NO IORG
Authors Posts by ره‌وان سوبحی‮ ‬نهێلی

ره‌وان سوبحی‮ ‬نهێلی

ره‌وان سوبحی‮ ‬نهێلی
22 POSTS 0 COMMENTS

67

ره‌وان نهێلى
د 15 سالێن بوورى دا، كوردان چه‌ندین كێشه‌ ل گه‌ل به‌غدا هه‌بوون كو پرانیا وان ژى نه‌هاتینه‌ بنه‌جهكرن و بۆ چار سالێن بهێت یێن حوكمرانیا عیراقێ پێدڤیه‌ كورد پتر د ئێكگرتى بن و داكۆكیێ ل بجهئینانا مادێ 140 بكه‌ن كو نوكه‌ كه‌ركووك د ره‌وشا زۆر خراب دایه‌ و د بن هه‌ژموونا كوردان دا نه‌مایه‌، هه‌روه‌سا پێدڤیه‌ كێشا نه‌فتێ ل گه‌ل به‌غدا چاره‌سه‌ر بكه‌ن كو هه‌تا نوكه‌ ژى به‌غدا هنارتنا نه‌فتا هه‌رێمێ ب تاك لایانه‌ ب ره‌وا نابینیت، هه‌روه‌سا پشكا بودجێ سالانه‌ یێ هه‌رێما كوردستانێ بهێته‌ جێگیركرن كو پتر بیت ژ 17% ئه‌وژى بزاڤ بهێته‌ كرن سه‌رژمێریه‌كا گشتى ل عیراقێ هه‌میێ بهێته‌ كرن، هه‌روه‌سا ل سه‌ر به‌غدا ب سه‌پینیت كو بودجێ پێشمه‌رگه‌ى بهێته‌ دابینكرن و كێشا جۆتیارێن هه‌رێمێ ژى چاره‌سه‌ر بكه‌ت.
پشتى دیاربوونا ئه‌نجامێن هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ عیراقێ، نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ داخواز ژ لایه‌نێن سه‌ركه‌فتى كر كو ب ئه‌جێندا و ب شانده‌كێ هه‌ڤپشك بچنه‌ به‌غدا بۆ وێ یه‌كێ بشێن كێشێن هه‌رێمێ یێن هه‌لاویستى ل گه‌ل به‌غدا ب ئێكده‌نگى چاره‌سه‌ر بكه‌ن، لێ جهێ داخێ یه‌، ئه‌ڤ چه‌نده‌ نه‌هاته‌ دیتن و یا دهێته‌ دیتن، پارتێن سیاسى یێن كوردى ئه‌و هه‌ڤركیا هه‌ر جار د هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ دا هه‌ى یێ بۆ گوره‌پانا هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ عیراقێ ڤه‌دگوهێزن كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژى زورا ب مه‌ترسیه‌ بۆ نه‌مانا ئێك ده‌نگى و ئێك گوتاریا په‌یاما كوردى ل به‌غدا، یا دهێته‌ دیتن كو ته‌ڤگه‌را گۆڕان، هه‌ڤپه‌یمانى بۆ دیموكراسى و دادپه‌روه‌ریێ، كومه‌لا ئیسلامى و نه‌وه‌ى نوێ ب چ ره‌نگه‌كێ خوه‌ ناده‌نه‌ ل گه‌ل به‌ره‌یێ پارتى دیموكراتى كوردستان و ئێكه‌تیا نیشیمانیا كوردستانێ، ئانكو ل شوونا وێ یه‌كێ لایه‌نێن كوردى پشته‌ڤانیێ ل ئێك بكه‌ن و د ئێك به‌ره‌ دابن، یێ هه‌مى بزاڤان دكه‌ن دو به‌ره‌یان دروست بكه‌ت و بچنه‌ به‌غدا كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ژى دێ گه‌له‌ك د زیانا به‌رژه‌وه‌ندیێن ملله‌تێ كورد دا شكێت، ژبه‌ر كو پشتى سالا 2003 ل به‌غدا ب رێیا پارتى و ئێكه‌تیێ به‌ره‌یه‌ك د ناڤ هێزێن كوردى دا هه‌بوو كو سه‌ره‌راى كێماسیێن وى به‌ره‌ى ژى، به‌لێ گه‌له‌ك ده‌ستكه‌فت ژى بۆ هه‌رێما كوردستانێ ب ده‌ستڤه‌ ئینان، ب تایبه‌ت د بیاڤێ نڤیسینا دستوورى دا و چه‌ندین بیاڤێن دى، مه‌ترسیا ڤان دو به‌ره‌یان دێ ئه‌و بیت كو ره‌نگه‌ هه‌ر به‌ره‌یه‌ك پشته‌ڤانیێ ل لایه‌نه‌كێ شیعى یان سوونى بكه‌ت بۆ پێكئینانا حوكمه‌تێ و داخوازیێن كوردان دێ په‌رته‌وازه‌ بن، هه‌روه‌سا دێ ل شوونا ئێك پاكێج، دێ ئێدى ژ ئه‌ڤرۆ پێدا هه‌ر لایه‌نه‌ك پتر بزاڤێ كه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ ل به‌رچاڤ وه‌ربگریت نه‌ یێن هه‌رێما كوردستانێ ب تایبه‌تى به‌ره‌یێ ته‌ڤگه‌را گۆڕان، هه‌ڤپه‌یمانى بۆ دیموكراسى و دادپه‌روه‌ریێ، كومه‌لا ئیسلامى و نه‌وه‌ى نوێ كو هند ئه‌زموون ل به‌غدا نینه‌ و نه‌شێن چو ده‌ستكه‌فته‌كێ بۆ هه‌رێما كوردستانێ بده‌ستڤه‌ بینن، له‌وما یا فه‌ره‌ پارتى و ئێكه‌تیێ گه‌له‌ك داگیرانان بۆ به‌ره‌یێ دى بكه‌ن ژ پێخه‌مه‌ت دورستكرنا ئێك به‌ره‌ و ب ئێك به‌رنامه‌ بچنه‌ به‌غدا، ژبه‌ر كو مه‌رج نینه‌، ئه‌وا عه‌بادى ده‌رحه‌ق كوردستانێ كرى، سه‌رۆك وه‌زیرێن بهێت هنده‌ك نیازێن خرابتر هه‌بن ب تایبه‌ت د بیاڤێن دستوورى دا كو ئه‌وا بۆ هه‌رێمێ د دستورى دا هاتیه‌ چه‌سپاندن، ئه‌و بزاڤا ژێ ستاندنێ بكه‌ت، دا ل ڤێره‌ به‌ره‌یه‌كێ كوردى یێ ئێكگرتى هه‌بیت و به‌رسینگا هه‌ر پێشێلكاریه‌كا عیراقێ بگریت.

36

ره‌وان نهێلى
جێگرێ سه‌رۆكێ پارتى دیموكراتى كوردستان د چارچوڤێ كومبوونه‌كا جه‌ماوه‌رى یا پارتى دا ل هه‌ولێرێ، دیاركر ” پێدڤیه‌ ب هێزتر پشكداریێ د هه‌لبژارتنان دا بكه‌ین و بۆ نه‌حه‌زێن پارتى بسه‌لمینین كو پارتى هه‌ر پێشه‌نگه‌ و پارتى وه‌كو هه‌رده‌م هێزا ئێكێ یا كوردستانێ یه‌ و هێزا پاراستنا ماف و ده‌ستكه‌فتێن گه‌لێ كوردستانێ یه‌”
ب دیتنا من، پارتى د هه‌لبژارتنێن بهێت یێن په‌رله‌مانێ عیراقێ، هه‌روه‌سا یێن كوردستانێ ژى دێ هه‌ر ب هێزا ئێكێ مینیت، ژبه‌ر كو پارتى یێ سه‌لماندى كو دشێت حوكمرانیه‌كا باش بكه‌ت و وه‌لاتێ به‌ره‌ڤ پێشڤه‌ ببه‌ت، پارتى شیا بنه‌مایێ ئابووریا سه‌ربخوه‌ دارێژیت، له‌وما ژى كوردستان شیا به‌ره‌ڤانیێ ژ برسیبوونێ و بودجه‌ برینا ژ ئالیێ به‌غدا و دورپێچا ئابوورى بگریت، ئانكو ژ سالا 2014 تاوه‌كو 2018 ئه‌گه‌ر هه‌رێمێ ب رێیا هنارتنا نه‌فتێ پشت به‌ستن ب وى داهاتى نه‌كربا، ره‌نگه‌ سیاسه‌تا برسیكرنا خه‌لكى ژ ئالیێ به‌غداڤه‌ سه‌رگرتبا، به‌لێ سه‌رنه‌گرت، وه‌لاتیان باجا وێ دا، به‌لێ ئه‌و باجدانه‌ بۆ پاراستنا ده‌ستكه‌فت و كیانێ هه‌رێمێ بوویه‌ و نوكه‌ هێدى هێدى هه‌رێم ژ ئالیێ ئابوورى ڤه‌، یێ دكه‌ڤیته‌ سه‌ر پێن خوه‌ و ب چاكسازیێن د پلێن خانه‌نشینیێ و پلێن بلند ڤه‌، دێ ره‌وشا ئابووریا هه‌رێمێ گه‌له‌ك باشتر لێ هێت و پتر دادپه‌روه‌یا جڤاكى په‌یدا بیت و هه‌ر ب هه‌ول و بزاڤێن جێگرێ سه‌رۆكێ پارتى بوویه‌ كو به‌غدا جاره‌كا دى ده‌ست ب هاریكارییا دارایى یا هه‌رێما كوردستانێ بكه‌ت، د ده‌مه‌كێ دا، نه‌یارێن كیانێ كوردى خوه‌ دگه‌هاندنه‌ عه‌بادى كو بودجێ هه‌رێمێ نه‌هنێریت.
هه‌روه‌سا پارتى شیا سه‌ركردایه‌تیا شه‌رێ پاراستنا كوردستانێ بكه‌ت و ب تنێ باژێره‌كێ وه‌كو زاخۆ، 1011 پێشمه‌رگه‌ شه‌هید بووینه‌، ل شه‌رێ دژى تیرورستێن داعش، و پارێزگه‌ها دهۆكێ دبیته‌ مه‌زنترین باژێرێ هه‌رێما كوردستانێ كو زورترین شه‌هید لێ داین، ئانكو ئه‌فسانا داعش تێكشكاند كو مه‌زنترین رێكخراوا تیرورستیه‌ ل جیهانێ، ئه‌ڤ دو نموونێن مه‌ ئیناى، سه‌ركه‌فتنا پارتى ل شه‌رێ دژى داعش و شه‌رێ راگرتنا ئابوورا كوردستانێ و راده‌ست نه‌بوون ب به‌غدا، گرۆڤه‌نه‌ كو پارتى شه‌رێ پاراستنا ده‌ستكه‌فت و مافێن گه‌لێ كورد دكه‌ت، ب ده‌هان نموونێن دى ژى یێن هه‌ین كو پارتى د به‌رخودانێ دا ل پێش بوویه‌، له‌وما ڤێ جارێ ژى پارتى ل به‌غدا دێ هه‌ر شه‌رێ مافێن نه‌ته‌وه‌یێن كوردان كه‌ت، لیستا پارتى ب باشترین شێوه‌ دێ شێت نوونه‌راتیا هه‌موو پێكهاتان كه‌ت و ئه‌ڤ یه‌كه‌ ب كریار یا سه‌لماندى، نه‌وه‌كو ب تنێ ئاخافتن و دروشم و بانگه‌شێن ده‌مكى یێن سیاسى نه‌ بۆ هه‌لبژارتنان.

69

ره‌وان نهێلى
خه‌لكێ كوردستانێ ژ هێژاى هندێ یه‌ هه‌موو خزمه‌تگوزاریه‌ك بۆ بهێته‌ پێشكێش كرن، ژبه‌ركو گه‌له‌كێ سته‌م لێ كری یه‌، ئه‌نفال، قركرن، كوچا ملیونى و ب ده‌هان ده‌رده‌سه‌رى و نه‌خوشى دیتى نه‌، پشتى شه‌رێ داعش و په‌یدابوونا قه‌یرانا دارایى و هاتنا هزاره‌ها ئاواران، جڤاكێ كوردى زێده‌ ماندى و بێ تاقه‌تى دیت، ژبه‌ر كو فشار ل سه‌ر فشاران ل سه‌ر زێده‌ بوون ب تایبه‌ت قه‌یرانا دارایى.
زێده‌بوونا فشاران ل سه‌ر فه‌رمانبه‌ران و په‌نابرنا به‌ر خونیشادانان ل ڤێ دوماهیێ ب تایبه‌ت ماموستایێن هێژا مافه‌كێ گه‌له‌كێ ره‌وا بوو، كو داخوازا وان ئه‌و بوو پاشكه‌فتێ مووچه‌ى نه‌مینیت، به‌لێ پشتى كو چه‌ند پارتێن كوردى خوه‌ ئێخستینه‌ ناڤ خونیشادانان، داخوازیێن پارتان هاتنه‌ پێش، ل سلێمانیێ دگوتن، مه‌ دڤێت حوكمه‌ت ب هه‌لوه‌شیت، نه‌ دگوتن مه‌ دڤێت پاشكه‌فت چاره‌سه‌ر ببیت، له‌وما ئاسته‌نگى بۆ داخوازیێن ماموستایان ژى دروست بوون، ژبه‌ر كو لایه‌نگرێن چه‌ند پارتێن سیاسى كارێن تێكده‌رانه‌ د خونیشاندانان دا دكرن و ئه‌ڤه‌ دده‌مه‌كێ دایه‌ كو ڤان پارتان د بنه‌ره‌ت دا خه‌ما وه‌لاتیان هه‌لنه‌گرتیه‌، ژبه‌ر كو هه‌روه‌كى لسه‌ر زارێ چه‌ند په‌رله‌مانتارێن عیراقێ ئاشكرابووى كو هنده‌ك پارتێن چووینه‌ ناڤ خونیشادانان، ل به‌غدا ژى داخواز ژ حه‌یده‌ر عه‌بادى سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ كرینه‌، كو مووچێ فه‌رمانبه‌رێن هه‌رێما كوردستانێ نه‌هێته‌ هنارتن داكو پتر خه‌لك ده‌رده‌سه‌ریان ببینیت و داكو ئه‌و كار ل سه‌ر هنده‌ك مه‌رامێن خوه‌ یێن چه‌په‌ل بكه‌ن، له‌وما دڤێت خه‌لك راستیا ڤان پارتان بزانیت، كو دده‌مه‌كێ دا ب تایبه‌ت پشتى روودانێن 16 ئوكتوبه‌رێ هه‌مى بزاڤێن حوكمه‌تا هه‌رێمێ ئه‌و بوون كو هه‌رێم لاواز نه‌بیت و جاره‌كادى بكه‌ڤیته‌ سه‌ر پێن خوه‌، به‌لێ هنده‌ك پارتێن كوردى ل شوونا پشته‌ڤانیكرنا هه‌رێمێ، دژایه‌تیا ڤێ حوكمه‌تێ دكرن و دخواست پتر هه‌رێم لاواز ببیت و ژ گرتنا ده‌ریێن سنورى و ڤه‌نه‌كرنا فرۆكخانان و ژ هه‌موو وان سزایێن دى یێن سه‌ر هه‌رێمێ د رازى بوون و مه‌ چ فشاره‌ك ژ وان نه‌دیت، ئه‌ڤ چه‌ندا مه‌ گوتى ل دۆر دژایه‌تیكرنا داخوازیێن ره‌او یێن خه‌لكێ كوردستانێ، نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێما كوردستانێ ژى د كۆنگرێ ده‌ستكاریكرنا پاشكه‌فتا مووچێ فه‌رمانبه‌ران دا به‌رى چه‌ند رۆژان دووپاتى لێ كر، له‌وما پێدڤیه‌ خه‌لك تێ بگه‌هیت و بزانیت ئه‌ڤ لایه‌نه‌ كار ل سه‌ر چ دكه‌ن.
پێنگاڤا ئێكێ یا ده‌ستكاریكرنا مووچه‌ى و سه‌ركه‌فتنا بزاڤێن حوكمه‌تا هه‌رێمێ بۆ نێزیكبوونا ده‌ربازكرنا ڤێ قوناغێ، باوه‌ریه‌ك بۆ خه‌لكى چێكر كو پێنگاڤێن مه‌زن تر دێ ل پاش هێن، لێ بۆ پتر ڤه‌گه‌راندنا باوه‌ریا خه‌لكى ب تمامى، پێدڤیه‌ حوكمه‌تا هه‌رێمێ ل سه‌ر چاكسازیێن خوه‌ ژى به‌رده‌وام بیت، ب تایبه‌تى له‌زكرن د پرۆژێ چاكسازیا پلێن تایبه‌ت و خانه‌نشینیێ كو بۆ په‌رله‌مانى هنارتیه‌، داكو ب زووترین ده‌م پرۆژه‌ ده‌رباز ببیت و پاشكه‌فتێ مووچان نه‌مینیت و جاره‌كادى سالانه‌ بودجه‌ بچیته‌ په‌رله‌مانى و ده‌ست ب سه‌دان پرۆژان ل هه‌رێمێ بهێته‌ كرن و ئاڤه‌دانى و كار په‌یدا ببیته‌ڤه‌، ل ڤى ده‌مى دێ باش و باش ئاشكرا بیت كانێ چ پارته‌كه‌ خه‌ما خه‌لكى دخووت و چ پارته‌ك، ب تنێ بۆ مه‌رامێن خوه‌ یێن تایبه‌ت بزاڤا تێكدانا ره‌وشا سیاسى و ئێمناهى یا كوردستانێ دده‌ت.

93

ره‌وان نهێلى
خونیشادانێن ڤێ دووماهیێ یێن ماموستایان، داخوازى و كاره‌كێ گه‌له‌ك ره‌وایه‌ كو په‌یامه‌كێ بگه‌هیننه‌ حوكمه‌تێ كو ده‌م یێ هاتى، پشتى نه‌مانا شه‌رێ داعش و ڤه‌گه‌ریانا پتریا ئاواران و بلندبوونا بهایێ په‌ترۆلێ و نه‌مانا ئابلوقا ده‌ریێن سنورى و فرۆكخانان، ده‌ستكارى د مووچه‌ى دا بهێته‌ كرن، به‌لێ دڤێت ژبیر نه‌كه‌ین، پشتى روودانێن 16 ئوكتوبه‌رێ و هه‌تا نوكه‌ ژى، هێش فشارێن به‌غدا ل سه‌ر هه‌رێمێ د به‌رده‌وامن و هێش به‌غدا ژى چو تشته‌كێ فه‌رمى نه‌دایه‌ ده‌ست حوكمه‌تا هه‌رێمێ و دخوازیت هه‌رێم ب لاوزان بمینیت، بۆ نموونه‌ به‌غدا به‌هرا هه‌رێمێ ژ بودجێ عیراقێ ژ 17 كره‌ 12% و دیار نینه‌ كانێ هه‌یڤانه‌ به‌غدا دێ چ پاره‌كێ بۆ هه‌رێمێ هنێریت، ئه‌و 317 ملیارێن فرێكرى سولفه‌ بوو یان به‌هرا هه‌رێمێ بوو ژ بودجه‌ى ، بزاڤێن حوكمه‌تا هه‌رێمێ بۆ سڤككرنا بارێ دژوارێ وه‌لاتیان د به‌رده‌وامن و باشترین گرۆڤه‌ ژى راكرنا ئابلوقا سه‌ر فرۆكخانان و هنارتنا پارێ ڤێ دووماهیێ ژ ئالیێ به‌غدا ڤه‌، ژ ئه‌نجامێ وێ دبلوماسیه‌تا سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ بوو كو چه‌ندین دیدارێن گرنگ ل گه‌ل سه‌ركردێن جیهانى ئه‌نجام داى، هه‌تا كو پیچه‌ك فشارێ ل عه‌بادى بكه‌ن كو ئاوره‌كێ ل خه‌لكێ كوردستانێ بده‌ت و ل دووڤ ده‌ستورى ره‌فتارێ بكه‌ت، ب تایبه‌ت ژ ئالیێ راكرنا سزایان و هنارتنا بودجه‌ى ڤه‌ داكو بكارن ده‌ستكاریا مووچه‌ى بهێته‌ كرن، هه‌روه‌سا پرۆژێ چاكسازیێ یێ پلێن بلند و خانه‌نشینان كو هاتیه‌ هنارتن ژ ئالیێ حوكمه‌تێ ڤه‌ بۆ په‌رله‌مانى دیسا گرۆڤه‌كێ دى یێ بهێزه‌ كو حوكمه‌تێ هه‌مى شیانێن خوه‌ یێ دمه‌زێخیت بۆ باشتركرنا ره‌وشا ژیارا وه‌لاتیان.
ئه‌گه‌ر ڤه‌گه‌رین بۆ پرسا خونیشادانێن ماموستایان، ماموستاى هه‌یبه‌تا خوه‌ یا هه‌ى و گه‌له‌ك تشته‌كێ سروشتى یه‌، خونیشادان و داخوازیێن وان ب هه‌یڤان ڤه‌كێشن، به‌لێ پێدڤیه‌ ب هه‌مى ره‌نگه‌كێ رێ ب هنده‌ك لایه‌نان نه‌هێته‌ دان كو ته‌ڤلى خونیشادانێن ماموستایان ببن و هه‌یبه‌تا ماموستاى بشكێنن، بۆ نموونه‌ هێرش كرن ل سه‌ر ماموستاى و لێدان و قوتانا ماموستاى هێلا سوره‌، ب ده‌هان كه‌س یێن هاتینه‌ گرتن ل ناڤ خونیشادانێن ماموستایان كو ڤیاینه‌ كارێن تێكده‌ر بكه‌ن و د بنه‌ما دا ماموستا نه‌بووینه‌، ب ده‌هان كه‌س چوونه‌ ناڤ خونیشادانێن ماموستایان كو به‌ربژێرێن په‌رله‌مانى نه‌ و دخوازن ب ڤێ رێیى خوه‌ بكه‌نه‌ پارێزه‌رێن ماموستایان، دڤێت ماموستا رێیێ ل ڤێ یه‌كێ بگرن و نه‌هێلن چ لایه‌نه‌ك پێش وان ڤه‌ باخڤیت، چونكه‌ داخوازیێن وان یێن ره‌وانه‌، جیله‌ك ل سه‌ر ده‌ستێ وان یێ دهێته‌ په‌روه‌رده‌كرن، چ بۆ بهێته‌ كرن هه‌ر كێمه‌، هه‌روه‌سا دڤێت ماموستا وێ یه‌كێ ل به‌رچاڤ وه‌رگرن كو هه‌مى ئاماژه‌ به‌ره‌ڤ باشتربوونێ ڤه‌ دچن، هه‌روه‌كى سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ د په‌یڤا خوه‌یا نه‌وروزێ دا گوتى كو هه‌رێم ل سه‌ر كنارێ ژ ناڤچوونێ نینه‌، به‌لكو ل سه‌ر كنارێ سه‌ركه‌فتن و به‌ره‌ڤ پێشچوونێ یه‌، هه‌روه‌سا به‌رى نه‌ورزێ ژى په‌یڤدارێ حوكمه‌تێ دیاركر كو پشتى نه‌ورزێ جڤاتا وه‌زیران ل به‌ره‌ ده‌ستكاریا پاشكه‌فتێ مووچان بكه‌ت، ل دوماهیێ دێ بێژین ده‌ستكاریكرنا مووچه‌ى ژى نه‌ چاره‌سه‌ریه‌ دڤێت ب ئێكجارى پاشكه‌فت نه‌مینیت، ئێدى مافێ هه‌ر فه‌رمانبه‌ره‌كى و تاكه‌كێ ڤى وه‌لاتى یه‌ كو ب سه‌ربه‌ستى و ب ژیانه‌كا پرى ئاسوده‌ بژیت، دڤێت حوكمه‌تێ ئێدى پلانێن دوم درێژ هه‌بیت و چاكسازیێن ریشه‌یى د هه‌مى بواران دا بكه‌ت و ئێدى سیاسه‌تا دامه‌زراندنێ كێم بكه‌ن و به‌رێ وه‌لاتیان بده‌ته‌ كه‌رتێ تایبه‌ت و پشته‌ڤانیێ ل كه‌رتێن پیشه‌سازى و چاندنێ بكه‌ت، داكو ئه‌و ئارامیا ل هه‌رێمێ هه‌ى بهێته‌ پاراستن و چ ده‌ستێن ده‌ره‌كى نه‌هێته‌ د ناڤدا و ره‌وشا ته‌نایا كوردستانێ ل مه‌ تێك بده‌ن.

443

ره‌وان نهێلى
ره‌نگه‌ گه‌له‌ك وه‌سا هزر بكه‌ن كو رازیبوونا حوكمه‌تا هه‌رێمێ ب مه‌رجێن به‌غدا بۆ ڤه‌كرنا فرۆكخانێن هه‌ولێر و سلێمانیێ، ته‌نازول كرنه‌ بۆ به‌غدا و هێدى هێدى هه‌رێم یا خوه‌ راده‌ستى به‌غدا دكه‌ت، به‌لێ د راستى دا وه‌سا نینه‌، ژبه‌ر كو ل ده‌رڤه‌ى ده‌ستوورى، نێچیرڤان بارزانى چو تشته‌ك راده‌ستى به‌غدا نه‌كریه‌، ڤه‌كرنا فرۆكخانێن هه‌رێمێ خاله‌كا گه‌له‌ك گرنگ بوو بۆ راكرنا وێ دوورپێچا ل سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ كو ژ ئه‌نجامێ ریفراندوما كوردستانێ، به‌غدا ل سه‌ر گه‌لێ كورد داناى، قوناغه‌ك ژ ئه‌نجامێ خیانه‌تا 16 ئوكتوبه‌رێ یێ هاتیه‌ پێش، پێدڤیه‌ ل گه‌ل به‌غدا رێك بكه‌ڤین، ژبه‌ر كو كه‌ركووك ژ ده‌ست حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ده‌ركه‌ڤت كو نه‌فتا وێ ببوو پشته‌ڤانیه‌ك مه‌زن كو هه‌رێم بشێت مووچێ فه‌رمانبه‌رێن هه‌رێمێ پێ دابین بكه‌ت، سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ ب بزاڤێن خوه‌ یێن دبلوماسى، حوكمه‌تا عیراقێ نه‌چار كر كو ده‌ست ب دانوستاندنان بكه‌ت، باكوور جاره‌كا دى كره‌ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ فرۆكخانه‌ ڤه‌كرن، پشكه‌ك ژ مووچێ فه‌رمانبه‌ران دابین كر و هێشتا ده‌ریێن سنورى و نه‌فتا هه‌رێمێ نه‌هاتینه‌ راده‌ستكرن كو هنده‌ك بانگه‌شا وێ یه‌كێ دكه‌ن كو هه‌رێم ب ئێكجارى یا راده‌ستى به‌غدا بووى و دێ ژ ناڤ چیت.
خیانه‌تا 16 ئوكتوبه‌رێ%D

179

ره‌وان نهێلى
دیرۆكا گه‌لێ كوردستانێ پشتى پرۆسا ئازادیا عیراقێ وێ ئێكێ نیشا دده‌ت كو عیراق بۆ خوه‌ ب خوه‌ ژى نابیته‌ په‌ناگه‌هه‌ك و نیشتیمانه‌ك كو هه‌می وه‌لاتیێن وێ ب سه‌رفه‌رازى تێدا بژین و وێ رێیێ ژى ناده‌ت پشكه‌كا وێ یا ئاڤه‌دان و ئازاد بیت، وێرانكرنا ده‌ڤه‌رێن سونى ژ ئالیێ حه‌شد شه‌عبى ڤه‌ و سزادانا خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانێ ژبه‌ر ریفراندۆمێ باشترین گرۆڤێن ئاخفتنا مه‌نه‌، ل 2003 وێڤه‌ پشكداریا كوردان د پرۆسا سیاسى یا عیراقێ دا، ئه‌زموونه‌ك بوو كو مه‌ ل گه‌ل عیراقێ تاقیكرى، به‌لێ نزانم كانێ ئه‌و پۆستێن مه‌ ل به‌غدا وه‌رگرتى چ گرنگیه‌كا خوه‌ هه‌بووینه‌ د عیراقه‌كا ئیران برێڤه‌ دبه‌ت، مه‌ پۆستێ سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ هه‌بوو، جێگرێن سه‌رۆك وه‌زیران، وه‌زیرێ دارایى، جێگرێ سه‌رۆك په‌رله‌مان، وه‌زیرێ ده‌رڤه‌ و چه‌ندین پۆستێن دى، پتر ژ چار سالانه‌، مالكى و عه‌بادى یێ یاریان ب قووت و ژیانا خه‌لكێ كوردستانێ دكه‌ن، بۆدجه‌ و مووچێ خه‌لكێ كوردستانێ برى، سه‌ره‌راى وێ زمانێ نه‌رم یێ سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ ب تایبه‌ت پشتى ریفراندومێ ل گه‌ل ده‌ستهه‌لاتدارێن به‌غدا دئاخڤیت و هه‌موو رێیان دگریته‌ به‌ر بۆ ئاشتبوونا هه‌رێم و به‌غدا، به‌لێ ئه‌رێ به‌غدا چه‌ند هاتیه‌ ل بن بارێ داخوازیێن كوردان، كى یه‌ ده‌ستوورى پێشێل دكه‌ت، كى یه‌ پرۆسا ئاشتیێ ل وه‌لاتى ژ ناڤ دبه‌ت، داگیركرنا كه‌ركووك و ئه‌نفالا ل خورماتوو كرى، چ رامانه‌ك بۆ هه‌لبژارتنێن عیراقێ هێلاینه‌، عیراق یا وه‌لاتیێن كورد دگه‌هینته‌ وێ باوه‌ریێ هه‌روه‌كو پروفیسور د.به‌درخان سندى ئاماژه‌ پێ داى كو پشكداریكرن د هه‌لبژارتنێن عیراقێ دا، خیانه‌ته‌ ژبه‌ر كو مه‌ ده‌نگێ خوه‌ بۆ ده‌وله‌تێ دایه‌، مه‌ له‌وما ریفراندۆم كر ژبه‌ر كو ئه‌م یێ عیراقێ دبینین و ئه‌م دزانین عیراق چیه‌ و نیازێن وێ چ نه‌، گرتنا ده‌ریێن سنۆرى، گرتنا فرۆكخانان ژ ئالیێ حوكمه‌تا فاشل یا به‌غدا ڤه‌، ئه‌رێ چ ئینتیمائه‌ك بۆ وه‌لاتیێ كورد په‌یدا ببیت ده‌نگى بۆ ئێك پارچه‌یا عیراقێ بده‌ت، ئه‌رێ مانه‌ ئه‌ڤه‌ ئه‌نفاله‌كا دى یه‌ ب سه‌ر خه‌لكێ كوردستانێ دا دئینن، له‌وما ب هزرا من ژبه‌ر كو فشارێن نێڤده‌وله‌تى ژى ل گه‌ل عیراقا ژبه‌ر ئێكچوویى ب دروستى سه‌رنه‌گرتن، باشترین چاره‌سه‌رى ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر عیراق هه‌ر نه‌هاته‌ پێش و بودجێ 2018 بێى بنه‌جهكرنا مافێن كوردان ده‌باز كر و فرۆكخانه‌ ڤه‌نه‌كرن، باشترین رێ ئه‌وه‌ كورد ڤێ جارێ ب ئێكجارێ خوه‌ ژ پرۆسا سیاسى یا عیراقێ ڤه‌كێشیت، نه‌ پشكداریكرنا ب روومه‌ت گه‌له‌ك باشتره‌ ژ پشكداریه‌كا لاواز كو پێگه‌هێ مه‌ یێ لاواز بیت، به‌لێ ل ڤێره‌ خاله‌ك یا گرنگه‌ ئه‌و ژى، كانێ چاوا نوكه‌ نوونه‌رێن كورد ل په‌رله‌مانێ عیراقێ ل سه‌ر داخوازیێن كوردان و زێده‌كرنا رێژا به‌هرا هه‌رێمێ د بۆدجه‌ى دا بووینه‌ ئێك كو دڤێت 17% كێمتر نه‌بیت، وه‌سا ژى د ئێك ده‌نگ بن د پرسا خوه‌ڤه‌كێشانێ دا، ژبه‌ر كو ئه‌گه‌ر مه‌ پشكدارى د هه‌لبژارتنێن عیراقێ دا كر و وه‌كو هه‌ردو خۆلێن به‌رێ یێن پێكئینانا حوكمه‌تا مالكى و عه‌بادى مه‌ كارئاسانكارى كرین بۆ ئاڤابوونا عیراقه‌كا ژبه‌رێك چوویى، وى ده‌مى ئه‌م چو بده‌ستڤه‌ نائینن، ئانكو (ئه‌و تشێ به‌رى بووكێ نه‌هێت، پشتى بووكێ ناهێت) ل وى ده‌مى دێ بۆ هه‌موو جیهانێ دیار بیت كو ئه‌م ل سه‌ر حه‌قین و چ داگیرانه‌ك نه‌ما كو حوكمه‌تا هه‌رێمێ بۆ به‌غدا نه‌كرى، به‌لێ به‌غدا هه‌ر ل سه‌ر ماف و داخوازیێن گه‌لێ كورد نه‌هاته‌ سه‌رخه‌ت.

34

ره‌وان نهێلى

پشتى روودانێن 16 ئوكتوبه‌رێ، به‌غدا یا هه‌موو بزاڤان دكه‌ت كوردان بچووك بكه‌ت و یاریا ب هه‌ست و سوزێن خه‌لكێ كوردستانێ بكه‌ت، تا نوكه‌ پرسا به‌هرا هه‌رێمێ ژ بودجێ عیراقێ چاره‌سه‌ر نه‌كریه‌، پرسا فرۆكخانێن هه‌رێمێ چاره‌سه‌رنه‌كریه‌ و گه‌له‌ك خوه‌ ژ رۆلێ كوردان د عیراقێ دا بێ منه‌ت دكه‌ت، د ره‌وشه‌كا وه‌ها دا، خه‌لكێ كوردستانێ چاڤه‌رێیا هندێ ژ پارتێن سیاسى دكر كو ژ پێخه‌مه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیا گشتى یا خه‌لكێ كوردستانێ، د ئێك ده‌نگ بن داكو ئه‌ڤ قووناغه‌ ده‌رباز ببیت، به‌لێ جهێ داخێ یه‌، هنده‌ك لایه‌نان تا نوكه‌ ژى بێ ده‌نگى هه‌لبژارتیه‌ و خوه‌ ژ حوكمه‌تێ ڤه‌كێشان و چو بزاڤه‌كا ناڤخویى بۆ ئێك ده‌نگیێ و ل سه‌ر ئاستێ نێڤده‌وله‌تى بۆ شكاندنا ئابلووقێن سه‌ر هه‌رێمێ نه‌هاڤێتینه‌، ب تنێ نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ ئێك ژ وان كه‌سایه‌تیانه‌ كو هه‌موو بزاڤێن خوه‌ دمه‌زێخیت بۆ وێ یه‌كێ هه‌رێم نه‌هێته‌ بچووكرن، دیدارێن وى یێن به‌رده‌وام ل گه‌ل سه‌رۆكێن جیهانى ب تایبه‌ت سه‌رۆكێ فره‌نسا و پاپایێ فاتیكانێ، ئه‌ڤرۆ ئه‌م دبینین، ره‌نگه‌ په‌یامه‌ك و پشته‌ڤانیه‌كا نێڤده‌وله‌تى بۆ هه‌رێمێ یێ دروست دبیت و ژ ئه‌نجامێ وێ سیاسه‌تا سه‌رۆك وه‌زیران، چه‌ندین سه‌ركردێن جیهانى ئه‌و په‌یام گه‌هاندنه‌ عه‌بادى كو وان نه‌ڤێت هه‌رێم بكه‌ڤیت و لاواز ببیت و دووماهى فشارا ل سه‌ر عه‌بادى ژى ئه‌و بوویه‌ كو بوریس جونسن وه‌زیرێ ده‌رڤه‌یێ بریتانیا د په‌یوه‌ندیه‌كا تله‌فۆنى دا، داخواز ژ حه‌یده‌ر عه‌بادى كرى كو ب زووترین ده‌م گه‌مارویا سه‌ر فرۆكخانێن هه‌رێمێ راكه‌ت و ده‌ست ب گه‌شتێن نێڤده‌وله‌تى بهێته‌ كرن، هه‌روه‌سا وه‌زیرێ ده‌رڤه‌یێ فره‌نسا كو دلێ ئوروپا یه‌، پشتى سه‌ره‌دانا به‌غدا كرى، هاته‌ هه‌رێمێ و ل گه‌ل سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ كۆم بوو، ئانكو نێچیرڤان بارزانى د دیدارێن خوه‌دا ل گه‌ل چه‌ند سه‌ركردێن جیهانى، ئه‌و باوه‌رى بۆ دروست كریه‌ كو ژ ئه‌نجامێ پێشێلكاریێن به‌غدا به‌رامبه‌ر دستوور و مافێن خه‌لكێ كوردستانێ دكه‌ت، ببوو ئه‌گه‌ر كو هه‌رێم په‌نایێ بۆ ریفراندومێ ببه‌ت و ژێده‌رێ سه‌ره‌كى یێ كێشێن عیراقێ، به‌غدایه‌ نه‌وه‌كو هه‌رێم، ژبه‌ر كو عیراق دستوورى بجه نائینیت، وه‌ختێ شوباتا 2014 نورى مالكى سه‌رۆك وه‌زیرێ وى ده‌مى یێ عیراقێ بریار دا پشكا هه‌رێمێ ببریت، گه‌له‌كان وه‌سا هزر دكر كو كێشه‌كا كه‌سایه‌تى ل گه‌ل سه‌رۆك بارزانى هه‌یه‌، به‌لێ عه‌بادى هات و چار سالێن خوه‌ تمامكرن، نه‌ ب تنێ بودجه‌ نه‌هنارت و خرابتر ژى ره‌فتار ل گه‌ل هه‌رێما كوردستانێ كر، كه‌واته‌ عیراقه‌ خوه‌ ژ بجهئینانا ده‌ستوورى ڤه‌ددزیت نه‌وه‌كو هه‌رێم، له‌وما د ناڤبه‌را 16 ئوكتوبه‌رێ و نوكه‌، هه‌رێم یا دكه‌ڤیته‌ سه‌ر پێن خوه‌، باشتره‌ زوو ب زوو راده‌ستى به‌غدا نه‌بین، بێى بده‌ستڤه‌ئینانا مافێن خوه‌، بۆ ده‌ربازكرنا ڤێ قوناغێ ژى، ب باوه‌رم حوكمه‌تا هه‌رێمێ پێدڤیه‌ پێنگاڤێن بله‌زتر بۆ خوه‌شترنا ره‌وشا دارایى یا وه‌لاتیان بهاڤێژیت، چونكو كێشا هه‌ره‌ سه‌ره‌كى لاوازبوونا شیانێن هه‌رێمێ یه‌ ژ ئالیێ دابینكرنا مووچان ڤه‌، له‌ومان ژى پرۆژێ چاكسازیێ د خانه‌نشینیێ و ده‌رمالان دا، كو حوكمه‌تێ بۆ په‌رله‌مانى هنارتیه‌ زیده‌ گیرۆبوو، پێدڤیه‌ له‌ز د بجهئینانا وێ دا بهێته‌ كرن، ژبه‌ر كو ل دووڤ گۆتنا بسپۆران پتر ژ 100 ملیار دینار دێ بۆ حوكمه‌تێ زڤرن، وى ده‌مى دێ بارێ حوكمه‌تێ سڤكتر لێ هێت و فه‌رمانبه‌رێن راسته‌قینه‌ ژى گه‌هنه‌ مافێن خوه‌، هه‌روه‌سا پێدڤیه‌ هه‌رێم پتر رێخستنێ بێخته‌ د داهاتێن خوه‌دا، داكو پتر خوه‌ ل سه‌ر پێن خوه‌ بگریت و ب ساناهى راده‌ستى سیاسه‌تا نه‌رما به‌غدا نه‌بین و خالا باش ژى بۆ هه‌موو جیهانێ ژى دیار بوو كو كوردان چه‌ند داگیران كرن داكو كێشێن وان ل گه‌ل به‌غدا چاره‌ ببن، به‌لێ به‌غدا عینادى و غرورێ گرتیه‌ و یا به‌رهه‌ڤ نینه‌ مافێن كوردان بده‌تێ.

50

ره‌وان نهێلى
دیدارا ڤێ دوماهیێ یا سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ و سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ ئه‌و په‌یامه‌ گه‌هاند كو كورد بێ پشته‌ڤان نینن و كورد جاره‌كا دى دێ بهێز بن ڤه‌، پشتى روودانێن 16 ئوكتوبه‌رێ، هه‌می لایه‌نان ئه‌و هزر دكر كو كیانێ كوردى دێ ژ ناڤ چیت، لێ سه‌ره‌راى خوه‌ڤه‌كێشانا گۆران، كومه‌ل و یه‌كگرتوو و فشارێن به‌غدا بۆ نه‌هێلانا ڤى كیانێ، پێنگاڤێن سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ بۆ پاراستن و مانا ڤى كیان و ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ د به‌رده‌وام بوون و ژ سه‌ره‌دانا فره‌نسا ده‌ستپێكر كو فره‌نسا د مێژوویێ دا هه‌رده‌م پشتا كوردان به‌رنه‌دایه‌، ئانكو دیدارا فره‌نسا پێنگاڤه‌كا باشا نێڤده‌وله‌تى بوو كو پشته‌ڤانیه‌كا نێڤده‌وله‌تى بۆ هه‌رێما كوردستانێ په‌یدا ببیت كو هه‌رێم نه‌كه‌ڤیت و ئه‌زموونا وێ سه‌ربگریت، پاشان سه‌ره‌دانێن سه‌رۆك وه‌زیران بۆ هه‌ر ئێك ژ ئه‌لمانیا و ڤاتیكان بوونه‌ ئه‌گه‌ر پتر پشته‌ڤانى بۆ كوردان دروست ببیت و پرانیا وه‌لاتێن ئوروپى و ئه‌مریكا ژى رژدى ل وێ یه‌كێ كرن كو پێدڤیه‌ هه‌رێمه‌كا بهێز د چارچووڤێ عیراقه‌كا ئێكگرتى دا بمینیت، نێچیرڤان بارزانى د كۆنگرێ خوه‌ یێ رۆژنامه‌ڤانى یێ دوهى ژى دا پشتى ل ته‌هران ڤه‌گه‌ریاى رژدى ل سه‌ر وێ یه‌كێ كو كو دیدارێن وان ل گه‌ل دوستێن وان ئه‌نجام هه‌بووینه‌ و عه‌بادى ژى ژبه‌ر ئێك ژ وان فشاران به‌رهه‌ڤ بوویه‌ پێشوازیێ ل شاندێ كوردى بكه‌ت، خاله‌كا دى گرنگ بۆ مانا كیانێ كوردى، راگه‌هاندنا ستراتیژیه‌تا ئه‌ڤرۆ یا ئه‌نجوومه‌نێ ئوروپا بوو كو په‌یامه‌كا دى یا دلخوشكه‌ر بوو كو قه‌راوێ هه‌رێما كوردستانێ دێ مینیت و دڤێت بمینیت، ژبه‌ر كو ئێكه‌تیا ئوروپا رژدى ل سه‌ر وێ یه‌كێ كر كو دڤێت دانوستاندنێن حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و حوكمه‌تا عیراقێ د به‌رده‌وام بن و دستوورێ عیراقێ بهێته‌ بجه ئینان و رژدى ل سه‌ر وێ یه‌كێ كر كو دڤێت قه‌وارێ هه‌رێما كوردستانێ بمینیت، ئانكو نوكه‌ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ سه‌ره‌راى وان ئاخافتنێن دهێته‌ گوتن كو شه‌رعیه‌تا خوه‌ یا ژ ده‌ست داى، به‌لێ یێ بوویه‌ ناڤ و نیشانه‌ك كو ده‌وله‌تێن زلهێز پشته‌ڤانیێ لێ دكه‌ن كو كه‌فیته‌ سه‌ر پێن خوه‌ڤه‌، ژبه‌ر كو گه‌له‌ك یا ئاشكرایه‌ كو خوه‌ڤه‌كێشانا گۆران و كۆمه‌ل و یه‌كگرتوو ژ حوكمه‌تێ و نه‌ پشته‌ڤانیكرنا حوكمه‌تێ چ تشته‌كى ناگوهریت، ژبه‌ر كو چار ساله‌ د حكومه‌تێ دا، چه‌ند هه‌یڤ ماینه‌ بۆ هه‌لبژارتنان، ته‌كتیكه‌كا وانه‌ بۆ هه‌لبژارتنان و چو دى نه‌، ئانكو ل چاڤ وان زیانێن كو دهاتنه‌ پێشبینى كرن پشتى ریفراندومێ به‌ر ب كوردستانێ بكه‌ڤن، هێدى هێدى هه‌رێم یێ ب كێمترین زیان ژێ ده‌ردكه‌ڤیت و ڤێ قوناغێ ژى ده‌رباز دكه‌ت، نموونه‌ ژى ڤه‌بوونا ده‌ریێ سنورى یێ حاجى ئومران ل گه‌ل ئیرانێ و ڤه‌كرنا فرۆكخانێن هه‌رێمێ ل ده‌مه‌كێ نێزیك و هنارتنا مووچێ فه‌رمانبه‌رێن هه‌رێمێ ژ ئالیێ به‌غدا ل ده‌مه‌كێ نێزیك، هه‌مى دێ ئه‌و فاكته‌ر بن كو هه‌رێم سه‌قامگیریه‌كا دى بخوه‌ڤه‌ ببینیت و نیازێن دوژمنان یێن وان لایه‌نێن دژى ریفراندومێ و مافێ چاره‌نڤیس و نوكه‌ ژى دژى نه‌مانا كیانێ هه‌رێما كوردستانێ سه‌رناگرن، له‌وا پاراستنا ڤى كیانێ كوردى د كه‌ڤیته‌ سه‌ر ملێ هه‌ر تاكه‌كى و لایه‌نه‌كێ و ئه‌گه‌ر ئه‌م د ناڤ خوه‌ییا خوه‌دا د ئێكگرتى نه‌بین، هه‌رده‌م دێ ئه‌ڤ كیانه‌ كه‌ڤیته‌ دبن مه‌ترسیێ دا، هه‌روه‌كى چاوا ل 16 ئوكتوبه‌رێ كه‌تیه‌ به‌ر مه‌ترسیا ژ ناڤچوونێ.

38

ره‌وان نهێلى

پشتى روودانێن 16 ئوكتوبه‌رێ، حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ب سه‌رۆكاتیا نێچیرڤان بارزانى كه‌ته‌ د قووناغه‌كا دژوار یا دارایى دا، ژبه‌ر كو 300 هزار به‌رمیلێن نه‌فتا كه‌ركووكێ كو رۆژانه‌ دهاتنه‌ هنارتن و بۆ مووچه‌ى دهاتنه‌ مه‌زاختن، كه‌تنه‌ ده‌ستێ حه‌شدا شه‌عبى و ده‌رگه‌هێن سنورى یێن ئیرانێ و فرۆكخانێن هه‌رێمێ هاتنه‌ گرتن، سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ نێچیرڤان بارزانى د ڤێ حه‌فتیێ دا دیاركر كو پارێ فروتنا نه‌فتا هه‌رێمێ تێرا مووچێ هه‌موو فه‌رمانبه‌رێن هه‌رێمێ ناكه‌ت و بۆ دروستكرنا باوه‌ریێ ل ده‌ف خه‌لكى كو هه‌رێم یێ د قه‌یرانێ دا و داهاتێ وێ تێرا وێ ناكه‌ت، حوكمه‌تا هه‌رێمێ پتر ژ ساله‌كێ یه‌ رێككه‌فتنه‌ك ل گه‌ل كۆمپانیا دیلویت یا هویربینیا داهاتێ نه‌فتێ ئیمزاكریه‌ كو ب شه‌فافیانه‌ ئامارێن رێژا فرۆتنا نه‌فتێ و داهاتێ وێ ئاشكرا بكه‌ت، داكو جهێ گومانێ ل ده‌ف خه‌لكى دروست نه‌بیت و مافێ خه‌لكى یه‌ پرسیار بكه‌ت داهاتێ ڤێ نه‌فتێ چ لێ دهێت؟ پێنگاڤه‌كا دره‌نگ بوو، لێ هه‌ر گه‌له‌ك گرنگیا خوه‌ یا هه‌ى ب تایبه‌ت بۆ ڤێ قووناغێ، ژبه‌ر كو حوكمه‌تا هه‌رێمێ دڤێت بۆ رایا گشتى دیار بكه‌ت كانێ داهاتێ نه‌فتێ چه‌نده‌ و ب چ ئاوا دهێته‌ مه‌زاختن، كو بێ گومانه‌ پشتى ڤێ پێنگاڤێ دێ پتر باوه‌رى بۆ ئاكنجیێن هه‌رێمێ دروست بیت كو نیازێن حوكمه‌تێ د راست و دروستن كو ژ لایه‌كێ ده‌ست ب پرۆژه‌كێ كریه‌  كو چاكسازیێ د لیستا مووچه‌ و خانه‌نیشینێ دا بكه‌ت و ژ لایه‌كێ دى، دڤێت رایا گشتى ژى تێبگه‌هینیت كو بارێ حوكمه‌تێ یێ گرانه‌ و ب ئامار و داتا بده‌ته‌ دیاركرن كو شیانێن حوكمه‌تێ بۆ دابینكرنا مووچه‌ى و خزمه‌تگوزاریان د ده‌ستنیاشنكرى و كێمن، ره‌نگه‌ گه‌له‌ك كه‌س ژى باوه‌ریه‌كا تمام ب وێ یه‌كێ هه‌بیت كو پێدڤى ب ئامارێن ڤێ كۆمپانیێ ژى ناكه‌ت ژبه‌ر كو رۆژا ب ملیۆنه‌ها ئاواره‌ ل هه‌رێمێ نه‌یى و  رۆژا بهایێ به‌رمیلا نه‌فتێ 120 دۆلار و ده‌رگه‌هێن سنۆرى و فرۆكخانێن هه‌رێمێ دڤه‌كرى و بودجه‌ دهاته‌ هنارتن ژ لایێ به‌غد، چ كێشه‌یه‌كا دارایى ل كوردستانێ نه‌بوو، ژبه‌ر كو مووچه‌ بێ پاشه‌كه‌وت و د وه‌ختێ خوه‌دا دهات و پرۆژێن حوكمه‌تێ ژى د به‌رده‌وام بوون. هه‌ر چاوابیت و چه‌ند دره‌نگ ژى بیت ئه‌ڤ پێنگاڤێن شه‌فافیه‌ت و هووربینیێ د داهاتێ نه‌فتا هه‌رێمێ دا، پێنگاڤێن باشن، به‌لێ هه‌ر  پێدڤى ب پشته‌ڤانیا لایه‌نێن سیاسى یێن هه‌رێمێ هه‌یه‌ داكو حوكمه‌ت بشێت یا به‌رده‌وام بیت و ده‌ست بۆ هه‌موو كوژیێن تارى ببه‌ت و چاره‌سه‌ریا ڤێ ره‌وشێ بكه‌ت، گه‌له‌ك كه‌س هه‌نه‌ دلێ خوه‌ ب عیراقێ خوه‌ش دكه‌ن كو ئه‌گه‌ر ئه‌م نه‌فت و داهاتێ خوه‌ راده‌ستى عیراقێ بكه‌ین دێ پرۆسه‌ شه‌فافتر بیت، لێ ئه‌و نزانن  مه‌ ئه‌زموونه‌ك ل گه‌ل عیراقێ تاقى كر و هه‌موو نه‌فتا خوه‌ راده‌ستكر، عیراقێ تێرا چارێكا مووچێن فه‌رمانبه‌رێن هه‌رێمێ مووچه‌ نه‌دهنارت، هه‌روه‌سا ئه‌و نوزانن كو كۆمپانیا سۆمۆ یا به‌رپرس ژ هنارتنا نه‌فتا عیراقێ، ل دووڤ راپۆرته‌كا ئاژانسا عه‌ین یا ده‌نگوباسا، ب كوژمێ پتر ژ 10 ملیار دۆلاران گرێبه‌ستێن وه‌همى گرێداینه‌ كو چو بنه‌مایه‌ك بۆ نه‌یى و ل دووڤ ئاژانسا سومه‌ر نیۆز داهاتێ سه‌رۆكێ ڤێ كۆمپانیێ ل ئێك ژ به‌نكێن له‌نده‌ن پتره‌ ژ 900 ملیۆن دۆلاران، ئانكو ئه‌و گه‌نده‌لیا ل ناڤ كۆمپانیێن نه‌فت و غازێ ل عیراقێ هه‌ى، یان بێژین سێكته‌رێ نه‌فتا عیراقێ، ل هه‌رێما كوردستانێ نینه‌، له‌وا زور جوداهى د ناڤبه‌را كه‌رتێ نه‌فت و غازا هه‌رێم و به‌غدا هه‌یه‌، هه‌ر له‌ومان ژى و ژبه‌ر ئه‌گه‌رێن گه‌نده‌لیێ ل سالا 2017ێ، وه‌زاره‌تا نه‌فتا عیراقێ ژ رێكخراوا ده‌ستپێشخه‌ریا شه‌فافیه‌تێ هاته‌ ده‌رێخستن، ئه‌ڤه‌ژى به‌لگه‌یه‌كى ب هێزه‌ بۆ گه‌نده‌لیا كه‌رتێ نه‌فتا عیراقێ، له‌وما ژى راپۆرتا چه‌ند رۆژێن بهێت یا دیلۆیت دێ به‌رسڤا وان هه‌مى ده‌نگان ده‌ت یێن ره‌خنه‌ ئاراسته‌ى كه‌رتێ نه‌فتا هه‌رێمێ دهێته‌ كرن و ب ڤان پێنگاڤێن چاكسازیێ د مووچه‌ى دا و شه‌فافیه‌تا د فرۆتنا نه‌فتێ دا، دێ پتر باوه‌رى بۆ وه‌لاتیێن هه‌رێمێ چێ بیت كانێ راستیا بابه‌تى چیه‌ و بۆچى ئه‌م گه‌هشتینه‌ ڤێ قووناغێ.

171

ره‌وان نهێلى
پشتى 16 ئوكتوبه‌رێ قوناغه‌ك هاته‌ پێش، كو ژ ئالیێ سیاسى و ئابوورى ڤه‌ گوهۆرین ل سه‌ر ره‌وشا هه‌رێما كوردستانێ دا هاتن، كوردان نه‌فتا كه‌ركووكێ ژ ده‌ست دا كو داهاته‌كێ مه‌زن بوو بۆ به‌لاڤكرنا مووچێن فه‌رمانبه‌رێن هه‌رێمێ، هه‌روه‌سا گۆڕان و كۆمه‌لێ خوه‌ ژ حوكمه‌تێ ڤه‌كێشان و ب ڤێ ڤه‌كێشانێ، بارێ حوكمه‌تێ گرانتر لێ هات، ژبه‌ر كو ئه‌گه‌ر حوكمه‌تا هه‌رێمێ چه‌ند پێدڤى ب پشته‌ڤانیا نێڤده‌وله‌تى بیت، ئه‌گه‌ر ژ ئالیێ ناڤخویى ڤه‌ پشته‌ڤانى لێ نه‌هێته‌ كرن و ئه‌م د ئێكگرتى نه‌بین، ره‌نگه‌ هند گرنگیا خوه‌ نه‌بیت.
فشارێن سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ ژ ئالیێ به‌غدا ڤه‌، رۆژ بۆ رۆژێ د زێده‌بوونێ دانه‌، باشترین گروڤه‌ ژى درێژكرنا راگرتنا گه‌شتێن نێڤده‌وله‌تى یێن هه‌ولێر و سلێمانیێ و هه‌روه‌سا درێژبوونا ماوێ ڤه‌نه‌كرنا ده‌رگه‌هێ حاجى ئومه‌ران و ده‌رگه‌هێن دى یێن سنورى ل گه‌ل ئیرانێ كو گه‌له‌ك كارتێكرن ل داهاتێ ناڤخو یێ هه‌رێمێ كریه‌ و گه‌هشته‌ وى ئاستى كو حوكمه‌ت ب نه‌چارى په‌نایێ ببه‌ته‌ به‌ر پاشكه‌وتكرنا مووچێ پله‌دارێن پێشمه‌رگه‌ى و هه‌روه‌سا پاشكه‌وتككرنا مووچێ ده‌زگه‌هێن ئێمناهیێ.
بۆ ده‌ربازكرنا ڤێ قوناغا دارایى یا دژوار، باشترین ده‌لیڤه‌ ئه‌وه‌ كو حوكمه‌ت ده‌ست ب چاكسازیێن جودا جودا بكه‌ت ب تایبه‌ت ژ ئالیێ خانه‌نشینكرن و ده‌رمالان دا و پرۆژێ ڤێ دووماهیێ یێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ په‌سه‌ند كرى و بۆ په‌رله‌مانى هنارتى ئێك ژ پرۆژێن گرنگه‌ كو ئێدى ژ ئه‌ڤرۆ وێڤه‌ ژى هه‌رێم بكه‌ڤیته‌ سه‌ر سیسته‌مه‌كێ دورست یێ دادپه‌روه‌ریا د سیسته‌مێ مووچان دا، سه‌ره‌راى ئه‌و نه‌دادپه‌روه‌یا د ماوێ 26 سالێن بوورى دا دروست بووى.
ئه‌ڤ پرۆژێ چاكسازیێ بكه‌ڤیته‌ د بوارێ بجهئینانێ دا دێ ب سه‌دان ملیار دیناران بۆ حوكمه‌تێ ڤه‌گه‌رنه‌ڤه‌ و بیته‌ ئه‌گه‌ر كو بارێ حوكمه‌تێ سڤك تر لێ بهێت، ژبه‌ر كو هه‌تا ب ده‌هان په‌رله‌مانتارێن خولا نوكه‌ یا په‌رله‌مانى ل دووڤ ڤى پرۆژه‌ى ناهێنه‌ خانه‌نشین كرن كو پێنگاڤه‌كا باشه‌ بۆ دادپه‌روه‌یا جڤاكى.
ل دوماهیێ هیڤیخوازین په‌رله‌مان و حوكمه‌ت هه‌درو پێكڤه‌ هه‌موو بزاڤێن خوه‌ بكه‌نه‌ ئێك بۆ ده‌ربازكرنا هه‌رێما كوردستانێ ژ ڤێ قوناغا دژوار، ژبه‌ر كو ره‌وشا وه‌لاتیان ژ ئالیێ دارایى ڤه‌ گه‌له‌ك لاواز بوویه‌ و پێدڤى ب هندێ یه‌ كو ئه‌ڤ ره‌وشه‌ زێده‌تر ل سه‌ر گران نه‌بیت و هیڤیخوازین هه‌لبژارتنێن ل پێشیا مه‌ ژى ببته‌ ئه‌گه‌ر كو ل هه‌رێمێ ئێكگرتنه‌كا نیشتمانى په‌یدا ببیت و ئه‌ڤ دووراتیا ناڤبه‌را حزبێن كوردستانى نه‌مینیت و هه‌موو لایه‌ن ب مه‌ره‌ما ژناڤبرنا پیلانێن دوژمنان و پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیێن وه‌لاتیان و ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ ئێك بگرن و جاره‌كا دى كوردستانه‌كا بهێز دروست بكه‌ن ب تایبه‌ت ژ ئالیێ هه‌بوونا گوتاره‌كا سیاسى یا ئێكگرتى و دروستكرنا ئابووره‌كێ بهێز بۆ روونشتڤانێن هه‌رێمێ.

website security