هزرا ل به‌ر به‌رزه‌ بكن، كه‌وێن رباد ب ئازادى ل چیا بگه‌رن و نه‌ ركه‌هـ هه‌ر بۆ هه‌بیت، به‌نداڤ و ده‌ریا فه‌ره‌ هه‌بن داكو ماسى بێ ئاڤ نه‌مینیت.
ب دیتنا من ئه‌ڤه‌ هه‌مى ل ناڤ چ مله‌ت و نه‌ته‌وا دا په‌یدا ب بیت, دێ هه‌ژى ژیان و رێزگرتنێ بیت, دلێ خه‌باتكار و جانگوریان ل گۆرێ دێ ئارام و شاد بیت، وار و مله‌ت دێ ئاڤا بیت, نه‌ژاد و ره‌سه‌نێ خوه‌ دێ ناسكت و دێ دیار بیت، سته‌مدید دێ مافێ خوه‌ ژ سته‌مكارى وه‌رگریت, كه‌س ژ خۆشى و ئارامیێ بێ به‌هر نابیت، یه‌كسانى دێ بیته‌ نموونه‌ بۆ هه‌ڤسویێن مه‌ و چاڤلێكرن دێ په‌یدا بیت، به‌هه‌شتا سه‌ر دونیایێ دێ وه‌لات بیت, ئاڤه‌دان دێ لێ زێده‌ بیت، دل دێ ژ ترس و برسێ ئارام و قورتال بیت، هینگێ دێ ده‌وله‌ت بوون مسۆگه‌ر بیت, ئالایێ وێ ل ناڤ ئالا ل un دێ سه‌رى هه‌لدیت، پیرۆزیا سه‌ربه‌خوه‌یى دێ ژ وێ ڕا ئێت، كراسێ ئازادیێ دێ ل به‌ژنێ ئێت، سروودا وه‌لات دێ بۆ هه‌بیت، تاج محه‌لا هندێ بۆ گرنژیت، برجا ئیڤل ل پاریسێ ژێرا چه‌میت، په‌یكه‌رێ ئازادیێ ئاكنجیا خوه‌ ل ناڤ خوازیت، دوبه‌ى لاندا عه‌ره‌بى خوه‌ بۆ كیته‌ خویشك، رێڤنگێن وێ دێ لێڤه‌گه‌رن ژ كانیكا زنارێن وێ دێ ژێ ڤه‌خۆن ئاڤا شرین، چه‌ندا خۆشه‌ ده‌وله‌ته‌كا هۆسا بۆ هه‌مى كوردان هه‌بیت، چونكو ئه‌م یێن ل هیڤیا وێ رۆژێ نه‌ هۆسا ده‌وله‌ت مسوگه‌ر بیت.

20

نه‌زیر چه‌مباهیڤى

هۆزانڤانێ مه‌زن جه‌گه‌رخوین دبێژیت كوردینۆ ئه‌گه‌ر هوون نه‌بن یه‌ك، هوون دێ هه‌ڕن ئه‌ك ب یه‌ك. ئه‌ڤجا ژ هه‌بوونا نه‌ته‌وه‌كى ئێكگرتى ل سه‌ر قه‌واره‌كى ئه‌ردێ ب سنۆر ده‌وله‌ت ئاڤا دبیت، نه‌ته‌وه‌ دبنه‌ ده‌وله‌ت ب رێیا ئێكبوون و به‌رخودان و شۆره‌ش و سه‌رهلدان و خزمه‌ته‌كا پر درێژ، ژبۆ وه‌رگرتنا ئازادى و سه‌ربه‌خوه‌یا نه‌ته‌وى، هه‌ر ئه‌و نه‌ته‌وه‌ كار و خزمه‌ت و پشته‌ڤانیێ دكه‌ت بۆ ب هێزكرنا وێ ده‌وله‌تێ و دشێت ببیته‌ خراب كارێ ئاڤابوونا ده‌وله‌تێ، ل جیهانێ پرانیا مله‌ت و نه‌ته‌وان خودان ماف و ده‌وله‌تن و ئازادن و ئازادیا خوه‌ دپارێزن، زۆر نه‌ته‌وه‌ هه‌نه‌ هه‌تا نوكه‌ ماینه‌ بنده‌ست و نه‌گه‌هشتینه‌ مافێن خوه‌، هنده‌كا ژ وان شارستانی و كه‌لتۆر و زمانێ خوه‌ ژى ژ ده‌ست داینه‌، ئۆمێدا وان ئه‌وه‌ ته‌نها جاره‌ك سه‌ربه‌خوه‌یى و ئازادیا خوه‌ وه‌كى ته‌ڤایا نه‌ته‌وێن ئازاد ب ده‌ستبێخن، نه‌ته‌وا كورد و خاكا كوردستان پارچه‌كن ژ ئه‌ڤێ جیهانێ، مخابن نه‌ ژ نه‌ته‌وه‌یێن تێربوویێن ئازادیێ نه‌، به‌لێ ژ نه‌ته‌وه‌یێن تێهنیێن ئازادیێ نه‌، تاما ده‌وله‌تێ مه‌ نه‌دیتى یه‌, بنده‌ستین و نه‌ ئازادین، خاك و سنۆر داگیركرینه‌، ئابوور و بریار و چاره‌نڤیسێ مه‌ خه‌لكه‌ك وه‌كى وان بڤێن برێڤه‌ دبن و كار پێ دكن و به‌رزه‌كرینه‌، ئه‌گه‌ر بێژین مه‌ چ خزمه‌ت و خه‌بات و شۆره‌ش و سه‌رهلدان نه‌كرینه‌، ئه‌ڤه‌ ژى یا به‌رچاڤه‌ دبیت كێم نه‌ته‌وه‌ و مله‌تان ل جیهانێ وه‌كى كوردان خوین ژ بۆ ئازادیێ رشتبیت، هه‌تا نوكه‌ ژ شۆره‌ش و خه‌باتا ڤالا نه‌بوویه‌ و دیرۆك دیده‌ڤانێ شۆره‌ش و سه‌رهلدانێن كوردانه‌، هه‌ر ژ شۆره‌شا میرێ سۆران و به‌درخانیان و هه‌كاریا و مه‌حموودێ نه‌مر و سه‌عیدێ پیران و شۆره‌شێن بارزان و ئه‌یلۆلا مه‌زن و گولان، سه‌رهلدانێن دێرسم و زێبار و بارزان و هه‌تا سه‌رهلدانا پیرۆزا مه‌زن، به‌رگریا ئاخا كوردستانێ ژ تیرۆرا جیهانێ (داعش), به‌رهه‌مێ خوینا شه‌هیدێن ڤان شۆره‌ش و سه‌رهلدانان هه‌رێما كوردستانا باشۆر و پارچه‌یا رۆژئاڤانه‌, ئه‌م ته‌ماشه‌ى چه‌رخێ بیستێ یێ سه‌ربه‌خوه‌یا مله‌ت و نه‌ته‌وان بكن، ژ هه‌مى ده‌مان پتر نه‌ته‌وا كورد ته‌په‌سه‌ر و مالۆێران و هه‌ژار و پارچه‌بوویه‌، ب رێیا تورككرن و عه‌ره‌بكرن و فارسكرنێ، هه‌مى جۆرێن چه‌كى و درنده‌یى ژبۆ نه‌هێلانا هه‌بوونا نه‌ته‌وا كورد یێن هاتینه‌ ب كارئینان, سالا 1514 ئاخا كوردستان هاتیه‌ پارچه‌كرن، پاشى په‌یداكرنا یاسا یا ره‌ش ژلایێ فارسان ڤه‌, سیاسه‌تا نه‌ره‌وایى یا سولتان حه‌میدێ ئوسمانى دژى كوردان, ده‌ركرنا كوردێن فه‌یلى ژ عیراقێ, ئه‌نفالكرنا هۆزا جاف و بارزانیان, ئه‌نفالا ره‌شا مه‌زن و بێ سه‌ر و شوونكرنا (182000) كوردان، كێمیا بارانكرنا حه‌له‌بچا شه‌هید و به‌هدینان ل سه‌ر پتر 663 گوندان, كاڤلكرن و تالانكرنا 4500 گوندان, كۆچا ملیۆنى سالا 1991, وه‌ك نموونه‌ ب سه‌رێ مه‌ كوردان هاتینه‌ ژ به‌ركو ئه‌م نه‌ ده‌وله‌تین و بنده‌ستین و تنێ داخوازكارێن ئازادیێ دكن و نه‌مینن بنده‌ست, وه‌كو پسیار بۆ تاكێ كورد ئه‌رێ ئه‌ڤه‌ ل بیرا ته‌نه‌ و هه‌ست ب وان ئێش و ئازارا دكى, ما نه‌ فه‌ره‌ ببن ئێك و سنۆره‌كى پیلایى ئاڤا بكن دا جاره‌كا دى ئه‌و ب سه‌رێ مه‌ نه‌ئێن و ئه‌گه‌ران و گونه‌هێ نه‌ ئێخینه‌ د ئه‌ستوویێ كه‌سێ دا, تنێ دێ بێژم مه‌ هه‌ستێ نه‌ته‌وى نه‌مایه‌، ئه‌رێ ئه‌م نه‌ ژ دوژمنێن نه‌ته‌وا خوه‌ پتر بزاڤێ دكن بۆ تێكدان و ئالۆزیكرنێ د به‌رده‌وامیدانا په‌یداكرنا ده‌وله‌تێ دا، بلا ئاریشێن ناڤخوه‌یا نافمالیا كوردى نه‌بن هاریكار بۆ شكه‌ستن و نه‌مانا هێزێ به‌رامبه‌ر دوژمنێن مه‌ یێن ده‌رڤه‌، ما نه‌ مخابن هه‌ر ده‌ما كورد گه‌هشتینه‌ هنده‌ك ژ مافێن خوه‌ هه‌ر ناڤخوه‌یا مالا كوردى بوویه‌ ئه‌گه‌رێ ژ ده‌ستدانا ماف و ده‌ستكه‌فتان، نموونه‌ زۆرن هه‌ر ژ میرنشینێن كوردى هه‌تا نها, دماوێ (27) سالان دا ئه‌ڤ میرنشینه‌ نه‌مان, بزانین ئه‌گه‌ر چ بین و چاره‌ ژ پارچه‌بوونێ چى یه‌، ما نه‌ پێدڤى ده‌وله‌ته‌كا مه‌زن و ب هێزین و دژى پارچه‌كرنا ئاخا كوردستانێ نه‌, دژى ده‌وله‌تێن عه‌شیر و گوند و باژێر باژێرین… هتد نه‌شێن دیار بكه‌ین، مانه‌ هه‌ر كه‌سێ ژمه‌ هیڤیا وى به‌رژه‌وه‌ندیا نه‌ته‌وى یه‌ و دژى مه‌ره‌مێن كه‌سۆكى یه‌، و…نا بێژین, ئه‌رێ كورد ل كیڤه‌ بیت نه‌ هه‌ر كورده‌ و ل چ ئاست و رێژا ژیانێ دابیت ده‌ما دوژمنێن چاره‌نڤیس و دۆزا وى ڤیان ده‌ستكه‌فتێن نه‌ته‌وا وى قوت بكن دڤیا نه‌ بیته‌ پالده‌رێ هاریكار بۆ دوژمنێ ئازادى و ژیانا نه‌ته‌وا خوه‌ ب هنده‌ك رێكا و ژبیر نه‌كه‌ت كو دوژمنان هزاران گۆرستانێن ب كۆم ب لاشێ نه‌ته‌وا وى درستكرینه‌, ئاشكه‌رابوونا (سه‌حرا كورد ـ نه‌سرینێ) ئه‌وێن ل ئه‌نفالا ره‌ش بووینه‌ له‌یزۆكێن بازارێ مه‌یخانان بۆ عه‌ره‌بان دگه‌ل پتر ژ (200) كچ و ژنێن كوردان ته‌نها ل مسرێ, خوه‌ پێناسه‌كرنا (ابو محمد) زاڤایێ كوردان ل مه‌كه‌ها سعوودیێ چاوا بوویه‌ خزمێ كوردان ب رێیا (ده‌یكا محمد) یا ل بیابانا عه‌ره‌بى كچا به‌رمایا ئه‌نفالان به‌رچاڤترین نموونه‌نه‌, كوشتنا (276) كوردان ب كۆم ل به‌رچاڤێن خه‌لكێ سلێمانیێ ل 1963, كوشتن و سۆتنا (67) كوردان د ئێك شكه‌فتێ دا ل گوندێ ده‌كان ل 1969, و…. هتد كاره‌سات, هه‌مى ل بیرا مه‌بن دێ ئێك بین و بینه‌ خودان هه‌ست و ئاڤاكه‌رێن ده‌وله‌تێ, ما نه‌یا پێدڤى یه‌ ئه‌ڤێ ده‌لیڤێ ژ ده‌ست نه‌دن و ئه‌ڤێن ل سه‌رى هاتینه‌ دیار كرن چه‌ند نموونه‌ نه‌ ژ هزاره‌هان نموونێن ده‌رده‌سه‌ریێ ب سه‌رێ نه‌ته‌وا مه‌ هاتین, جیهانێ ژى نیاسین كورد كینه‌ و ته‌نها داخوازا وى چاره‌نیڤسه‌كى راسته‌قینه‌یه‌ و ئازاد و بژیت ل سه‌ر ئاخا خوه‌، به‌لێ مخابن هه‌تا نها وژدان مراندى یه‌ و چاڤنقاندى یه‌ و ریفراندۆم و كه‌ركووك و ده‌ڤه‌رێن دى و نها عه‌فرین ژى هاته‌ سه‌ر نموونه‌, نه‌فره‌ت ل وژدانا جیهانێ و زلهێزان بیت هه‌ست ناكن ئه‌گه‌ر كورد بگه‌هنه‌ مافێن خوه‌ دێ هاریكاره‌كى ب هێز بن دگه‌ل ده‌ردوران بۆ ئاڤاكرنا ژیانێ, مه‌ره‌ما من ژ ئه‌ڤێ هه‌میێ ئه‌وه‌ كورد ئێكگرتى و ئێكرێز و پشته‌ڤان بن بۆ ئێكودو، ئه‌گه‌ر مه‌ بڤێت هه‌ژى ده‌وله‌تێ بن, نه‌ بنه‌ دارده‌ستێ خاپاندنێ و خرابكرنا مالا كوردى, یان دێ نێزیك و نه‌ دوور بنه‌ كوێله‌ و هه‌میێ ژ ده‌ست دن ل مه‌یدانكا مریشك و عه‌لۆكا بێ هه‌ست و شیان و ژیان ل بن ده‌ستێن بازرگانێن فرۆتنا وژدانێ.

47

نه‌زیر چه‌مباهیڤى

ده‌مێ من دیرۆكا ئه‌ڤێ ئیمبراتۆریێ ب زمانێ عه‌ره‌بى خواندى من ب فه‌ر دیت ب شێوه‌كى كورت وه‌رگێرم بۆ زمانێ كوردى، ژبه‌ركو بۆ من حێبه‌تبه‌ك په‌یدا بى چاوا هۆزه‌كا بچووك د ناڤ جه‌رگێ هۆزه‌كا مه‌زن دا شیا پرانیا كێشوه‌رێ ئاسیا ڤه‌رگریت و خوه‌ بگه‌هینته‌ جه‌رگێ روژهه‌لاتا ناڤین و مه‌زنترین ده‌وله‌تێن ل ئه‌وى ده‌مى بروخینت, چ حنێر ب كارئینا هه‌تا شیایى پێكڤه‌ژیانێ د ناڤبه‌را چه‌ندین ئۆل و ئاینان دا په‌یدا بكت, چ فاكته‌ر هاریكار بین هه‌تا بشێت پتر ژ 18 هۆزێن ده‌ره‌كى هه‌ره‌ ناڤدار و مه‌زن و چه‌ندین نه‌ته‌وێن خودان خاك و ده‌ستهه‌لات و نه‌ ژ زمان و نه‌ژاد و ئاینێ خوه‌ بكه‌ت هه‌ڤالبه‌ند و بێخیته‌ ل بن فه‌رمان و ده‌ستهه‌لاتا خو, چ ده‌لیڤه‌ بۆ په‌یدا بین ژ ده‌شتا مه‌نغۆلیا خوه‌ بگه‌هینته‌ به‌غدا و شامێ و ده‌ریا سپى, ب چ سیاسه‌ت دا د ماوێ 21 سالان دا ئه‌ڤێ ئیمبراتۆریێ ئاڤا بكت و سنۆر و ده‌ڤه‌ره‌كا هه‌رى مه‌زن بێخته‌ ل بن ده‌ستهه‌لاتا خوه‌, چ ئه‌گه‌ر بینه‌ جهێ لاوازیا وێ هه‌تا بهه‌لوه‌شیت و هۆزا وێ ده‌ربه‌ده‌ر و به‌لاڤ ب بیت ل جیهانێ, ئه‌ڤا من په‌سن و نه‌كامیا وێ كرى ئه‌و ژى ئیمبراتۆریا ته‌تارى یا مه‌غولى یه‌ ئه‌وا ل سالا 1206ێ زایینى هاتى دامه‌زراندن ل مه‌نغۆلیا ل باكۆرێ چینێ ژلایێ تیموجین ڤه‌ یێ ناڤدار ب (جه‌نگیزخان)، كو نه‌ژاد ته‌تارى و د ناڤ هۆزا مه‌غولى دا و زمان (كیپچاك) و ئول بۆزى, ب زه‌ندو ملێن خوه‌ و هۆزا مه‌غۆل ده‌وله‌تا خوه‌ ئاڤا بكت و چینێ داگیر بكت و ( باژێرێ كراكۆروم) بكت پایته‌خت و پاشێ ب سه‌ركه‌فتنێن بله‌ز و ل دووڤ ئێك ده‌وله‌تا خوه‌ به‌رفره‌ه بكت و (پكین) پایته‌ختێ چینێ یێ نها بكت پایته‌ختێ ئیمبراتۆریێ, به‌لێ ئه‌گه‌ر دووڤچوونه‌كێ د په‌یڤا ته‌تار دا بكین ژێده‌ر دبێژن په‌یڤا ته‌تار د زمانان دا گه‌له‌ك رامانان ددت وه‌كو (مێرخاسێ خودانێ پوستى و كوچه‌رات و سویارێ چه‌له‌نك), جه‌نگیزخان كه‌سه‌كى ناڤدار بى ب خوین مێژ و سه‌ركردێ بێ دلۆڤانى و دگۆتنێ شاهێ جیهانێ، ژبه‌ركو ب هێزا خوه‌ جیهان هه‌ژاند, ده‌ما ته‌تاریا هێرش كربا ده‌ڤه‌ره‌كێ زویكا دستاند، ژ به‌ر رێخستنه‌كا رێكوپێك و له‌شكره‌كێ زێده‌ و سه‌ركردایه‌تیه‌كا شاره‌زا د هونه‌رێن شه‌ڕى دا و خوه‌ راگرتن ل به‌ر ته‌نگاڤیان, له‌شكرێ ته‌تار ده‌ما هێرش كربا سه‌ر ده‌ڤه‌ره‌كێ ئه‌و ده‌ڤه‌ر كاڤل دكر و هه‌ر باژێره‌ك داگیر كربا ب شه‌رى هه‌مى خه‌لكێ باژێرى دكوشتن و چ جیاوازى د ناڤبه‌را ژن و زه‌لاما دا نه‌ دكر, كفتوگو نه‌بین دگه‌ل چ پێشیێن ده‌وروبه‌را و بێ سۆز بین و ئه‌ڤ سالوخه‌ته‌ بۆ خوه‌ كربین باشترین چه‌ك دا ترس بكه‌ڤیته‌ ناڤ هه‌ڤركێن وان و بێ شه‌ر خوه‌ راده‌ست بكن و هه‌ر د هزرا وان دا بى ده‌وله‌تێن موسلمانان هه‌میان داگیر بكن و بچنه‌ د به‌غدا ده‌ و خیلافه‌تا عه‌باسى بهه‌لوه‌شینن, شیا گه‌له‌ك خه‌لكێ ل خوه‌ خرڤه‌ بكت و ب هێرشێن سه‌ركه‌فتیانه‌ ده‌وروبه‌رێن خوه‌ هه‌مى داگیر كرن هه‌تا مه‌مله‌كه‌تێ وى ژلایێ روژهه‌لاتى ڤه‌ كوریا, ژلایێ رۆژئاڤایى ڤه‌ سنۆرێ ده‌وله‌تا خه‌وارزمیان, ژلایێ باكۆرى ڤه‌ ده‌شتا سیبیریا, ژلایێ باشۆرى ڤه‌ ده‌ریا چینێ, ئیمبراتوریا وى 17 ده‌وله‌تێن نها, ناڤێ ته‌تار و مه‌غۆلیان ل ئه‌وان نه‌ته‌وێن ل باكۆرێ چینێ و تایبه‌ت ل ده‌شتا جۆ بى, سه‌ره‌رایى هۆزا ته‌تارى و مه‌غۆلى و هۆزێن ل مه‌نغۆلیا و چینێ جه‌نگیزخان شیا هۆزێن (ئوسمانلى, توركێن توركستان, سه‌لاجقه‌, ئه‌زه‌رى, ئوزبه‌ك, توركێن قورمان, بوخاریۆن, بلغار, بشكیر, قازان, قه‌ره‌چێن جورجى, شێكس, ئه‌بازه‌ یێن قه‌فقازى, توركێن ئه‌نازول, یاقوت, توركمانێن ئه‌رمینى, سیبیرى, كراسنارسكى و….. هتد, ئه‌ز باوه‌رم هۆزێن كوردان ژ ئه‌ڤێ هه‌ڤالبه‌ندیێ بێ به‌هر نه‌بین، چونكو ئاخا كوردستانێ ژى داگیر كربى). كرن هه‌ڤالبه‌ند ل ژێر دارێ ترس و سته‌مێ و ئاینى و هۆزێن توركى هه‌مى بینه‌ هه‌ڤالبه‌ندێن وێ یێن سه‌ره‌كى, هه‌ر ده‌ڤه‌ره‌كا ڤه‌گرتبا ناڤێ مه‌غۆل ده‌ینا سه‌ر وان هه‌مى هۆزا, پشتى جه‌نگیزخانى ده‌ڤه‌رێن رۆژئاڤایێ ئیمبراتوریا خوه‌ ڤه‌گرتین و هۆزێن توركێن مسلمان بینه‌ هه‌ڤالبه‌ند, ئێكه‌م پێنگاڤ بكار ئینا و ئاینێ ته‌تار كره‌ ئاینه‌كى تێكه‌ل و ژ گه‌له‌ك ئاینان و هنده‌ك ژ شه‌ریعه‌تێ موسلمانا و یێ مه‌سیحیا و یێ بۆزیا و هنده‌ك ژى ژ ده‌ف خوه‌ هه‌مى تێكه‌لكرن و دستوورى ئیمبراتوریا ته‌تار پێ دروست كر و كره‌ په‌رتووكا ئه‌لیاسه‌) و هنده‌ك دبێژنێ ( ئه‌لیاسق ), ده‌ڤه‌را ده‌ستهه‌لاتا جه‌نگیز خانى هه‌مى موسلمانێن وێ ل سه‌ر مه‌زهه‌بێ سونى بین, پشتى نه‌مانا جه‌نگیز خانى ل 1227 ئیمبراتوریا وى هاته‌ دابه‌شكرن د ناڤبه‌را بنه‌مال و كور و نه‌ڤیێن وى دا و هه‌ر یه‌كى هه‌رێمه‌ك ئێخست ل بن كۆنترۆلا خوه‌ ب ناڤێ ده‌وله‌ت و ممالیك, ده‌وله‌تا ئیلخانى ل باكۆرێ وه‌لاتێ فارس, یوان ل چینێ,قازان و ئه‌ستراخان و سیبیریا ل رۆسیا, جاره‌كا دى ئنجیل كرن دستوورێ خوه‌ و ئاینێ مه‌سیحى كرن فه‌رمى ل سیبیریا, ئه‌لقرم ل تركستان و تورك و ئوسمانیا قورئان و شریعه‌تێ موسلمانا ب كار ئینا, گه‌له‌گ ته‌تاریان جهێ خو یێ ره‌سه‌ن هێلان و بینه‌ ئاكنجیێن ده‌ڤه‌رێن دیتر و ل دووڤ خۆشیێ كه‌فتن، چونكو ئه‌و جهێن د ئێخستین ل بن ده‌ستهه‌لاتا خوه‌ ئه‌و لێ دبینه‌ خودان پله‌ و فه‌رماندار, ده‌ستهه‌لاتا میراتگێرى به‌رده‌وامى پێ نه‌دا, هولاكو نه‌ڤیێ جه‌نگیزخانى شیا دوباره‌ ئیمبراتوریا مه‌غۆلى ئاڤا بكت ڤه‌ ل ژێر ده‌ستهه‌لاتا مونكو خانێ مه‌زن و ل سه‌ر رێبازا پاپیرێ خو بچت, وى ئاسن و ئاگر ب كار ئینان, ب هێزه‌كا هه‌را مه‌زن هێرش كره‌ سه‌ر به‌غدا و شیا ده‌ستهه‌لاتا خیلافه‌تا عه‌باسى بروخینت ل سالا 1258ێ زاینى و مالوێرانى و كاڤلكرن ل ده‌ڤه‌رێ په‌یدا كر, سالا 1260ێ زاینى ل شه‌رێ عێن جالوت ل فه‌لستینێ بده‌ستێ مه‌مالیكێن مسریا له‌شكرێ وى د شه‌رى دا گورزه‌كى گران لێ كه‌فت و پاشڤه‌كشیا, دشێم بێژم ئیمبراتوریا ته‌تار تنێ رێكخوشكه‌ر بى بۆ ئاڤاكرنا ئیمبراتوریا ئوسمانى ل ده‌ڤه‌را ناڤه‌راست ژبه‌ركو هه‌مى هۆزێن تورك بینه‌ هه‌ڤالبه‌ند و بى ئه‌گه‌رێ ئاڤاكرن و په‌روه‌رده‌كرن و رێكخستنا له‌شكرى بو ئوسمانیان ژبه‌ركو گه‌له‌ك سه‌ركردێن وى ژ هۆزێن نه‌ته‌وه‌ تورك بین و ئوسمانیان و هۆزێن تورك هێرش كرنه‌ سه‌ر مملكه‌تێ ئه‌لقرم ل تركستان و روخاند, ئیمبراتورى ببى مه‌مالیك و هێزا وێ لاواز ببى, ده‌لیڤه‌ بۆ ئوسمانى و رۆسیان په‌یدا بى و رۆسیا هێرش كره‌ سه‌ر مه‌مله‌كه‌تێن قازان و ئه‌ستراخان و سیبیریا و هه‌ر سێك كاڤل كرن و ئوسمانى ژ مه‌مله‌كه‌تێ ئه‌لقرم ده‌ركرن, فارسا ده‌وله‌تا ئیلخان روخاند, چینى یا بنه‌مالا (یوان) روخاند و بنه‌مال و هۆزا ته‌تارى هاتن كوشتن و تالان كرن و ده‌ربه‌ده‌ر و مشه‌خت بین و به‌لاڤ بین ل جیهانێ, ل دووڤ ژێده‌ران نها ته‌تارى ل 23 وه‌لاتان دژین و ئامار دبێژن ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ هۆزه‌ جاره‌كا دى خرڤه‌ ببیت ل وه‌لاتێ خوه‌ دێ نه‌ ژ جوهیا كێمتر بیت و ژ شه‌ش ملیۆنان پترن و تنێ وه‌لاتێ ته‌تار یا بوویه‌ كوماره‌كا نیمچه‌ فیدرالیا لاواز ل بن ده‌ستهه‌لاتا رۆسیا ڤه‌ و نێزیكى دو ملیۆن ته‌تارى لێ ئاكنجى نه‌, یا ئه‌ز دبێژم ل سه‌ر ئاخا كوردان (ئوسمانى و تورك بینه‌ خودان ماف و وه‌لات و ده‌وله‌ت, فارس ژى بینه‌ خودان هێز و ده‌وله‌ت و مه‌رجه‌ع, عه‌ره‌ب ژى بینه‌ خودان ئاخ و نه‌ته‌وه‌), كوردستان ژى ما پارچه‌ پارچه‌ و بێ وه‌لات و بێ هێز و نه‌ نه‌ته‌وه‌خواز و ئێك هه‌لویست و ئێكگرتى و هه‌ر سه‌ركێشه‌كێ خوه‌ نه‌ دا ب یێ دى و نه‌زانین و پاشڤه‌مان بوو به‌هرا وان و تنێ كوردان گه‌له‌ك ناڤێن خوه‌ كرنه‌ ته‌ته‌ر؟.

31

نه‌زیر چه‌مباهیڤى

ئه‌وا ل كه‌ركووكێ و ده‌ڤه‌رێن دى رووداى خه‌مه‌كا گران بى و دبیت مه‌ گریا خوه‌ ب كه‌سه‌ر و كۆڤان كربیت بۆ ژ ده‌ستدانا پارچه‌كا لاشێ ئاخا خوه‌ یا نه‌ته‌وى ژ لایه‌كى ڤه‌ و ژ لایێ دى ڤه‌ بێ ئۆمێدیا خه‌ونێن خوه‌، ژ به‌ر نه‌ ئێكرێزیا ناڤمالیا كوردى و شه‌رمزاریا ب سه‌ر هه‌رێمێ دا هاتى, دبیت هه‌تا نها ژى ئه‌م ب سه‌ر خوه‌ڤه‌ نه‌هاتبن و پتر یێن كه‌فتین ل بن گه‌فان, ئه‌ڤرۆ ده‌رده‌كێ دى یێ زێده‌ دبیت ل سه‌ر ده‌ردێن ئازادیخوازان و هه‌ست نه‌ته‌وه‌یان ئه‌و ژى هه‌لوه‌شاندن و نه‌هێلانا هه‌ستێ نه‌ته‌وایه‌تى یه‌, مال وێرانكرنا پارچه‌كا دى ژ لاشێ كوردستانێ یه‌, ئه‌و ژى هه‌رێم یان كانتۆنا عه‌فرینه‌ و خه‌ونه‌كا دى یا دبیته‌ ئاشۆپه‌ ده‌رد و ژان, عه‌فرین ده‌ڤه‌ره‌كا ئاسێ یه‌ و ده‌شت و چیایى یه‌, ژ لایێ ئابوورى ڤه‌ ناڤداره‌ ب زه‌یتۆنان, تێر دارستان و ئاڤى یه‌, یا ناڤداره‌ ب ناڤێن ئافه‌رین, ئاڤا رووین, گرێ كوردان, به‌لێ موخابن ژ عه‌ره‌بكرنا رژێما به‌عس قورتال نه‌بوویه‌ و هاتى یه‌ ڤه‌قه‌تاندن ژ ده‌ڤه‌رێن دیتر یێن كوردى, تایبه‌ت مه‌نبچ و ئه‌عزاز عه‌ره‌بكرنا كوردان زێده‌هاتى یه‌ كرن و رێژا عه‌ره‌ب و توركمانان زێده‌تر بوویه‌, نها ده‌ستهه‌لاتا توركیا كوریا خوه‌ یا باداى ل ژێر بهانه‌ ب مانا ده‌ستهه‌لاتا كوردى ل عه‌فرینێ مه‌ترسى یه‌ ل سه‌ر ئاسایشا نه‌ته‌وى یا توركیا و دڤێت ب حوكمێ زۆرى داگیر كه‌ت و راده‌ستى هه‌ڤالێن خوه‌ له‌شكرێ ئازاد و مه‌تالا فورات بكه‌ت, تنێ مه‌ره‌ما توركیا یا نهێنى ئه‌وه‌ دزانت عه‌فرین ده‌رگه‌هێ گه‌هشتنا ده‌ریایێ یه‌ بۆ كوردێن باشۆر و رۆژئاڤا پشتى ل 2016 شیایى عه‌فرینێ ڤه‌قه‌تینت ژ كۆبان و قامشلۆ, پشتى مه‌ترسیا خوه‌ دیتى ل سه‌ر دامه‌زراندنا هێزا سنۆرى ژ لایێ ئه‌مریكا ڤه‌ ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ, ئه‌ز باوه‌رم عه‌فرینێ وه‌كى مه‌نبچێ گرنگیا خوه‌ یا ستراتیجى نینه‌ بۆ هێزێن پاراستنا گه‌ل و سووریا دیمۆكرات, ئه‌گه‌ر توركیا و هه‌ڤالبه‌ندێن وێ هێرش بكه‌نه‌ سه‌ر عه‌فرینێ ئه‌و ژى ب فیتكا رۆسیا و هێزێن رۆسى خوه‌ ژ ئه‌وێ ده‌ڤه‌رێ ڤه‌كێشن دبیت هێزێن كوردى به‌رخودانه‌كا رۆخسار بكن و بۆ خه‌لكى و كوردان دیار بكن یا د شیانان دا كرن و پاشان دێ خوه‌ ڤه‌كێشن ژبه‌ركو ته‌رازویا شه‌رى نه‌ د به‌رژه‌وه‌ندیا وان دا یه‌, عه‌فرین ژى دێ بیته‌ خویشكا كه‌ركووك و ده‌ڤه‌رێن دیتر, دبیت ژى توركیا و هه‌ڤالێن خوه‌ نه‌ چنه‌ دناڤا باژێرى دا و تنێ دورپێچ بكن, نها ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ نه‌ د فه‌رهه‌نگا ئه‌مریكا دایه‌ و نه‌ڤێت په‌یوه‌ندیێن خو ژ هه‌ڤالبه‌ندا خو یا كه‌ڤن تركیا قوت بكت, یا ل چاره‌سه‌ریه‌كا یه‌كسانى دگه‌ریت و توركیا و ئه‌مریكا دبیت رێكه‌فتى بن لسه‌ر ئه‌ڤێ مژارێ و عه‌فرین قوربانیا به‌رژه‌وه‌ندا بت, ئه‌گه‌ر توركیا پشتى عه‌فرینێ وه‌كى عیراقێ غرور بو, پێنگاڤا هێرشێ ئینا سه‌ر ده‌ڤه‌رێن دى یێن كوردى وه‌كو مه‌نبچ, ئه‌ز باوه‌رم دێ شه‌رێ مان و نه‌مانێ ئێته‌كرن و دبیت وه‌كى ل باشۆر (پردێ و زمار) گورزێن مه‌زن ب توركیا و هه‌ڤالبه‌ندێن وێ بكه‌ڤن و ئه‌مریكا ژى بێ ده‌نگ نه‌بیت, ل دووڤ ده‌نگوباسان گه‌له‌ك شاره‌زا و بسپۆر دبێژن كورد یا خوه‌ نزانن و كلیلا چاره‌سه‌ریا ئاریشێن كوردێن رۆژئاڤا یا د ده‌ستێن رۆسیا و سووریا دا و نه‌ د ده‌ستێ ئه‌مریكا دانه‌, دبیت ئه‌مریكا كوردان بخاپینیت نێزیك و نه‌ دوور كا چاوا كوردێن باشۆر ئاریشا وان ل به‌غدا دڤێت چاره‌سه‌ر ببیت ب هه‌مان شێوه‌ كوردێن رۆژئاڤا ژى ل دیمه‌شقێ چاره‌سه‌ر دبیت, شاره‌زا دبێژن ئه‌ڤ حرحرا ئه‌ردوغان نها دكت ل سه‌ر شاشێن ته‌له‌فزیۆنا ب له‌شكركێشیێ گه‌له‌ك مه‌زنتره‌ ژ ئه‌وا ل ئه‌ردى رووبده‌ت و ئه‌ردوغان یێ ریكلاما حزبا خوه‌ دكت بۆ هه‌لبژارتنێن 2019ێ, عه‌فرین نها یا د ده‌ستێن یاریكه‌ران دا و دبت رۆسیا چاڤ ل توركیا بنه‌قینت و پاشان وه‌كى حه‌له‌بێ ژ ده‌ستده‌ربێخت و راده‌ستى ده‌ستهه‌لاتا سووریا بكت و ناڤێ توركیا و هه‌ڤالێن وێ ژى ل ئه‌وێ ده‌ڤه‌رێ نه‌مینت, پاشێ سووریا ژ كه‌ربێن توركیا دا هه‌مى باكۆرێ سووریێ ژ رۆژهه‌لات هه‌تا رۆژئاڤا بگه‌هینته‌ ئێك پێكڤه‌ گرێدت ل ژێر ده‌ستهه‌لاتا كوردى بن ب ناڤێ فیدرالیه‌تا سووریا ئێكگرتى و كوردان رازى بكت ب مانا (به‌شار ئه‌لئه‌سه‌د) ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ و پشكدارى و هاریكاریا رژێمێ یا ئابووریا هه‌ڤپشك ل گه‌ل كوردان بكت، ئه‌و ژى ل پشت په‌ردان ئه‌گه‌ر هاتبیته‌ مۆركرن له‌وا هه‌تا نها چ گه‌فێن مه‌زن ژلایێ ئه‌مریكا و رۆسیا ل سه‌ر توركیا نینن و تنێ راگه‌هاندنه‌كا لاوازه‌ و هه‌مى لایه‌نێن په‌یوه‌ندى ب ئاریشا سووریا ڤه‌ هه‌ین دزانن له‌شكرێ ئازاد و مه‌تالێ فورات ژ به‌رمایێن داعش و به‌ره‌ى نوسره‌نه‌ و نها توركیا پشته‌ڤان و هاریكاره‌, ده‌ستهه‌لاتا ئه‌ردوغان ژى چ باوه‌رى بۆ هه‌ڤالێن خوه‌ نه‌هێلان, بۆ نه‌ته‌وا كورد ژى دیاركر كو ئه‌و رازى نابت چ جاران كورد ببن خودان ده‌ستهه‌لاته‌كا خوه‌سه‌ر و د ئه‌وێ باوه‌ریێ دامه‌ ئه‌ڤا ل باشۆر ژى رووداى هه‌ر توركیا ئه‌گه‌ر بى و سیاسه‌تا نها یا توركیا یا وێ تووشى كێشه‌كا مه‌زن دكت به‌رامبه‌رى نه‌ته‌وه‌كا پتر ژ 50 ملیۆنان و جیهان ژى ل سه‌ر ئاگه‌هداره‌, به‌لێ ئه‌گه‌ر ده‌ستهه‌لاتا توركیا سیاسه‌تا خوه‌ گوهۆریبا و ب حه‌كیمانه‌ ره‌فتار ل گه‌ل كوردان ل هه‌ر چه‌ند پارچان كربا، ئه‌ز باوه‌رم دا پتر مفاى بینت و باوه‌ریا كوردان بده‌ستڤه‌ئینت نها و پاشه‌رۆژێ, ئه‌ڤجا دێ كه‌نگێ كورد زانن ریهـ دبن بۆست دوژمن نابن دۆست؟!….

49

نه‌زیر چه‌مباهیڤی
كورد نه‌ته‌وه‌كا سه‌دان ساله‌ د بن سته‌م و زۆرداریێ دا و هه‌مى جۆرێن دره‌نده‌یێ و سته‌مكاریا دوژمنان و ب هاریكاریا نه‌حه‌زێن مرۆڤایه‌تیێ یا ل گه‌ل هاتى كرین ژ لایێ داگیركرن و پارچه‌كرن و دابه‌شكرنا ئاخا وان ڤه‌ و كه‌سایه‌تیا تاكێ كورد هه‌مى ده‌مان یا ل بن پیێن خوه‌ داین و هه‌ولێن به‌رزه‌كرنا ناسنامه‌ و نه‌هێلانا هه‌مى هزرێن وان یێن نه‌ته‌وى ته‌نها داكو بۆ خه‌لكێ دیار ببیت كورد نه‌ته‌وه‌كا نه‌ پێدڤى دلۆڤانیێ یه‌ و نه‌هه‌ژى ئازادى و ژیانێ یه‌ و پاشڤه‌مایى یه‌, به‌لێ پشتى كه‌سێ كورد خوه‌ بۆ خه‌لكێ دایه‌ نیاسین د ئه‌ڤى چه‌رخێ تازه‌ دا دیار كر شیانێن هه‌ین هه‌مى هه‌ول و پیلانێن دوژمنان برۆخینیت و خوه‌ بۆ جیهانێ بده‌ته‌ به‌رچاڤكرن كو هه‌ژى ژیانه‌كا ئازاد و سه‌ربخوه‌یه‌ و شیانێن هه‌ین ببیته‌ پێشكه‌فتى ترین نه‌ته‌وه‌ د ناڤ سنۆرێن سێ درنده‌ترین و سته‌مكارترین نه‌ته‌وان دا, ده‌ستێ پێكڤه‌ ژیان و برایه‌تیێ یێ هه‌ى بژیت ل گه‌ل هه‌مى نه‌ته‌وه‌ێن ده‌وروبه‌ر و هه‌تا یێن هه‌مى جیهانێ ژى نموونه‌ ژى زۆرن ئه‌گه‌ر پشته‌ڤانى هه‌بیت ژلایێ نه‌ته‌وه‌ دوست و رێكخراوێن به‌ره‌ڤانێن مافێ مرۆڤان ڤه‌, دێ شێم بێژم كو گه‌له‌ك جاران خه‌لكێ ده‌وروبه‌ر چابار نه‌گرتن یا ب پێكڤه‌ژیانا كه‌سێ كوردستانێ برى و دبیت و یێ مه‌نده‌هۆش بیت ب سیاسه‌تا حه‌كیمانه‌ یا ده‌ستهه‌لاتا كوردى ل گه‌ل جیهانێ, وه‌كى من دیاركرى ل سه‌ر نموونا كو گه‌له‌ك هه‌ڤالێن بیانى یێن هه‌ین و ژ ئه‌وان هه‌ڤاله‌كێ ل وه‌لاتێ رۆمانیا دخواند دبێژت بلغاریا و رۆمانیا دبێژن باشترین كه‌سانێن سیاسى دگه‌ل جیهانێ ئه‌ڤرۆ سیاسه‌تمه‌دارێن كوردن و خۆشترین وه‌لات بۆ ئارامیێ هه‌رێما كوردستانێ یه‌, و د گه‌نگه‌شا تۆرا جڤاكى فێسبۆكى دا كه‌سانێن عه‌ره‌ب ل عیراقێ و ده‌وله‌تێن عه‌ره‌ب بۆ من دیاركرن كو كوردستان ده‌ڤه‌را گه‌شبین و پێشكه‌فتنێ یه‌, كه‌سه‌كێ خه‌لكێ دوبه‌ى من گۆتێ دوبه‌ى به‌هشتا جیهانێ یه‌ ل رۆژهه‌لاتا ناڤین و ئه‌وى به‌رسڤا من دا و گۆت نه‌خێر ئه‌گه‌ر ئارامى په‌یدا ببیت كوردستان به‌هه‌شته‌ ل رۆژهه‌لاتا ناڤین و پێدڤى یه‌ ل سه‌ر تاكێ كورد رێزێ ل سه‌ركردێن خوه‌ بگرن، چونكو هه‌ژى هندێ نه‌ جیهانێ ب رێڤه‌ ببه‌ن و خۆزى خواستن كه‌سانێن وه‌كى ده‌ستهه‌لاتا كوردى هه‌بان, كه‌سه‌كێ لیبى گۆت كوردستان به‌هه‌شته‌ و ئومێدا من ئه‌وه‌ وه‌لاتێ من ژى وه‌كى هه‌رێما كوردستانێ با و ده‌ستهه‌لاتا من وه‌كى ده‌ستهه‌لاتا كوردى با دا من هه‌ست كربا ئه‌ز مرۆڤم, ل دووڤ وان ئاماژا نموونه‌ زۆرن كا چاوا سه‌ركردێن جیهانێ ژ مرۆڤ دوست و دوژمنان په‌سنا تاكێ كورد كرینه‌:
ـ هتله‌ر دگۆت: بده‌نه‌ من له‌شكرێ كورد و چه‌كێ ئه‌لمانى دێ ئه‌ورۆپا هه‌میێ ل بن پیێن خوه‌ خشكینم.
ـ شاه عه‌بدولعه‌زیزى دگۆت: كورد نه‌پێدڤى زه‌لامانه‌ چونكو زه‌لامێن كوردان هه‌مى مێرخاس و خۆراگرن.
ـ فیدل كاسترۆ دگۆت: تورك له‌وچه‌نه‌، چونكو ده‌وله‌ته‌كا داگیركرى مله‌تێ وێ ناشكێت و لاواز نابیت.
ـ سه‌دام حسێن دگۆت: ژ هه‌ر شانه‌كا خوینا ئافره‌ته‌كا كورد مێرخاس و جانگوریه‌ك ژدایك دبیت.
ـ كێسنجرێ دگۆت: نینه‌ و من نه‌دیتیه‌ دژیانا خوه‌دا ركمانترین زه‌لام وه‌كى زه‌لامێن كوردان.
ئه‌ڤجا ئه‌رێ باشه‌ ئه‌م نوكه‌ نه‌ پێدڤى ئێكرێزى و ئێكگرتنێ نه‌ د ناڤـ مالا خوه‌ یا كوردى دا, راسته‌ مه‌ كێموكاسى هه‌نه‌ و هه‌مى نه‌ته‌وه‌ و ده‌وله‌تێن جیهانێ ژ كێموكاسیان ڤاله‌ نینن, ما نه‌به‌سه‌ ژ پیلانێن ده‌ره‌كى ل گه‌ل مه‌ دئێنه‌ بكارئینان, به‌لێ ب مخابنى ڤه‌ نوكه‌ ناڤمالیا مه‌ یا دئێته‌ ژناڤبرن ژلایێ كه‌سانێن وژدانا خوه‌ فرۆتین ڤه‌ بۆ نه‌حه‌ز و دوژمنێن ئازادیا مه‌ ته‌نها دا هه‌تكبرنا ناڤێ كورد ژبۆ مه‌ره‌مێن ڤه‌شارتى ل ژێر هنده‌ك درووشم و ناڤ و به‌رژه‌وه‌ندان, حاشایى جڤاتێ مه‌زن دبێژن (سه‌به‌ ژ قه‌ومێ خوه‌ به‌ به‌ر ل جهێ خوه‌ ب قه‌دره‌).

website security