NO IORG
Authors Posts by ره‌وان سوبحی‮ ‬نهێلی

ره‌وان سوبحی‮ ‬نهێلی

ره‌وان سوبحی‮ ‬نهێلی
11 POSTS 0 COMMENTS

31

داخوازكرنا فه‌رمى یا نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ بۆ وه‌لاتێ فه‌ره‌نسا بۆ كوچكا ئه‌لێزى، په‌یامه‌كا رۆهن و ئاشكرا بوو ژبۆ حه‌یده‌ر عه‌بادى سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ و هه‌ڤپه‌یمانێن وى، كو جڤاكێ نێڤده‌وله‌تى كوردان ب تنێ بجه ناهێلیت، هه‌روه‌سا نێچیرڤان بارزانى بۆ ئیران و توركیا و سعوودیێ دیاركر كو كورد دشێن وه‌كو ئه‌كته‌ره‌كێ ب هێز ده‌ركه‌ڤن و كارتێكرنێ ل په‌یوه‌ندیێن هێزێ بكه‌ن و ل پال ریاز و ته‌هران و ئه‌نقه‌ره‌ دشێن ئاراسته‌یا وان روودانان بكه‌ن كو ئه‌ڤ ده‌وله‌ته‌ برێڤه‌ دبه‌ن، ئیمانوئێل ماكرۆن سه‌رۆكێ فه‌ره‌نسا بۆ حه‌یده‌ر عه‌بادى دیاركر كو ئه‌و نه‌ سه‌ركه‌فتیێ بوویه‌رێن پشتى ریفراندۆمێ یه‌ و كورد ژى نه‌ شكه‌ستیێن ڤێ روودانێ نه‌، به‌لكو دڤێت به‌غدا مافێن كوردان یێن دستوورى بده‌تێ و هه‌ڤسه‌نگی د دابه‌شكرنا داهاتێ عیراقێ دا هه‌بیت و ل ڤان نێزیكان ده‌ست ب دانوستاندنان بكه‌ت كو ب ڤێ چه‌ندێ ژى دێ دوورپێچا سزایان ل سه‌ر هه‌رێمێ رابیت ژبه‌ر كو ب سه‌ره‌دانا نێچیرڤان بارزانى بۆ فه‌ره‌نسا، دوورپێچیا دبلۆماسى ل سه‌ر هه‌رێمێ هاته‌ شكاندن.
ئه‌ڤ پێنگاڤێن كو جاره‌كادى دى هه‌رێم ب هێز ده‌ركه‌ڤیت بۆ سیاسه‌تا سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ دزڤریت ب تایبه‌ت پشتى روودانێن 16 ئوكتوبه‌رێ، كو ل سه‌ر ئاستێ ناڤخو كار بۆ رێكخستنا ناڤ مالا كوردى بكه‌ت و هه‌ر زوى دووپاتى ل وێ یه‌كێ كرى كو دڤێت ده‌ست ل تومه‌تباركرنا ئێك به‌رده‌ین و ڤیا هه‌ر زوو ل سه‌ر ئاستێ ده‌رڤه‌ ژى په‌یوه‌ندیێن بهێز یێن هه‌رێمێ به‌رده‌وامیێ پێ بده‌ت، د سه‌ره‌دانا نێچیرڤان بارزانى بۆ فه‌ره‌نسا، بۆ جڤاكێ نێڤده‌وله‌تى هێدى هێدى یێ دیار دبیت كو عه‌بادى یێ پێشێلا ده‌ستوورى عیراقێ دكه‌ت، ئه‌و دستوورێ هه‌موو پێكهاتێن عیراقێ ده‌نگ بۆ داین، له‌وما ژى سه‌رۆكێ فه‌ره‌نسا د كۆنگرێ رۆژنامه‌ڤانى دا هه‌ست ب ئازارا كوردان كر و ئاماژه‌ و چار خالێن گرنك به‌رچاڤكرن، ئێك ژ وان بجهئینانا مادێ 140 یێ دستوورى، یا دویێ ده‌ستپێكرنا دانوستاندنێن دناڤبه‌را به‌غدا و هه‌ولێر و دانا مافێن دستوورى یێن هه‌موو پێكهاتێن عیراقێ كو مه‌ره‌م پێ دانا به‌هرا هه‌رێمێ ژ بودجه‌ى، یا چارێ هه‌لوه‌شاندنا حه‌شدى شه‌عبى و هه‌موو میلیشیاتێن عیراقێ كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ژى ره‌نگه‌ پشتى ب دووماهى هاتنا داعش، ئه‌وله‌ویه‌تا دوێ یا دونالد ترامپ سه‌رۆكێ ئه‌مریكا بیت ل عیراقێ كو سه‌قامگیریا عیراقێ ڤه‌گه‌رینیت، نوكه‌ سه‌ر ژ نووى ئه‌مریكا یێ خوه‌ رێك دێخیت و دخوازیت هه‌ژموونا ئیرانێ ل عیراقێ كێم بكه‌ت، ئه‌مریكا دو جۆرێن بزاڤان یێن هه‌ین، یا ئێكێ هه‌ر ده‌مێ كۆمپانیێن خوه‌ یێن زه‌به‌لاح هنارتنه‌ جهه‌كێ، ئه‌و جه دێ بیته‌ ناڤه‌ندێن بازار و ئاڤه‌دانیێ، بزاڤا دوێ هه‌ر ده‌مێ چه‌ك و كه‌ره‌ستێن خوه‌ یێن سه‌ربازى هنارتنه‌ جهه‌كێ، چاڤه‌رێى شه‌ره‌كێ ل وى جهى دهێته‌ كرن، نوكه‌ ئه‌مریكا یێ هێزێن خوه‌ یێن سه‌ربازى دهنێریته‌ كه‌ركووك و جهێن دى یێن كوردى یێن ناكۆكى ل سه‌ر هه‌ى، ئانكو چاڤه‌رێ شه‌ره‌كێ دهێته‌كرن ل ڤان ده‌ڤه‌ران كو پێدڤیه‌ كورد مفاى ژ ڤان هه‌ڤكێشێن دوه‌لى وه‌رگرن، له‌ومان ژى د ڤان كاودانێن دژوار دا، دووپات دكه‌ین كو ئێك رێزیا ناڤ مالا كوردى یا گرنگه‌ ب تایبه‌ت پشتى په‌یدابوونا پشته‌ڤانیا نێڤده‌وله‌تى ل حوكمه‌تا هه‌رێمێ، پشته‌ڤانیا پارتێن كوردى ژى ل ڤێ حوكمه‌تێ گرنگییا خوه‌ یا هه‌ى داكو ب ئێك تیم به‌رسینگیا هه‌موو وان ئالۆزیان بگرین یێن نوكه‌ و ل ئاینده‌ى روى ب روى هه‌رێما كوردستانێ دبن

52

رەوان نھێلی:

پشتی روودانێن 16 ئوکتوبەرێ، گەلەک پێشھاتێن نوو پەیدا بوون، نیڤەکا ئاخا کوردستانێ کەتە بن دەستێ بەغدا، پەترۆلا کەرکووک کو ھەرێمێ بۆ مووچێ فەرمانبەران پشت پێ دبەست، ژ دەست چوو و سەرەرای ڤێ چەکێ بەغدا فرۆکخانێن ھەرێمێ دائێخستن و ئیرانێ دەرگەھێ حاجی ئومەران دائێخست کو داھاتەکێ مەزن بۆ میزانیا حوکمەتێ ب ڤان دو رێیان داھات، ئانکو ب ھەمی رەنگان بەغدا فشارێن خوە بۆ سەر ھەرێمێ زێدە کرن، سەرۆک بارزانی دەستھەلاتێن خوە ل سەر پەرلەمان و حوکمەتێ دابەشکرن، بەرپرسیاریەتا مەزن کەتە سەر ملێن نێچیرڤان بارزانی یێ سەرۆک وەزیر کو ڤێ قوناغا دژوار دەرباز بکەت، ئێک ل سەر ئاستێ ناڤخو کار بۆ  رێکخستن و پەیداکرنا ئێکرێزیا ناڤ مالا کوردی بکەت دا روودانێن وەکو 16 ئوکتوبەرێ دووبارە نەبن، یا دوێ ب زمانەکێ ل گەل بەغدا باخڤیت کو بھێتە بن بارێ دانوستاندنان ژبەر کو پشتی ریفراندوما ھەرێما کوردستانێ و روودانێن 16 ئوکتوبەرێ ب ھەمی رەنگان بەغدا یا بزاڤان دکەت کو ھەرێمێ لاواز بکەت و ب لاوازی ژی بچیتە دانوستاندنان.

ئەڤ ھەمی فشارە و بڕیارێن تاک لایانانە یێن بەغدا دژی ھەرێما کوردستانێ وەکو خواستا وێ کو ل گەل ھەرێما کوردستانێ وەکو پارێزگەە رەفتارێ بکەت و پشکا ھەرێمێ ژ بودجێ گشتی یێ سالا 2018 یێ عیراقێ ژ 17 % بۆ 12% کێم بکەت و موکریا وێ ل سەر سزادانا پەرلەمانتارێن دەنگ ب بەلێ بۆ ریفراندومێ دای، ھەموو دبنە فشار و بارگرانیێن مەزن بۆ سەر حوکمەتا نوکە یا ھەرێمێ ب سەرکردایەتیا نێچیرڤان بارزانی، لێ ئاریشا ھەری مەزن کو نێچیرڤان بارزانی دڤێت چارە بکەت، پشتەڤانیکرنا گۆڕان و کومەل و یەکگرتوو یە ب حوکمەتا ھەرێمێ، دا کو بھێز بکەڤیت و ب ئێک گوتار بچنە بەغدا و دەست ب دانوستاندنان ل گەل بەغدا بکەن و داکوکیێ ل سەر مافێن کوردان بکەن.

ھەروەسا مەترسیا دو ئیدارەیێ نەھێلیت کو ئەڤە ژ خالێن ھەری گرنگە کو نێچیرڤان بارزانی دڤێت خەبانێ بۆ بکەت، ھەیاما پتر ژ دەھـ  رۆژانە، سەرەرای ڤان کاودانێن دروست بووی، بزاڤا گۆڕان و کۆمەل و یەکگرتوو ژی ل ڤێ دوماھیێ چوویە پال ھندێ کو دڤێت حوکمەتەکا ئینتیقالی بھێتە دروستکرن و ئەڤ حوکمەتا نوکە بھێتە ھەلوەشاندن.

نێچیرڤان بارزانی پتر ژ دو جاران ب رێیا دەزگەھێن راگەھاندنێ بەرسڤا ڤان لایەنان دایە کو حوکمەتا ھەرێمێ ب خوە یا بەروەختە ھەتا کو ھەشت ھەیڤێن دی ھەلبژارتن دھێنە کرن، لێ ئەڤ سێ لایەنێن کوردستانێ د موکرن کو حوکمەتەکا ئینتیقالی بھێتە دروستکرن، ب ھزرا من دڤێت بەری دەست ب دانوستاندنان ل گەل بەغدا بکەین، ب ھەر شێوەیەکێ بیت، پرسیا پشتەڤانیکرنێ ل حوکمەتا ھەرێمێ ژ ئالیێ ڤان ھەر سێ ھێزێن کوردی ڤە بھێتە چارەکرن، ژبەر کو راستە فرەنسا و ئەمریکا و نەتەوێن یەکگرتی و گەلەک دەولەتێن دی ب فەرمی پشتەڤانیێ ل حوکمەتا نێچیرڤان بارزانی دکەن بۆ دەربازکرنا ڤێ قوناغێ، بەلێ ئەڤە ناھێتە وێ مانایێ کو ئەگەر گۆران و کومەل و یەکگرتوو پشتەڤانیێ ل حوکمەتا نوکە نەکەن.

ئەڤ پشتەڤانیا نێڤدەولەتی بەس بیت بۆ حوکمەتا نوکە، ژبەر کو دڤێت و ب ھەر باجەکێ بیت و داکو چانسێ سەرکەفتنا مە و دەربازکرنا ڤێ قوناغێ زێدەتر لێ  بھێت دڤێت ئەڤ پەرتەوازیا بڕیارا سیاسی یا ناڤخوەیی بھێتە چارەکرن ژبەر کو عەبادی غرورەکێ یێ گرتی کو ب چو رەنگێ نابیت ئەم جودا جودا دانوستاندنان ل گەل بکەین و ب تنێ ب ئێکرێزی و ئێک گوتاریا کوردی ئەم دێ شێین ئەوا بەغدا ب دربا ھێزێ و لەشکری و خوسەپاندنێ ل ڤێ دوماھیێ ژ مە ستاندی.

ئەم ب خەباتەکا سیاسی و ب فشار و حوکمێ دەستووری ژ بەغدا وەرگرینەڤە، لەوا ئەوا نوکە نێچیرڤان بارزانی دکەت و دەست ب دانوستاندنان ل گەل لایەنێن سیاسی یێن کوردی کریە، خالەکا باشە و ب وێ ھیڤیێ ئەڤ لایەنە نازکیا ڤێ قوناغێ بەرچاڤ وەربگرن چ ب دروستکرنا حوکمەتەکا ئینتیقالی کو د ماوێ کێمتر ژ حەفتیەکێ دا بھێتە پێکئینان کو ھەر نێچیرڤان بارزانی سەرکردایەتیا وێ بکەت کو گۆران گوتیە مە چ کێشە دھندێ دا نینە، یان پشتەڤانیکرن ل حوکمەتا نوکە.

52

دادگه‌ها فیدرالى جارا ئێكێ سه‌باره‌ت ریفراندۆما ل هه‌رێما كوردستانێ هاتیه‌ ئه‌نجامدان، دیاركر ئه‌و نه‌شێن بێژن ریفراندوما هه‌رێمێ نه‌یا دستوورى یه‌، به‌لێ پشتى فشارا حوكمه‌تا عیراقێ و لایه‌نێن شیعى دوباره‌ راگه‌هاند كو ده‌ستوورێ عیراقێ رێكێ ب جوودابوونا چو هه‌رێمه‌كێ ناده‌ت و رژدیێ ل سه‌ر ئێك پارچه‌كا ئاخا عیراقێ دكه‌ت، حوكمه‌تا هه‌رێمێ د به‌رسڤا دادگه‌ها فیدرال دا راگه‌هاند كو ئه‌و رێزێ ل ڤێ بڕیارێ دگرن و هیڤى خواست هه‌موو برگێن ده‌ستوورى بهێنه‌ بجه ئینان، دادگه‌ها فیدرالى وێ چه‌ندێ ل بیرا خوه‌ دبه‌ت كو ژبه‌ر نه‌پێگیریا عیراقێ ب ده‌ستوورى، گه‌لێ كوردستانێ نه‌چار بوو ل سالا 2017 ریفراندومێ ئه‌نجام بده‌ت، حوكمه‌ت و په‌رله‌مانێ و دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى ب مادێ ئێكێ یێ ده‌ستوورێ عیراقێ دخورن كو دبێژیت” كۆمارا عیراقێ، ده‌وله‌ته‌كا ئیتیحادى سه‌ربخوه‌، خودان سه‌روه‌ریا تمامه‌، سیسته‌مێ حوكمى ناڤ وێ ده‌وله‌تێ كۆمارى و په‌رله‌مانى و دیموكراتیه‌ و ئه‌ڤ ده‌ستووره‌ گره‌نتی، ئانكو ئێكه‌تیا عیراقێ ده‌سته‌به‌ر دكه‌ت”
دادگه‌ها بلندا ئیتیحادى وه‌سا ئه‌ڤ به‌نده‌ شروڤه‌كریه‌ كو ماف ب چو پێكهاته‌كێ ناده‌ت بۆ جودابوونێ و نزانم عیراقێ چو سه‌روه‌رى مایه‌ كو پاسدارێن ئیرانێ بۆ شه‌رێ ل دژى داعش دكه‌ن و هێرش كریه‌ سه‌ر كوردستانێ، هه‌روه‌سا هه‌ر ئه‌و دادگه‌هه‌ نه‌هاتیه‌ دیراسه‌كا هویر بۆ په‌یڤێن ناڤ مادێ بكه‌ت و هه‌موو په‌یڤان وه‌كو كوتله‌ك لێكده‌ت و پاشان راڤه‌ بكه‌ت، ژبه‌ر كو ئه‌گه‌ر شرۆڤه‌یا په‌یڤا ئیتیحاد بكه‌ى، رامانا وێ ئێكه‌تیا ئاره‌زوومه‌ندانه‌یه‌ د ناڤبه‌را دو لایه‌نان یان زێده‌تر، له‌ومان ب بوچوونا شاره‌زایێن قانوونى هه‌لوه‌شاندنا ئه‌نجامێن ریفراندۆمێ نه‌ دده‌ستهه‌لاتا حوكمه‌تا هه‌رێمێ و نه‌ دده‌ستهه‌لاتا په‌رله‌مانى ژى دایه‌، ئانكو ل دویڤ بوچوونا شاره‌زایان دڤێت هه‌لوه‌شاندنا ریفراندومێ هه‌ر ب وان رێیێن قانوونى ده‌رباز ببیت كو ریفراندوم پێ هاتیه‌ كرن، ئانكو ب تنێ گه‌لێ كوردستانێ مافێ هه‌لوه‌شاندنا ئه‌نجامێن ریفراندومێ یێ هه‌ی، ئانكو بڕیارا هه‌لوه‌شاندنا ئه‌نجامێن ریفراندومێ ببه‌نه‌ په‌رله‌مانێ كوردستانێ و په‌رله‌مان ژى ئه‌و ده‌ستهه‌لات نینه‌ راسته‌خو ئه‌نجامێن ریفراندومێ هه‌لبوه‌شینیت، به‌لكو دشێت بڕیارا ئه‌نجامدانا ریفراندومه‌كا بكه‌ت كو د وێ ریفراندومێ دا پرسیار ژ خه‌لكى بهێته‌ كرن ئه‌رێ تو یێ رازى ب هه‌لوه‌شاندنا ئه‌نجامێن ریفراندوما 25 ئه‌یلۆنێ یان نه‌؟
حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ب سه‌رۆكاتیا نێچیرڤان بارزانى یێ هه‌موو بزاڤان دكه‌ت ڤێ قوناغێ ده‌رباز بكه‌ت، ئه‌وژى ڤه‌گه‌ریانان بۆ سه‌ر مێزا دانوستاندنێ ل گه‌ل عیراقێ، ئه‌نجامێن ریفراندومێ سركرن، یا به‌رهه‌ڤه‌ نه‌فت و داهاتێن خوه‌ راده‌ستى عیراقێ بكه‌ت، ب تنێ عیراق مافێن مه‌ یێن دستوورى بده‌ت، ب تایبه‌ت بودجه‌ و مووچێ فه‌رمانبه‌ران ب رێژا 17%، ئه‌گه‌ر نه‌، دێ ئاشكرا بیت هه‌ر ل دویڤ مادێ ئێكێ دستوورى، ئه‌گه‌ر ده‌ستوور نه‌هاته‌ بجهئینان ئانكو ئێكه‌تیا عیراقێ نامینیت، به‌یانناما حوكمه‌تا هه‌رێمێ ژى هه‌ر ئه‌وه‌ كو دڤێت هه‌موو مادێن ده‌ستوورى بهێته‌ بجهئینان، له‌ومان ژى هه‌رێم د ڤێ قوناغێ دا دێ سه‌ركه‌ڤیت و دێ پتر پشته‌ڤانیا نێڤده‌وله‌تى بده‌ستڤه‌ ئینیت، ژبه‌ر كو ب زه‌حمه‌ته‌ عیراق بهێته‌ بن بارێ داخوازیێن ده‌ستوورى یێن گه‌لێ كورد، ئانكو هه‌ر عیراقه‌ ده‌ستوورى بن پێ دكه‌ن و پشته‌ڤانیه‌كا باش ژى ل ڤێ دوماهیێ بۆ حوكمه‌تا كوردستانێ و نێچیرڤان بارزانى یێ سه‌رۆك وه‌زیر چێ بوویه‌ ژبه‌ر كو په‌یاما سه‌رۆكێ فره‌نسا و وه‌زیرێ ده‌رڤه‌یێ ئه‌مریكا و هه‌روه‌سا نه‌ته‌وێن یه‌كگرتى یا رۆن و ئاشكرایه‌ كو بانگ ل عیراقێ دكه‌ت كو مافێن كوردان دده‌ستورى دا بجه بینیت، ئه‌ڤه‌ هه‌رێمێ یا ل سه‌ر ملێن خوه‌ راكر، دێ مینیت عیراق، وى ده‌مى ئه‌گه‌ر عیراق نه‌هاته‌ پێش، دێ باش بۆ جڤاكێ نێڤده‌وله‌تى دیار بیت، كانێ بۆچى هه‌رێمێ ریفراندوم كریه‌ و كى یه‌ ده‌ستوورێ عیراقێ پێشێل دكه‌ت.

13

نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێما كوردستانێ، دوهى پشتى كومبوونا جڤاتا وه‌زیران، به‌حسێ وێ یه‌كێ كر كو ئه‌ڤ قووناغا دژوار ژى دێ ده‌رباز بیت، ل ڤێره‌ گه‌له‌كا گرنگه‌ ل په‌یاما سه‌رۆك وه‌زیران بگه‌هین كو ئێك ژ ئه‌نجامێن بهێزبوونا به‌غدا، لاوازیا ناڤ مالا كوردى بوویه‌، ب تایبه‌ت ڤه‌ده‌ربوونا گۆران و كۆمه‌ل ژ گۆره‌پانا سیاسى، سه‌رۆك وه‌زیران ئاماژه‌ ب هندێ كر كو ب ئێك رێزى دێ ئه‌ڤ قووناغه‌ ده‌رباز بیت، بانگه‌وازا نێچیرڤان بارزانى بۆ ڤه‌گه‌ریانا وه‌زیرێن گۆڕان د ڤى ده‌مى دا، خاله‌كا زور گرنگه‌ بۆ ئێكخستنا ناڤ مالا كوردى و روى ب روى بوونا مه‌ترسیێن سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ ژبه‌ر كو نوكه‌ چاڤێ هه‌موو جیهانێ یێ ل سه‌ر پێنگاڤێن سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ و جێگرێ وى قوباد تاله‌بانى، ژبه‌ر كو پشتى ده‌ستهه‌لاتێن سه‌رۆك بارزانى هاتیه‌ دابه‌شكرن، ئه‌مریكا و پرانیا ده‌وله‌تێن زلهێز ئاماژه‌ ب وێ یه‌كێ كرن كو ئه‌و پشته‌ڤانیا نێچیرڤان بارزانى دكه‌ن بۆ ده‌ربازكرنا ڤێ قووناغا ئالوز ل گه‌ل به‌غدا، له‌وا هه‌ر پێنگاڤه‌كا بهاڤێژیت، پێدڤى ب وه‌رگرتن و رازیبوونا رایا هه‌موو لایه‌نێن سیاسى یه‌ داكو ب ئێك ده‌نگ روى ب روى به‌غدا ببین، ژبه‌ر كو ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ تووشى زور مه‌ترسیان بوویه‌ و پاراستنا ڤان ده‌ستكه‌فتان ژى پێدڤى ب ئێكرێزیێ یه‌، دڤێت هه‌موو لاپه‌رێن ژێك ڤه‌قه‌تیانێ ژ بیر بكه‌ین، ژبه‌ر كو خزمه‌تا دورهێلێ مه‌ یێ نوكه‌ ناكه‌ت و ب پێنگاڤا ڤه‌گه‌ریانا وه‌زیرێن گۆڕان بۆ حوكمه‌تێ، دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ ده‌ستپێكا لێكتێگه‌هشتنه‌كا نوو كو ئێدى ئه‌ڤ پارتێن سیاسى گوهداریا ئێك بكه‌ن و ب به‌رنامه‌ روى ب روى به‌غدا ببن ب تایبه‌ت كێمكرنا وان فشارێن به‌غدا ل سه‌ر خه‌لك و ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ بكاردئینیت، ژبه‌ر كو به‌غدا یێ گه‌له‌ك كارتێن فشارێ دژى ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ ب كار دئینیت وه‌كو گرتنا ئاسمانێ هه‌رێما كوردستانێ ل هه‌مبه‌ر فرینا فرۆكان، هه‌روه‌سا گرتنا ده‌رگه‌هێن سنورى ل گه‌ل ئیرانێ، هه‌روه‌سا فشارا وى شه‌رێ به‌غدا نیازه‌ بكه‌ت بۆ راده‌ستكرنا ده‌رگه‌هێن فیشخابوور و ئیبراهیم خه‌لیل كو ب قوربانیدانا پێشمه‌رگه‌ى دهه‌ولا خوه‌ یا ئێكێ دا شكه‌ستن ئینا، هه‌روه‌سا به‌غدا دووماهى فشارا به‌رامبه‌ر كوردان بكارئیناى، په‌سه‌ندكرنا به‌هرا هه‌رێمێ ژ ره‌شنڤیسێ بودجێ عیراقێ بۆ سالا 2018 كو ل شوونا 17% كره‌ 12% ێ كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژى دێ پتر گڤاشتنان ل سه‌ر هه‌رێمێ دروست كه‌ت، له‌وما ژى داخویانیا دوهى ژى یا سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ بۆ راده‌ستكرنا نه‌فت و داهاتێن گومركى یێن هه‌رێما كوردستانێ به‌رامبه‌ر دانا مووچه‌ و شایستێن دارایى یێن هه‌رێمێ ژ ئالیێ عیراقێ ڤه‌، ئێك ژ خال و نیه‌ته‌كا پاقژ بوویه‌ كو هه‌رێم به‌رامبه‌ر به‌غدا بكاردئینیت، ژبه‌ر كو ئه‌گه‌ر مه‌ داهاتێ نه‌فت و یێ گومرگ و فرۆكخانان راده‌ست كر و هه‌ر وى ده‌مێ به‌غدا شایستێن دارایى و مووچێ فه‌رمانبه‌رێن هه‌رێما كوردستانێ نه‌دا، دێ دیار بیت كو به‌غدا نیه‌تا وێ تێكدانا ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ یه‌ و دێ باش بۆ جڤاكێ نێڤده‌وله‌تى ژى دیار بیت كو نیازێن حوكمه‌تا به‌غدا نه‌ ددروستن و بێ گومان دێ رێگرى ل بزاڤێن عه‌بادى هێته‌ كرن، ژبه‌ر كو ل دووڤ بانگه‌وازیا وه‌لاتێن زلهێز كو داخواز كریه‌ به‌غدا ده‌ست ب دانوستاندنان ل گه‌ل هه‌رێمێ بكه‌ت، ژبه‌ر كو هه‌رێم یا به‌رهه‌ڤى دانوستاندنه‌، یا ماى ل سه‌ر به‌غدا كو ده‌رگه‌هێ دانوستاندنان ل گه‌ل هه‌رێما كوردستانێ ڤه‌كه‌ت و بێ گومان ژى ئه‌ڤ هه‌موو بزاڤێن حوكمه‌تا كوردستانێ بۆ هندێ یه‌ جاره‌كا دى پارتێن كوردى ئێك بگرن داكو بشێن پێگڤه‌ كار بۆ خوه‌شتركرنا ژیارا خه‌لكه‌كى بكه‌ن، بگره‌ ژ باشتركرنا ره‌وشا مووچان و په‌یداكرنا ده‌لیڤێن كارى و ئه‌نجامدانا سه‌دان پرۆژێن ستراتیژى كو ببیته‌ ژێرخانه‌ك بۆ ڤێ هه‌رێمێ كو ئێدى نه‌ڤیێن ڤى ملله‌تى پشت به‌ستنێ پێ بكه‌ن.

62

وه‌به‌رهێنانا مه‌زن یا وه‌لاتێ رۆسیا و نێرینا وێ یا ستراتیژى بۆ ژێده‌رێن نه‌فت و غازا هه‌رێما كوردستانێ دبیته‌ ئه‌گه‌ر كو ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ بهێته‌ پاراستن سه‌ره‌راى روودانێن ڤێ دووماهیێ یێن كه‌ركووك و پیلانێن نێڤده‌وله‌تى دژى هه‌رێما كوردستانێ و بزاڤا حوكمه‌تا عیراقێ بۆ ڤه‌گه‌ریانا وێ بۆ هێلا 36، ئه‌ڤ نێرینا رۆسیا ژى كو دژایه‌تیا هه‌رێما كوردستانێ نه‌كه‌ت، بۆ سیاسه‌تا نێچیرڤان بارزانى یێ سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێما كوردستانێ ڤه‌دگه‌ریت كو پشكدارى د كوربه‌ندێ سان بتروسبۆرگ یێ ئابوورى ل رۆسیا كرى و هه‌ڤدیتن ل گه‌ل ڤلادێمێر پۆتین سه‌رۆكێ رۆسیا پێكئیناى و بوو ئه‌گه‌ر كو كۆمپانیا رۆزنه‌فت مه‌زنترین گرێبه‌ست ل گه‌ل حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ د بیاڤێ نه‌فت و غازێ دا گرێ بده‌ت كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژى گه‌له‌ك یا گرنگ بوو كو سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ زمانێ به‌رژه‌وه‌ندیان كره‌ د ڤێ پرسێ دا و بوو ئه‌گه‌ر كو پیلانێن دوژمنان ژ ناڤبچن و باشترین گرۆڤه‌ ژى 23 ڤێ مه‌هێ دا ئیبراهیم جه‌عفه‌رى وه‌زیرێ ده‌رڤه‌یێ عیراقێ د سه‌ره‌دانا خوه‌دا بۆ رۆسیا نیازا وى ئه‌وبوو كو ڤان گرێبه‌ستێن د ناڤبه‌را حوكمه‌تا هه‌رێمێ و رۆسیا ژ ناڤ ببه‌ت و دێ گه‌له‌ك بزاڤێن دى یێن وه‌كو ڤى جۆرى ئه‌نجام ده‌ن، به‌لێ پشتى كومبوونا وى ل گه‌ل سێرگى لاڤرۆڤ وه‌زیرێ ده‌رڤه‌یێ رۆسیا هه‌مى تشته‌ك ئاشكرابوون، جه‌عفه‌رى به‌رسڤه‌كا كورت و به‌رسڤا داخوازیا خوه‌ وه‌رگرت، ده‌مێ كو سێرگى لاڤرۆڤ وه‌زیرێ ده‌رڤه‌یێ رۆسیا دیاركرى كو ئه‌و پشت ل كوردان به‌رناده‌ن و دێ په‌یوه‌ندیێن خوه‌ یێن ئابوورى و دبلۆماسى ل گه‌ل هه‌ولێرێ به‌ره‌ڤ پێشڤه‌به‌ن و ره‌تكر كو كونسولخانا خوه‌ ل هه‌ولێرێ ژى بگرن.
د ڤێ قووناغا نازك دا، ڤه‌ژاندنا ئابوورێ هه‌رێما كوردستانێ گه‌له‌ك یا گرنگه‌، نیازێن وه‌لاتێن جیران گه‌له‌ك دخرابن د ره‌فتاركرنا ل گه‌ل هه‌رێمێ، به‌لێ چ پێنگاڤه‌كا دژى ئه‌زموونا هه‌رێمێ ژى بهاڤێژن، دێ گه‌له‌ك د ده‌مكورت بن، ژبه‌ر كو به‌رژه‌وه‌ندیێن وان یێن ئابوورى گه‌له‌ك ل گه‌ل هه‌رێما كوردستانێ تێكه‌ل بووینه‌ و گرۆڤه‌ژى بۆ ئاخفتنا مه‌ هاتنا كۆمپانیا رۆزنه‌فت بۆ كوردستانێ ژبه‌ر سیاسه‌تا سه‌رۆك وه‌زیران و وه‌به‌رهێنانا وێ ب كوژمێ چار ملیار دۆلاران، د ده‌مه‌كێ دایه‌ كو ره‌نگه‌ د بیاڤێ نه‌فت و غازێ دا كێم گرێبه‌ستێن ب ڤى قه‌بارێ مه‌زن ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ هاتبه‌ ئیمزاكرن و راگه‌هاندنا پشكه‌كا ڤان گرێبه‌ستان ژى ژ ئالیێ كۆمپانیا رۆز نه‌فت ڤه‌ ل ده‌مێ هێرشا حه‌شدى شه‌عبى بۆ سه‌ر كوردستانێ ئاماژه‌یه‌كا گرنگه‌ كو حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستان ستراتیژیه‌ت بۆ ئابوورى خوه‌ هه‌یه‌، به‌لێ پێدڤى ب ده‌مى یه‌ و ژ ده‌ستدانا كێلگه‌هێن باى حه‌سه‌ن و هاڤانا مه‌زنترین زیان ب ئابوورێ كوردستانێ گه‌هاند، به‌لێ ب ڤێ گرێبه‌ستا دیرۆكى یا كۆمپانیا رۆزنه‌فت دێ قه‌ره‌بوونا وان زیانان هێته‌كرن كو پشكه‌كا وێ گرێبه‌ستێ به‌رفره‌هكرنا بۆریا نه‌فتێ هه‌رێمێ یه‌ ل گه‌ل توركیا، سه‌ره‌راى وێ ئێكێ كو دێ بۆریا غازا كوردستانێ بۆ مه‌ره‌ما بكارئینانا ناڤخوه‌ ل سالا 2019 ب دووماهى هێت و كێشا كاره‌بێ چاره‌ بیت و هنارتنا غازا سروشتى ژى بۆ ده‌رڤه‌ بۆ سالا 2020 دێ ب دووماهى هێت.

17

پشتى ئه‌نجامدانا ریفراندۆما هه‌رێما كوردستانێ ل 25 ئیلۆنێ و سه‌ركه‌فتنا ده‌نگێ به‌لێ ب رێژه‌یه‌كا زۆر، گه‌له‌ك كارڤه‌دانێن ناڤخوه‌یى و ئیقلیمى و جیهانى چێبوون، ب تایبه‌ت ژ ئالیێ عیراقێ ڤه‌ و گه‌له‌ك كارڤه‌دانێن وێ مه‌ دیتن، ئه‌و ژى بڕیارا راده‌ستكرنا فرۆكخانێن هه‌رێمێ ب به‌غدا و هه‌روه‌سا چه‌ند بڕیاره‌كێن دى كو ژ ئالیێ په‌رله‌مانێ عیراقێ هاتینه‌ ده‌رێخستن كو یا ژ هه‌موویان مه‌ترسیدارتر په‌سه‌ندكرنا هنارتنا هێزێ بۆ كه‌ركووكێ كو ره‌نگه‌ پاشه‌رۆژێ كێشان بۆ ده‌ڤه‌رێ دروست بكه‌ت، ل ڤێره‌ و ل هه‌مبه‌ر ڤان كارڤه‌دانان فه‌ره‌ سه‌ركردێن كورد د گۆتارا خوه‌دا نه‌رمیێ بكاربینن، هه‌روه‌سا هه‌ڤسه‌نگیه‌كێ بپارێزن ل گه‌ل وان بڕیارێن به‌غدا دژى هه‌رێما كوردستانێ دده‌ت، هه‌تا كو نه‌بیته‌ ئه‌گه‌ر كو به‌غدا فشاران ل سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ زێده‌تر لێ بكه‌ت و بڕیارێن زێده‌تر دژى كوردستانێ بده‌ت كو ل دووماهیێ وه‌لاتى باجا وێ بده‌ن و قه‌یرانه‌كا دى روى ب روى هه‌رێما كوردستانێ ببیت، ژبه‌ركو ریفراندۆم یا هاتیه‌ كرن بۆ وێ یه‌كێ پتر ئێمناهی و به‌رقرارى دروست ببیت و پتر خه‌لكێ كوردستانێ ژ فشارێن ده‌ره‌كى و فشارێن ده‌روونى دووركه‌ڤیت، دڤێت هه‌موو سه‌ركردێن كورد تێبینیا وێ یه‌كێ بكه‌ن كو گوتارا سه‌رۆك بارزانى به‌رى ریفراندومێ و پشتى ریفراندۆمێ گه‌له‌ك جوداهى هه‌بوو، پشتى ریفراندۆمێ داخواز ژ سه‌رۆك وه‌زیرێن عیراقێ حه‌یده‌ر عه‌بادى كر كو ده‌رگه‌هێ دانوستاندنان نه‌گرن و ب لێكتێگه‌هشتن كێشان چاره‌ بكه‌ن، هه‌روه‌سا نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ ئاماژه‌ ب وێ یه‌كێ كر وانا دڤێت پشتى ریفراندۆمێ دانوستاندنان ل گه‌ل به‌غدا بكه‌ن، له‌وما چاڤه‌رێكرن و هه‌لویستێ نه‌رم به‌رامبه‌ر به‌غدا د ڤێ قووناغێ دا و پشتى ریفراندۆمێ ب كاره‌كێ باش دزانم، هه‌روه‌سا پێدڤیه‌ سه‌ركردایه‌تیا كوردى پلان و به‌رنامه‌ هه‌بیت و ب سیاسه‌ته‌كا حه‌كیمانه‌ بشێت كێشێن خوه‌ بێى شه‌ر ل گه‌ل به‌غدا چاره‌ بكه‌ن ب تایبه‌ت دیاركرنا سنۆرێن هه‌رێمێ و پرسا نه‌فت و غازێ و هه‌موو كێشێن دى یێن هه‌لاویستى و ببینه‌ دو هه‌ڤسویێن باش بۆ ئێك و دو، هه‌روه‌سا پێدڤیه‌ هه‌رێما كوردستانێ ب پلان و به‌رنامه‌ هێدى هێدى كار بۆ ئاڤابوونا ده‌وله‌تا خوه‌ بكه‌ت، ب تایبه‌ت ژ ئالیێ ژێرخانا ئابوورى ڤه‌، ژبه‌ر كو قوناغا راگه‌هاندنا ده‌وله‌تێ دێ گه‌له‌ك گه‌له‌ك دژوارتر بیت ژ قوناغا ریفراندۆمێ، ده‌مێ ئه‌م ده‌وله‌تێ رادگه‌هینیت دڤێت مه‌ ژێرخانه‌ك هه‌بیت كو ئێدى ئه‌گه‌ر ب ده‌هان سالا ده‌رگه‌هێن سنورى بهێنه‌ گرتن، مه‌ كێشا پێدڤیێن خوارنێ و كه‌لوپه‌لێن سه‌ره‌كى یێن ژیانێ یێن ناڤخویى هه‌بن، داكو وه‌لاتیێن مه‌ نه‌كه‌ڤنه‌ د ئاریشان دا و باجێ بده‌ن، له‌وما هیڤیخوازین قووناغا بهێت ل سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌یى ژى، پارتێن سیاسى بۆ به‌رژه‌وه‌ندیێن بلند یێن گه‌لێ كورد ئێك بگرن داكو روى ب روى هه‌ر مه‌ترسیه‌كێ ببین ژبه‌ر كو ب ئێكده‌نگیێ دێ شێین خوه‌ ل به‌ر ئاریشان گرین، ژبه‌ر كو خه‌ما مه‌ هه‌میان دێ بیته‌ ئێك ئه‌وژى ئاڤاكرنا ده‌له‌وته‌كێ كو هه‌موو كه‌س خوه‌ تێدا ببینن و مافێن وان تێدا د پاراستى بن و ببیته‌ خودان سه‌ره‌وه‌رى و نه‌هێلین چ لایه‌ن ئێكرێزیا مه‌ تێكبده‌ن.

29

32 ملیار سه‌دان ساله‌ كورد خه‌باتێ دكه‌ن و رووباره‌كێ خوێنێ رشتى یه‌ و مال نینه‌ قوربانى بۆ سه‌رخه‌بوونێ نه‌دابیت، له‌وما دیاركرنا رۆژا ریفراندۆمێ كو 25 ئیلۆنا ئه‌ڤ ساله‌یه‌، پێنگاڤه‌كا گرنگه‌ د دیرۆكا بزاڤا ئازادیخوازا گه‌لێ كوردستانێ دا، له‌وا دانانا مه‌رجان ژ ئالیێ چه‌ند حزبێن كوردستانێ ڤه‌ بۆ پشكداریكرنێ د ڤێ پرۆسێ دا، ب نێرینا من دێ زیانێ گه‌هینته‌ ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ ب تایبه‌ت بۆ وان حزبێن یێن دبێژین هێشتا ئه‌و ده‌م نه‌هاتیه‌ و بلا ریفراندۆم بهێته‌ پاشخستن، ب نێرینا من ژ هه‌مى ئالیه‌كێ ڤه‌ ده‌م یێ گونجایى یه‌ و ئه‌زموونا 26 سالێن بوورى یێن هه‌رێما كوردستانێ هه‌مى بنه‌ما دروست كرینه‌ كو ریفراندوم بهێته‌ كرن و سه‌ربكه‌ڤیت بۆ نموونه‌، ژ ئالیێ نیشتمانى ڤه‌، ریفراندۆم بۆ دروستكرنا ده‌وله‌تا كوردستانێ یه‌ نه‌وه‌كو ده‌وله‌تا كوردى، ئانكو دێ ده‌وله‌ته‌كا نیشتمانى دروست بیت كو تێدا كورد و توركمان و ئاشوور و كلدان و سریان و هه‌تاكو عه‌ره‌ب ژى دێ مافێ وان تێدا یێ پاراستى بیت، نموونه‌كا دیرۆكى هه‌یه‌ كو ل ده‌مێ میرگه‌ها بۆتان، ده‌وله‌تا ئوسمانى و بریتانیا ده‌ست ب بزاڤان كرن بۆ لادانا حوكمه‌تا میر به‌درخانى، نه‌خشێ هه‌ردو ده‌وله‌تان ئه‌وبوو كو ئاسۆریێن هه‌كارى قایل بكه‌ن كو باجێ نه‌ده‌نه‌ میر نور الله به‌گێ هه‌كارى كو هه‌ڤدوست و ئه‌ندامێ حوكمه‌تا میر به‌درخانى بوو، ئاسوورى هاتنه‌ قایل كرن كو دژى بریارێن میر به‌درخانى راوه‌ستن، میر به‌درخانى هێرشه‌ك كره‌ سه‌ر وان و ئه‌و هێرش بۆ ئه‌گه‌رێ هندێ كو بریتانیا و ئۆسمانى بۆ پاراستنا ئاسووریان كاره‌كێ هه‌ڤپشكێ له‌شكرى دژى میرگه‌ها بۆتان بكه‌ن و ئێك ژ خالێن ژ ناڤچوونا میرگه‌هێ بكارئینانا ڤێ پێكهاتێ بوو دژى میرگه‌هێ، لێ وه‌كى دیار نوكه‌ مافێ ڤان هه‌موو پێكهاتان ل بن سیبه‌را حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ یێ پاراستى یه‌ و هه‌تا به‌رى دو رۆژان 31 عه‌شیره‌تێن عه‌ره‌ب یێن ده‌ڤه‌رێن ده‌شتا نه‌ینه‌وا ب فه‌رمى داخواز كرن بكه‌ڤنه‌ سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ، نموونه‌كا دى یا هه‌ى باراك ئوباما سه‌رۆكێ به‌رێ یێ ئه‌مریكا ل سالا 2014 ێ ده‌مێ كو دیتى شنگال تووشى هێرشا داعش بووى و ل ئێزدیان قه‌ومیا، ئێكسه‌ر هاته‌ سه‌ر خه‌ت و د گۆتاره‌كێ دا دیاركر كو ئه‌مریكا ناهێلێت مافێن پێكهاتێن كوردستانێ بهێنه‌ بن پێ كرن و هه‌تا كو دیاركر كو ئه‌و دێ راسته‌وخوه‌ خوارنێ گه‌هیننه‌ وان ئێزدیێن ل چیایێ شنگالێ مایه‌ بێ خوارن، بێ گومان ئه‌ڤ بریارا سه‌رۆكێ ئه‌مریكا یێ وى وه‌ختى ژبه‌ر هندێ بوو كو ددیت مافێ ڤان پێكهاتێن ئولى ل بن سایا حوكمه‌تا هه‌رێمێ یا پاراستى یه‌، هه‌روه‌سا ژ ئالیێ ئابوورى ڤه‌ دێ كورد پتر سه‌ربخوه‌ بن ب تایبه‌ت د فرۆتنا نه‌فتێ دا، كو نوكه‌ ژى ژ پارێ داهاتێ گومركا و یێ ناڤخوه‌ سه‌ره‌راى هه‌بوونا كێماسیان لێ مووچه‌ ب پاشكه‌فت ڤه‌ دهێنه‌ دان كو ب هیڤیا وێ رۆژێ ئه‌و ئاریشا كێم مووچه‌یان ژى چاره‌ ببیت و مافێ خه‌لكى یه‌ ژى كو باشترین خزمه‌تگوزارى پێشكێشى وان بهێنه‌ كرن، لێ قه‌یرانا دارایى و ئابوورى وه‌كو ئه‌رزانبوونا بهایێ نه‌فتێ و هاتنا رێژه‌كا زۆر یا ئاواران و برینا بودجێ هه‌رێمێ ژ ئالیێ به‌غدا و شه‌رێ داعش ل سه‌ر كوردستانێ بوو ئه‌گه‌ر كو هه‌رێم ژ ئالیێ ئابوورى ڤه‌ بهێز نه‌كه‌ڤیته‌ سه‌ر پێن خوه‌.
35 ده‌وله‌ت پشتى سالا 1991 هاتینه‌ راگه‌هاندن، هه‌رێما كوردستانێ هه‌تا نوكه‌ په‌یوه‌ندیێن باش یێن دبلۆماسى دروست كرینه‌ و هه‌بووونا 32 قونسولخانه‌ و نوونه‌راتیێن وه‌لاتێن بیانى ل هه‌ولێرێ باشترین گرۆڤه‌یه‌ كو بۆ خوه‌ بكه‌ینه‌ بنه‌مایه‌ك كو وه‌كو هه‌رێمه‌كا سه‌ربخوه‌ و جودا ژ به‌غدا ره‌فتارێ ل گه‌ل هه‌رێمێ دهێته‌ كرن و گه‌له‌ك جاران سه‌ركردێن هه‌رتمى یێن جڤاتا نێڤده‌وله‌تى بێ ڤه‌گه‌ریان بۆ به‌غدا، سه‌را هه‌رێمێ دایه‌ كو ئه‌ڤه‌ژى بنه‌مایه‌كێ بهێزه‌ بۆ پشته‌ڤانیكرنا هه‌رێمه‌كا سه‌ربخوه‌، هه‌روه‌سا بنه‌مایه‌كێ دى، هێزا پێشمه‌رگه‌یه‌ كو رۆژناما نیۆرك تایمز نڤیسینه‌كا پر رامان به‌رى چه‌ند رۆژان ئاماژه‌ پێ كریه‌ كو تێدا دیاركریه‌ ( شكه‌ستنا داعش ل سه‌ر ده‌ستێ پێشمه‌رگه‌ى ئانكو سه‌ربخوه‌یا كوردستانێ) ئانكو هه‌موو جیهان یێ وێ راستیێ دیار دكه‌ن كو كوردان هێزه‌كا پیلایى یا هه‌ى و دره‌نده‌ترین گرۆپێ تیرورستى شكاندن، هه‌روه‌سا هه‌بوونا ئارامیه‌كا تمام یا ناڤخویێ كو وه‌لاتى ل ژیانێ خوه‌ یا رۆژانه‌ پشت راست ببن خاله‌كا دى یا گرنگه‌ كو ریفراندوما كوردستانێ دێ سه‌ركه‌ڤیت ژبه‌ركو ب ده‌هان جه ل جیهانێ یێن هه‌ین كو ده‌وله‌تن ژى به‌لێ ئارامى تێدا نینه‌، نموونه‌ عیراقا جیران و سووریا و لوبنان و گه‌له‌ك ده‌وله‌تێن دى، له‌وما ب ده‌هان بنه‌مایێن سه‌ركه‌فتى یێن حوكمرانیا هه‌رێمێ یێن هه‌ین كو ریفراندوم دێ سه‌ركه‌ڤیت و كوردستان دێ بیته‌ خودان ده‌وله‌ت یا كو ب هزاره‌هان ساله‌ گه‌لێ وێ خه‌ونا پێڤه‌ دبینیت.

30

جهێ سه‌ربلندیێ یه‌ بۆ هه‌ر تاكه‌كێ كورد كو دۆزا كوردان ل پشكه‌كا كوردستانێ گه‌هشتیه‌ قووناغه‌كێ كو خه‌لكێ وێ بڕیارێ ل سه‌ر چاره‌نڤیسێ خوه‌ بده‌ت كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژى بێ گومان بۆ سه‌ره‌ده‌رى و سه‌ركه‌فتنا ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ ب تایبه‌ت سیاسه‌تا پارتى دیمۆكراتى كوردستان دزڤریت، نه‌خاسمه‌ د 26 سالێن بوورى دا، د ڤه‌رێژا وێ سیاسه‌تا پراكتیزه‌ دكر، شیا په‌یوه‌ندیێن ب هێز یێن نێڤده‌وله‌تى په‌یدا بكه‌ت و ببیته‌ خودان ئابووره‌كێ سه‌ربخوه‌ و ژ ئه‌نجامێ بێ هیڤى بوون ژ عیراقێ گه‌هشته‌ وێ راده‌ى هزر ل كیانه‌كێ سه‌ربخوه‌ بۆ ڤى ملله‌تى بكه‌ن داكو جاره‌كادى ئه‌ڤ ملله‌ته‌ نه‌هێته‌ كیمیابارانكرن و ئه‌نفال كرن و ده‌ربه‌ده‌ر كرن، پشتى سه‌رۆك بارزانى راگه‌هاندى كو ل ئیلۆنا ئه‌ڤ ساله‌ دێ ریفراندۆم بۆ سه‌ربخوه‌بوونا كوردستانێ هێته‌ ئه‌نجامدان، گه‌له‌ك تشت زه‌لال بوون، ئه‌و پارتێن كو ب ئه‌جیندایێن ده‌رڤه‌ كار دكه‌ن دیاربوون ب تایبه‌تى گۆڕان و كۆمه‌ل كو راسته‌خوه‌ دژایه‌تیا خوه‌ بۆ ریفراندۆمێ دیاركرن و 11 ڤێ هه‌یڤێ ب فه‌رمى د به‌یاننامه‌كێ دا داخواز كرن كو ریفراندۆم بهێنه‌ پاشخستن، پرسیاره‌ك ل ڤێره‌ ئه‌وه‌، ئه‌رێ ڤان دڤێت ل گه‌ل كێ بژین، پشتى رزگاركرنا عیراقێ و هه‌تا نوكه‌ حوكمه‌تا عیراقێ یا فیدرال هه‌ر چ نیازه‌كا خراب هه‌بوویه‌ و ڤیایه‌ ل گه‌ل كوردان كریه‌ هه‌تا گه‌هشتیه‌ وێ چه‌ندێ قویتێ خه‌لكێ كوردستانێ برى، ئێدى نزانم ب چ بنه‌ما ئه‌م ل گه‌ل وێ عیراقا هه‌رفتى بژین، نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێما كوردستانێ ل چله‌یا ماته‌مینى یا عه‌زیز محه‌مه‌د ئاخفتنه‌كا گه‌له‌ك د جهێ خوه‌دا كر كو ریفراندۆم مولكێ هه‌میانه‌ و نه‌ ب تنێ حزبه‌كێ یه‌، له‌وا پێدڤیه‌ ئه‌م هه‌موو پێكڤه‌كار بۆ سه‌ركه‌فتنا ڤێ پرۆسێ بكه‌ین و ب به‌لێ ده‌نگى بۆ سه‌ربخوه‌ییا كوردستانێ بده‌ین، هه‌روه‌سا دڤێت هه‌مى پارتێن سیاسى ڤێ ئاخافتنا سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ بۆ خوه‌ بكه‌نه‌ پێشرونیه‌ك كو د پرسا ریفراندۆمێ دا سه‌ركه‌فتى و شكه‌ستى نینه‌، یان ئه‌م هه‌مى دێ سه‌ركه‌ڤین یان به‌روڤاژى، له‌وما ژ به‌ر كو عیراق نوكه‌ د لۆتكا په‌رته‌وازیا خوه‌دایه‌ و پشته‌ڤانیه‌كا ب هێز یا نێڤده‌وله‌تى بۆ كوردستانێ هه‌یه‌، دڤێت هه‌موو كار بكه‌ین كو پرۆسا ریفراندۆمێ سه‌ركه‌ڤیت هه‌روه‌كو سه‌رۆك وه‌زیران گۆتى، دڤێت ریفراندۆم ببیته‌ خاله‌كا لێككۆمبوونا مه‌ هه‌میان نه‌كو پرت و به‌لاڤ بوونا مه‌ كو چاره‌نڤیسێ مه‌ هه‌ر دده‌ستێ عیراقێ دابیت، له‌وما ریفراندۆم پێدڤى ب ئێك ده‌نگیا نیشتمانى یه‌ داكو سه‌ركه‌فتنه‌كا مه‌زن بده‌ستڤه‌ بینیت و ئێدى پشتا خوه‌ ب عیراقێ نه‌گرێده‌ین، ئه‌و عیراقا ب درێژاهیا دیرۆكێ زولم ل ملله‌تێ كورد كرى و هه‌موو ده‌رگه‌هێن ژیانێ لێ گرتى، ب هزرا من پاشخستنا ریفراندۆمێ ژبه‌ر نه‌بوونا مووچه‌ و كامل نه‌بوونا دیمۆكراسیێ و گه‌نده‌لى و كێماسیان ئه‌ڤه‌ نه‌تێگه‌هشتن و تێكه‌لكرنا تێگه‌هانه‌، ژبه‌ر ئه‌گه‌ر ئه‌م ریفراندۆم و پاشان ده‌وله‌تا خوه‌ ئاڤا نه‌كه‌ین، دێ هه‌ر مینین پاشگۆیێن ده‌وله‌تا هه‌رفتى یا عیراقێ و به‌روڤاژى ب هه‌بوونا ده‌وله‌ته‌كا كوردى دێ شێین پتر كار ل سه‌ر بهێزكرنا په‌یوه‌ندیێن خوه‌ یێن نێڤده‌وله‌تى كه‌ین، هه‌روه‌سا پتر ژێرخانه‌كا ئابوورى یا ب هێز بۆ گه‌لێ كورد دێ هێته‌ دابین كرن و هه‌تا كو ئه‌م سه‌ربخوه‌ نه‌بین، ئه‌م نه‌شێن خوه‌ ژ گه‌فان ژى ب پارێزین ژبه‌ر كو به‌رده‌وام گه‌ف ل ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ دهێنه‌ كرن و ئه‌گه‌ر ده‌وله‌تا خوه‌ رانه‌گه‌هینن مه‌ چ مه‌فه‌رێن دى ل به‌ر ده‌ست نابن ژبلى قه‌بوولكرنا بن ده‌ستیێ.

44

كۆربه‌ندێ ئابووریێ جیهانى یێ سان پترسبۆرگ كو سالانه‌ ل باژێرێ سان پترسبۆرگ یێ رۆسى د بیاڤێ كه‌رتێ ئابوورى دا دهێته‌ سازكرن، هه‌ر ژ سالا 1997 وه‌ره‌ و هه‌تا نوكه‌ یێ به‌رده‌وامه‌ و ژبه‌ر گرنگیا ڤى كۆربه‌ندى ژ سالا 2005 وه‌ره‌ ل ژێر چاڤدێریا سه‌رۆكێ رۆسیا دهێته‌ برێڤه‌برن، هه‌ر سال پتر ژ چار هزار كه‌س ژ 60 وه‌لاتێن جودا پشكدارن و گرنگیا كۆربه‌ندى د وێ ئێكێ دایه‌ كو سه‌رۆك و رێڤه‌به‌رێن بجهئینانێ یێن مه‌زنه‌ كۆمپانیێن رۆسى و نێڤده‌وله‌تى، سه‌رۆك وه‌زیران و سه‌ركرده‌یێن سیاسى و حاكم ل هه‌ڤ كۆم دبن، ئارمانجا سه‌ره‌كى یا كوربه‌ندى دابینكرنا ئالاڤێن پراكتیكى یه‌ بۆ بازرگانیێ و نه‌هێلانا ئاسته‌نگێن جوگرافى و زانیاریان كو رۆسیا و وه‌لاتێن دى د بیاڤێ ئابوورى دا ل هه‌ڤ جودا دكه‌ت و ئه‌نجامدانا دانوستاندنه‌ ل دۆر كارنامه‌یێن جیهانى ژ ئالیێ دارایى و ئابوورى ڤه‌، كۆربه‌ندێ ئه‌ڤ ساله‌ دێ ل ئێكێ خزیرانێ هه‌تا سیێ خزیرانێ ل گۆر بڕیارا سه‌رۆكێ رۆسیا دێ یا به‌رده‌وام بیت، خالا گرنگ و په‌یوه‌ندى ب هه‌رێما كوردستانێ ڤه‌ هه‌ى، داخوازكرنا سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ نێچیرڤان بارزانى یه‌ بۆ وى كۆربه‌ندى، ره‌نگه‌ ل سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌ گه‌له‌ك گازنده‌ ژ ئه‌دائێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ هه‌بن ب تایبه‌ت پشتى بڕیارا ژ نه‌چارى یا پاشخستنا مووچه‌ى هاتیه‌ دان، به‌لێ د ماوێ ڤان سێ سالێن قه‌یرانا دارایى یا ژ ئه‌نجامێ برینا بودجه‌ى ژ ئالیێ عیراقێ و شه‌ڕێ داعش و بارگرانیا هاتنا ئاواران ل سه‌ر هه‌رێمێ هاتیه‌ سه‌پاندن، د هه‌مان ده‌مدا، حوكمه‌تا هه‌رێمێ نه‌راوه‌ستیایه‌ ژ پێنگاڤێن خوه‌ بۆ چاره‌كرنا قه‌یرانێ، باشترین گرۆڤه‌ ژى پشكداریا نێچیرڤان بارزانى یێ سه‌رۆك وه‌زیرانه‌ د ڤى كوربه‌ندێ ئابوورى دا كو هه‌مى نیازا وى ئه‌وه‌ خێره‌ك بۆ ڤى ملله‌تى تێدا بیت و ئه‌ڤ ملله‌ته‌ ژى ب ئاسۆیێن خوه‌ یێن گه‌ش بگه‌هیت.
رۆسیا وه‌كو وه‌لاته‌كێ زلهێز و كارتێكه‌ر ل رۆژهه‌لاتا ناڤه‌راست، د بیاڤێ ئابوورى دا ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ گرنگیا خوه‌ هه‌یه‌، بزاڤێن ئۆپێك بۆ كێمكرنا به‌رهه‌مێ نه‌فتێ بۆ بازارێن جیهانى سه‌رنه‌گرت هه‌تاكو رۆسیا به‌رهه‌ڤیا خوه‌ دیارنه‌كرى كو ئه‌وژى دێ پشكدار بیت د بریارێن ئۆپێك دا، ئه‌و بوو ژ به‌ر پشكداریا وێ هه‌یاما نێزیكى شه‌ش هه‌یڤانه‌ هه‌ڤسه‌نگیه‌ك كه‌تیه‌ بازارێ نه‌فتێ و بهایێ وێ د 50 دۆلاران دا بنه‌جه بوویه‌، ژبه‌ر رۆلێ گرنگێ رۆسیا، نێچیرڤان بارزانى به‌رده‌وام دخوازیت په‌یوه‌ندیێن خوه‌ یێن ئابوورى ل گه‌ل وه‌لاتێ رۆسیا بهێز بكه‌ت، ئه‌ردۆگان چه‌ند په‌یوه‌ندیێن خوه‌ ل گه‌ل وه‌لاتێ رۆسیا تێكدان، به‌لێ ل دووماهیێ نه‌چاربوو ژ به‌ر به‌رژه‌وه‌ندیێن ئابوورى داگێرانێ بۆ رۆسیا بكه‌ت، ب تنێ ژ پێخه‌مه‌تى هندێ ئابوورێ وه‌لاتێ وى پێشكه‌ڤیت، سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێمێ ژى ل ده‌رگه‌هێ هه‌ر وه‌لاته‌كێ دده‌ت ب تنێ بزانیت خێره‌ك بۆ خه‌لكێ كوردستانێ تێدا هه‌یه‌، سه‌رۆك وه‌زیران ب ژڤانه‌ د ڤێ كوربه‌ندێ دا گرێبه‌ستێن گرنگ یێن ئابوورى ل گه‌ل وه‌لاتێ ررسیا ئه‌نجام بده‌ت ب تایبه‌ت د بوارێ ئینانا كۆمپانیێن به‌رنیاس یێن رۆسى بۆ وه‌به‌رهێنانا د بیاڤێ غازا هه‌رێما كوردستانێ دا، پشتى كو هه‌رێمێ شكه‌ستن ل گه‌ل دانه‌ غاز ئیناى. رۆسیا ژ ئالیێ به‌رهه‌م ئینان و ڤه‌گوهاستنا غازێ گه‌له‌ك گرنگیا خوه‌ هه‌یه‌ ژ به‌ر كو نوكه‌ هه‌موو هێلێن ڤه‌گوهاستنا غازا سروشتى یێن ناڤه‌راستا ئاسیا ب ئاخا رۆسیا دا بۆ ئۆروپا دچن، له‌وما پێنگاڤا باش یا حوكمه‌تا هه‌رێمێ د ماوێ بوورى دا د بیاڤێ نه‌فتێ دا هاڤێتى، ئیمزاكرنا رێككه‌فتنه‌كێ بوو ل گه‌ل كۆمپانیا نه‌فتا رووسى روسنێفت Rosneft كو كو هه‌تا 2019 دێ نه‌فتا هه‌رێمێ كریت و پارێ پێشوه‌خت ده‌ته‌ حوكمه‌تا هه‌رێمێ، فه‌ره‌ د بیاڤێ غازێ ژى دا رێككه‌فتنێن گرنگ ل گه‌ل رووسیا بهێنه‌ كرن ژبه‌ر كو كوردستان یا ب غازێ ده‌وله‌مه‌نده‌ كو غازا هه‌رێمێ ب 3 هه‌تا 6 ملیار مترێن سێ جار دهێته‌ ته‌خمینكرن و پێدڤیه‌ هه‌رێما كوردستانێ رۆله‌كێ به‌رچاڤ دهێلا نابۆكو هه‌بیت د دابینكرنا پشكه‌كا غازا سروشتى بۆ ئورۆپا و په‌یامه‌كا دلخوشكه‌ره‌ د چه‌ند سالێن بوورى دا، حوكمه‌تا هه‌رێمێ به‌رده‌وام د بیاڤێن غاز و نه‌فتێ دا گرێبه‌ست ل گه‌ل كۆمپانیان ئه‌نجامداینه‌ و هه‌تا نوكه‌ زێده‌تر ژ 50 گرێبه‌ستێن نه‌فت و غازێ ل گه‌ل زێده‌تر ژ 27 كۆمپانیێن بیانى ئیمزاكرینه‌.
سیاسه‌تا حوكمه‌تا هه‌رێمێ ب تایبه‌ت كه‌سایه‌تیا ب هێز یا نێچیرڤان بارزانى وێ باوه‌ریێ دده‌ته‌ جه‌ماوه‌رى كو پێنگاڤێن باش یێن دهێنه‌ هاڤێتن به‌ر ب باشتركرنا ره‌وشا دارایى و ئابوورى یا هه‌رێمێ، باشترین گرۆڤه‌ ژى د ماوێ بوورى دا، حوكمه‌تا هه‌رێمێ گرێبه‌سته‌ك ل گه‌ل كۆمپانیه‌كا به‌رنیاس یا جیهانى بۆ ئاشكرانا داهاتێ نه‌فتا هه‌رێمێ ئیمزا كریه‌ و پێنگاڤێن دو سالێن چوویى یێن چاكسازیێ ب سه‌رۆكاتیا نێچیرڤان بارزانى ب تایبه‌ت لژنا به‌رهنگاربوونا قه‌یرانان، په‌یامه‌كا دى یا دلخۆشكه‌ر بوو بۆ كێمكرنا خه‌رجى و زێده‌كرنا داهاتێ هه‌رێمێ ب تایبه‌ت پشتى كو شیاى قه‌رێن كۆمپانیێن نه‌فتێ بده‌ت و وه‌به‌رهێنان هه‌ر یا به‌رده‌وام بیت و قه‌رێن سه‌ر حوكمه‌تێ سڤك بكه‌ت و ب ڤێ چه‌ندێ سیاسه‌تا ئابوورى یا سه‌ربخوه‌یا كوردستانێ دێ سه‌رگریت و راسته‌وخو دێ كارتێكرن ل سه‌ر ره‌وشا ژیانا خه‌لكى بیت و ره‌وشا مووچان ژى دێ ل دووڤ داهاتێ ل به‌ر ده‌ستێ حوكمه‌تێ باشتر لێ هێت و ئێدى خه‌لكێ كوردستانێ منه‌ت ب خێر و بێرێن عیراقێ نامینیت.

41

هه‌ر ده‌زگه‌هه‌كێ راگه‌هاندنێ بهێته‌ دانان، چ ڤه‌كرنا ته‌له‌ڤزیوَن یان رادیوَ یان مالپه‌ره‌كێ ئه‌لكترونی، یان چاپكرنا رۆژنامه‌كێ بیت، مه‌ره‌م و ئارمانجێن خوه‌ یێن هه‌ین، به‌ری 118 سالان ده‌مێ كو ئێكه‌م رۆژناما كوردی ب ناڤێ رۆژناما كوردستان هاتیه‌ چاپكرن، ئارمانجه‌كا نه‌ته‌وه‌یی ل پشت بوو كو هوشیاریا نه‌ته‌وه‌یی ل ده‌ف تاكێ كورد دروست بكه‌ت كو د ئێگرتی بن داكو گه‌لێ كورد بگه‌هنه‌ مافێ بده‌ستڤه‌ ئینانا ئازادی و سه‌ربه‌خوَیی و ژیانه‌كا ب سه‌رفه‌رازی هه‌روه‌كی د پێنج ژمارێن پێشیێ دا میقداد مه‌دحه‌ت به‌درخان د بابه‌تێن تێدا به‌لاڤبووی دیاركری، لێ نوكه‌ گه‌له‌ك ژ راگه‌هاندنێن كوردی بۆ ئه‌جێندایێن ده‌رڤه‌ كار دكه‌ن و ژ وێ به‌رپرسایه‌تی و ئارمانجێ دوور كه‌ڤتینه‌ یا كو مقداد مه‌دحه‌ت به‌درخان كار ل سه‌ر دكر.
نوكه‌ مه‌زنترین كێشه‌ هه‌مبه‌ر خوانده‌ڤان و بینه‌ر و گوهداری ئه‌وه‌ كو باوه‌ریا وان ب راگه‌هاندنا كوردی لاواز بوویه‌، ئه‌ڤ چه‌نده‌ژی ڤه‌دگه‌ریت بۆ وێ یه‌كێ كو راگه‌هاندنا كوردی خوه‌ ژ به‌رپرسایه‌تیا به‌رامبه‌ر جڤاكی دوورئێخستیه‌ و نه‌شیایه‌ وه‌كو پێدڤی ره‌فتارێ ل گه‌ل قه‌یرانێن سیاسی و ئابووری یێن روو ب روو هه‌رێمێ بووی بكه‌ت، هه‌روه‌سا مه‌ترسیا ڤان قه‌یرانان دیار بكه‌ت، ئانكو راگه‌هاندنا كوردی نه‌شیایه‌ ب رێیا به‌لاڤكرنا پێزانینان رێگریێ ل سه‌رهه‌لدانا قه‌یرانێن سیاسی بگریت و ره‌وشا سیاسی یا هه‌رێما كوردستانێ بگه‌رینیته‌ڤه‌ ره‌وشا به‌رێ قه‌یرانان ڤه‌، گه‌له‌ك دوور ژ به‌رپرسایه‌تیێ پرس و قه‌یران مه‌زن كرینه‌ هه‌تا هنده‌ك جاران گه‌هشتیه‌ وی ئاستی ئه‌و ب خو بوویه‌ ئه‌گه‌ر بۆ ئازراندن و خولقاندنا قه‌یرانان بۆ لایه‌نێ به‌رامبه‌ر، كو ئه‌ڤه‌ د ده‌مه‌كێ دایه‌ ل پرانیا وه‌لاتێن راگه‌هاندنا وان ل پێشیێ، گه‌له‌ك جاران ب رێیا راگه‌هاندنێ چاره‌سه‌ر بۆ قه‌یرانێن جڤاكی هاتینه‌ دیتن.
دێ ئاماژه‌ ب سێ نموونان كه‌م كو راگه‌هاندنا كوردی ب به‌رپرسیارانه‌ ره‌فتار ل گه‌ل پرس و قه‌یرانێن هه‌رێمێ نه‌كریه‌، یا ئێكێ، پشتی دوورخستنا گۆڕان ژ سه‌رۆكایه‌تیا په‌رله‌مانی، پرانیا راگه‌هاندنا كوردی هه‌تا نوكه‌ ل شوونا هێمنكرنا ره‌وشێ و په‌یداكرنا ئاشتیا جڤاكی و ئێكرێزیێ، پرانیا بابه‌تێن ل دۆر ڤێ مژارێ به‌لاڤ كرین، پتر ئازراندن و كووركرن بووینه‌ ل شوونا دیتنا چاره‌یه‌كێ، یا دووێ، راگه‌هاندنا كوردی به‌رامبه‌ر شه‌رێ داعش په‌یامه‌كا لاواز هه‌بوویه‌، هه‌تاوه‌كو ژبه‌ر پیشه‌نه‌بوونا راگه‌هاندكارێن كورد، هنده‌ك جاران خزمه‌ت ب داعش گه‌هاندیه‌ و كارتێكرنێن خراب ل سایكولوژیا تاكێ كورد كریه‌، هه‌روه‌كو گه‌له‌ك جاران داعش وێنێن شه‌هیدێن مه‌ ژ راگه‌هاندنا كوردی وه‌رگرتینه‌ و بۆ خوه‌ وه‌كو قاره‌مانیه‌ك هژمارتی یه‌، یا سیێ قه‌یرانا دارایی یا هه‌رێم ڤه‌گرتی، هه‌تا نوكه‌ راگه‌هاندنا كوردی ل رێێن چاره‌سه‌ریێ ب رێیا گێرانا مێزگه‌ردان و چه‌ندین هونه‌رێن دی یێن رۆژنامه‌ڤانی نه‌گه‌ریایه‌ كو بێخته‌ به‌ر سینگێ حوكمه‌تێ و بۆ ببیته‌ كارئاسانكارییه‌ك بۆ ڤه‌دیتنا رێیێن چاره‌سه‌ریێ، ب تنێ یێ مایه‌ ب به‌لاڤكرنا ده‌نگوباسێن مووچه‌ دێ فلان رۆژێ هێته‌ به‌لاڤكرن، یان پرانیا ده‌زگه‌هان به‌لاڤكرنا مووچان دكه‌نه‌ مزگینی كو مافێ هاولاتیه‌ و ئه‌و نه‌ كارێ وێ یه‌.
ل دووماهیێ دێ بێژم ل ده‌مێ دروستبوونا هه‌ر جوره‌ قه‌یرانه‌كێ دڤێت ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ ب به‌رنامه‌ و ب ستراتیژیه‌ته‌كا رێك و پێك و ئه‌كادیمی و زانستی كار بۆ دیاركرنا وێ كێشێ و قه‌یرانێ بكه‌ن و رۆلێ ئێكرێزیا جڤاكی بگێرن و وێ هشیاریێ بۆ خه‌لكی دروست بكه‌ت كو قه‌یرانێن ب ڤی ره‌نگی د دیرۆكی دا گه‌له‌ك بووینه‌ و رێیێن چاره‌سه‌ریێ بێخته‌ به‌ر سینگێ لایه‌نێن به‌رپرس داكو راگه‌هاندنا كوردی سه‌ره‌رای وێ یه‌كێ كو پرانیا وان سه‌ر ب پارتێن سیاسی ڤه‌نه‌ ژی، به‌لێ ببنه‌ خودان ئێك گوتارا سه‌ركه‌فتی د روو ب روو بوونا هه‌ر قه‌یرانه‌كێ دا.

* ماسته‌ر ب راگه‌هاندنێ

website security
Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com