NO IORG
Authors Posts by د.سالار عوسمان

د.سالار عوسمان

د.سالار عوسمان
37 POSTS 0 COMMENTS

13

د.سالار عوسمان
جڤاكناسی: ئه‌و زانسته‌ یێ سروشت و پێكهاته‌یا جڤاكێ ڤه‌دكۆلیت، زانسته‌كێ نوویه‌ و پشتی دروستبوونا جڤاكه‌كێ دروستبوویه‌، زانسته‌كه‌ هه‌ر ته‌نێ سه‌ر ل ناڤ ناسینیا جڤاكى نینه‌، به‌لكی ل ناڤ هه‌می ڕه‌هه‌نده‌كێ نووتره‌ ژى، بۆ میناك ئایین، هزر و سیاسه‌ت و خوه‌ زمان ژى، كلتوور و دیرۆك دهێته‌ڤه‌، من دڤێت بێژم: كۆمه‌ڵناسی ئان جڤاكناسی پێدڤیه‌كه‌ و به‌ری جڤاكناسان ب زانستێ خوه‌ بزانن، پێدڤیه‌ كه‌سێن سیاسی، ئاینناس زانستێ خوه‌ بزانن، ب رامانه‌كا دیتر: باشترین سیاسی ئه‌و سیاسی یه‌، كو جڤاكێ خوه‌ باش بناسیت، ئه‌ڤه‌ بۆ زانایه‌كێ ئوولی ژى هه‌ر ڕاسته‌، لێ به‌لێ پرسیار ئه‌ڤه‌یه‌: ئه‌رێ سیاسیێن كورد ئه‌ڤێ چه‌ندێ دكه‌ن؟!.. واته‌ هه‌وڵ داینه‌ ب جڤاكناسانه‌ و ب تێگه‌هشتنه‌كا جڤاكی سیاسه‌تێ بكه‌ن؟!..به‌رسڤا ڤێ پرسیاره‌ ب ڤه‌كری دێ بجههێلن و ب ڤه‌كری بێژین، هه‌تا ئه‌وێن سیاسی ل هه‌مبه‌ر پرسیاردا ڕابگرن!.. ئاخر سیاسی و پرسیار ژى، سیاسی و هێزا به‌رسڤێ، سیاسی و جۆر و چاوانیا به‌رسڤێ ژى پرسگه‌لێكا كێم به‌حس ژێ كری مه‌عریفى و ئاكام هنده‌ك سیاسی سفڕ ده‌كه‌ن!..
ب بۆچوونا مه‌ جڤاكێ كوردی جڤاكێ چاڤه‌، جڤاكێ چاڤ ب رامان كو ب تێگه‌هشتنه‌كا كێم هزر دكه‌نه‌ڤه‌، واته‌ زۆرتر بینه‌ره‌ نه‌ك هزركه‌ره‌، ل جڤاكێ دا، كو هزر و بیركرن د ئاستێ پێدڤی دا نه‌بێت، وێنه‌ و دیمه‌ن دبن ب هێز، هێز بن واته‌ هه‌ڵخه‌لتێنه‌ر، له‌وما نها هند نه‌مایشكرنا وێنه‌یان ب دره‌وه‌، وێنه‌یێن ڕاسته‌قینه‌ نین، هه‌ر بۆ نموونه‌ ل شه‌ڕی داعشێ دو جۆر وێنه‌ هه‌بوون:
1ـ وێنه‌ێن پێشمه‌رگه‌ و سه‌نگه‌ر و شه‌ڕ و قوربانیدان: وێنه‌ ڕاست.
2ـ وێنه‌ێن خۆهه‌لاوستى ب وێنه‌یێ ئێكێ: وێنه‌ نه‌یێن ڕاست.
ئه‌وا زۆرتر دهاته‌ دیتن، تایبه‌ت ل سۆسیال میدیایێ دا وێنه‌ نه‌یێ ڕاست بوو، كێمترین ده‌رفه‌ت دایه‌ ب وێنه‌یێ ڕاستی!.. ئه‌ڤه‌ رامانا وێ چیه‌؟!.. رامان ئه‌ڤه‌یه‌ جڤاكێ چاڤه‌ پتر ب وێنه‌یێن نه‌ یێن ڕاست دژین، كه‌واته‌ جڤاكێ چاڤ ئانكو جڤاكه‌كه‌ ب چاڤ بریار دده‌ن، نه‌ك ب هزر، له‌وما نكارن و قوره‌تا هندێ نینه‌ هزرێ ل وێنه‌ێن ڕاسته‌ی ژی بكه‌ن !..
حزبێن درۆزن یان یێن دره‌وین زۆرترین وێنه‌یێن دره‌و به‌ڵاڤدكه‌ن هه‌تا زۆرترین جه‌ماوه‌رێ جڤاكی چاڤ بۆ خوه‌ ڕابكێشێت، سیاسیێ نه‌نیشتیمانی و ته‌نانه‌ت مه‌لایێن درۆزن ژى:( مه‌به‌ستا مه‌ ژ مه‌لایێ درۆزن ئه‌ون، كو پیخه‌مه‌ت ده‌قێ پیرۆز دخوازن بگه‌هنه‌ ده‌سهه‌ڵاتێ و مه‌لله‌زاتێن دونیایێ)، چنكی هند وێنه‌ و درووشم و هاوار و فرمێسك بڵاڤ ده‌كه‌ن، نه‌شێن د كووراتیێ دا بژین، مه‌به‌ستا مه‌ ئه‌وه‌ ژ كووراتیێ: وێنه‌ێن ڕاست و گفتوگۆیا ڕاست و ب جهگه‌هاندنا ئه‌ركێن پیرۆز!.
ل دووماهیێ مه‌ دڤێت بێژین:
1ـ هه‌تا جڤاكێ كوردی ژ جڤاكێ چاڤ ڤه‌ نه‌هێته‌ گوهارتن بۆ جڤاكێ بیركه‌ر یان هزری، وێنه‌ و دیمه‌ن و سه‌حكرنا دره‌وان ب هه‌ڕمێن و كاریگه‌رن، لێ هه‌ڕمێن و كاریگه‌ریێن وێ نه‌ڕاست و زیانبه‌خشن !..
2ـ پێدڤیه‌ هه‌رچی زوویه‌ ئه‌ڤ جڤاكه‌ بهێته‌ گوهارتن و ببێته‌ جڤاكه‌كێ هزری، هه‌تا بشێن سپی و ڕه‌ش، باش و جاش ژ ئێكدو جودا بكه‌ن، ئه‌ڤه‌ ژی ئه‌ركێ مه‌ هه‌میانه‌ كو ب دڵسۆزی ب به‌رهه‌مدئینین و هزر ده‌كه‌نه‌ڤه‌ !…

5

پشكا ده‌هێ و دووماهی
د.سالار عوسمان
جه‌هل و ڕهێن وێ، ب ڕه‌نگ و پاساوێن وێ ێین جودا ڤه‌، ئه‌وه‌ د ناڤ جڤاكی دا و پشكه‌ك ژی یا چوویه‌ د ناڤ حزبان دا، له‌وما دبیت چاره‌سه‌ریا بنه‌ڕه‌تی بۆ بهێته‌كرن، باشترین چاره‌سه‌ر ژی ب ڤان (٤) چار رێیان دهێته‌ كرن:(حزب، حوكمه‌ت، زانكۆ و میدیا)، به‌لێ ب كیژ میكانیزم و تێگه‌هشتن؟
١ـ حزب نه‌ هه‌ر ئۆرگانه‌كا سیاسی یه‌:
ئه‌و تێگه‌هشتنا وه‌ باوه‌ره‌، كو حزب هه‌ر ئۆرگانه‌كا سیاسییه‌ و دخوازیت ب ڕێیا پرۆسا هه‌ڵبژارتنێ بگه‌هیته‌ ده‌ستهه‌ڵاتێ، تێگه‌هشتنه‌كا ڕاسته‌، لێ نه‌ یا كاملانه‌، تێگه‌هشتنا كاملان ئه‌وه‌، كاری حزبایه‌تی و پشكداریكرن د پرۆسا هه‌ڵبژارتنێ دا و گه‌هشتنا ده‌ستهه‌ڵاتێ بۆ هندێ یه‌، حه‌تا ل گه‌ل خوه‌ زانین و هۆشمه‌ندییێ بینیت، چونكی ده‌ستهه‌ڵاتا بێ زانین، یان ده‌ستهه‌ڵاته‌ك كو شه‌ڕێ جه‌هلێ نه‌كه‌ت، جڤاكی وێران دكه‌ت!.

٢ـ حوكمه‌ت و ئه‌ركێ پێشكه‌فتنا جڤاكی:
حوكمه‌تا باش پێكهاتیه‌ ژ ڕوئیا یان دیتنا باش، ڕوئیا باش پێكهاتیه‌ ژ باشتركرنا ژیانێ، ژیان وی ده‌می باشتر دبیت، كو جه‌هل ژێ دووركه‌ڤیته‌ڤه‌، له‌وما ئێك ژ پیڤه‌رێن هه‌لسه‌نگاندنا هه‌ر حوكمه‌ته‌كێ ئه‌وه‌، كو تا چه‌ند كار ل سه‌ر پێشكه‌فتنا جڤاكی دكه‌ت، باشترین تێگه‌هشتن و هه‌ژیترین میكانیزم بۆ حوكمه‌تێ ئه‌وه‌، ل ده‌سپێكێ جه‌هل وه‌ك دوژمنێ جڤاكێ بناسینیت و ل دووڤدا شه‌ڕێ وی دوژمنی بكه‌ت و ڕاشكاو بیت د وی شه‌ڕی دا.

٣ـ زانكۆ و ده‌ربازبوون بۆ ده‌رڤه‌:
ئێك ژ گرفتێن سه‌ره‌كی یێن زانكۆیێن كوردستانێ ئه‌وه‌، كو نه‌شێن ڤه‌په‌ڕن و درباز بن، ناكارن هۆلان بجێبهێڵن و ڤه‌كۆلێنێن خوه‌ بێخنه‌ ناڤ ژیانێ دا، ب رامانه‌كا دی، نه‌شێن ژ تیۆر ڤه‌ ده‌رباز بن بۆ پراكتیزه‌كرن، چونكی بێ پراكتیزه‌كرنا تیۆر، تیۆر تنێ وه‌ك ده‌قه‌كێ نه‌كاریگه‌ر و نه‌به‌رهه‌مدار ده‌مینته‌ڤه‌، وی ده‌می زانكۆ و هه‌وڵێن زانستی یێن بێ به‌رهه‌م دبن و هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌هه‌ك ژی زانكۆ یێن وێ بێ به‌رهه‌م بن، جه‌هل د ناڤ دا ڕاوه‌ستا و ته‌مه‌ندار دبیت.
٤ـ میدیا و به‌رپرسیه‌تیا كۆمه‌ڵایه‌تی:
میدیا نه‌ تنێ پێكهاتی یه‌ ژ هه‌وال و زانیاری و ڕوماڵكرنا بۆیه‌ران، ئه‌و تێگه‌هشتن ژی شاشیه‌، كو وه‌ باوه‌ره‌ میدیا دبیت بێلایه‌ن بیت، هه‌ر چه‌مكێ بێلایه‌نی و لایه‌نداریا میدیا پرسه‌كا ئاڵۆز كو خراپ هاتیه‌ یه‌حسكرن و پێدڤیه‌ بهێته‌ ڕاست كرن.
میدیا د پرسا زانین و جه‌هل دا، لایه‌نداره‌، لایه‌نداره‌ ب وێ تێگه‌هشتنا، پێدڤیه‌ پشكه‌ك بیت ژ زانین و هه‌مدیس پشكه‌ك بیت ژ شكاندنا جه‌هلێ، چونكی، زۆر ب ساده‌یی: جه‌هل دوژمنا مرۆڤی یه‌ و ئه‌رك و به‌رپرسیه‌تیا كۆمه‌ڵایه‌تیا میدیایێ ئه‌وه‌ مرۆڤان بپارێزیت، كه‌واته‌ میدیا پێدڤیه‌ جه‌هل شكێن بیت!.
ئه‌نجام:
ژ ئه‌نجامێ ڤان (١٠) گۆتاران:
ـ جه‌هل پشكه‌كا وێ یا د ناڤ حزبان دا و حزب ژی خه‌مسارن ژ چاره‌سه‌ركرنێ.
ئه‌گه‌را وێ ژی:
١ـ هه‌نده‌ك ژ حزبه‌كان، تایبه‌ت ئه‌وێن خوه‌ ل په‌نا ده‌قێن پیرۆزێن ئاینی ڤه‌ خوه‌ ڤه‌شارتنه‌، ژ ڕێیا جه‌هلێ ڤه‌ یاری و مه‌رامێ سیاسی یێن خوه‌ ڕایی دكه‌ن و دخوازن جه‌هل ته‌مه‌ندار بیت.
٢ـ حزبێن دی ژی، پڕانیا وان، ژبه‌ر كۆمكرنا زۆرترین ده‌نگ ناخوازن وه‌ك پێویست شه‌ڕێ جه‌هلێ بكه‌ن.
٣ـ پشكه‌كا دی ژ حزبان، كو ژمارا وان كێمه‌، شه‌ڕێ جه‌هل ب ئه‌رك دزانن.
ـ ئه‌ركه‌ و ئه‌ركه‌كێ كلتووری، كۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی یه‌ جه‌هل بهێته‌ راوه‌ستان، چونكی ل هه‌ر جهه‌كێ جه‌هل هه‌بیت، ل وێرێ چرایێن ژیانێ و پێشكه‌فتنێ خامۆش دبیت، كه‌واته‌ ژیان ژ مه‌ ده‌خوازیت شه‌ڕێ جه‌هلێ بكه‌ین.

22

پشكا نه‌هێ
د. سالار عوسمان
وه‌سا باشه‌ ب كۆكراوه‌ی به‌رسڤا پرسیاران بده‌ینه‌ڤه‌، چونكی پرسیار ل ده‌ردۆرێ ئێك بازنه‌ دزڤریته‌ڤه‌ (حزب و شه‌ڕی جه‌هل)، له‌وما حزبه‌ك هه‌ر ژ دایكبوونا وێ نه‌ ئاسایی بیت، حزبه‌ك نه‌ خودانێ دۆزا خوه‌ بیت و ل نێڤبه‌را بوون و چیه‌تیدا خودان شوناسیه‌ك نه‌بیت، بێگومان د ناڤبه‌را سۆز و ئه‌قلى دا، د ناڤبه‌را جاده‌ و ئایدیان دا، د ناڤبه‌را شۆ و ئه‌رك دا، د ناڤبه‌را قیه‌م و ده‌نگدا، ده‌گه‌ڵ هه‌بوونا ڕێژه‌یه‌ك ل نێزیكیی د نێڤبه‌را هه‌ریه‌ك ژ ڤان چه‌مكان دا، رێیا راست وندا دكه‌ت و ل ونداكرنا رێیا راست دا بێگومان ده‌كه‌ڤیته‌ نێڤ ته‌متومانا زانین و نه‌زانینێ دا و قودره‌تا ناسینا جه‌هل ژ ده‌ست دده‌ت، له‌وما دبینین حزبێن وه‌سا وا ل كوردستانێ هه‌نه‌، بووینه‌ مینبرا جه‌هلێ و ل ڕێیا هێجه‌تێن به‌تال دڤێن بگه‌هه‌نه‌ ده‌سه‌ڵاتێ و ل پیخه‌مه‌ت دا گورزێن مه‌زن ده‌سره‌وێننه‌ زانین.
پشكا زۆر یا حزبێن كوردی نه‌ خودان تێگه‌یشتنه‌كا كویرن ده‌ربارێ جه‌هل و باشتره‌ بێژین شه‌ڕێ جه‌هل ب شه‌ڕێ خوه‌ نزانن، له‌وما ئه‌گه‌ر به‌راورده‌كا زه‌مه‌نیی بۆ تێگه‌هشتنا حزبێن كوردی بكه‌ین ده‌ربارێ تێگه‌هشتن د جه‌هل و چاره‌سه‌ریێن وێ، دگه‌هینه‌ وێ ڕاستییا ته‌حال، كه‌ پێشتر، واته‌ له‌ زه‌مه‌نێ زوودا، هه‌ر بۆ نموونه‌ ل نیڤه‌یا دووه‌م یا سه‌ده‌یا بیسته‌م ئه‌و تێگه‌هشتن دروستتر و ساخڵه‌متر ببوو، سواڵی ده‌نگ و هه‌ڵپه‌ی گه‌هشتن بۆ ده‌سه‌ڵاتێ و ململانێیا نه‌دروست یا میدیایا سیاسی و گرێی به‌ پاڵه‌وانبوون و ده‌ستی دوژمنان ژی ل سه‌ر هه‌می ڤان تشتانه‌، هۆكارگه‌لێكی سه‌ره‌كین و بووینه‌ باعیسی ڤێ چه‌ندێ كو هه‌می حزب شه‌رێ جه‌هل ب ئه‌ركێن خوه‌ یێن سه‌ره‌كی نه‌زانن.
هه‌كه‌ هه‌ر ب له‌ز سه‌حكه‌ینه‌ میدیا و چاپه‌مه‌نیێن حزبی، باشتر ژ وێ ڕاستییێ دێ تێگه‌هین، كو ئه‌م د كریزه‌كا مه‌زن دا دژین كو دكارین د ناڤ ئاریشان دا بنێین: (به‌ڵاڤكرنا سیاسیانه‌یا جه‌هل)، كه‌ ب هزرا مه‌ ئه‌م هه‌می ل ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ و به‌رگرتنا وێ خه‌مسارین!..
چنكی ململانێا سیاسیانه‌یا نه‌دروست، جڤاكه‌كێ نه‌دروست به‌رهه‌م دئینیت و ل نێڤ جڤاكی نه‌دروست ژی دا جڤاكه‌ك نه‌دورست جه‌هل جێ به‌ زانین لێژ دكه‌ت، له‌وما ل كۆی ئه‌ڤ تابلۆ سیاسیێن ل كوردستانێ هه‌نه‌ هنده‌ك كه‌ڕه‌ت وێنێ جاهلێن سیاسى دچیته‌ بسه‌رڤه‌ و ل هه‌ڵبژارتنان دا جاهل ده‌نگێ خه‌یالی كۆمدكه‌ن.

25

پشكا ئێكێ
د سالار عوسمان
چه‌مكێ حزب و هه‌می ئه‌و به‌حس و بابه‌تێن پێڤه‌گرێدای، به‌حس و بابه‌تێن گرێدای، لێ ب تێگه‌هشتنه‌كا زانستی، نه‌ك ب تێگه‌هشتنا پۆپۆلیستیه‌ی، كو هه‌می میدیایا كوردی د گه‌ل خوه‌ دا تووشی نه‌خۆشیێ كریه‌، له‌وما نها و ل ده‌وله‌ت سه‌ری ئه‌و میدیایا شاش دا نه‌ك هه‌ر چه‌مكێ حیزب، كو جهێ به‌حسا گۆتارا مه‌یه‌، به‌ڵكوو سه‌رجه‌م چه‌مكێن دیتر ب ریێن دیتردا دچن و د ڤێ ریێ به‌رزه‌كری و شاش دا خوانده‌ڤان:، ژبلی كو دهێته‌ شێلاندن كائینه‌كێ تووڕه‌ و ماندیه‌، تووڕه‌ و ماندی و بێ گێول هه‌تا وی ئاستی هه‌نده‌ك جار ده‌كه‌ڤیته‌ نیڤچاله‌كا تاری ئانكو نیشتمان و وه‌لاتێ خوه‌ ب ره‌ش دبینیت!.
مه‌به‌ستا من د ڤێرێ دا، به‌ری ئه‌م به‌حسا (حزب و جه‌هلێ) بكه‌ین، قه‌یرێك ل سه‌ر چه‌مكێ (نیشتیماننه‌بینی) براوستم و بپرسم:
-نیشتیماننه‌بینی چییه‌؟
ـ هه‌تا چه‌ند بوونا وێ هه‌یه‌؟
ـ كی ل پشته‌ و مه‌رامێن وێ چنه‌؟
ـ تێكه‌ڵكرن تێگه‌ و چه‌مكه‌كێن وێ بۆچی؟
ـ وه‌رگر: هه‌ڤوه‌لاتی ل كوده‌را ڤێ معاده‌لێ یان هاوكێ دانه‌؟
ـ جۆره‌ێن وه‌رگر؟
ـ وه‌رگرێ پۆزه‌تیڤ، یان وه‌رگرێ بیركه‌ر كیه‌؟
ـ وه‌رگری نوونه‌ر، هێز و خه‌سله‌تێن وێ؟
بۆ به‌رسڤا ڤان پرسیاران زۆر به‌ كورتی ده‌بێژم:
ـ نیشتیماننه‌بینی جۆره‌كه‌ ل كارڤه‌دانێن شاش، كو به‌رهه‌مێ ئه‌و تێفكرینه‌ زاتیه‌ نێگه‌تیڤه‌یه‌، كو مرۆڤ ل نێڤ به‌رژه‌وه‌ندیین زاتیی دا، بابه‌ت ـ كو نیشتیمان ل هه‌میان مه‌زنتر و گرنگتره‌ ـ وندا دكه‌ت و ئاكام ل ونداكرنا بابه‌تان: نیشتیمان، خوه‌بین، لێ خۆبینیكی نابه‌رپرس، ده‌بیته‌ هه‌ڤنیشتیمانیه‌كێ نیشتیماننه‌بین.
ـ نیشتیماننه‌بینی، ب ڤێ فۆڕما ئه‌م به‌حس دكه‌ین، ل هه‌رێما كوردستانێ وه‌ك ده‌ستپێك ده‌ستپێكریه‌، به‌لێ ده‌ستپێكرنه‌كا نا سروشتی، واته‌ ده‌ستپێكرنه‌كا هاتیه‌ دانان، رێژه‌یه‌كا كه‌ێم و چاره‌سه‌ركرنه‌كا ساناهیه‌، هه‌ر ل گه‌ل پاشڤه‌چوونا دنه‌رێن وێ یا باشتره‌ بێژین دگه‌ل دابینكرنا به‌رژه‌وه‌ندیێ بۆ دنه‌دار و دنه‌دراو، پێتی دبیت و نامینیت!.
ـ كی ل پشته‌ و مه‌رامێن وێ چنه‌؟. ڕوون و زه‌ڵال دكارین بێژین: حزب و گرۆپی به‌رژه‌وه‌ندخوازیا سیاسی و بازرگانی له‌ پشته‌ و ره‌وشه‌نبیری و ردیله‌ تێگه‌هشتی، كو هه‌نده‌ك ل وان ژبلی كه‌ربوكینێ چ دی نابینن و هنده‌كێن دیتر ل عوقده‌ێن ده‌روونی ده‌رباز نابن و هه‌نده‌كێن دیتر ئێخسیرێن پاره‌و وپولن، ماركێتینگیان بۆ دكه‌ن!. مه‌رامێن وێ ژی شه‌ڕێ به‌رژه‌وه‌ندیه‌، وان دڤێن سه‌ردار بن و ل ده‌وله‌ت سه‌ری سه‌ردارێن نوو دا به‌رژه‌وه‌ندێن خوه‌ مسۆگه‌رتر بكه‌ن، كو دیاره‌ مه‌رج نینه‌ به‌رژه‌وه‌ندیێن وان ته‌نێ پاره‌ و پوول بن، ڕه‌مزیه‌ت و شه‌رێ دیرۆكی هه‌س!.

حزب و جه‌هل!
پشكا دووێ
ـ تێكه‌لكرنا و چه‌مك و تێگه‌هان بۆچى ..؟
ئێك ژ گرفتێن هه‌ری سه‌ره‌كیێن مه‌، تێكه‌لكرنا چه‌مكانه‌، به‌هرا پترا ئه‌گه‌رێن وێ ژی بۆ نه‌زانینێ دزڤریته‌ڤه‌، پشكه‌ك كێم ژی یاریا وان سیاسیێن چ ڤێ نه‌، كو دخوازن بۆ مه‌ره‌مێن كه‌سیی چه‌مكان تێكه‌ڵ بكه‌ن، ئه‌گه‌ر نه‌ نیشتمان و حزب، حوكمه‌ت و حزب، ده‌وڵه‌ت و حوكمه‌ت، ڕێككه‌فتن و خیانه‌ت، په‌یوه‌ندی و جاسووسی، خۆنیشادان و ئاژاوه‌، میدیا و نیشتمانه‌بینی، هه‌ڤوه‌ڵاتی و سیاسی، ڕه‌خنه‌ و جڤیندان و ده‌هان تێگه‌هێن دی بۆچی و ژبه‌ر چی و د به‌رژه‌وه‌ندیا كێ دهێته‌ تێكه‌ڵ كرن و ئاكام د ناڤ ڤێ گۆما لێخن و لێڵه‌دا كی مه‌له‌ڤانیێ دكه‌ت و به‌ر ب كیڤه‌، به‌ر ب كیژ كه‌ناری لێخنتر و كیژ قه‌ده‌را شوومتر!..
كه‌واته‌، ئه‌گه‌ر ئه‌گه‌رێ وێ جه‌هل بیت یان گه‌مه‌یا سیاسی، د هه‌ردوو حاڵه‌تدا، ژبلی هنده‌ك هه‌رزه‌ سیاسی، كو وێ یاریا سیاسیا چه‌په‌ل دكه‌ن، نیشتمان، ب هه‌می پێكهاته‌ و جوداهیێن وێ ڤه‌ لێی زه‌ره‌رمه‌ندن !!.
ـ وه‌رگر: هه‌ڤوه‌لاتی د ڤان هه‌ڤكێشاندا ل كیڤه‌یه‌؟..
هه‌ڤوه‌لاتی زه‌ره‌رمه‌ندترین كائینێ ناڤ ڤان هه‌ڤكێشانه‌، چونكی ئه‌و هه‌ڤكێشه‌ بخوه‌ ژ ده‌ست هه‌ڤوه‌لاتی ده‌ركه‌تیه‌ و كه‌تیه‌ ده‌ست سیاسیان دا، ته‌نانه‌ت د هه‌ڵبژاردنان ژی دا – دگه‌ڵ هه‌بوونا گه‌له‌ك سه‌رنجان ل سه‌ر پرۆسا هه‌ڵبژارنێ ل كوردستانێ ـ كو هه‌ڤوه‌ڵاتی و ده‌نگێ هه‌ڤوه‌ڵاتی ئێكلاڤه‌كه‌ره‌، لێ ل وێرێ ژی، واته‌ ل پرۆسا هه‌ڵبژاتنێ ژی، هه‌ڤوه‌ڵاتی ده‌نگده‌ر، وه‌رگر (متلقی) یه‌، نه‌ك هه‌ه‌وه‌ڵاتیی هزركه‌ر واته‌ كائینه‌كێ ئاراسته‌كریه‌ نه‌ك بیركه‌ر.
ـ جۆرێن وه‌رگر پێكهاتینه‌ ژ دو جۆران: (وه‌رگرێ ئاراسته‌كری و وه‌رگرێ بیركه‌ر یا هزركه‌ر)، ل كوردستانێ و ل گۆری ئه‌ڤ كلتوورێ سیاسی یێ كۆمه‌ڵایه‌تی یێ ره‌وشه‌نبیریی یێ ئابووریێ كو هه‌یه‌، یێن وه‌رگر كێمتر هزر دكه‌نه‌ڤه‌ كێمتر له‌ ڕێگه‌ی به‌رهه‌مه‌ ئه‌قڵییێن خوه‌ ژیان، د ناڤ وان دا ژی سیاسه‌تێ دبینین، له‌وما زۆر ب ئاسانی ب سه‌ر ڕه‌نگێن سیاسی دابه‌ش دبن، دابه‌شبوونه‌كا ئاراسته‌كری، هه‌ر له‌وما ل ده‌مێ گفتوگۆكردنا سیاسی ژی دا وه‌ك وه‌رگره‌كێ سیاسیی ئاراسته‌كری دئاخڤن و ئاخفتنێن وان هه‌می سۆزه‌ و نه‌شێن ب قووڵی گفتوگۆ یێ بكه‌ن، چونكی گفتوگۆیا قووڵ و كویر پتر ئه‌قڵ دفێت نه‌ك سۆز.
ـ وه‌رگرێ پۆزه‌تیڤ، یان وه‌رگرێ هزركه‌ر كێیه‌؟
وه‌رگرێ پۆزه‌تیڤ پێكهاتیه‌ ژ وه‌رگرێ هزركه‌ر، ئه‌و هه‌ڤوه‌ڵاتی یێ ل هه‌ر جهه‌كێ بیت، د ناڤ حزب دێ دا بیت یا ده‌رڤه‌ی حزبێ، ل ده‌سه‌ڵات بیت یان ل ئۆپۆزیسیۆن، ل نیشتمان بیت یا ل تاراوگه‌، تووڕه‌ بێت یان ڕازی، بیر دكه‌ت هزر دكه‌ت، ب سه‌ر ڕێیا ئه‌قڵدا دچیت و پێنگاڤێن خوه‌ ڕاده‌ستی سۆزه‌كا نه‌دیار ناكه‌ت، ل جهه‌كێ باشی دیت دبێژیت باش و ل جهه‌كێ خرابی دیت، خوه‌ بێ ده‌نگ ناكه‌ت و دبێژیت خراپ، لێ ل هه‌ردوو حاڵه‌تدا نیشتمانبینه‌، دژی نیشتمانی خوه‌ ناراوستیت و ناخوازیت حوكمه‌ت و دامه‌زراوه‌یێن وڵاتی خۆی ویران و خاپوور بكه‌ت، ئه‌و چ لۆژیكه‌ دینداره‌كێ سیاسی بانگه‌شه‌یا سۆتن و كوشتنێ بكه‌ت و ل ره‌خه‌ك دی ڕۆژنامه‌نووسه‌كێ بێلایه‌نێ عه‌یار بیست و چار و خانمێكی فێمێنیستا ده‌ڤڤه‌كری ده‌ستا بۆ بقووتن، ئاخر ده‌ست قوتان بۆ سووتاندنا دامه‌زراویێن نیشتمانی تاوانه‌ و دبیت هه‌ڤوڵاتی هند هزر بكه‌ت (هه‌ڤوڵاتیی هزركه‌ر = وه‌رگری پۆزه‌تیڤ)، تاوان و ماف ژ هه‌ڤ جودا دكه‌ت !.. كه‌واته‌ وه‌رگرێ پۆزه‌تیڤ ئه‌و وه‌رگرێ هزركه‌رێ نیشتمانبینه‌یه‌، كو سیاسییه‌كان نه‌شێن وانا بخاپینن و بۆ مه‌رامێن كه‌سیێن خوه‌ بكاربێنن، هه‌مدیس وه‌رگری پۆزه‌تیڤ ل ته‌نیشت وان سیاسییان، كو ل ته‌نیشت نیشتمانی نه‌، له‌وما وه‌ك دبینین زۆرترین ده‌نگ ژی ل هه‌ڵبژارتنان بۆ وان حزبێن سیاسی دچێ، كو نیشتمانیین و ب كریار نه‌ك ب درووشم د خه‌ما شكۆ یا نیشتمانی دانن.

حزب و جه‌هل !
پشكا سیێ
ـ وه‌رگری نوونه‌ر، هێز و خه‌سله‌تێن وێ وه‌ك پێشتر مه‌ به‌حس كری، وه‌رگرێ بیركه‌ره‌وه‌ خودان بیر و چاره‌سه‌ره‌یێن خوه‌، كه‌واته‌ هه‌ر ته‌نێ وه‌رگره‌كێ بیركه‌ره‌وه‌ نیینه‌ و به‌س، به‌لكی ل گه‌ل بیركرنێ دا نوونه‌ره‌ ژی، چونكی هزركرن بخوه‌ به‌رهه‌مداره‌، كه‌واته‌ ل كێله‌كا هه‌ر هزركرنه‌كێ دا به‌رهه‌مه‌ك ژی هه‌یه‌، به‌رهه‌م ژی هێزێ دروست دكه‌، دیاره‌ خه‌سله‌تێن ڤێ هێزێ ل جڤاكه‌كێ بۆ جڤاكه‌ك دی دهێته‌ گوهارتن، چونكی هه‌ر جڤاكه‌ك خوه‌دی كلتوورێ تایبه‌تێ خوه‌ بیت، كه‌واته‌ كلتوورێ هه‌ر جڤاكه‌كێ پیڤه‌ره‌، له‌وما ئاخفتن ل سه‌ر به‌رهه‌مێ هزركرنێ، یا باشتر بێژین ئاخفتن ل هێز و خه‌سله‌تێن وه‌رگری نوونه‌ر بكه‌ین، پێدڤییه‌ به‌حسێ كلتووری ژی بكه‌ین كو ده‌وری وه‌رگره‌ی دده‌، تایبه‌ت كاریگه‌رێن كلتوور.
ـ كلتوور: بنیات و گوهارتن
وه‌سا باشه‌ هه‌كه‌ ب كورتی ژی بیت، ئاخفتنێ ل سه‌ر وێ ڕاستیێ بكه‌ین، كو كلتوور بنیاته‌، جڤاكێ كوردی بوویه‌ جڤاكه‌ك لاواز، چنكی كلتوورێ وێ لاوازه‌، تایبه‌ت جڤاكێ سیاسی یێ كوردستانێ، كه‌واته‌، ژ پیخه‌مه‌ت چاره‌سه‌ریا ئاریشێن جڤاكی، تایبه‌ت ئاریشێن سیاسی، كو كوردستان ڤه‌گه‌راند بۆ چارچووڤه‌یه‌كا زۆر خراپ، پێدڤیه‌ د گه‌ل دانپێدان ب لاوازیا كلتووریا سیاسیا كوردى، دانپێدانێ ژى ب ڤێ ڕاستیا ڕۆهن بكه‌ین، كو كلتوور بنیاته‌ و بێ ڤى بنیاتى، ئه‌م نكارین تو دیواره‌ك هه‌لچنین، ئاخر ئه‌گه‌ر مه‌ ئه‌و دیوار هه‌بایه‌: (كلتووره‌ك ب هێز)، چاوا باژاره‌كێ وه‌ك كه‌ركووك، كو سیمبولا مه‌زلومیه‌تا نه‌ته‌وه‌یه‌ك خاك، لێ هاتیه‌ داگیركرن، ب چه‌ند سه‌عه‌ته‌كان بهێته‌ راده‌سته‌كرن و بهێته‌ داگیركرن و ل گه‌ل خوه‌دا مه‌زنترین شه‌رمه‌زاری ئێخسته‌ د ناڤ دیرۆكێ دا؟!..
هه‌ر ل ڤێرێ پێدڤیه‌ ئه‌م به‌حسێ ل چه‌مكێ (گوهۆرینا كلتوور)، ژی بكه‌ین و بپرسین: ئه‌رێ كلتوور هه‌بوونه‌كا نه‌گۆڕه‌؟.. بۆ به‌رسڤدانا ئه‌ڤێ پرسیارێ پێدڤیه‌ ڤه‌گه‌رێنه‌ڤه‌ بۆ ڕه‌هوڕیشالێن كلتوور، تایبه‌ت ڕه‌هوڕیشالێن ئۆلی، چنكی ئه‌و: (ڕه‌هوڕیشالێن ئایینى یێن كلتوورى)، هه‌ڵگرێ پیرۆزیانه‌ و ژ هه‌موویان زه‌حمه‌تتر بۆ گۆڕین، به‌لێ ل گه‌ل ئه‌وێ ژى دا، به‌لێ دیسا، ب ئاراسته‌یا گوهۆڕینێ، به‌لێ دوور ژ ڕوانگه‌یا ئیلحادێ، پێدڤیه‌ كار ل ناڤ ڕه‌هوڕیشالێن كلتووری یێن ئایینی ژى بكه‌ین و بیانگۆڕین، چنكی به‌رژه‌وه‌ندیا مرۆڤى، جڤاك و بهایێن وێ مه‌زنترینه‌، كه‌واته‌ به‌رسڤا وێ ئه‌ڤه‌یه‌: كلتوور دهێته‌ گوهارتن و ئه‌ڤ پرۆسه‌یه‌ ژی نوخبه‌یێن جڤاكی دكه‌ن ب سیاسی و زانا و ڕه‌وشه‌نبیر و هه‌ڤوه‌لاتی ڤه‌، به‌لێ كی ژ هه‌ڤوه‌لاتی؟.. ئه‌و هه‌ڤوه‌لاتیێ ل ڤێره‌ مه‌ ناڤێ وێ كره‌ وه‌رگرێ نوونه‌ر)، كه‌واته‌ وه‌رگرێ نوونه‌ر هێزه‌، شیانه‌ و خه‌سڵه‌تێن به‌رهه‌مداری ژی گوهۆڕین به‌ر ب باش و باشتر و باشترین ڤه‌یه‌.
جڤاكێ زیندو و به‌رهه‌مدار زه‌مینه‌ بۆ دروستكرنا وه‌رگری نوونه‌ر دروست ده‌كه‌ت و به‌روڤاژیاوێ ژی ڕاسته‌، جڤاكێ كوردستانێ ل ده‌سپێكا ڕێكێ دایه‌، لێ به‌لێ ب ناڕوونی و ئاڵۆزیی ڤه‌، پێدڤیه‌ نوخبه‌یا ره‌وشه‌نبیران، ته‌نگ ب سیاسیا هه‌ڵچنن و ئه‌ێ ناڕۆنیێ ڕوون بكه‌ن و ئه‌و ئاڵۆزیا ساده‌ بكه‌نه‌ڤه‌، ڕۆنیی و ساده‌یه‌ك ژ پیخه‌مه‌ت به‌رهه‌مداریه‌كی پۆزه‌تیڤ، كو ئه‌ز باوه‌رم د ڤێ پرۆسێ دا سیاسیێن پۆزه‌تیڤ هاریكار و پشته‌ڤان ده‌بن.
پشكا سیێ
د. سالار عوسمان
ـ وه‌رگری نوونه‌ر، هێز و خه‌سله‌تێن وێ وه‌ك پێشتر مه‌ به‌حس كری، وه‌رگرێ بیركه‌ره‌وه‌ خودان بیر و چاره‌سه‌ره‌یێن خوه‌، كه‌واته‌ هه‌ر ته‌نێ وه‌رگره‌كێ بیركه‌ره‌وه‌ نیینه‌ و به‌س، به‌لكی ل گه‌ل بیركرنێ دا نوونه‌ره‌ ژی، چونكی هزركرن بخوه‌ به‌رهه‌مداره‌، كه‌واته‌ ل كێله‌كا هه‌ر هزركرنه‌كێ دا به‌رهه‌مه‌ك ژی هه‌یه‌، به‌رهه‌م ژی هێزێ دروست دكه‌، دیاره‌ خه‌سله‌تێن ڤێ هێزێ ل جڤاكه‌كێ بۆ جڤاكه‌ك دی دهێته‌ گوهارتن، چونكی هه‌ر جڤاكه‌ك خوه‌دی كلتوورێ تایبه‌تێ خوه‌ بیت، كه‌واته‌ كلتوورێ هه‌ر جڤاكه‌كێ پیڤه‌ره‌، له‌وما ئاخفتن ل سه‌ر به‌رهه‌مێ هزركرنێ، یا باشتر بێژین ئاخفتن ل هێز و خه‌سله‌تێن وه‌رگری نوونه‌ر بكه‌ین، پێدڤییه‌ به‌حسێ كلتووری ژی بكه‌ین كو ده‌وری وه‌رگره‌ی دده‌، تایبه‌ت كاریگه‌رێن كلتوور.
ـ كلتوور: بنیات و گوهارتن
وه‌سا باشه‌ هه‌كه‌ ب كورتی ژی بیت، ئاخفتنێ ل سه‌ر وێ ڕاستیێ بكه‌ین، كو كلتوور بنیاته‌، جڤاكێ كوردی بوویه‌ جڤاكه‌ك لاواز، چنكی كلتوورێ وێ لاوازه‌، تایبه‌ت جڤاكێ سیاسی یێ كوردستانێ، كه‌واته‌، ژ پیخه‌مه‌ت چاره‌سه‌ریا ئاریشێن جڤاكی، تایبه‌ت ئاریشێن سیاسی، كو كوردستان ڤه‌گه‌راند بۆ چارچووڤه‌یه‌كا زۆر خراپ، پێدڤیه‌ د گه‌ل دانپێدان ب لاوازیا كلتووریا سیاسیا كوردى، دانپێدانێ ژى ب ڤێ ڕاستیا ڕۆهن بكه‌ین، كو كلتوور بنیاته‌ و بێ ڤى بنیاتى، ئه‌م نكارین تو دیواره‌ك هه‌لچنین، ئاخر ئه‌گه‌ر مه‌ ئه‌و دیوار هه‌بایه‌: (كلتووره‌ك ب هێز)، چاوا باژاره‌كێ وه‌ك كه‌ركووك، كو سیمبولا مه‌زلومیه‌تا نه‌ته‌وه‌یه‌ك خاك، لێ هاتیه‌ داگیركرن، ب چه‌ند سه‌عه‌ته‌كان بهێته‌ راده‌سته‌كرن و بهێته‌ داگیركرن و ل گه‌ل خوه‌دا مه‌زنترین شه‌رمه‌زاری ئێخسته‌ د ناڤ دیرۆكێ دا؟!..
هه‌ر ل ڤێرێ پێدڤیه‌ ئه‌م به‌حسێ ل چه‌مكێ (گوهۆرینا كلتوور)، ژی بكه‌ین و بپرسین: ئه‌رێ كلتوور هه‌بوونه‌كا نه‌گۆڕه‌؟.. بۆ به‌رسڤدانا ئه‌ڤێ پرسیارێ پێدڤیه‌ ڤه‌گه‌رێنه‌ڤه‌ بۆ ڕه‌هوڕیشالێن كلتوور، تایبه‌ت ڕه‌هوڕیشالێن ئۆلی، چنكی ئه‌و: (ڕه‌هوڕیشالێن ئایینى یێن كلتوورى)، هه‌ڵگرێ پیرۆزیانه‌ و ژ هه‌موویان زه‌حمه‌تتر بۆ گۆڕین، به‌لێ ل گه‌ل ئه‌وێ ژى دا، به‌لێ دیسا، ب ئاراسته‌یا گوهۆڕینێ، به‌لێ دوور ژ ڕوانگه‌یا ئیلحادێ، پێدڤیه‌ كار ل ناڤ ڕه‌هوڕیشالێن كلتووری یێن ئایینی ژى بكه‌ین و بیانگۆڕین، چنكی به‌رژه‌وه‌ندیا مرۆڤى، جڤاك و بهایێن وێ مه‌زنترینه‌، كه‌واته‌ به‌رسڤا وێ ئه‌ڤه‌یه‌: كلتوور دهێته‌ گوهارتن و ئه‌ڤ پرۆسه‌یه‌ ژی نوخبه‌یێن جڤاكی دكه‌ن ب سیاسی و زانا و ڕه‌وشه‌نبیر و هه‌ڤوه‌لاتی ڤه‌، به‌لێ كی ژ هه‌ڤوه‌لاتی؟.. ئه‌و هه‌ڤوه‌لاتیێ ل ڤێره‌ مه‌ ناڤێ وێ كره‌ وه‌رگرێ نوونه‌ر)، كه‌واته‌ وه‌رگرێ نوونه‌ر هێزه‌، شیانه‌ و خه‌سڵه‌تێن به‌رهه‌مداری ژی گوهۆڕین به‌ر ب باش و باشتر و باشترین ڤه‌یه‌.
جڤاكێ زیندو و به‌رهه‌مدار زه‌مینه‌ بۆ دروستكرنا وه‌رگری نوونه‌ر دروست ده‌كه‌ت و به‌روڤاژیاوێ ژی ڕاسته‌، جڤاكێ كوردستانێ ل ده‌سپێكا ڕێكێ دایه‌، لێ به‌لێ ب ناڕوونی و ئاڵۆزیی ڤه‌، پێدڤیه‌ نوخبه‌یا ره‌وشه‌نبیران، ته‌نگ ب سیاسیا هه‌ڵچنن و ئه‌ێ ناڕۆنیێ ڕوون بكه‌ن و ئه‌و ئاڵۆزیا ساده‌ بكه‌نه‌ڤه‌، ڕۆنیی و ساده‌یه‌ك ژ پیخه‌مه‌ت به‌رهه‌مداریه‌كی پۆزه‌تیڤ، كو ئه‌ز باوه‌رم د ڤێ پرۆسێ دا سیاسیێن پۆزه‌تیڤ هاریكار و پشته‌ڤان ده‌بن.

د. سالار عوسمان
پشكا چارێ
حزب، تێگه‌هه‌ك د ناڤ ته‌متومانێ دا
چه‌مك و تێگه‌هێ حزب د كوردستانێ دا، مینا گه‌له‌ك تێگه‌هێن دیتر، چ ب ئاگه‌هی و بێ ئاگه‌هی، یێ كه‌فتیه‌ دناڤ ته‌متوانێ دا، به‌ری كو وێ ته‌متومانێ ڕوون بكه‌ینه‌ڤه‌، پێدڤیه‌ پێناسه‌یا حزبێ بكه‌ین، حزب پێكهاتیه‌ ژ:
ـ ئێكه‌تیه‌كا ئاره‌زۆمه‌ندانه‌یا كۆمه‌كا خه‌لكی، ل سه‌ر به‌رنامه‌یه‌كێ سیاسی و كاركرن پیخه‌مه‌ت جێبه‌جێكرنا وی به‌رنامه‌ی.
ـ گرۆپه‌كا سیاسی یا مۆله‌تپێدایا قانوونى یه‌، كو پیخه‌مه‌ت گه‌هشتن ب ده‌ستهه‌ڵاتێ خه‌باتێ دكه‌ت.
ـ ڕێخستنه‌كا سیاسی یا دیاریكریه‌ پیخه‌مه‌ت كۆمكرنا خه‌لكێ ل دۆرێن ئامانجێن خوه‌ یێن سیاسی.
حزب به‌رهه‌مێ سه‌رده‌مێ نوویه‌، وی سه‌رده‌مێ مرۆڤ گه‌هشته‌ وێ قه‌ناعه‌تێ، كو ئێدی ژیان ب كه‌سه‌كێ بڕێڤه‌ ناچێت و پێدڤیه‌ گرۆپ ب هه‌ڤڕا كاربكه‌ن، ب هه‌ڤڕا هزر بكه‌ن و ب هه‌ڤڕا ژی به‌رپرسیاریێ هه‌ڵگرن، حزب جۆره‌كێ نوو یێ ب هه‌ڤرا بیركرنه‌ڤه‌ و كاركرنا مرۆڤانه‌ د كایه‌كێ هه‌ری گرنگ دا، كو ئه‌و ژی كایه‌یا سیاسه‌تێ یه‌.
حزب ئێك ئایدیایه‌ د ڕسته‌یێن جودا دا، ئێك بینینه‌ د په‌نجه‌ره‌یێن جیاوازدا، ده‌رفه‌ته‌ د ڤێره‌ دا وێ شاشیا كوشنده‌ ڕاست بكه‌ینه‌ڤه‌، كو حزب نه‌ پێكاهتیه‌ ژ بینینێن جیاواز، حزب نه‌ بریتی یه‌ ل بیروڕایێن جیاواز، به‌لكو حزب ئێك بیروڕا و ئێك بینینه‌، لێ ب ڕسته‌یێن جیاواز و په‌نجه‌ره‌یێن جیاواز، نموونه‌ و مینكێن زیندی ل به‌ر ده‌ستن، ئه‌و حزبێن ب سه‌ر ته‌ختێ وێ شاشیێ دا ڕۆیشتن، ئه‌و شاشیا وه‌ها هزر دكر ئاساییه‌ حزب بیروڕایێن جیاواز تێدا بێت، مه‌ دیت، ژبلی كو ئه‌و ته‌خت چرووك ده‌رچوو، نها هێزه‌ك نینه‌ قودره‌تا كۆمكرنه‌ڤا وان هه‌بیت و هه‌ر بال و باڵه‌كێ دی دشكێنیت و هه‌ر په‌نجه‌ و تلیه‌ك و په‌نجه‌یه‌كا دی دشكێنیت و هنده‌ك جاران ژی ل شكاندێ ژی وێڤه‌تر دچن و هه‌ڤدو ته‌خوین دكه‌ن، ئه‌ڤه‌ د ده‌مه‌كێ دا، زووتر، باڵ و په‌نجه‌یان بانگه‌شه‌یێن زۆر بۆ وێ شاشیا كوشنده‌ دكر، كو ئه‌م ب بیروڕایێن جیاوازڤه‌ جوانین !.. شاشی نه‌ جوانه‌، له‌وما نها و ل ئه‌نجامێ وێ شاشیێ هه‌ر هه‌ڤدو ناشیرن و كرێت دكه‌ن!..
هه‌می حزبه‌ك نابێژنێ حزب، هنده‌ك حزب هه‌ر ژ ده‌ستپێكێ پێ ناگرن و هنده‌كێن دی ژی ل نیڤا ڕێكێ دكه‌ڤن و هنده‌كێن دی ژی گرێ یان عوقده‌ ئه‌وێن دروست كری و نه‌شێن بنیاتنه‌ر بن، چونكی عوقده‌ نه‌خۆشیه‌ و ل گه‌ل خوه‌ میكرۆبان به‌ڵاڤ دكه‌ته‌ڤه‌، حزب هه‌یه‌ نه‌ك هه‌ر سه‌رێ خوه‌ دخۆت، میكرۆبێن له‌شێ وان ئه‌وێن دی ژی، حزبێن دی ژی، دامه‌زراوه‌یێن نیشتمانی ژی ژه‌هراوی دكه‌ت!!..
بیریاری سیاسیی یێ ب ناڤدار (سامۆیل هنتنگتن) وه‌ باوه‌ره‌، ناچێبیت بێژینه‌ هه‌ر حزبه‌كێ حزب، ئه‌و وه‌ باوه‌ره‌ (٤) چار بنه‌مایێن سه‌ره‌كی هه‌نه‌، كو پێدڤیه‌ د حزبی دا هه‌بن:
1ـ گونجان
2ـ سه‌ربه‌خۆیی
3ـ ئێكگرتوویی
4ـ به‌رفره‌هیا ڕێكخستنێ
خوردكردنه‌ڤا هه‌رئێك ل ڤان بنه‌مایان ئاخفتنێن گه‌له‌ك دڤێت، وه‌لێ زۆر ب كورتی: گونجان واته‌ نێزیكی و خه‌سڵه‌تێن وێكچوون، سه‌ربه‌خۆیی واته‌ تو توب خوه‌ بی و كه‌سێ تو دروست نه‌كربی و بڕیار ژی هه‌ر ل ده‌ستێ ته‌ ب خوه‌ بیت، ئێكگرتوویی ژی واته‌ ئێكدیتن و ئێك ژیانبینی و ئێك چاره‌سه‌ر و به‌رفره‌هیا ڕێكخستنێ ژی واته‌ ڕاستی ل په‌یام و به‌رهه‌م كو ڕاكێشه‌رێ زۆرترین خه‌لكێ ل ده‌ورێن وێ حزبێ.
حزبێ ئارمانج هه‌یه‌، مه‌زنترین ئارمانج خه‌لكه‌، ته‌نانه‌ت كو دخوازیت بچێته‌ د ناڤ پرۆسه‌یا هه‌ڵبژاتنێ دا و ل دووڤدا بگه‌هیته‌ ده‌ستهه‌ڵاتێ ژی، هه‌ر بۆ خه‌لكی یه‌، به‌ڵام ئه‌ڤ پرسه‌ نه‌ هه‌ما وه‌یا ساده‌ یه‌، له‌وما پێدڤیه‌ كویرتر ل دۆر ڤی بابه‌تی باخڤین!..

پشكا پێنجه‌مه‌م
د سالار عوسمان
حزب د نێڤبه‌را خوه‌ و خه‌لكێ دا
وه‌ك پێشتر مه‌ به‌حسكرى، ئارمانجا سه‌ره‌كیا هه‌ر حزبه‌كێ خه‌لكه‌، له‌وما دبیت ته‌ڤایا ئارمانجێن خوه‌ ل دۆر خه‌لكێ كۆم بكه‌ت، ب رامانه‌ك ڕوونتر، دبیت خه‌ڵك: هه‌ڤوه‌ڵاتی سه‌نته‌رى بیت، به‌لێ چاوا؟ و ب چ تێگه‌هشتنه‌كێ؟…بۆ به‌رسڤا ڤێ پرسیارێ، دشێین ب پرسیاره‌كا دی ده‌ست پێ بكه‌ین و به‌رسڤ وێ پرسێ خۆیا بكه‌ت، ئه‌و پرسیار ژی ئه‌ڤه‌یه‌ (ئه‌رێ حزب خه‌لكی ئاراسته‌ دكه‌ت، یان به‌روڤاژی خه‌ڵك حزبێ ئاراسته‌ دكه‌ت؟.. )، به‌رسڤا ڕوونا زانستیانه‌ ئه‌وه‌: حزب كۆمه‌كا خه‌لكێ بیركه‌ره‌ڤه‌یه‌ و ڕێبه‌رایه‌تیا ئاراسته‌یه‌كا سیاسییا دیاریكری دكه‌ن و ئه‌و خه‌لكی ئاراسته‌ دكه‌ن، كه‌واته‌ حزبێ ئه‌هلیه‌تیا ڕێبه‌رایه‌تی یێ هه‌یه‌ و خه‌ڵكی دگه‌ل خوه‌ به‌ر ب تێگه‌یشتنا باڵاتر ڤه‌ دبه‌ن، تێگه‌هشتنا باڵاتر پیخه‌مه‌ت ژیانه‌كا باڵاتر، هه‌ر له‌وما ژی دخوازن بگه‌هنه‌ ده‌سه‌ڵاتێ، داكو ل گۆری وێ تێگه‌هشتنا بلند و ل ڕێكا دامه‌زراوه‌یێن خوه‌ په‌رله‌مان، حوكمه‌ت و ئۆرگانێن ڕه‌سمی و نا ڕه‌سمی)، ژیانه‌كا باشتر بۆ خه‌لكێ دابین بكه‌ن.
خه‌لك ده‌نگی دده‌ت، حزب حوكمى دكه‌ت
خه‌لك سیاسه‌تێ ئاراسته‌ ناكه‌ت، خه‌ڵك بڕیار ناده‌ت و حوكم ناكه‌ت، خه‌ڵك ل پرۆسا هه‌ڵبژاردنێ باشترینان هه‌ڵدبژێریت و ل وێرێ، ل سه‌ر سندۆقێن ده‌نگدانێ بڕیارێ دده‌ت، ل دووڤدا یێن باشترین، ل ڕێیا شه‌رعیه‌تا ده‌نگێ ڤی خه‌لكی، ئه‌مانه‌تا حوكمی دهاڤێنه‌ ستوویێ خوه‌ و ئیدی خه‌ڵك دچیته‌ پاش بۆ ژیانا جڤاكی، ئه‌وێن باشترین، ئه‌وانێن هاتینه‌ هه‌ڵبژێرتن حوكم دكه‌ن و بڕیارێ دده‌ن.
ـ یێن باشترین كێنه‌؟
ـ ژیانا كۆمه‌ڵایه‌تی چییه‌؟
ـ ژیانا سیاسی و حوكمه‌تداری چیه‌؟
ـ په‌یوه‌ندی چاوا دهێنه‌ ڕێخستن؟
ـ گرفت چنه‌ و ڕێكێن چاره‌سه‌ریێ چنه‌؟
ـ یێن باشترین ئه‌و حزبن كو پرانیا ده‌نگان بده‌ستڤه‌دئینن و ل جهێ خه‌ڵكێ ده‌سه‌ڵاتی وه‌ردگرن، له‌وما هه‌می ئه‌و بۆچوونێن وه‌ باوه‌رن، كو حزب نابیت ل ده‌سه‌ڵات بیت، بۆچوونێن شاشن و هه‌می بانگه‌شه‌ و هێجه‌تێن وان پشكه‌كن ژ جه‌هل و چه‌واشه‌كاری، كه‌واته‌ ئه‌ڤه‌ حزبه‌ حوكمى دكه‌ت، ئه‌ڤه‌ حزبه‌ ل ڕێیا هه‌ڵبژارتنێ ڤه‌ ده‌ستهه‌ڵاتێ وه‌ردگریت و به‌رنامان، ڕوئیا و جیهانبینێن وان جێبه‌جێ دكه‌ت.
ـ ژیانا كۆمه‌ڵایه‌تی و تێگه‌هشتن ل ڤی تێگه‌هی ئاخفتنێن زۆر دڤێن، لێ زۆر ب كورتی: سه‌رجه‌م پرۆسه‌ ژ دامه‌زراندنا حزبێ ڤه‌، تا دگه‌هته‌ ژیانا حزبی و دووڤدا ژی هه‌ڵبژارتن و دووڤدا حوكمه‌تداریی، هه‌می پیخه‌مه‌ت هندێ یه‌، كو ژیانا كۆمه‌ڵایه‌تی بهێته‌ رێخستن و كۆمه‌ڵگه‌ه، له‌ نێویشیدا مرۆڤ سه‌روه‌ر و ئاسووده‌ بێت.
ژیانا كۆمه‌ڵایه‌تیا ساخڵه‌م پێكهاتیه‌ ل سیخناخ نه‌كرنا كۆمه‌ڵگه‌هێ یه‌ ب سیاسه‌ت و هه‌ڤڕكیێن وێڤه‌، ب رامانه‌ك دی هێشتنه‌ڤا كۆمه‌ڵگه‌هێ یه‌ وه‌ك خوه‌، وه‌ك خوه‌ ب هه‌موو تێگه‌هشتنێن كۆمه‌ڵایه‌تیێن جیاوازڤه‌ چونكی د بنه‌ڕه‌تدا مرۆڤ بوونه‌وه‌ره‌كێ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ نه‌ك سیاسی، له‌وما دبیت دان به‌وێ ڕاستیا تاڵدا بینین، كۆمه‌ڵگه‌ها پاشكه‌فتی پێكهاتیه‌ ژ وان كۆمه‌ڵگه‌هێن سیخناخن ب سیاسه‌تێ ڤه‌ و به‌روڤاژیا وێ ژی ڕاسته‌ !.. ساخڵه‌مى پێكهاتیه‌ ژ سیخناخ نه‌كرنا كۆمه‌ڵگه‌هێ ب سیاسه‌ت و ململانێین وێڤه‌.

حزب و جه‌هل !..
پشكا شه‌شێ
د سالار عوسمان
د ژیانا سیاسی و حوكمه‌تداریێ دا، ل ئالیه‌كی پێكهاتیه‌ ژ كۆمكرنا وى به‌رهه‌م و لێكه‌وته‌یێن سیاسی، كو پارتێن سیاسی ل گۆر ژینگه‌ها سیاسیی یا جڤاكان بیت، ئه‌وان جڤاكان ئه‌وێن به‌رهه‌م دئینن، ژ ئالیه‌كێ دیتر ژی پێكهاتیه‌ ژ ئه‌ستۆگرتنا ئه‌مانه‌تا خه‌لكی، ئه‌و خه‌لكێ ل ڕێیا ده‌نگێ خوه‌ڤه‌ ل پرۆسه‌یا هه‌ڵبژارتنان دا حزبان دا دئێخته‌ د ناڤ و شانسێ حوكمڕانیان بۆ دڕه‌خسینیت.
حیكمه‌ت ژ ژیانا سیاسی و حوكمه‌تداریێ پێكهاتیه‌ ژ باشتركرنا ژیانێ، ب ڤی مه‌رجی كو جوداهی بمینیته‌ڤه‌ و ناكۆكی ژی هه‌تا بشێن كێم بكه‌نه‌ڤه‌.
هه‌ر ل ڤێره‌ دا ده‌رفه‌تا كورته‌ ئاخفتنه‌ك ده‌رباره‌ێ جوداهی و ناكۆكیێن سیاسی بكه‌ن، جڤاكێ ساخله‌م پێكهاتیه‌ ژ جڤاكێن پارێزگاریی ژ جیاوازیان دكه‌ن و جوداهیان دكه‌نه‌ هێز، لێ هه‌موو هه‌وله‌كێ دده‌ن كو ناكۆكییان كێم بكه‌ن، دیاره‌ باشترین ڕێگه‌چاره‌ ژى ئه‌وه‌ كو ناكۆكیان بگوهۆرن بۆ جوداهی، چونكی د بنه‌ڕه‌تدا پشكا زۆریا ناكۆكیان كۆرپه‌ی ل دایكبوونا د ناڤ ڕه‌حما جوداهیانه‌، كه‌واته‌ پاشكه‌فتنا جڤاكێ سیاسی، یا ڕۆهنتر بێژین ئه‌وه‌ جه‌هلا سیاسیه‌، كو جوداهی ناهێته‌ دیدكرن و ل ئاكاما ئه‌وێ نادیده‌گرتنێ ژى یه‌، جیاوازی دبیته‌ ناكۆكی و ناكۆكی ژى ل گه‌ل مه‌زناهیا وێ، وه‌لات و ل گه‌ل ژى دا ژیانا سیاسی و حوكمه‌تداریی دوچاری قه‌یران و ته‌نگژه‌ دكه‌ت!..
ـ په‌یوه‌ندی چاوا دهێته‌ رێخستن ؟.. مه‌به‌ست ژ په‌یوه‌ندیێ، په‌یوه‌ندی د ناڤبه‌را ژیانا جڤاكی و ژیانا سیاسی، ب بۆچوونا مه‌ (2) دو بنه‌مایێن سه‌ره‌كی هه‌نه‌ بۆ ڕێكخستنا وێ په‌یوه‌ندیێ:
1ـ تێگه‌یشتن د چه‌مكگه‌لی، سه‌روه‌ری مرۆڤ، ماف، دیمۆكراسی، ئازادی و هتد)، مه‌به‌ستا من ژ تێگه‌هشتنا وان چه‌مكانه‌، تێگه‌هشتنه‌ ل ئاستی ستوونی دا نه‌ك ئاستی ئاسۆیی، چونكی پێدڤیه‌ درووشم: ئاستێ ئاسۆیی بهێلیت و ڕۆچینه‌ ناڤ قه‌ناعه‌تێ: ئاستێ ستوونی، دیاره‌ د ناڤه‌ندێ دا ناڤه‌ندیا تێگه‌هشتنا ئاسۆیی و ستوونی)، مه‌ گه‌له‌ك گرفتێن زۆر هه‌نه‌ و بیست و حه‌فت سال ژ ژیانا سیاسی، مخابن مه‌ نكاری چاره‌سه‌ریا وان گرفتان بكه‌ین!..
2ـ سه‌روه‌ریا قانوونێ: پشتی تێگه‌هشتنا ستوونی د چه‌مكگه‌ل یێن ئاماژه‌پێكرى، قانوون و سه‌روه‌ریا قانوونا پارێزگاریێ ژ په‌یوه‌ندیێ دكه‌ت و د هه‌مان ده‌م دا رێكێ ژى دئێخیت، چنكی چ جاران تێكه‌لبوونا ژیانا جڤاكی و ژیانا سیاسی، وه‌ك ئه‌وێ بیت كو ل كوردستانێ یا هه‌یى، ساخڵه‌م نینه‌ و ئه‌و زه‌ره‌رێ ل یێ دی دكه‌ت، چاوا؟..هه‌ر زۆر ب ساده‌یی ڤه‌ به‌رسڤا ئه‌وێ (چاوا) یێ ده‌دینه‌ڤه‌.
نابیت ململانێین سیاسی زه‌ره‌ر و زیانێ بگه‌هینیته‌ هه‌ڤوه‌ڵاتیان، نابیت كایه‌ و پێگه‌هێ جڤاكی و زانستی و مه‌ده‌نی ب سیاسی بێنه‌كرن، نابیت جاده‌ و داخوازیێن ڕه‌وا یێن خه‌لكێ بچنه‌ دناڤ به‌ریكا سیاسی یا دره‌وونى دا، نابێت سیاسیێن راستگۆ، ژ به‌ر شاشیا ژینگه‌ها سیاسی و میدیایی و تاعۆنا پۆپۆلیستیانه‌، نكارن ب ئاشكرایى بۆچوونێن خوه‌ ده‌رببرن، نابه‌ چاڤكانی، ئانكو چاڤكانێن سیاسی و ئابووری و میدیایی ڕوون و زه‌ڵاڵ نه‌بن. له‌وما پێدڤیه‌ قانوون و هێزا قانوونا سنووره‌كێ بۆ هه‌می ئه‌ڤان نابیت یان (دانێن ـ یانه‌ دابنیت) و سیاسه‌ت بۆ سیاسیان بیت و جڤاك ژی بۆ هه‌میان بیت و نیشتمان ژی بۆ هه‌میان بیت ب هه‌می جوداهیێن خوه‌ڤه‌ كۆمبكه‌ته‌ڤه‌.

حزب و جه‌هل!..
پشكا حه‌فت
د. سالار عوسمان
گرفت چنه‌ و ڕێیێن چاره‌سه‌ریێ چنه‌؟
ئێك ژ گرفتێن مه‌زنێن جڤاكێ كوردستانێ، پێكهاتیه‌ ژ گرفتێن نێڤبه‌را ژیانا سیاسی و جڤاكى و هه‌می ده‌ره‌نجامێن د ڤێ ناڤبه‌رێ دا، تێكئالاندی و بێ چاره‌سه‌ر ماینه‌ڤه‌، كو د ڤێرێ دا دشێین وه‌ها ڤێ پرسێ، یان باشتر بێژین، گرفت و چاره‌سه‌ریان پۆلین بكه‌ین:
١ـ ژیان ڤێجا سیاسه‌ت:
پێدڤیه‌ هه‌ڤوه‌لاتی و حزب، هه‌ڤوه‌لاتی و حوكمه‌ت وێ ڕاستیا روون تێبگه‌ن، كو سیاسه‌ت (بوون) پشتی ژیانێ، كه‌واته‌ ژیان ئه‌سڵتره‌، هه‌ر وه‌ك چاوا ئایین ژی پشتی ژیانێ هاتیه‌ و مه‌ره‌م ژێ ڕێخستنا پێوه‌ندیێن نێڤبه‌را خودا و مرۆڤى یه‌، وه‌سا ژی سیاسه‌ت پشتی ژیانێ هاتیه‌ و مه‌ره‌م ژێ رێخستنا ژیانا جڤاكى یه‌، كه‌واته‌ ژیان ئه‌سڵتره‌ و پێدڤیه‌ سیاسه‌ت د خزمه‌تا ژیانێ دا بیت، ب رامانه‌كا دی ل كیژ جهی سیاسه‌تێ ژیان ته‌نگاڤ كر و ئاڵۆزی چێكر و بوو ئه‌گه‌رێ تێكدانا جڤاكى، ل وێرێ سیاسه‌ت د رێیه‌كا شاش دایه‌ و پێدڤیه‌ بچیته‌ڤه‌ سه‌ر ڕێیا ڕاست.
٢ـ گوشارا مه‌ده‌نی و نیازمه‌ندیا سیاسی:
داكو ئه‌ڤ په‌یوه‌ندییه‌، په‌یوه‌ندیا نێڤبه‌را ژیانا سیاسی و جڤاكى) ساخڵه‌م و دروست بیت، داكو سیاسه‌ت ژیانێ ئاڵۆز نه‌كه‌ت، بۆ ئه‌وێ چه‌ندێ ژیان ئه‌سڵتر بێت و ب كورتی، سیاسه‌ت ل سه‌ر ڕاسته‌ڕێیا خوه‌ بیت، به‌رده‌وام مه‌ پێدڤیی ب گۆشارا مه‌ده‌نی یه‌، به‌لێ گۆشارا مه‌ده‌نیا پاك، مه‌به‌ستا مه‌ ژ گۆشارا مه‌ده‌نی یا پاك ئه‌و گۆشاره‌یه‌، كو ژ ئالیێ هه‌ڤوه‌ڵاتی: خه‌ڵك ب ڕێڤه‌ دچیت، پرسیار د ڤێرێ دا ئه‌ڤه‌یه‌: ئه‌رێ گۆشارێن مه‌ده‌نی یێن كوردستانێ ژ ئالی یێ خه‌لكێ ڤه‌ ب ڕێڤه‌ دچیت، یان یاریا سیاسیانه‌ و خه‌ڵك دهێته‌ بكارئینان؟!.. به‌رسڤا ڕاست و ڕوون ئه‌ڤه‌یه‌: تا نها گۆشارا مه‌ده‌نی یا پاك ل كوردستانێ بوون نینه‌، ئه‌وا هه‌یه‌ یاریا سیاسیانه‌، هه‌ر له‌وما ژی بێ به‌رهه‌من و د نیڤا رێكێ دا خاڤ دبن ڤه‌.
گۆشارا مه‌ده‌نیا پاك نه‌ دژی حوكمه‌تێ یه‌، درووشمی بهه‌ڕفیت و بسۆتێنه‌ و وێران بكه‌ هه‌ڵناگریت، گۆشارا مه‌ده‌نیا پاك خه‌ما وێ باشتركرنا ژیانێ یه‌، له‌وما ئاڵۆزی یێ بۆ ژیانێ دروست ناكه‌ت.
٣ـ ده‌رفه‌تدان ب هه‌میان:
ل جڤاكێ باش، ل جڤاكێ كو هه‌ڤبه‌ندی نێڤبه‌را ژیانا سیاسی و ژیانا جڤاكی هاتیه‌ ڕێخستن، ده‌رفه‌تا پێدڤی بۆ هه‌میان هه‌یه‌، له‌وما هه‌می پشكدارن، لێ هه‌ر كه‌س ل جهێ خوه‌ و ل گۆری سروشت و تایبه‌تمه‌ندیێن خوه‌، كو قانوون هه‌م ڕێكخه‌ر و هه‌م ژی پارێزگاریێ لێ دكه‌ت، هه‌ستێ پشكداریێ ژی هه‌ستێ هه‌ڤپشكیا جڤاكى و ل دووڤدا هه‌ستێ به‌رپرسیاریێ ژی ل گه‌ل خوه‌ دئینیت.
ل هه‌ر جڤاكه‌كى هه‌ستێ به‌رپرسیاریێ لاواز بیت، ئه‌ڤه‌ نیشانا هندێ یه‌ ده‌رفه‌تا پێدڤ ب هه‌میان نه‌هاته‌ دان، جڤاكێ كوردستانێ ئێكه‌ ژ وان جڤاكێن، كو تێدا ده‌رفه‌ت ۆ هه‌میان هاتیه‌دان، به‌لێ باش نه‌هاتیه‌ رێخستن، باش نه‌هاتیه‌ رێخستن ب وێ تێگه‌هشتنا، كو ل سه‌ر بنه‌مایێن كلتووری نه‌هاتیه‌ ئاڤاكرن و پتر ڕووكه‌شه‌كێ سیاسی و حزبی، یا باشتر بێژین به‌رژه‌وه‌ندیا حزبی هه‌ڵگرتیه‌، له‌وما هه‌ستێ به‌رپرسیاریێ ژی نه‌ هه‌ڤسه‌نگ و جێگیره‌، جار هه‌یه‌ ل لۆتكێ یه‌ و جار ژی هه‌یه‌ زۆر ل؟خوارێ یه‌!.
دووما په‌یڤ د ڤێرێ دا ئه‌ ڤه‌یه‌: دبیت ژیان ئه‌سڵ بێت و هه‌می چه‌مك و تێگه‌هێن دی د خزمه‌ت ژیانێ دا بن، ب وێ تێگه‌هشتنا دبیت هه‌می هه‌بن، لێ هه‌بوونه‌ك ب تایبه‌تمه‌ندیێن خوه‌ ڤه‌ و قانوون ژی پارێزگاری یێ ل هه‌موویان بكه‌ت.

حزب و جه‌هل!..
پشكا هه‌شتێ
د. سالار عوسمان
حزب و جه‌هل: پاردۆكسه‌كێ ئاخفتن ل سه‌ر نه‌كری..
پشتی كو ل ڕێیا كۆمه‌كا پرسیاران مه‌ گه‌له‌ك بابه‌تێن پێویست ڕۆهن كرن، نها ده‌مێ هندێ یه‌ سه‌باره‌ت تێگه‌هێ جه‌هل و ل دووڤدا ژی ل دۆر ڕۆلێ حزبێ بپه‌یڤین د ڕووب رووبوونا جه‌هلێ دا.
كورتترین و لێكدایترین پێناسه‌ بۆ جه‌هلێ، وه‌ك زاراڤه‌ پێكهاتیه‌ ژ نه‌زانینێ و وه‌ك چه‌مك و تێگه‌ه ژی پێكهاتیه‌ ژ هه‌می ئه‌و تێڕوانین و ڕه‌فتار و كریارێن كو دژ ب زانین و ڕاستیێ.
دو جۆرێن سه‌ره‌كی یێن جه‌هلێ هه‌نه‌: یا ئێكێ جه‌هله‌ك ساده‌ و ئه‌وا دی جه‌هله‌ك تێكه‌ڵ، یان ئاوێته‌، جه‌هلا ساده‌ ژ نه‌زانینا ساده‌ ڤه‌ دهێت و یا تێكه‌ل ژی وه‌ها هزر دكه‌ت دزانیت، لێ هه‌ر نزانیت و ب نه‌زانی زانینه‌كا سه‌خته‌ په‌یره‌و دكه‌ت، كه‌واته‌ د نێڤبه‌را زانینا ساخته‌ و نه‌زانینێ دا ئه‌زموون دكه‌ت و ئه‌نجامێن جه‌هلا تێكه‌ڵ گرانتر و پرۆشكێن وێ ژی ترسناكتره‌.
ل گۆری هه‌می ئه‌و پێناسه‌یێن، كو پێشتر مه‌ بۆ حزبێ كردن، حزب ئێك ژ كارێن هه‌ری مه‌زن و گرنگێن وێ شه‌ڕكرنه‌ ل گه‌ل جه‌هل، جه‌هل ب هه‌می رامان و جۆرێن وێ ڤه‌، چونكی جه‌هل نه‌ك هه‌ر وه‌ستێنه‌ره‌، ژیانێ ژی ب رێیه‌ك شاش دا دبه‌ت، حزب ڕێك كارێ وێ ئه‌وه‌ ژیان به‌رده‌وام بێت، به‌لێ ب رێیا وێ یا دروست، جه‌هل ل سه‌رده‌مێ زوو یێ قووناغا زارۆكینیا فكرا مرۆڤایه‌تیێ دا، ژ به‌ر ڤێرانه‌گه‌هشتنا ئیدراكێ، زه‌مه‌نه‌كێ زۆر یێ ژیانا مرۆڤایه‌تی یێ ب رێیه‌ك شاش دا بر، كه‌ دشێین ناڤێ وێ بكه‌ینه‌ (به‌هه‌ده‌ردانا دیرۆكێ)، به‌لێ ل سه‌رده‌مێ نوو، كو حزب ئێكه‌ ژ به‌رهه‌م و ئه‌نجامێن ڤی سه‌رده‌می، حزب كۆمكه‌رێ شیانانه‌، ڕێخستنا وانه‌، ئاراسته‌كرنا وانه‌، ئارمانج ژ وێ باشتركرنا ژیانێ یه‌ ب میكانیزمه‌ك گونجای، كو دبیت ئازادی، دیمۆكراسی و هه‌لبژارتن سێ ژ میكانیزمێن هه‌ری باش بن، كو ژیانا كۆمه‌ڵایه‌تی و ل دووڤدا ژی ژیانا سیاسیی جڤاك ئێخسته‌ سه‌ر ڕێكه‌كێ، كو ب هه‌ڤبه‌ركرن دگه‌ڵ قووناغێن به‌ریا خوه‌، ئاشتیانه‌ترین ژیان بۆ مرۆڤان ده‌سته‌به‌ركر.
حزب هه‌ر زووی، ل گه‌ل دروستبوونا وێ دا ڕووب رووی جه‌هل ێ بووڤه‌ و شه‌ڕه‌كێ گران ل دژ هه‌ڵگیرساند، ئه‌گه‌ر دیرۆكا سه‌رهه‌ڵدانا حزب ل ڕۆژئاڤا و ته‌ڤایا هه‌ڤڕكیێن نێڤبه‌را حزب و كڵێسا، حزب و گه‌نده‌ڵی، حزب و نه‌ریت،، حزب و پێشنه‌كه‌فتن بخوینین، زۆر زووی دێ گه‌هینه‌ وێ قه‌ناعه‌تا، كو هه‌می ئه‌و هه‌ڤركیێن مه‌ ناڤ ئینای و یێن دی ژی، هه‌ڤڕكیه‌ دگه‌ڵ جه‌هل دا، كه‌واته‌ حزب و جه‌هل نه‌ك هه‌ر نابیت بهه‌ڤڕا كۆمببن، به‌لكو دبیت حزب جه‌هل شكێن بیت!..
د ڤێره‌ دا گه‌له‌ك پرسیار دهێنه‌ پێش، ژ هه‌میان گرنگتر ئه‌ڤه‌نه‌:
ـ حزبێ كوردی و چاوانیا دامه‌زراندنا وان؟
ـ چاوانی و چیه‌تیا حزبێ كوردی؟
ـ حزبا كوردی و تێگه‌هشتن ژ جه‌هلێ؟
ـ قووناغا نها و ئه‌ركێن وێ؟
ـ چاوا جه‌هل دهێته‌ شكاندن؟

7

د سالار عوسمان

په‌یوه‌ندیه‌كا كوور و قسه‌هه‌لگر د نێڤبه‌را (سیاسه‌ت) و (شه‌قام) هه‌یه‌، ل نك من وه‌ره‌ تا نها ژ ئالیێ نڤیسه‌ر و ڤه‌كۆله‌رێن كوردڤه‌ ئاخفتنه‌كا ڕژد د ڤێ ده‌ربارێ دا نه‌هاتیه‌كرن، مه‌به‌ستا من ژ ڤێ په‌یڤینا ڕژد په‌یڤینه‌كا  زانستیانه‌یه‌، چونكی ئه‌ڤ بابه‌ته‌ په‌یوه‌ندیه‌كا كوور د ناڤبه‌را  قسه‌، ڕامان و لێكدانه‌ڤه‌یا زانستییانه‌یه‌. سیاسه‌ت: هونه‌ر، نوخبه‌ و به‌رپرساتی ده‌مێ به‌حسا سیاسه‌تێ دكه‌ین، دڤێت هه‌ر زوو دانپێدانێ ب ڤێ چه‌ندێ بكه‌ین، كو كورد زاتیانه‌ سیاسه‌تێ دكه‌ت، زاتیانه‌ هه‌تا ئه‌وی ئاستێ بابه‌تی وندا دكه‌ت، د ده‌مه‌كێ دا، كو ل شه‌نگه‌ستا سیاسه‌ت بابه‌ته‌ و په‌یوه‌ندی ب جڤاك و پێشه‌رۆژا هه‌میان ڤه‌ هه‌یه‌، كو دبێژن: (بابه‌ت، جڤاك، پێشه‌رۆژ)، هه‌ر زوو ئه‌ڤه‌ بۆ مه‌ رۆهن دبیت، كو زات ل نێڤ ئه‌ڤێ  هه‌ڤكێشێ دا گرفتخوڵقینه‌، خوه‌ هه‌كه‌ بۆ میناك  گرفتێن سیاسیێن كوردستانێ و ده‌ڤه‌رێ وه‌ربگرین، هه‌ر زوو دێ بۆ مه‌ دیار بیت  كو كرێز و ئاسته‌نگ پتر زاتینه‌ نه‌ك بابه‌تی، كه‌واته‌ چه‌ند زات پاشڤه‌بچیت ئاسته‌نگ و كرێزێن سیاسی كێم ده‌بیت. سیاسه‌ت هونه‌ره‌، لێ به‌لێ ب مۆڕاڵ ڤه‌، چه‌مكێ مۆڕاڵ ژی بۆ خوه‌ پر رامانان هه‌لدگریت، گه‌له‌ك ب كورتی من دڤێت بێژم: سیاسه‌ت ب رێڤه‌به‌رێ جڤاكی یه‌ و كۆمه‌ڵگه‌ه ئانكو جڤاك، ته‌نانه‌ت خودی به‌ڕێڤه‌برنێ ژی ب مۆڕاڵ ڤه‌ به‌ڕێڤه‌ دچێت و به‌روڤاژی ڤێ چه‌ندێ كۆمه‌ڵگه‌ ئانكو جڤاك  دێ لێكهێته‌ هه‌ڵوه‌شانن، كه‌واته‌ سیاسه‌ت هونه‌ره‌كا مۆڕاڵدار و ئامانجبینه‌، پرسیار ئه‌ڤه‌یه‌: ئه‌ڤ هونه‌ره‌ مۆڕاڵداره‌ ئامانجبینه‌كی به‌ڕێڤه‌دبه‌ت، نوخبه‌ یان شه‌قام؟.. هه‌لبه‌ته‌نوخبه‌، لێ به‌لێ كیژان نوخبه‌؟.. ئه‌و نوخبه‌یا ل ڕێكا شه‌رعیه‌تا ده‌نگی خه‌لكێ دهێن، دیاره‌ ئه‌م ل بازنه‌یا به‌رفره‌ به‌حسا  سیاسه‌تێ ده‌كه‌ین، كه‌واته‌ ئه‌ڤ تێڕوانینه‌ نه‌ك ته‌نێ هه‌ر بۆ دام وده‌زگه‌هێن ده‌وله‌تێه‌ڤه‌ یه‌، به‌لكی بۆ پارته‌كا سیاسی ژى هه‌ر دروسته‌، ئه‌رێ حزبه‌ك چاوا و ب چ تێگه‌یشتن و میكانیزمێكێ ڤه‌ سه‌ركردایه‌تیا خوه‌ هه‌ڵدبژێرێت؟!.. كه‌واته‌ نها ئه‌م  گه‌هشتینه‌ ئه‌ڤێ خاڵێ، كا چاوا دڤێت نوخبه‌یه‌كا شه‌رعی سیاسه‌تێ بكه‌ت، كو شه‌رعیه‌تا وان ژ ئه‌وێن دی: پتره‌ خه‌ڵك (جادى) وه‌رگرتیه‌، كه‌واته‌ سیاسه‌ت ژبلی ل هه‌ردو چه‌مكیێن (هونه‌ر) و (نوخبه‌)، به‌رپرسایه‌تیه‌، به‌رپرسایه‌تی ب ڤێ تێگه‌هشتنا نوێنه‌رایتیێ كو: (جاده‌) دكه‌ت. جاده‌ سیاسه‌تێ به‌ڕێڤه‌ نابات!.. شاشیه‌كا زانستییانه‌یا مه‌زن دكه‌ین، هه‌كه‌ ئه‌م وه‌سا هزر بكه‌ین كو جاده‌ سیاسه‌تێ ڕه‌سم، ئاراسته‌ و بڕێڤه‌ دبه‌ت، هه‌می ئه‌ڤ حزبه‌ ژی، ته‌نانه‌ت ئه‌و كه‌سایه‌تیێن سیاسی ژى، كو جاده‌ ب سه‌رچاوه‌ و چاڤكانیێ دزانن، یا باشتره‌ بێژین، كو هێزێ ژ جادێ و خه‌لكێ وه‌ردگرن، د ئیشكالیه‌ته‌كا مه‌زن دا دژین، ب كورتی جاده‌ ژ ڕێیا ده‌نگدانێ ڤه‌ ڕۆڵی وێ ته‌مام بوویه‌، نوخبه‌یا سیاسی ڕابه‌رایه‌تی ئه‌و به‌رپرسیاتیه‌ دكه‌ت، كو ژ شه‌رعیه‌تا ده‌نگدانێ ڤه‌ ل ئه‌وێن دیتر: خه‌ڵك، (جاده‌)ێ وه‌رگرتیه‌، كه‌واته‌ جاده‌ سیاسه‌تێ به‌ڕێڤه‌ نابه‌ت و به‌رۆڤاژیا وێ ڕاسته‌، به‌رۆڤاژیاوێ ئه‌ڤه‌یه‌:( نوخبه‌یا سیاسی یه‌ جادێ ڕێكدئێخیت، ئاراسته‌ دكه‌ت، به‌رێڤه‌ دبه‌ت و به‌ره‌ڤ ئه‌وێ ئارمانجی ڤه‌ دبه‌ت، كو دبێژنێ  ئارمانجا كۆ، كو ژ ئه‌ده‌بیاتا سیاسیا كلاسیك دا ب به‌رژه‌وه‌ندیا گشتی هاتیه‌ نیاسین). جاده‌ بۆته‌یه‌كا ڕێكخراو نینه‌، له‌وما نكاره‌ كارێ ڕێكخراو بكه‌، كاری ناڕێكخراو به‌رهه‌مدار نابیت، ئه‌ڤه‌ ئه‌گه‌ر به‌رهه‌مێ وێ ژی ژ ناڤنه‌به‌ت، نموونه‌ زۆرن، تایبه‌ت ل خوه‌نیشادانێن هه‌ڤده‌ی شوباتێ و خۆنیشاندانێن ئه‌ڤێ دوایێ ژی مه‌ دیتن، ژبلی زه‌ره‌ر و زیان و شه‌وتاندن وێرانكرنێ، دووڤدا دڕدۆنگی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و پتر ئاڵۆزكرنا په‌یوه‌ندیێن سیاسی چ  لێ شین نه‌بوو!.. پرسیارا گرنگ ئه‌ڤه‌یه‌: كیژان حزب و كه‌سایه‌تیا سیاسی جاده‌ و خه‌لكێ به‌كاردینه‌ و ئارمانجاوان چیه‌؟!.. به‌رسڤا كورت بۆ ئه‌ڤێ پرسیاره‌ ئه‌ڤه‌یه‌: (ئه‌ون كو مه‌رامێن نێگه‌تیڤ هه‌نه‌)، چونكی مه‌رامێن پۆزه‌تیڤ ب میكانیزما پۆزه‌تیڤ و به‌ تێگه‌یشتنا پۆزه‌تیڤ سازه‌نده‌ دهێته‌ كرن. ئاخفتنا دووماهیێ جاده‌ و خه‌لك سه‌رچاوه‌یه‌ و چاڤكانیه‌، لێ به‌لێ ل قۆناغا ئێكێ دا، واته‌ د قووناغا ده‌نگدانێ دا، كو قووناغه‌كا چاره‌نڤیسازه‌، به‌لێ د پرۆسه‌یا سیاسی دا، د به‌ریڤه‌برنا وه‌ڵاتى دا، نوخبه‌یا سیاسی هه‌ڵبژێردراو بڕیارێ دده‌ت نه‌ك جاده‌، له‌وما وه‌ك مه‌ گۆتی شاشیه‌كا مه‌زنه‌، د سیاسه‌تێ دا نابیت چو ئاوایه‌كی بریار بكه‌ڤیته‌ د ده‌ستێ جادێ دا!..

22

پشكا دوویێ و دووماهی
د سالار عوسمان
ئه‌زما سیاسیا كوردستانێ،
رێیێن ده‌ربازبوونێ
وه‌ك پێشتر مه‌به‌حس كرى كو ئیعترافكرن ب ئه‌زمێ، ده‌رگه‌هی ل به‌ر ڕوویێ چاره‌سه‌ریێ ڤه‌دكه‌ت، لێ كیژان چاره‌سه‌رى و چاوا؟.. به‌ری كو به‌رسڤا (كیژان) و (چاوا) بده‌ینه‌ڤه‌، دبیت ئیعترافێ ب وێ ڕاستیا سه‌لماندی بكه‌ین، كو گرفتێن خولقاندی نه‌شێن چاره‌سه‌ریا گرفتان بكه‌ن، كه‌واته‌ دبیت ڤه‌په‌ڕین بۆ بازنه‌یه‌كێ دی، بازنه‌یێ دووێ.. بازنه‌یێ دوویێ ژى پێكهاتیه‌ ژ وان كه‌سێن ـ هه‌كه‌ د ناڤ گرفتان ژی ببوون ـ، وه‌لێ نه‌ ئه‌گه‌رێن گرفتان بوونه‌، مه‌به‌ستا مه‌ چیه‌ ژ ڤێ ئاخفتنێ؟، مه‌به‌ستا مه‌ ئه‌وه‌ بێژین، خه‌لكه‌كى وه‌ باوه‌ره‌ ئه‌وێن نها د حوكمڕانیێ دا، یان ب گشتی د كایه‌یا سیاسی دا، نه‌شێن گرفتان چاره‌سه‌ر بكه‌ن و دبیت خه‌لكه‌كێ دیێ نوو بهێت گرفتان چاره‌سه‌ر بكات)، دیاره‌ ئه‌ڤ هزركرنه‌ ئه‌گه‌ر د ڕووكه‌ش ژی دا ڕاست بیت، لێ د ناواخن دا و ل گۆری ئه‌ڤ واقعێ سیاسی و جڤاكی یێ ل كوردستانێ هه‌ی، هه‌ڵه‌یه‌، شاشیه‌، ژ به‌ر چێ هه‌ڵه‌یه‌؟!.. ژبه‌ر كو:
١ـ دژی دیمۆكراسیێ یه‌: چونكی خه‌لكێ نوو، ئه‌گه‌ر گه‌له‌ك ب شیان ژی بیت، نه‌شێت بڕیارێن گرنك و بنه‌ڕه‌تی بده‌ت، چونكی شه‌رعیه‌ت ژ خه‌لكی وه‌رنه‌گرتیه‌، ب رامانه‌كا دی میكانیزم میكانیزمه‌كا نه‌دیمۆكراسی یه‌.
٢ـ خه‌لكێ نوو یێ نه‌ سیاسی: پرسیار ئه‌وه‌: ئه‌رێ ئه‌ڤ خه‌لكێ نوو ل كوردستانێ هه‌یه‌، كو هه‌ڵگرێ هیچ ژیبوونه‌كا سیاسی نه‌بن و ب كورتی، لایه‌ندار نه‌بیت؟!..كه‌واته‌ ب لایه‌نداری ڤه‌ گرفت چاره‌سه‌ر نابن، ئه‌ڤه‌ ئه‌گه‌ر ئاڵۆزتر نه‌بیت!.
٣ـ هه‌موو ئه‌وێن د حوكمڕانی و كایه‌یا سیاسی دا، نه‌ خه‌لكێن خرابن: ب رامانه‌كا دی خه‌ڵكێ خراب، خه‌لكێ قۆرخكار، خه‌ڵكێ گه‌نده‌ڵ كه‌مینه‌نه‌ نه‌ك پڕانی، كه‌واته‌ خه‌لكه‌كێ زۆر د ناڤ حوكمه‌تێ دا، د ناڤ پارتێن سیاسی دا، د ناڤ دامه‌زراوه‌یێن دی دا خه‌لكێ باشن و دوور و نێزیك نه‌كه‌فتینه‌ د ناڤ خرابیان دا، ئه‌قڵیه‌ت و شیان و لێزانین و ڕاده‌ی په‌رۆشی و خه‌مخۆریێ و دڵسۆزیا وان ژی د وی ئاستی دایه‌، كو بشێن گرفتان چاره‌سه‌ر بكه‌ن، ئه‌ڤه‌ سه‌ره‌ڕای هندێ ل رێیا ده‌نگێ خه‌لكی ڤه‌ هاتینه‌ و شه‌رعیه‌تا هندێ هه‌نه‌ كار بكه‌ن و بڕیار بده‌ن. كه‌واته‌ بازنه‌یا دوویێ، كو دشێین بێژینێ: بازنه‌یا چاره‌سه‌ر، ئه‌و كه‌سن كو نها د ده‌ستهه‌ڵاتێ دانه‌، به‌لێ ب وی شه‌رتی بڕیار بده‌ن بازنه‌یا ئێكێ، بازنه‌یا گرفتچێكه‌ران دوور و نێزیك خوه‌ نه‌ كه‌نه‌ د ناڤ شۆل و كاران دا!..
بازنه‌یا چاره‌سه‌ر پێدڤیه‌ وێنه‌كێ دی پێشكه‌ش بكه‌ن، وێنه‌یێ تێگه‌هشتن د ئه‌ركێن ڤێ قووناغا سه‌خت و دژوار دا، وێنه‌یێ تێگه‌هشتنێ ل تاعوونا خرابه‌كاران، وێنه‌یا تێگه‌هشتنێ ل خه‌مێن ڕه‌وا یێن هه‌ڤوه‌ڵاتیان، دیاره‌ مه‌به‌ستا مه‌ ژ چه‌مكێ هه‌ڤوه‌ڵاتی، ئه‌و كائینێ كۆمه‌ڵایه‌تی یه‌ كو بێ نیازێن سیاسی داخوازا ژیانه‌كا هه‌ژی دكه‌ن.
د دووماهیێ دا دخوازین بێژین: ئه‌گه‌ر گرفت گه‌له‌ك ژی بن، ئه‌گه‌ر باندۆرێن نێگه‌تیڤێن ئه‌زمه‌یا سیاسیا كوردستانێ ب زیان بۆ ته‌ڤایا ژیانا كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و كلتووری یێن كوردستانێ ژی ته‌مام بوویه‌، لێ هه‌می ده‌ما ڕێكه‌ك هه‌یه‌ بۆ ده‌ربازبوونێ، وه‌لێ گرنك ئه‌وه‌ هه‌ڤدو نه‌شكێنین و چه‌په‌رێ سیاسی ل هه‌ڤدو نه‌گرین، چونكی ب یه‌كترشكاندن و چه‌په‌رلهه‌ڤ گرتن، كو مخابن هنده‌ك حزبان یا كریه‌ پیشه‌ و ڕه‌فتارێن خوه‌، نه‌ك هه‌ر نه‌شێن گرفته‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ین و ده‌ربازبین ژ ڤێ قووناغا سه‌ختا ئه‌ركدار، به‌لكی چێدبیت ئه‌وا ب باشه‌ ژی مای خراب بكه‌ین، كه‌واته‌ پرسیارا وژدانیا ئه‌خلاقیا نیشتمانی ئه‌ڤه‌یه‌: ئه‌رێ ئه‌م ل هیڤیا خرابێێ ینه‌ یان باشێى؟!..

37

د. سالار عوسمان
پشكا ئێكێ
ژیان، ب تایبه‌ت ژیانا سیاسی و حوكمڕانی تووشی ئه‌زمێ دبیت، كه‌ واته‌ پرسا ئه‌زمێ د ژیانا سیاسی و حوكمڕانی دا پرسه‌كا له‌گینه‌ و گرنگ ئه‌وه‌ بهێته‌ چاره‌سه‌ركرن، بۆ چاره‌سه‌ركرنێ ژی پێدڤیه‌ ل ده‌ستپێكێ ئه‌گه‌رێن وێ ده‌ستنیشان بكه‌ین، كه‌واته‌ مه‌ پێدڤی ب پرسیاران هه‌یه‌:
ـ ئه‌زمه‌ چییه‌؟
ـ بۆچی ڕوو دده‌ت و ئه‌گه‌رێن وێ چنه‌؟
ـ چاره‌سه‌رى و میكانیزمێن چاره‌سه‌ركرنێ كیشكن؟
ئه‌زمه‌ چیه‌؟
گه‌له‌ك ب كورتی ئه‌زمه‌ پێكهاتیه‌ ژ كۆمبوبوونا، گرفتان ل سه‌ر ئێك و مانه‌ڤه‌یا وان ب چاره‌سه‌رنه‌كری، كو د ئه‌نجامدا ره‌وشه‌كا نائاسایی، لێ دروست دبیت و ده‌ره‌نجامێن وێ یێن نێگه‌تیڤ ب زیان بۆ هه‌ڤوه‌ڵاتی، جڤاك، حوكمه‌ت و ژیانا سیاسی ته‌مام دبیت.
بۆچی ڕوو دده‌ت؟
بێگومان كۆمه‌كا هۆكاران هه‌نه‌،
ژ هه‌میان گرنگتر:
ـ نه‌بوونا سیسته‌می، یان لاوازیا سیسته‌مێ سیاسی و حوكمڕانی.
ـ هه‌ڤركیا سیاسی، تایبه‌ت د نێڤبه‌را پارتێن سیاسی دا.
ـ گرفتێن ده‌ره‌كی یێن دروستكری، تایبه‌ت بۆ وان كۆمه‌لگه‌هێن كو هاتینه‌ ده‌وردان ب نه‌یار و ناحه‌زان.
چاره‌سه‌رى چیه‌؟
چاره‌سه‌رى و میكانیزمێن وێ، ژ كۆمه‌ڵگه‌هه‌كێ بۆ كۆمه‌ڵگه‌هه‌كا دی دهێته‌ گوهۆرین، لێ ژ هه‌میان گرنگتر ئه‌ڤه‌نه‌:
ـ ته‌باییا سیاسی، كو ته‌باییا كۆمه‌ڵایه‌تی ژی د گه‌ل خوه‌ دئێنیت.
ـ به‌رخورتكرنا زانستییانه‌.
ـ ئیعترافكرن ب ئه‌زمێ.
ـ ڕاشكاویی ل دیاركرنا ئه‌گه‌رێن وێ.
ـ بوێری ل چاره‌سه‌ركرنا وێ.
پشتی ڤێ پێشه‌كیا كورت، دخوازم به‌حسێ ئه‌زمه‌یا نها یا كوردستانێ، ئه‌گه‌رێن وێ، چاره‌سه‌ر و كۆمه‌كا بابه‌ت و پرسێن په‌یوه‌ندیدار) بكه‌م، كو باوه‌رم دبیت، دوور ژ موجامه‌له‌، بێلایه‌نانه‌ و ب نه‌فه‌سا په‌رۆشیی و خه‌مخۆریێ ب نیازا چاره‌سه‌ریێ، باخڤین و بێده‌نگ نه‌بین، چونكی چاوا هنده‌ك ئاخفتنا لایه‌ندار زیان هه‌یه‌ و چاره‌سه‌رى ڤێ نینه‌، وه‌سا ژی هنده‌ك بێده‌نگی زیانبه‌خشه‌، تایبه‌ت بێده‌نگیا نوخبه‌یا كۆمه‌ڵگه‌هێ، له‌وما دخوازم، ب وێ ئاراستێ و تێگه‌هشتنێ خالا ل سه‌ر پیتان دانم و شاشى ل كیڤه‌یه‌، یا شاشیه‌ك من كر، هوون ژی دشێن، لێ ب هه‌مان نیاز و ئاراسته‌، هه‌ڵه‌ و شاشیان بۆ من ڕاست بكه‌نه‌ڤه‌.
ئه‌زمه‌یا نها یا كوردستانێ
جارێ به‌ری كو به‌حسێ ئه‌زمه‌یا نها یا كوردستانێ بكه‌ین، پێدڤیه‌ ب ده‌نگێ بڵند و زۆر ب جورئه‌ته‌ڤه‌ دانپێدان به‌بوونا ئه‌زمێ بكه‌ین، به‌لێ كوردستان د ئه‌زمێ دایه‌، هه‌موو ئه‌وێن وه‌سا هزر دكه‌ن په‌رده‌پۆشكرنا ئه‌زمێ پشكه‌كه‌ ژ چاره‌سه‌ریێ، یان ب په‌رده‌پۆشكرنا ئه‌زمه‌، زه‌مه‌ن كه‌فیله‌ و زه‌مه‌ن دێ وێ ئه‌زمێ ده‌ربازكه‌ت، شاشن، شاشن ژ به‌ر كو ئه‌زمه‌ خه‌سڵه‌تا بوونێ هه‌یه‌، بوون ژی نه‌ دهێته‌ ڤه‌شارتن، نه‌ دهێته‌ په‌رده‌پۆشكرن و نه‌ دهێته‌ پاشخستن، كه‌واته‌ به‌ری هه‌ر تشتی، پێدڤیه‌ ئیعتراف ب بوونا ئه‌زمێ بكه‌ین، هه‌ر ئه‌ڤ ئیعترافه‌یه‌ ژی دبیته‌ ده‌روازه‌ و ده‌رۆكه‌ك بۆ به‌حسێن ل دووڤ دا (جۆرێ ئه‌زمێ، پێناسه‌یێن وێ، ئه‌گه‌رێن وێ، چاره‌سه‌ر و میكانیزمێن وێ).

24

به‌ری نها ژی، واته‌ به‌ری ڤان دیدار و كۆمبوونان، كو چه‌ند ڕۆژه‌كن د ناڤبه‌را حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و پارتێن سیاسی دا بڕێڤه‌دچیت، گه‌له‌ك ئاخفتن ده‌رباره‌ی قه‌بارێ حوكمه‌تا هه‌ریما كوردستانێ هه‌بووینه‌، تایبه‌ت ل سه‌ر ئاستێ حوكمه‌تێ و ڕۆژنامه‌ڤانان، لێ ب تێگه‌هشتن و نیازمه‌ندیی و چاره‌سه‌ریه‌كا جودا.
حوكمه‌ت د هه‌ر قووناغه‌كێ دا، ل په‌ی تێگه‌هشتن د گرفت و ئه‌ركێن قووناغا قه‌باره‌یا حوكمه‌تا ده‌ستنیشان كر دایه‌، لێ به‌لێ ڕۆژنامه‌ڤان ب نیازمه‌ندی ڤه‌، ڤێجا نیازمه‌ندیه‌كا ئه‌رێنی بیت یان نه‌رێنی، ئه‌ڤ مژاره‌ ئێخستنه‌ د ناڤ گفتوگۆیان دا، دیاره‌ ل گه‌ل هه‌بوونا جوداهیێ د تێگه‌هشتن و نیازمه‌ندیا هه‌ردو ئاست دا، ئه‌ڤ مژاره‌ مژاره‌كا گرنگه‌ قسه‌هه‌لگره‌ و پێدڤیه‌ هه‌موو ئالیه‌ك واقیعبینیانه‌ و ب ئاراسته‌یا چاره‌سه‌ریێ دگه‌ل دا بكه‌ن.
نها قووناغ قووناغه‌كا جودایه‌، جودایه‌ ب تێگه‌هشتن كو قووناغه‌كا گرفتداره‌، له‌وما دڤێت بیركرن و هزركرن، لێكگرێدان و میكانیزم ب نیاز و ئاراسته‌یان چاره‌سه‌ر بن، ب واتایه‌كا ڕۆهنتر، تنێ هزركرن و میكانیزمێن چاره‌سه‌رئامێز دكاریت قووناغێن گرفتدار ده‌رباز بكه‌ت، هه‌ر ئه‌ڤه‌یه‌ ژى ژ سیاسیێن هزركه‌ر و بیركه‌رێن كوردستان دهێته‌ چاڤه‌رێكرن، مه‌به‌ستامه‌ ل سیاسیێن بیركه‌ره‌ڤه‌ ژى ئه‌و سیاسینه‌ كو د ناڤ حزبان دا وه‌لاتبینانه‌ بڕیارێن دروست دده‌ن و ناكه‌ڤنه‌ دووڤ ته‌پوتۆزیا میدیایێ ڤه‌!..
ئێك ژچاره‌سه‌ریێن ئه‌ڤێ قووناغا گرفتدار یا هه‌رێما كوردستانێ (كابینا بچووك)ـه‌، ب مه‌رجه‌كێ ئامانج و تێگه‌هشتنێن وێ ل سه‌ر ئه‌ڤان بنه‌مایان راوه‌ستای بیت:ـ
١ـ كابینه‌یا بچووك، كابینه‌یه‌ك كو پڕ ب قالبێ هه‌رێما كوردستانێ بیت، چونكی هه‌رێم و خه‌لكێ وێ هنده‌ دمه‌زن نین.
٢ـ كابینه‌یه‌كا بچووك، كو بكاربت قه‌یرانان چاره‌سه‌ر بكه‌ت و ده‌رباز بكه‌ت.
٣ـ كابینه‌یا بچووك، كو بكاریت كارێن مه‌زن بكه‌ت، چونكی مه‌رج نینه‌ هه‌موو فراوانیه‌ك كارێن گران و مه‌زن پێ چێبیت، نه‌خاسمه‌ ئه‌گه‌ر فراوانیه‌كا ڕووكه‌ش بیت و تنێ بۆ ڕازیكرنا ئالیێن سیاسیی بیت!..
نها یان كابینه‌یا داهاتی؟!..
مه‌نتق دبێژیته‌ مه‌: هه‌كه‌ هه‌ڵبژارن ل ده‌مێ دیاریكری دا بهێته‌كرن، ـ كو پێدچیت ل ده‌مێ دیاریكری دا بهێته‌كرن، ڤێجا پێدڤی ناكه‌ت، ده‌م و مه‌زاجێ سیاسی ل بار نینه‌ د ڤێ ده‌مێ كورت دا، ته‌عدیل د كابینه‌یا نها دا بهێته‌كرن، لێ هه‌كه‌ هه‌ڵبژارن هات پاشخستن، وی ده‌می ئاسایه‌ كابینه‌یا نها بچووكتر بكه‌ن، دیاره‌ ل هه‌ردو حاله‌تان دا، چو ل پره‌نسیبان نا هێته‌گوهارتن، كو هه‌رێما كوردستانێ پێدڤی ب كابینه‌كا بچووك هه‌یه‌ وچێدبیت د نها دا كارێن رژدی زوو بهێته‌كرن.
كابینه‌یه‌كا بچووك، به‌لێ یا چاوا؟..
ده‌مێ وێ چه‌ندێ هاتیه‌ هنده‌ك ژ وان پیڤه‌ران بهێنه‌ گوهارتن، بۆ نموونه‌:
١ـ توانا: مه‌رج نینه‌ ئه‌و كه‌سێ باوه‌رنامه‌كا به‌رز هه‌بیت خودان شیانێن به‌رز بیت.
٢ـ دڵسۆزی: مه‌رج نینه‌ ئه‌وه‌ێ كادیرێ حزبه‌كا سیاسی بیت دلسۆز بیت.
٣ـ ته‌مه‌ن: مه‌رج نینه‌ ئه‌وه‌ێ گه‌نج بیت كارا و نوو بیت.
٤ـ ڕووخسارێ نوو: مه‌رج نینه‌ ڕووخسارێ نوو قودره‌ت و كار و داهێنانێن نوو هه‌بن.
٥ـ تێگه‌هشتن: مه‌رجه‌ ئه‌وێ د ڤێ قووناغێ دا د حوكمه‌تێ دا كار دكه‌ت، خودان ئه‌ڤ تێگه‌هشتنه‌ بیت، كو قووناغا گرفتدار خۆكوشتن و ئه‌قڵیه‌تا چاره‌سه‌ر ئامێزی دڤێت.
ل دووماهیێ من دڤێت بێژم .. پێدڤیه‌ ئه‌م هه‌می، حزب و حوكمه‌ت، هه‌ڤوه‌ڵاتی و ڕۆژنامه‌نڤیس ئه‌ڤێ چه‌ندێ دیار بكه‌ین، كو هه‌رێما كوردستانێ پێدڤی ب كابینه‌یه‌كا بچووك و حوكمه‌ته‌كا مه‌زن هه‌یه‌، بچووك ب ژماره‌ و مه‌زن ب تێگه‌هشتن و چاره‌سه‌ر و تێپه‌ڕاندنا قووناغه‌كا ب قازانجا هه‌ڤوه‌ڵاتیێن هه‌رێما كوردستانێ.

19

ئه‌ردهه‌ژینا رۆژا 12ی ڤێ مه‌هێ و به‌رێخوه‌دانه‌كا كۆمه‌ڵناسییانه‌
لێكه‌فته‌یێن جودا جودایێن هه‌ر بۆیه‌ره‌كێ هه‌تا بۆیه‌رێن سروشتیی، (ئه‌ردهه‌ژین بۆ نموونه‌)، جهێ خواندنه‌ڤا زانستیێن جودایه‌، د ناڤ وان ژی دا، زانستێ كۆمه‌ڵناسی یه‌.
ل گه‌ل هندێ ئه‌ردهه‌ژینێ وێ رۆژێ هه‌سته‌كا هه‌ڤپشك یا جڤاكی دروستكر، لێ بۆ هه‌ر تاكه‌كێ ژی بۆیه‌ره‌ك بوو ده‌وردای ب لێكڤه‌دانێن تایبه‌تیێن وی، بۆیه‌ره‌ك بوو ب پرسیار، تایبه‌ت ئه‌و پرسیارێن كه‌فتینه‌ نێڤبه‌را ژیان و مه‌رگى دا، كو ل گه‌ل هندێ پرسیارێن ئه‌زه‌لی نه‌، لێ ل چه‌شنی بۆیه‌ره‌كا مینا ئه‌ردهه‌ژینێ ژ پرسیارێ تێدپه‌ریت و دبیته‌ وێنه‌ و وێنا.
مرۆڤ دنێڤبه‌را پرسیار، وێنه‌ و وێنا دا
مرۆڤ بوونه‌وه‌ره‌كه‌ پرسیارهه‌ڵگر، به‌رده‌وام ل گه‌ل پرسیارێن خوه‌ دژیت، به‌رسڤ مرۆڤی ژ وێنێ نێزیك ده‌كه‌ته‌ڤه‌، تێگه‌هشتن ژ وێنێ جۆره‌ك ژ وێنه‌یان چێ دكه‌ت، كو دهێته‌كارین ناڤێ ڤێ پرۆسێ بكه‌ین دۆزینه‌ڤه‌، ڤه‌دیتن، ئه‌ردهه‌ژینا وێ رۆژێ مرۆڤى ژ پرسیاران ڤه‌ ڤه‌گوهاسته‌ بۆ وێنه‌یان، كو ته‌ژی بوو ژ وێنه‌كرنا مه‌رگ و مرنێ، لێ وێنه‌كرنه‌ك د ناڤ ژیانێ دا، له‌وما دشێن بێژین مه‌رگه‌ك نینه‌ ژ ده‌رڤه‌ی ژیانێ، كه‌واته‌ ئه‌و ڤه‌دیتن هه‌ر د ناڤ ژیانێ دایه‌، له‌وما ژیان ب خوه‌ ئه‌و پرۆسه‌ یه‌ نه‌ك مه‌رگ، هه‌ر له‌وما ژی مرۆڤ ماندیه‌ پرسیارهه‌ڵگره‌، ل گه‌ل وێنه‌ و وێنان دا به‌رده‌وام ل دووڤ دۆزینه‌وه‌ و ڤه‌دیتنان دگه‌ڕیێت.
كورد دنێڤبه‌را گریان و پێكه‌نینێ دا!..
هه‌ر پشتی وێ ئه‌ردهه‌ژینێ، كو ئه‌گه‌رییا دووباره‌بوونا وێ ژی هه‌بوو، هزاران وێنه‌ و كۆمێنت و كورته‌ فیلم و توانج و نڤسین و كۆمیدیا مه‌ دیت و مه‌ خواند، كو گوزارشت ل تراژیدیایه‌كی ده‌كر، كو دبێژنێ: (بوومه‌له‌رزه‌، ئه‌ردهه‌ژین، پرسیارێن نێڤبه‌را ژیان و مه‌رگ، وێنه‌ و وێنایێ مه‌رگ و مرنێ، ڤه‌دیتنا مرنێ د ژیانێ دا)، كو ب دیتنا من پێویسته‌ كۆمه‌ڵناس ل سه‌ر باخڤن و پتر ژ ڤێ چه‌ندێ ژی پێویسته‌ ڤه‌كۆلین ل دۆر ڤێ چه‌ندێ بهێته‌كرن، توێژینه‌وه‌ و ڤه‌كۆلین ب ئاراسته‌یا باشتر و زانستیانه‌تر ناسینیا كۆمه‌ڵگه‌ها كوردستانی، كۆمه‌ڵگه‌هه‌ك كو وه‌ها ب له‌ز گریانێن خوه‌ دكه‌ته‌ پێكه‌نین، كۆمه‌ڵگه‌هه‌ك كو دخوازیت ب تێكه‌ڵكرنا تراژیدیا و كۆمیدیا، تراكۆمیدیایه‌كێ بخوڵقینیت و ێ بكه‌ت و ب ڤێ رێكێ (تراكۆمیدیا) رامانه‌كا دی ب ژیانێ ببه‌خشێت!..
رامانا نوو، یان ئه‌نجام؟
رامانا نوی چییه‌؟!،،
1ـ ئه‌رێ كورد و كۆمه‌ڵگه‌هێ كوردستانی، نه‌ته‌وه‌ و كۆمه‌ڵگه‌هه‌كێ هنده‌ ماندی و ئازار دیتینه‌ هه‌تا وی ئاستی، بێزار ژ ژیانێ و بێباك و بێمنه‌ت ژ مه‌رگى، بخوازن ل دیار ڤه‌دیتنا مه‌رگ له‌ نێڤ ژیانێ دا، ئێدی ل دووڤ جۆره‌ك ژ ده‌ربازبوونێ بگه‌ڕێن، كو دشێین ناڤێ ڤێ ده‌ربازبوونێ ژی بكه‌ین (ده‌ربازبوونا نێگه‌تیڤ) ؟!..
2ـ ئه‌ره‌ێ ئه‌ڤ پرۆسه‌یه‌ (تراكۆمیدیا) جۆره‌كه‌ ژ ترسێ ل مه‌رگ و دخوازن ب ڤێ رێیێ زاڵ بن ب سه‌ر ڤێ ترسێ دا، كو ل ڤه‌دیتنا مه‌رگ د نێڤ ژیانێ دا ئه‌زموون دكه‌ن؟!..
ب دیتنا من هه‌ردووكه‌، لێ ئه‌وا ئێكه‌م زێده‌تر، ژ به‌ر چی؟!.. چونكو ل كوردستانێ، كوردستانه‌ك كو هاتیه‌ ده‌وردان ب زوڵم و دنێڤ خوه‌ دا ژی ده‌هان گرفتێن كوور هه‌یه‌، هند نه‌مایه‌ ژیان و تامێن ژیانێ رامانێن خوه‌ یێن جوان ژ ده‌ست بده‌ت!…..

25

پشتی ١٦ ئۆكتۆبه‌ر ٢٠١٧، ڕوودانه‌كا مه‌زن و قسه‌هه‌لگر یا هه‌یى، كو ده‌نگهه‌ڵبڕینه‌كا پۆزه‌تیڤ دڤێت، مه‌به‌ستا من ژ ده‌نگهه‌ڵبڕینیا پۆزه‌تیڤ ده‌نگهه‌ڵبڕینیا به‌رهه‌مداره‌، ئه‌و ده‌نگهه‌ڵبڕینا كو ئینسان ژێ مفاداردبن، نه‌ك یێن خودان ژیبوونن، چونكی د ناڤبه‌را ئێنسانى و ئێنتیمائان دا ئه‌و سه‌روه‌رى یا ئینسانه‌ نه‌ك ئینتیمائێ!..
لێ مخابن د سالێن به‌رێ دا هوونێن ب ڕێز قسه‌گه‌له‌كێ زۆر ده‌ربارێ ڕوودان، حاڵه‌ت و دیارده‌یێن سیاسى ڤه‌ وه‌دكر، خوه‌ هه‌كه‌ د ڕووكه‌ش ژى دا بێنازییا سیاسی د گۆتارێن وه‌ دا دیار دبوو، كو وه‌ بخوه‌ بانگه‌شه‌یا وێ دكر بۆ یا وه‌ دڤیا، لێ د ناخێ وان دا تژی بوو ژ نیازمه‌ندیا سیاسی، بێگومان نیازمه‌ندیا سیاسی ب مانا نێگه‌تیڤا وێ، له‌وما گۆتارێن وه‌ به‌رهه‌مدار نه‌بوون و هندیتر ڕه‌وش ئاڵۆزتر لێكر و ب كورتی هوون نه‌شیان ده‌نگه‌كێ پۆزه‌تیڤ بن!..چونكی ده‌نگێ پۆزه‌تیڤ ده‌نگه‌كێ وه‌لاتبینه‌، ده‌نگه‌كه‌ پارچه‌ پارچه‌یا وه‌ڵاتى كۆمدكه‌ت و هه‌توان بۆ برینا ده‌ستنیشان دكه‌ت، ده‌رگه‌هێن داخراو ڤه‌دكه‌ت و عه‌قله‌كێ تژی چاره‌سه‌ر!..
نها كو ئه‌ز ڤێ نامه‌یا ئاوه‌ڵایه‌ دنڤیسم، وه‌ڵات:(كوردستان) ژ ڕوویێ سیاسی ڤه‌ پارچه‌ پارچه‌یه‌، برینێن وێ ژ جاران زۆرترن و پشكه‌كا زۆر یا ده‌رگه‌هان قوفل و چاره‌سه‌ر ژ هه‌ر ده‌مه‌كێ دی پێدڤیتره‌، لێ ده‌نگ ژ هه‌وه‌ ناهێت، قڕوقه‌پ ب سه‌ر بێده‌نگیه‌كا شه‌رمین دا كه‌فتیه‌ و كۆی ئه‌ڤان دیمه‌نێن تراژیدیایانه‌، ب داگیركردنا ئه‌ردێ مه‌ وه‌ك پێویست وه‌ نا ڤه‌هژینیت، د ده‌مه‌كی دا هوون ل سه‌ر گه‌له‌ك بابه‌تێن لاوه‌كی و ئاخفتن هه‌بوو ڕاچڵه‌كین و چاره‌سه‌ریا بنه‌ڕه‌ت دكر، باشه‌ نها ئه‌ڤ بێده‌نگیا وه‌ ژ به‌رچ و بۆ چیه‌؟، ئه‌رێ دچێته‌ د خانه‌یا كیژان لێكدانه‌ڤه‌یا سیاسیی و تێگه‌هشتنیا كلتووریی دا؟!..
د زه‌مه‌نه‌كی دا كو پشكه‌ك ژ كوردستانێ و خاك و ئاڵایێ وێ، مرۆڤ و كه‌رامه‌ت و سه‌روه‌ریی كه‌فتیه‌ به‌ر شیروتیرێن جه‌یشێكا نابین یا مه‌زهه‌بیی ڤه‌، پێدڤی بوو هوون خودان زۆرترین قسه‌ و لێدوان و لێكدانه‌ڤه‌ و مانیڤیست بن، كه‌چی هوون هه‌ر د بێده‌نگن، هه‌ر قڕوقه‌پ، هه‌ر وه‌ك كو پێشتر و بریار ل سه‌ر دابیت كو تیر یا ڕه‌خنه‌ و شه‌ڕێ نڤێسین و شرۆڤه‌یێن میدیاییێن وه‌ تنێ بۆ دژایه‌تیا بارزانی و پارتی بیت و به‌س..، نه‌ وه‌ ده‌نگ هه‌یه‌ و نه‌ هه‌ڵوێست!..
ئاخفتنا من نه‌ بۆ وان كه‌سانه‌، كو بۆ پاره‌ى خوه‌ دۆڕاندینه‌، ئاخفتنا من بۆ وانه‌، كو به‌رى ئینتیمایێ، ئینسان و نیشتیمان ل نك وان بلندتربیت، ئه‌ز باوه‌رم هنده‌ك ژ وه‌ وه‌ك من هزر دكن، ئه‌ز باوه‌رم هنه‌ك ژ وه‌ دڵۆپه‌ خوێنا پێشمه‌رگه‌ی ب سه‌روه‌تا هه‌موو دنیا ناگوهۆریت، لێ نزانم ئه‌ڤ بێده‌نگیه‌ ژ به‌ر چی و بۆ چ؟!.. تۆ بێژی ئاسمانێ سلێمانێ هاتبیت گوهارتن كو نها ژبلی عه‌ور، ترس ئاسمانی سلێمانی گرتبیت؟!..به‌لكی ئه‌ز یێ شاش بم و به‌لكی ڕاست بم، بۆ ڤان پرسیاران ژی هه‌ر ڤێت هوون به‌رسڤێ بده‌نه‌ڤه‌، نه‌ هه‌ر به‌رسڤا ڤان پرسیاران به‌لكی هه‌موو پرسیارێن دیتر ژی، تایبه‌ت پرسیارا مێژوویی یا ١٦ ی ئۆكتۆبه‌ر و هه‌موو ئه‌و پرسیارێن كو پشتی ١٦ ی ئۆكتۆبه‌رێ دروست بوون و دروست دبن !!!.

website security
Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com