NO IORG
گۆتار

11

جوان عزه‌ت
ئه‌رێ هزركرنا ئه‌قلى چ نیشا تاكێ كورد دا؟ یان تاك شیا ببیته‌، تاكه‌ بۆنه‌وه‌ر بۆ بزاڤا سه‌ره‌راستكرنا خه‌له‌تیێن كۆچه‌ریا ئه‌قلێ خوه‌؟ عه‌لى ئه‌لوه‌ردى دبێژیت: “جڤاكێ كۆچه‌رى جڤاكێ غه‌زۆ شه‌رى یه‌، له‌ورا ئه‌و سڤك و كێم دهێن دیتن”. دیاره‌ مرۆڤ د هنده‌ك قووناغان دا ده‌ربازبوو، كو نه‌شیا راسته‌رێ چاره‌سه‌ركرنا ره‌وشا خوه‌ یا ئه‌ڤرۆ ببیت، ژ به‌ركو كۆچه‌ریا ئه‌قلێ تاكى ژ ره‌ه و تراژیدیێن كه‌ڤنار ده‌ركه‌فت و ب كوراتیا هزرى پێداچوون بۆ ویستگه‌هێن كێشه‌یان نه‌هاتن كرن. له‌ورا زه‌مینه‌یێ هه‌ژاریێ د ئه‌قلێ تاكى دا هاته‌ چاندن.
ئه‌و تێگه‌هێن ره‌وش به‌ر ب ڤێ هزركرنێ ڤه‌ برین، هۆسا دیاربوون، كو ژ تێگه‌هێ ئه‌شیر، كه‌لتوور و گوند په‌یدا بوونه‌، چونكو ئه‌قلێ كۆچه‌ریا تاكێ كورد ژ ئه‌قلێ كۆچه‌ریا گوندى هاته‌ هه‌بوونێ. نموونه‌ ئه‌گه‌ر مه‌ تاكه‌ك خودان وه‌رارا ئه‌قلى نه‌ دامه‌زراندبیت، یان خێزانه‌ك و جڤاكه‌كێ درۆست نه‌ دروستكربیت، ئه‌رێ پا هینگێ مرۆڤى شیا یه‌ چبكه‌ت؟ یان ب پرسیاره‌كا دى ئه‌رێ ئه‌و فاكته‌رێن د ناڤ كه‌لتوور و جڤاكى دا، بزاڤا گوهۆرین و لیڤینێ هه‌بووینه‌؟ واته‌، هه‌تا ئه‌م بنگه‌هێ خوه‌ یێ باژێرڤانى، دیمۆكراسى و ئازادى د ناڤ جڤاكى دا نه‌ دامه‌زرینن، ب هزرا من ، ئه‌م چجاران ناگه‌هین وێ ئه‌جنده‌ و زه‌مینه‌سازیا زانین و رۆناهیێ، چونكو وه‌لاتیێ كورد ل سه‌ر هزروبیرێن كه‌ڤنار دژیت و هزر د ئاڤاكرنا ئه‌قلێ خوه‌ دا ناكه‌ت، له‌ورا گرنگه‌ گوهۆرین د وارێن ئابوورى، سیاسى و جڤاكى دا بهێنه‌كرن، دا كو ئه‌ڤ مرۆڤه‌ ژ ئه‌قلێ كۆچه‌رى ده‌ربازى ئه‌قلێ سه‌رده‌مى ببیت.
ئه‌و ملله‌تێن ل سه‌ر ریێا كه‌ڤن هاتین دروستكرن، باوه‌رى ب گه‌له‌ك جۆر و مرۆڤێن به‌رین هه‌بوویه‌، چونكو هنده‌ك ژ وان مرۆڤان هزرێن خوه‌ وه‌كو خێزان و نه‌ریت بناڤدكرن، ئه‌وێن كو ب دینده‌ها خوه‌ دزانین هه‌ر ل دووڤ هه‌مان رێك دچوون، هنده‌كێن دى ل سه‌ر هزرێن خولقێنه‌ر و مرۆڤایه‌تیێ هاتبوون دامه‌زراندن، كه‌سێن كو ل گه‌ل ڤێ رێیێ ژى مه‌زن دبوون، هه‌ر هه‌مان هزر پیڤه‌ر بۆ سه‌ره‌راستكرنا ژیانا خوه‌ بكاردئینان. چه‌ندین جۆرێن دى یێن ملله‌تان ب شێوازێن جوداترژى هات بوونه‌ درۆستكرن. دیاره‌ ملله‌تێ كورد ژى ل سه‌ر هزر و بیرێن زۆرداریا داگیركه‌ران هاتیه‌ چێكرن، له‌ورا ڤێ كۆچه‌ریا ئه‌قلى ژى جهێ داگیركه‌ریێ گرت. ب هزره‌كا دى مه‌ نه‌شیا ل جهێ ده‌سهه‌لاندنا شه‌ران، جهێ ئاڤاكرنا دانوستاندنان دروست بكه‌ین، چونكو ئه‌قل، د دۆزا مه‌ دا نه‌بوو، سیمایێ ڤه‌ژه‌نینا نوو.
ئه‌رێ ئه‌م چاوا ژ ده‌وروبه‌ران نێزیك بووین؟ ئه‌رێ مه‌ به‌رى رۆژ بهه‌لێت هزر د نیاسینا یێن دى دا كر؟ یان ژى مه‌ ب تنێ ئه‌ركێ خوه‌ وه‌كو شۆره‌ش دا بجهئینان؟ دیاره‌ ئه‌م ژ ڤێ هزرمه‌ندیا هشك ڤه‌ ڤالا ماین و مه‌ په‌روه‌رده‌ و ئاراسته‌كرنا خوه‌ هه‌مى هێلا د بن، باركرنا دلینى و دووڤچوونا په‌یاما بیانى یێ دا و ئه‌م بووین، هه‌ڤال و هه‌ڤدۆستێن بیانیان، كا چاوا مه‌ به‌رده‌وام كار بۆ ئاڤاكرنا ده‌ستكه‌فت و ده‌وله‌تان دكرن، پێدڤى با ئها هوسان مه‌ كار بۆ ئاڤاكرنا ئه‌قل، ئازادیێ ژى كربوون. دیاره‌ ئه‌م ژ به‌ر ڤێ به‌رزه‌بوونێ نه‌هاتین جوداكرن. له‌ورا هه‌تا نها ژى ئه‌ڤ كه‌ڤناریه‌ ل جه‌م مه‌ زیندى و نه‌مرى مایه‌.
ئه‌نجام: ئه‌رێ دێ چاوا شێن تێگه‌هێ پێكهاته‌ێن هزرى د ئه‌قلێ كه‌سێ كورد دا چینن؟ یان تاك چه‌ند دشێت خواندنێ بۆ گۆتارا كۆچه‌رى، نه‌زانین و نه‌نیاسینا خوه‌ بكه‌ت؟ ب هزرا من، پێویسته‌ كه‌لتوورێ پرسیاركرنێ د گه‌ل كه‌لتوورێ وه‌رارا ره‌خنه‌یێ بگونجینین و دوباره‌ هزر د پراكتیزه‌كرنا بنگه‌هێن نوو دا بكه‌ین، چونكو هه‌تا مرۆڤ خوه‌ ژ ڤه‌رێژا ئه‌قلێ كۆچه‌ر و كه‌ڤن رزگارنه‌كه‌ت، مرۆڤ نه‌شێت لێپرسین و به‌رپرسیاریا خوه‌ ژى سه‌ره‌راست بكه‌ت. له‌ورا پێدڤیه‌ مرۆڤ ده‌ربازى ئیداره‌یا ژیان و خه‌باتا خوه‌ یا نوو ببیت، داكو فێرى رێیا تێكست و خواندنا سه‌رده‌م ژى ببیت.

30

د. نه‌سره‌دین ئیبراهیم گۆلى*
گه‌له‌ك جاران مه‌ گۆهلێدبت فلان مالبات مێینه‌یه‌، و ئه‌ڤه‌ ب تشته‌ك كێماسى دهێته‌هژمارتن. ئانكۆ تۆڤێ وێ مالێ و پتر ژى مه‌به‌ست زه‌لامه‌، تۆڤه‌ك مێیه‌. ئه‌ڤه‌ جاران ره‌نگڤه‌دانێ ل سه‌ر په‌یوه‌ندیا وێ مالباتێ دكه‌ت، بۆ نموونه‌ ئه‌وێن نیاس زووى ب زووى خوه‌ ل ژنئینان ژ وێ مالباتێ ناده‌ن، تنێ كه‌سه‌ك دوور نه‌بت یان كه‌سه‌كێ هند گوهێ خوه‌ نه‌ده‌ته‌ ڤى بابه‌تى. راستى بابه‌تێن هۆسا و ژ ئه‌گه‌ر بلندبوونا ئاستێ ره‌وشه‌نبیرى و تێگه‌هشتنا خه‌لكى و ڤه‌بوونا چاڤێن خه‌لكێ و نه‌مانا هنده‌ك هزرێن كرێت بۆ دیتنا ژن و ره‌گه‌زێ مێ وه‌ك كێماسیه‌ك و خۆرافاته‌كا كو ژ كلتووره‌كێ بیانى و سه‌رده‌مێ (جاهلیه‌تێ) هاتیه‌ ناڤ مه‌ و گه‌له‌ك ئه‌گه‌رێن دیتر یا كێم دبیت، لێ هێشتا شوونووارێن وێ ل نك هنده‌ك مال و كه‌سان مایه‌. هه‌رده‌م و نها ژى ژن د جڤاكێ كورده‌واری دا خودان جه و پله‌ و پایه‌ك جڤاكى و رێزه‌كا تایبه‌ت بوویه‌.
د راستیدا ئه‌ڤ بابه‌ته‌ وه‌ك زانست دبینت وه‌سا نینه‌ وه‌ك خه‌لك تێدگه‌هت. زانست گه‌له‌ك یێ پێشكه‌فتى و هه‌كه‌ بازرگانێن بێ وژدان و گه‌نده‌ل و فرۆشیارێن مرۆڤاتیێ بهێلن دێ زانست ده‌رمانێن وه‌سا په‌یدا كت مرۆڤ مه‌نده‌هۆش ببن، به‌لێ پا پاره‌په‌رست رێگرن.
ل دووڤ ئه‌زموونا كه‌سێن شه‌هره‌زا و جه‌ڕباندى، هندى زارۆ ببته‌ كچ یان كوڕ، یا د ده‌ستێ مرۆڤى و نه‌خاسمه‌ زه‌لامی دا، هند ب سروشتى و فاكته‌رێن دیتر ڤه‌ گرێداى نینه‌. د ناڤ ئاڤا زه‌لامى دا، زیندك (حه‌یمن) یێن ژ هه‌ردو جۆرێن نێر و مێ بوونا خوه‌ یا هه‌ى. یێن نیر لڤۆك و بزۆكه‌ و زیره‌كترن، به‌لێ ژیێ وان كۆرتتره‌. به‌لێ یێن مێ سست و خاڤن، نه‌لڤۆكن و كێم بزاكه‌رن، به‌س پا ژیێ وان درێژتره‌ و هه‌تا 48 ده‌مژمێران ژى دژین و دمیننه‌ ساخ د هه‌ڤالبچویكى دا. راستى هژمارا یێن زه‌لامى ب به‌راورد ل گه‌ل هێكا ژنێ كو تنێ ئێك یان چه‌ند هێكه‌كن، گه‌له‌كن و دگه‌هنه‌ چه‌ند مه‌لیۆنان و ئه‌ڤ تۆڤه‌ هه‌ر ده‌ژمێره‌كێ چه‌ند مه‌لیۆنا دروست دكه‌ت یان یێن هاتینه‌ چێكرن و تێدا كۆم دبن. له‌وما به‌رده‌وام دگه‌هنه‌ جهێ پێدڤى و د گونا دا، د تێهنه‌كا كێمتر ژ تێهنا له‌شى دهێنه‌ پاراستن هه‌تا ده‌مێ ده‌ركه‌تنا وان دئێت. كۆمبوونا وان د ناڤ گونا دا هنده‌ك نووچه‌یێن ئه‌لكترۆ ـ كیمیاوى دده‌نه‌ مه‌ژیێ زه‌لامى و گڤاشتنه‌كێ ل سه‌ر وى په‌یدا دكه‌ن و ئه‌ڤ چه‌نده‌ خوه‌ ل هه‌مى وان جه و لایه‌نێن په‌یوه‌ندار دده‌ت، وه‌كى چاڤا، گوهى یان له‌شێ زه‌لامى و ئالاڤێ وى یێ سێكسى و هه‌مى ئه‌و گڤاشتن وى تووشى شه‌پرزه‌یه‌كا ده‌روونى دكه‌ن و وى پال دده‌ن بۆ ڤه‌دیتنا رێكه‌كێ بۆ ده‌رئێخستنا وان چه‌ند مه‌لیۆن زیندك و تۆڤى. ئه‌ڤ چه‌نده‌ بۆ هندێ دا به‌لانسه‌كا كیمیاوى و ده‌روونى ل نك وى په‌یدا ببت. ئه‌و سه‌ركوتكرنا فرۆید ب زیانه‌ك مه‌زن بۆ مرۆڤى دبینت، د هه‌مى بیاڤان دا، نه‌خاسمه‌ لایه‌نێ سێكسى، ب ئێك ژ فاكته‌رێن كۆژه‌ك دهێته‌ زانین و كارتێكرنێن نه‌رێنى یێن ل سه‌ر مرۆڤى هه‌ین و پێدڤى ب ڤاله‌كرنێ هه‌ى و نه‌خاسمه‌ ل نك زه‌لامان ئاستێ وێ بلندتر و گڤاشتنێن وێ ژى پترن ژ یا ژنا.
ده‌مێ ئاڤسبینێ ل نك ژنێ تنێ حه‌فت رۆژن، نه‌ك پتر و نه‌ كێمتر. ئه‌ڤ حه‌فت رۆژه‌ دكه‌ڤنه‌ د رۆژێن 10 و 11 و 12 و 13 و 14 و 15 و 16 هه‌یڤێ، ژ ده‌مێ ئه‌و رۆژا ژن ژ سووڕا هه‌یڤانه‌ (عادێ) بدووماهی دئێت. فه‌ره‌ بهێته‌ زانین ئه‌و هه‌یڤ و رۆژ چ په‌یوه‌ندى ب رۆژ و هه‌ڤیا ئاسایا ئه‌م د سالناما دا دبینین نینه‌، به‌لكو ئه‌وه‌ یا ژ خوینێ دبینت و به‌لكۆ نیڤا هه‌یڤێ یان سه‌رێ هه‌یڤێ یان هه‌ر ده‌مه‌ك دیتر ژ هه‌یڤا ئاسایى بت. هه‌یڤا ژنكێ ب دیتن و راوستانا خوینێ و جارا دیتر هه‌ر یا وێ چه‌ندێ 28 رۆژن نه‌ك هه‌یڤه‌ك ته‌واو. له‌وما دابه‌شى سه‌ر سێ پشكا دبت: یا ئێكه‌م ژ رۆژا ئێكێ یا پشتى سه‌كنینا خوینێ ده‌ستپێدكه‌ت، هه‌تا رۆژا نه‌ه و پشكا دیتر دكه‌ڤته‌ پشتى هینگى و ژ رۆژا 10 و هه‌تا 16 هه‌یڤێ (هه‌یڤا ژنكێ) به‌رده‌وام دبت، وه‌كى ل سه‌رى هاتى. ئه‌ڤ قووناغه‌ قووناغا هه‌رى گۆنجاى و تێدا رۆژا 14 1ژ هه‌میان هه‌ستیارتر و ده‌مه‌كێ گۆنجایه‌ بۆ به‌رگرتنێ (خصوبێ). چونكى د رۆژا 14 ژ هه‌یڤا ژنكێ دا، هێكا ژنكێ ژ هێكدانێ ده‌ردكه‌ڤت و قه‌ستا هه‌ڤالبچیكى دكت دا تێدا ل هیڤییا تۆڤێ زه‌لامى بمینت.
ئه‌ڤَجا رۆژا 14 رۆژه‌كا گرنگه‌ دا تێدا دیار ببت ئه‌ڤ زارۆیه‌ ببت كچ یان ده‌ركه‌ڤت كوڕ، چاوا؟ هه‌كه‌ خودانێن مالێ ل به‌ر بت یان ل به‌ر نه‌بت، هه‌كه‌ ب زانین بت یان نه‌ زانین، ده‌مێ د رۆژێن گۆنجاى بۆ جۆتبوونا ژن و زه‌لامى ل رۆژێن 10 و 11 و 12 و 13 دا، وان ڤیا جۆت ببن، بێگومان تۆڤێ زه‌لامى دێ رشت ناڤ له‌شێ ژنێ. دیاره‌ وى ده‌مى یێن نێر دێ زوویا مرن، چونكى ژیێ وان كورته‌، به‌رى رۆژا 14، ئه‌وا مه‌ ل سه‌رى گۆتى و رۆژه‌كا گرنگه‌، چونكى هێكا ژنكێ هینگى ده‌ردكه‌ڤت، و وى ده‌مى زیندكێن نێر یێت مرین و ناگه‌هنه‌ هێكا ژنكێ. چونكى ئه‌و سێ چار رۆژێن بسه‌رڤه‌ چووین، هه‌كه‌ جۆتبین ل رۆژا 10 یان 11 بێته‌كرن. هه‌تاكۆ جۆتبوون ل 13 ژى ببت زیندكێن نێر ناگه‌هنه‌ رۆژا پاشتر و 14 هه‌یڤێ یاكۆ هێك ده‌كه‌تى. به‌لێ زیندكێن مێ، ئه‌وێن ل گه‌ل یێن نێر ژ ناڤ تۆڤێ زه‌لامى هه‌ین و ده‌ركه‌تین و ژیدرێژن هه‌تا هینگى یێن ماینه‌ ساخ و رۆژا 14 و رۆژا هێكێ یه‌ و دكه‌ڤنه‌ د هه‌ڤالبچیكیدا و ل گه‌ل هێكا ژنكێ ئێكدگرن. ل ڤى ده‌مى زارۆ دێ كچ بت.
به‌لێ هه‌كه‌ خودان مالێ بڤێن زلرۆكێ وان كۆڕك بیت، نابت رۆژا 10 و 11 و 12 و 13 جۆتبوونێ ئه‌نجام بده‌ن. چونكى وه‌كى مه‌ ل سه‌رى گۆتى زیندكێن نێر هه‌تا رۆژا 14 مرن. به‌لێ باشتره‌ رۆژا 14 جۆتبوون بێته‌كرن. چونكى وێ رۆژێ تۆڤێ نێر، یێ لڤۆك و زیره‌ك، دێ زووى زووى خوه‌ گه‌هیننه‌ تۆڤ یان هێكا ژنكێ، یاكو ژنوى و وێ رۆژێ ده‌ركه‌تى. ئه‌و دێ به‌رى زیندكێن مێ ئه‌وێن ل گه‌ل زیندكێن نێر و د ناڤ تۆڤێ زه‌لامى و پێكڤه‌ ده‌ركه‌تین، و زیندكێن مێ سست و خاڤن، خوه‌ گه‌هیننه‌ هێكا ژنكێ و یاكو هاتیه‌ د هه‌ڤالبچیكى دا. گاڤا ئه‌ڤ زیندكێن نێر و هێكا ژنكێ گه‌هشتن ئێك زارۆ نێره‌.
لێ پێدڤیه‌ رۆژێن خویندیتن (عادێ) باش و هوور و دروست بێنه‌ تۆماركرن و خه‌له‌تى تێدا چێنه‌بن و چه‌ند رۆژه‌كا پێش و پاش نه‌كه‌ڤت، چونكى دێ شۆل خه‌له‌ت ده‌ركه‌ڤن. هنده‌ك و به‌لكو گه‌له‌ك جاران وه‌سا چێدبت ژ ئه‌گه‌رێ هندێ هه‌ڤالبچیكێ هنده‌ك ژنكا هه‌مى ده‌ما ڤه‌كریه‌، له‌وما زینكێن نێر و مێ یێن تۆڤێ زه‌لامى پێكڤه‌ و ل گه‌ل ئێك ده‌ردكه‌ڤن و به‌ر ب هێكێ و هه‌ڤالبچیكى رێكه‌ڤن. پا یێن نێر لڤۆكن زووى خوه‌ دگه‌هینن هێكێ و یێن مێ سستن زوو ناگه‌هنێ. هه‌تاكو هنده‌ك جاران به‌رى زه‌لام ئاڤا خوه‌ به‌ربدت ئه‌و زیندك دگه‌ل بزاڤ و لڤین و ل گه‌ل وێ ئاڤا به‌رى ئاڤا تۆڤى، یاكو بۆ رێخۆشكرنا كارێ سێكسى دئێته‌ رشتن و ژ له‌شێ زه‌لامى ده‌ردكه‌ڤت و رێكێ ته‌ڕ دكه‌ت، دئێنه‌ خارێ و دوور نینه‌ دگه‌ل هێكێ تێكل ببن و ببنه‌ زارۆكه‌ك. بۆ ڤێ قووناغێ دێ مینت ل سه‌ر لایه‌نێن سێكس و جۆتبوونێ، و ئه‌و دێ بڕیارێ ده‌ن. به‌لێ پا یا باش ئه‌وه‌ زه‌لام به‌رى ئاڤا خوه‌ به‌ردت (قه‌زف)، له‌شێ خوه‌ و ئالاڤێ خوه‌ یێ سێكسى ڤه‌كێشت دا پشتى ڤاله‌كرنا ئاڤ یان تۆڤێ خوه‌، زیندكێت نێر و مێ به‌ریكانێ (مسابقێ) بكن و یێ زوویتر بگه‌هته‌ هێكا ژنكێ دێ زارۆك وه‌سا ده‌ركه‌ڤت كچ یان كۆڕ.
جۆتبوون، كریاره‌كا ده‌روونى و سایكۆلۆژییه‌، به‌لێ ب لایه‌نه‌كێ جه‌سته‌یى دهێته‌ ئه‌نجامدان و ئێكه‌ ژ بنه‌مایێن به‌رده‌وامیا ژیانێ، ئه‌و نه‌ته‌وه‌یێن كچكێن خوه‌ بن ئاخ و زیندى ب چال دكرن ئه‌وان كار بۆ ژناڤبرنا نڤشێ خوه‌ دكرن. سێكس ب ئێك ژ هونه‌رێن ژیانێ و د هه‌مان ده‌م دا شیانا یه‌زدانێ مه‌زن و جوانیا كارێ وى و سروشتى دهێته‌ زانین، لاوازى تێدا ب ئێك ژ مه‌زنترین ئاریشێن ژیانێ و گه‌له‌ك خێزانان دهێته‌ زانین، و سه‌ركه‌تن تێدا ب ئێك ژ كارتێكه‌رێن خۆشكرنا ژیانێ دهێته‌ هژمارتن.
مفایێ ژ ڤى ژێده‌رى هاتیه‌ وه‌رگرتن: د ئیبراهیم ره‌مه‌زان نه‌جار (2010): دێ چه‌وا پیریێ پاش ئێخى؟ چ.1، چاپخانا زانا، دهۆك.
*پرۆفیسۆرێ ه. /بسپۆرێ زانستێن سایكۆلۆژى و په‌روه‌رده‌یى/فاكۆلتییا په‌روه‌رده‌/ زانینگه‌ها زاخۆ

13

شه‌وكه‌ت ئامێدى

ده‌مێ مرۆڤ به‌رێ خوه‌ دده‌ته‌ ژیانێ، ژیێ مرۆڤی هندێ درێژ و ب ده‌ستێ مرۆڤی نینه‌، هه‌می سه‌رهات و سه‌ربۆرێن خه‌لك و ملله‌تان ب سه‌رێ مرۆڤی بهێن. پاشی مرۆڤ په‌ند و زانین و سه‌ركه‌فتنا یان لاوازی و شكه‌ستنا ڕا بخه‌ندقیت.
دئێته‌ گۆتن ل سه‌رده‌مێ میرێن به‌درخانیان، ئێك ژ وان میران بڕیار دا شه‌ڕێ ده‌سهه‌لاتا توركی بكه‌ت. لێ مخابن ده‌مێ ئه‌وی قاسدێن خوه‌ ژ بۆ سه‌رۆك هێز و عه‌شیره‌تان هنارتین، دا هاریكاریا وی بكه‌ن دژی توركان، هنده‌ك ژ خێل و هۆز و عه‌شیره‌تێن ده‌وروبه‌رێن وانێ، گۆتێ د ڤی ده‌می دا ئه‌م نكارین یان نا خوازین هاریكاربین. ئه‌وی سووند ب ته‌لاقێ خار، ئه‌ز هه‌تا هه‌ردو پێن خوه‌ نه‌كه‌مه‌ت گۆما وانێ دا ئه‌ز شه‌ڕێ ل گه‌ل توركان نه‌كه‌م، میر كه‌فته‌ شه‌ره‌كێ بێ واته‌ (مه‌عنا) دژی هووز و عه‌شیره‌تێن وانێ، ئه‌وان هه‌می هۆز و عه‌شیره‌تان ژی به‌رخودانه‌كا باش كر دژی میری، شه‌ڕ چه‌ند مه‌هان كێشا، هنده‌ رویهسپی و مامۆستایێن ئوولی چوونه‌ نك میری و گۆتیێ، ئه‌رێ میر! ته‌ دگۆت ئه‌ز دێ ل گه‌ل توركان جه‌نگم، نوكه‌ تۆ یێ برایێن خوه‌ یێ كورد دكۆژی؟ میر ما و به‌رسڤا وان دا و گۆت، من ب ته‌لاقا یێ سووند خاری، هه‌تا ئه‌ز هه‌ردو پێن خوه‌ نه‌كه‌مه‌ت ئاڤا گۆما وانێ دا، ئه‌ز چو شه‌ڕان ل گه‌ل توركان ناكه‌م، مامۆستایان گۆتێ باشه‌ به‌لێ ته‌ برایێن خوه‌ یێن كورد خلاسكرن، ئه‌وی گۆت هۆسایه‌، مامۆستایان گۆتێ تۆ شه‌ڕی ڕاوه‌ستینه‌، ئه‌م دێ چاره‌سه‌ره‌كێ ژ بۆ ته‌ ببینین، مامۆستایان مه‌شكه‌ك (كه‌ڤلێ په‌زه‌كی یێ نه‌ دڕیای)، فڕێكره‌ سه‌ر گۆما وانێ بڕی ئاڤكر و ئینا، ڤالاكره‌ ئامانه‌كێ به‌رفره‌هـ. پاشی گۆته‌ مێری دێ وه‌ره‌ هه‌ردو پێن خوه‌ بێخه‌ت د ناڤ ڤێ ئاڤێدا و هه‌ره‌ شه‌ڕێ توركان و چو ته‌لاقێن ته‌ ناكه‌ڤن. میر قائیل بوو، لێ پشتی كورد ب ده‌ستێن برایێن خوه‌ یێن كورد ڤه‌براندین.
جهێ دلئێشێ یه‌ نه‌ په‌كه‌كه‌. نه‌ زۆربه‌ی خه‌بات و شه‌ر و پێكدادانێن كوردان دژی دوژمنان. یێ هه‌مان شاشیان دوباره‌دكه‌ن و بێ هێج ئه‌گه‌ر و پیركرنه‌كا نشتیمانی و نه‌ته‌وه‌یی. ئه‌گه‌ر به‌رێ خوه‌ بده‌ینه‌ په‌كه‌كێ. ل ده‌سپێكێ ئه‌و چوونه‌ لبنانێ و فه‌لستینێ و هاری فه‌لستینیان دژی ئسرائیلیان. ل ڤێره‌ هاریكاریا فه‌لستینیان ل دژی ئسرائیلیان، چ مفایه‌ ژ بۆ خه‌باتا باكوور یان هه‌ر پارچه‌كێ…پاشی هاتنه‌ سووریا دژی كوردێن ڕۆژئاڤا و باشووری و عه‌بدوڵا ئوجه‌لان كره‌ قوربانی، ب ده‌ستێن ده‌سكیسیا ئه‌مریكی و ئسرائیلی و توركی.
ئه‌ڤه‌ زێده‌تر ژ سهـ سالانه‌ كه‌فتینه‌ باشووری و ب ئاشكه‌را یێ دژی زۆربه‌ی پارتێن كوردێ باشوور ڕادبن، هه‌روه‌سا ب ئاشكه‌را دپه‌یڤن. ئه‌م دێ خه‌باتێ ژ باشوور ده‌سپێكه‌ین. هه‌ر وه‌كی جاره‌كێ كۆمارا زاب دامه‌زراندی و ده‌ست ب شه‌رێ براكوژیێ كری. ده‌ستێ وان دخۆش بن ده‌مێ ئه‌وان هاریكاریا پێشمه‌رگه‌ی كری، دژی چه‌تێن داعشان، لێ ژ بیر ژی نه‌كه‌ن ئه‌وان زه‌رتر ژ ده‌هـ گوندێ برایێن ئێزدی ل ده‌وروبه‌رێ شه‌نگارێ ڕاده‌ستی حه‌شدا نه‌شه‌عبی كرن. هه‌روه‌سا مانا وان ل شنگار و مه‌خمۆر و كه‌ركووك و قه‌ندیلان، دێ بیته‌ مه‌ترسیه‌كا مه‌زن ل سه‌ر باشووری و دوور یان نێزیكی دێ جه‌میل بایك و قه‌ریلان كه‌نه‌ مینا برێز ئوجه‌لانی لێهێت. ل ڤێره‌ پسیاره‌ك دروست دبیت! هه‌ر ل سه‌ر زێری، به‌رواریباڵان، سێ چوكلكا توخیبی، گوندێن سیده‌كان هه‌تا نێزیكی قه‌ندیلی. ئه‌و هه‌می پاسدار ژی یێن خالێن چیایی دا ده‌رباز دبن ل به‌ر چاڤێن په‌كه‌كێ. هه‌ر وه‌سا زۆربه‌ی خالێن وان ل سه‌ر سنووران وه‌ك چاڤێ ڕۆژێ دیارن، باشه‌ بۆچی چ ده‌نگ ژ برێزان ناهێت؟ باشه‌ ئه‌و هه‌می هێز و ته‌قه‌مه‌نی ما بۆ كه‌نگینه‌؟ مخابن جهێ دلئێشێ یه‌، چنكی چ با و چ باران ژ ژی یێ به‌فرێ كێم دكه‌ن. ئه‌وژی كوردن و برایێن مه‌نه‌ و مالا وانه‌. لێ پێدڤیه‌ خه‌باتا هه‌ر پارچه‌كی ل دی خوازت و كه‌ش و هه‌وایێن نه‌ته‌وه‌یی و نشتیمانی بن. بێ كو هیچ زیانه‌ك ب لایانه‌كێ دی بكه‌ڤیت.

17

به‌رهه‌ڤكرن: به‌یارێ زاویته‌یى
شۆره‌شا 14ى تیرمه‌هێ به‌رى 60 سالان ل ئیراقێ ژ ئالییێ عه‌بدولكه‌ریم قاسم ڤه‌ هاته‌ كرن و حوكمرانییا شاهانه‌ ل ئیراقێ ب داوى ئینا و كۆمارا ئیراقێ راگه‌هاند، ئه‌و شۆره‌ش ب ناڤێ شۆره‌شا تیرمه‌هێ، یان ژى كۆده‌تایا چارده‌ى تیرمه‌هێ دهاته‌ نیاسین.
سپێده‌هیا رۆژا 14/7/1958 عه‌بدولكه‌ریم قاسم و هه‌ڤالێن خوه‌ شاهنشینا ئیراقێ یا هاشمى ئینا یا شاه فه‌یسه‌لێ ئێكێ ل ژێر چاڤدێریا بریتانیا ل سالا 1921 دامه‌زراندى، تێدا شاه فه‌یسه‌لێ دووێ و تاچپارێز عه‌بدوئیلاه و سه‌رۆكێ وه‌ىزیران نوورى سه‌عید هاتنه‌ كوشتن.
پشتى وێ كۆده‌تایێ كۆمارا ب ناڤێ كۆمارا ئیراقێ هاته‌ راگه‌هاندن و ئیراق بوو ده‌وله‌ته‌كا سوسیالیست یا خودان ئێك حزب و ئه‌و ره‌وش ژ سالا 1958 – 2003 وه‌كو دیفاكتۆ ل ئیراقێ دروست بوو، پشتى وێ كۆده‌تایێ ژى كۆده‌تایه‌كا دى هاته‌ كرن و تێدا داوى ب حوكمرانیا عه‌بدولكه‌ریم قاسم ئینا و رۆژا 8 سواتا سالا 1963 هاته‌ سێداره‌دان.
پشتى راگه‌هاندنا كۆمارا ئیراقێ حوكمێ شاهانه‌ ل ئیراقێ ب داوى هات و كۆماریخوازێن ئه‌ندامێن ته‌ڤگه‌را ئه‌فسه‌رێن نشتیمانى ده‌ست ب سه‌ر هه‌موو ده‌ستهه‌لاتێن ده‌وله‌تێ دا گرت و هه‌موو سازى و بنگه‌هێن سه‌ره‌كى ل به‌غدا و پارێزگه‌هێن دى یێن ئیراقێ ئێخستنه‌ ژیرَ كۆنترۆلا خوه‌ و ژوانا هه‌ردو بنگه‌هێن سه‌ربازى یێن ستراتیژى ل تاخێن ره‌شید و ره‌سافه‌ ل به‌غدا، هه‌روه‌سا وه‌زاره‌تا به‌رگریێ و كۆچكا شاهانه‌ و كۆچكا نوورى سه‌عیدى و دادگه‌هه‌كا تایبه‌ت هاته‌ پێكئینان بۆ دادگه‌هكرنا به‌رپرسێن حكومه‌تا شاهى.
پشتى ڤان روودانان عه‌بدولكه‌ریم قاسم ژ سه‌ركردێ شۆره‌شێ بوو سه‌ركردێ ئێكانه‌یێ ئیراقێ و هه‌موو ده‌ستهه‌لات كه‌فتنه‌ ده‌ستێ وى و بنگه‌هێ دانان بریارێ ئێخسته‌ ژێر كۆنترۆلا خوه‌، وى ده‌مى بوو سه‌رۆكێ وه‌زیران و وه‌زیرێ به‌رگریێ و فه‌رماندارێ گشتیێ هێزێن چه‌كدار.
پشتى سه‌ركه‌فتنا شۆره‌شێ و كۆمارا ئیراقێ هاتیه‌ دامه‌زراندن، رێ ب وه‌زاره‌تا ناڤخوه‌ كو وى ده‌مى عه‌بدولسه‌لام عارف وه‌زیر بوو هاته‌ دان كو هنده‌ك حزب بهێنه‌ دامه‌زراندن وه‌كو حزبا ئیسلامییا ئیراقى و حزبا ده‌عوا ئیسلامى، لێ عه‌بدولكه‌ریم قاسم پشتى هه‌موو ده‌ستهه‌لات كه‌فتینه‌ ده‌ستێ وى ئه‌و حزب هه‌لوه‌شاندن و رێ نه‌دا چو حزبێن نوو ژ بلى حزبا شیوعى یا ئیراقى یا پشكدار د ده‌ستهه‌لاتێ دا كار ل ئیراقێ بكه‌ن.
پشتى كۆنترۆلا هه‌موو ده‌ستهه‌لاتێ كرى، عه‌بدولكه‌ریم قاسم ئه‌ڤ بریاره‌ دان:
چو ده‌ستهه‌لات نه‌دانه‌ جڤاتا سه‌روه‌رى و ب تنێ هێلا وه‌كو سازیه‌كا شه‌كلى.
رێ نه‌دا هه‌لبژارتینَن سه‌رۆككۆمارى بهێنه‌ كرن و ئه‌و پۆسته‌ ما هه‌لاویستى.
رێ نه‌دا جڤاتا نشتیمانى بۆ سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شێ بهێته‌ دامه‌زراندن كو ل سه‌ر ده‌مێ ته‌ڤگه‌را ئه‌فسه‌رێن نشتیمانى رێككه‌فتن ل سه‌ر هاتیه‌ كرن.
جڤاتا نوونه‌ران یا ل سه‌ر ده‌مێ شاهى هه‌لوه‌شاند و رێ نه‌دا هه‌لبژارتنێن جڤاتا نوونه‌ران بهێنه‌ كرن.
حوكمێن سێداره‌دانێ و زیندانكرنێ بۆ هه‌ڤالێن خوه‌یێن سه‌ركردێن شۆره‌شا 14 تیرمه‌هێ و ئه‌فسه‌رێن ته‌ڤگه‌را ئه‌فسه‌رێن نشتیمانى ده‌ركرن.
به‌رى كۆده‌تایا 14 تیرمه‌هێ هنده‌ك بزاڤێن دى وه‌كو كۆده‌تا هاتبوونه‌ كرن:
بزاڤا ته‌ڤگه‌را ئه‌فسه‌رێن نشتیمانى ل سالا 1949.
بزاڤا عه‌قید رفعه‌ت ئه‌لحاج سه‌رى سالا 1950.
بزاڤا سالا 1950 هاتو هه‌لوه‌شاندن ژبه‌ر به‌رهه‌ڤ نه‌بوونا نوورى سه‌عید.
بزاڤا سالا 1955 یا موقه‌دم عه‌بدولغه‌نى ئه‌لراوى یا ئه‌فسه‌رێن ته‌ڤگه‌رێ ره‌ت كرى.
ئیراقى ل سه‌ر ده‌مێ شاهاتیێ
شاه فه‌یسه‌لێ ئێكێ 1921 – 1933
شاه غازى یێ ئێكێ 1933- 1939
میر عه‌بدولئیلاه (تاچپارێز) 1939 – 1953
شاه فه‌یسه‌لێ دووێ 1953 – 1958
ئیراقى ل سه‌ر ده‌مێ كۆمارى
محه‌مه‌د نه‌جیب ئه‌لروبه‌یعى (سه‌رۆكێ جڤاتا سه‌روه‌رى) 1958 – 1963
عه‌بدوله‌كریم قاسم سه‌رۆكێ وه‌زیران 1958 – 1963
عه‌بولسه‌لام عارف 1963 – 1966
عه‌بدولره‌حمان ئه‌لبه‌زاز سالا 1966 كاروبارێن سه‌رۆككۆمارى ب رێڤه‌ دبر
عه‌بدولره‌حمان عارف 1966 – 1968
17/7/1968 حزبا به‌عس كۆده‌تا ل سه‌ر عه‌بدولره‌حمان عارف كر
ئه‌حمه‌د حه‌سه‌ن به‌كر 1968 – 1979
سه‌ددام حسێن 1979 – 2003
2003 ئه‌مریكا ئیراق داگیر كر
2003 – 2004 ده‌ستهه‌لاتا به‌روه‌خت
2004 – 2005 غازى عجیل ئه‌لیاور بۆ سه‌رۆككۆمار
سالا 2005 بۆ جارا ئێكێ د دیرۆكێ دا سه‌رۆككۆمارێ ئیراقێ هه‌اته‌ هه‌لبژارتن
2005 – 2014 جه‌لا تاله‌بانى بۆ سه‌رۆككۆمارى
چارا ئێكێ بوو كه‌سه‌كێ كورد دبیته‌ سه‌رۆككۆمارێ ئیراقێ
2014 و تا نها د. فوئاد مه‌عسووم

33

محه‌مه‌د چه‌لكى
هنده‌ك كێشێن هه‌ین، هه‌تا مرۆڤ سه‌ده‌مێن وان بزانت، دره‌نگ دكه‌ڤت و مرۆڤ د بارۆڤا نه‌زانینا خوه‌ دا گرێل دبت، هه‌تا خوه‌ ڤه‌دگرت، زیانه‌كا مه‌زن دده‌ت، نه‌ك مرۆڤ بتنێ باجا نه‌زانینا خوه‌ دده‌ت به‌لكو زیانێ دگه‌هینت ده‌وروبه‌رێن خوه‌ ژى، ژ ڤاله‌هى نه‌هاتیه‌ گۆتن: ” هه‌تا من خوه‌ ناسكر، من عه‌مرێ خوه‌ خلاس كر”. خوه‌ ناسكرن پێنگاڤا ئێكێیه‌ بۆ چاره‌سركرنا هه‌ر كێشه‌كێ. مامێ عه‌لۆ د ڤان خوركۆمانان دا بوو، هه‌كو ئه‌فه‌ندى سلاڤكریێ و بزماره‌ك ڤه‌وه‌شاندیێ:
ها مامێ عه‌لۆ ئه‌و چ بیره‌ تۆ ب ده‌رزیكێ دكۆلى!
+ ئه‌و بیره‌ یا باپیرێن مه‌ نه‌وێراى خوه‌ لێبده‌ن و مه‌ژى پشتا خوه‌دایێ!
ڤێجا ئه‌و چ بیره‌ وه‌سا یا بسه‌هم و هه‌موویان خوه‌ ژێ داى پاش؟
+ ئێ ب خودێ تۆ مرۆڤه‌كێ زِك دڕینى، ژبلى تێكڤه‌دانێ ته‌ خوه‌ فێرى تشته‌كى نه‌كریه‌!
مانا بێژن: یێ پرسیار كه‌ربه‌، داى زانا بى!
+ بزمار قۆتان نه‌ پرسیارن به‌لكو ئاگرهه‌لكرنه‌.
دێ مرۆڤ چه‌وا زانت، ئه‌ڤه‌ پرسیاره‌ و نه‌بزمارن!
+ نزا من دجه‌ربینى یان بڕاستى ڤاڤێرتن لبه‌رته‌ هندابیه‌؟
هه‌ردووكن.
+ باشه‌ یێ قایلم ب هه‌ردووكان، ره‌وشا د نڤبه‌را سیاسیێن مه‌ و خه‌لكى و میدیاكاران دا باشترین نموونه‌یه‌.
دیسا ته‌ چه‌پدا ده‌ستهه‌ڵاتێ!
+ بهێله‌ به‌رسڤا ته‌ بده‌م!
فه‌رموو.
+ سیاسیێن مه‌ هندى پێ چێبت، به‌ڕكێ بسه‌ر كریارێن خوه‌ دا دادن و ته‌شیا دیرۆكێ ب كه‌یفا دلێ خوه‌ دڕێسن، ماشه‌لاه هه‌موو ژى قاره‌مانن و گیڤارا و له‌یلا قاسم شه‌رمێ ژێ دكه‌ن، به‌س هه‌ما ئێكى یان میدیاكاره‌كى پرسیاره‌ك ژێ كر: ئه‌رێ ئه‌ڤ گره‌ بۆ چى هه‌وه‌ هه‌موو پاوانكرن و زارۆكێن هه‌وه‌ بۆچى ل خاندنگه‌هێن میرى ناخوینن، ئه‌رێ هه‌وه‌ ئه‌ڤ كرته‌ هه‌موو ژ كیڤه‌ په‌یداكریه‌، ئه‌رێ هوون بازرگانن یان سیاسینه‌؟ دێ ترش و ته‌حل بن و بهه‌زاران تۆمه‌ت دئاماده‌نه‌، ئه‌گه‌ر ته‌ عه‌شیره‌كا گران ل پشت نه‌بت، تۆ چووى ئێك ئاڤا مه‌زن.
ئێ ب خودێ تۆ ژى دزانى خه‌لك ژبلى گازاندان تشته‌كى دى نزانن و ئه‌ز دبێژم: ئه‌ڤه‌ ژ چاڤ پێنه‌ڕابوونێیه‌ ناچته‌ د خالا لێگه‌رهانا ڕاستیێ دا.
+ گوهبدێ: رۆژه‌كێ ئه‌ز ل دیوانا كه‌سه‌كى بووم، خاتوینا وى گۆت: گرێ بلندێ هنداڤى به‌نداڤا دهۆكێ من یێ بپارێن خوه‌ كڕى. هندى من لبیره‌ ئه‌ڤێ خاتوینێ كاره‌ك نه‌كریه‌، نه‌ژى خودان باوه‌رنامه‌كا بلنده‌ كو هند پاره‌ قازانج كربن دا شیانێن كڕینا گره‌كى هه‌بن، ڤێجا ل كیڤه‌ لهنداڤى به‌نداڤا دهۆكێ، نه‌شیام خوه‌ و گرنژیم. تۆ دزانى هه‌ڤژینێ وێ چ گۆته‌ من!
چ گۆته‌ ته‌؟
+ من هاى لته‌ هه‌یه‌، تۆ یێ پێنگاڤا ژ خوه‌ زێده‌ دهاڤێى، بلا ته‌ هاى لخوه‌ هه‌بت، ئه‌گه‌ر … ناڤێ كه‌سه‌كى گۆت كو یێ به‌رزه‌بووى( یا ڕاست یێ هاتیه‌ به‌رزه‌كرن)، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و كه‌س ژ پێشمه‌رگێن ده‌ستپێكا شۆڕه‌شا گولانێ بوو و ژ پێشمه‌رگێن هه‌رى زیره‌ك و وێره‌ك بوو). من بگرنژینڤه‌ به‌رسڤدا: ژیان لێبۆكیه‌ و هه‌ر جار بره‌نگه‌كى خوه‌ دخه‌ملینت و هه‌موو مرۆڤان شیانێن لێبۆكیێ نینن!
تۆ دبێژى: لێبۆكان ئه‌ڤرۆ ئه‌ڤ گره‌ و جهێن دلڤه‌كه‌ر داگیركرنه‌؟
+ من نه‌بهیستیه‌ كه‌سه‌كى وه‌ڵاتێ خوه‌ داگیركرى!
پا ڕامان ژ وێ سه‌رهاتیێ چیه‌؟
+ ڕامان ژێ ئه‌وه‌: ئه‌م ل دیرۆكا خوه‌ دنه‌باینه‌ و ڕاستیا ژ خه‌لكێ خوه‌ ڤه‌دشێرین و یێ هه‌ول بده‌ت ڕاستیا هه‌ر روودانه‌كێ بزانت، بزاڤا بێده‌نگرنا وى دهێته‌كرن، له‌و ژ شكه‌ستنه‌كێ گرێلى شكه‌ستنه‌كا دن دبین و كاره‌كته‌رێن بووینه‌ سه‌ده‌ما شكه‌ستنێ ب لێبۆكینى خوه‌ ژ ئه‌گه‌ران تافیل دكه‌ن، وه‌ك موویێ ژ ماستى كێشاى ڕاست ده‌ردكه‌ڤن.
دیاره‌ تۆ شنووى یێ بسه‌ر هه‌لبووى!
+ بسه‌ر چ هه‌لبوومه‌؟
لێبۆك هه‌موو ده‌مان دسه‌رده‌ستن!
+ مخابن، به‌لێ وه‌سایه‌، ئه‌ڤه‌ من دره‌نگ زانى.
2018.07.14
دهۆك

8

ئیسماعیل تاهر
ده‌مێ مژارا دو مرۆڤان د ئێك بیاڤ و ئێك ئاستدا دهێته‌كرن باشه‌ وه‌رگر كاودانێن هه‌ردووكان بزانیت پاشى هه‌ڤبه‌ركرنێ د ناڤبه‌را واندا بكه‌ت، وى ده‌مى ب دروستى دێ مافێ وان بهێته‌ دان و هه‌ر ئێك ل جهێ خوه‌ دێ سه‌نگاندن بۆ بهێته‌كرن، ئانكو نابیت بێى زانینا كاودانان چ سه‌نگاندن و پیڤان و كێشان بهێنه‌كرن، بۆ نموونه‌ خانى و جگه‌رخوین ناهێنه‌ هه‌ڤبه‌ركرن، هه‌ر ئێك ل كاودانه‌كى و سه‌رده‌مه‌كى و هه‌ر ئێكى شێوازێ خوه‌یێ تایبه‌ت بخوڤه‌ هه‌یه‌، ب كێمى سێ سه‌د و پێنجى ساڵ د ناڤبه‌را واندانه‌ و هه‌ر ئێكى رێبازا خوه‌ هه‌یه‌، بێرناردشۆ و نه‌سین ب هه‌مان شێوه‌، لێ ئه‌ڤه‌ نابیته‌ رێگر هنده‌ك خالێن هه‌ڤپشك د ناڤبه‌را واندا هه‌بن یان ل هنده‌ك جها نزیكى هه‌ڤبن.

وێ رۆژێ و نشكه‌كێ ڤه‌ ئه‌ز ب سه‌ر مژاره‌كا گرنگ هلبووم، پرۆفیسۆرێ كوردێ مه‌زن و دووره‌ وه‌لات یه‌حیا رزا (كه‌ركووك 1943) ناڤێ وى كه‌فته‌ د ئینسكلوپیدیا كه‌سانێن ناڤدارێن ئه‌لمانیا دا مل ب ملێ كه‌سایه‌تى یێن مه‌زنێن ئه‌لمان د درێژیا دیرۆكێ دا، هه‌ر چه‌نده‌ كابرا ئه‌لمان نینه‌ به‌لكو كورده‌ و خه‌لكێ كه‌ركووكێ یه‌، لێ پێنجى ساله‌ ل وى وه‌لاتى د وارێ ساخله‌مى و نۆشداریى و نشته‌رگه‌ریێن ئاسێ دا كاردكه‌ت و ب ده‌هان خه‌لات ل چه‌ندین وه‌لاتێن جیهانێ وه‌رگرتینه‌، بۆ من سه‌یر نه‌بوو ئه‌ڤا مه‌ پێكڤه‌ ل سه‌ر ڤى داهێنه‌رێ كورد خواندى، چنكو به‌رى وى ژى ب ده‌هان سه‌رهاتى دووباره‌ وسێباره‌ بۆیه‌، كه‌سه‌كێ كورد ل كوردستانێ نه‌شیا چ بكه‌ت و پشتى ژ وه‌لاتێ خوه‌ دووركه‌فتى شیا هه‌مى تشتان بكه‌ت و ژیانا وى هه‌مى ل وێرێ ببیته‌ داهێنان و ده‌ستكه‌فت، ب تنێ كاودانن هه‌ردو دیمه‌ن دروستكرین.
چه‌ند كه‌سێن نه‌خوانده‌ڤا یان خودان ئاستێن نزمێن خواندنێ ب دلێن شكه‌ستى وه‌لاتێ خوه‌ هێلایه‌ و ل ده‌رڤه‌ و ل ناڤ ئازارێن دووراتى و هاڤیبوون و رۆژانێن سه‌خت دا و ل دووڤگه‌ریانا پاریێ نانى، كانیێن به‌هره‌یێن وان په‌قینه‌ و گه‌هشتینه‌ بلندترین ڕاددێ داهێنانێ و ناڤێن وان بووینه‌ ستێرێن گه‌ش ل سه‌رانسه‌رى جیهانێ، ل جه‌مسه‌رێ دى ژى مژار ل كاره‌، چه‌ند خودان شیان و به‌هره‌ ب دلێن شكه‌ستى ژ وه‌لاتێ خوه‌ باركریه‌ و ئه‌و شیان هه‌مى بووینه‌ ده‌ستكه‌فت و داهێنان و خزمه‌ته‌كا مه‌زن بۆ مرۆڤایه‌تیێ كریه‌، دبێژنه‌ وێ ره‌وشێ (مشه‌ختبوونا مێشكان). جاره‌كا دى دێ زڤرینه‌ كاودانان، ئه‌و كاودانێن بۆ وان ل وه‌لاتێ وان نه‌هاتینه‌ به‌رده‌ستكرن و ل وه‌لاتێن بیانى هه‌مى كاودان كه‌فتینه‌ د خزمه‌تا واندا و ده‌لیڤه‌یێن باش پێهاتینه‌ دان و شیانێن وان ده‌رئێخستن و كرنه‌ ستێرێن گه‌ش ل ئاسمانێ داهێنانێ، ب ئاراسته‌یێ مرۆڤ مرۆڤه‌ یێ چاوا بیت و ژ كى بیت و چ ره‌نگ و ئاخ و ره‌گه‌ز بیت. هنده‌ك جاران ئه‌ز هزرا خوه‌ د ره‌حمه‌تى ئیسڤێ عه‌بۆ خورتا دا دكه‌م ئه‌گه‌ر هه‌مان ئه‌و ده‌لیڤه‌ و كاودان بۆ دروست ببان ئه‌وێن بۆ ئیبراهیم تاتلیس په‌یدابووین دا چ كه‌ت و دا چ هونه‌ره‌كێ مه‌زن و بهادار پێشكێش كه‌ت، هه‌ر چه‌نده‌ دبیت زارۆكینى و گه‌نجاتیا هه‌ردووكان ژى وه‌كهه‌ڤ بیت، مانه‌ هه‌ردوو كۆڕێن دو گوندێن كوردستانێ بوون، مانه‌ هه‌ردو سترانبێژێن مللى بوون ل كۆچك و دیوانان ستران دگۆتن، ئێك ما ل سندۆرێ هه‌تا چوویه‌، ره‌حمه‌تێ و یێ دى قه‌ستا سته‌مبوولێ كر، یێ دووێ چه‌ند به‌رهه‌م پێشكێش كر و چه‌ند به‌ربه‌لاڤ بوو و یێ ئێكێ ژى سێچارێكێن دهۆكیان نانیاسن.
ل ڤێره‌ ب تنێ یا مایى بهێته‌ گۆتن، گرنگه‌ سیسته‌م و نه‌خشه‌ بهێنه‌ دانان و بیاڤ بۆ شیان و به‌هره‌یان بهێته‌ خوشكرن و كاودان بۆ خودان به‌هره‌ و شیانان بهێنه‌ دروستكرن، نه‌ ل دووڤ بنه‌مایێ ئه‌ڤه‌ یێ ژكیه‌ یان كۆڕێ كێ یه‌ یان كى پشته‌ڤانێ وى یه‌ یان نێزیكى كیژ به‌رپرس و ده‌وله‌مه‌ندى یه‌، بۆ هندێ دا ئه‌ڤ روودانێن ئاماژه‌پێدایى كێم ببن و خودان به‌هره‌ شیانێن خوه‌ بده‌نه‌ كارى و بێخنه‌ د خزمه‌تا ملله‌تێ خوه‌ دا به‌رى بێخیته‌ د خزمه‌تا مرۆڤایه‌تیێ هه‌میێ دا و شوونتبلێن خوه‌ ل سه‌ر هه‌مى وار و بیاڤان بجهـ بهێلن، ده‌ستهه‌لاتێ ل سه‌ر هه‌مى ئاستان به‌رنامه‌ هه‌بن بۆ بخودانكرن و پێگه‌هاندنا ڤان شیانان، ئه‌و كاودان بۆ بهێنه‌ چێكرن و ئه‌و شیان بمیننه‌ ل وه‌لاتى و به‌رهه‌مێ وان كاودانان بكه‌ڤیته‌ د خزمه‌تا وه‌لاتی دا.

3

ئه‌حمه‌د سادق زاویته‌ى
ئاشكه‌رایه‌ كو پشتى بۆیه‌رێن (16) ئوكتوبه‌رێ 2017 ئه‌ڤ پارێزگه‌هه‌ و هه‌مى ئه‌و ده‌ڤه‌ردارى و ناڤچه‌داریێن ب سه‌رڤه‌ كه‌فتنه‌ د ده‌ستین حه‌شدا شه‌عبى دا و ل بن كۆنترولا وان ڤه‌ پشتى هاتینه‌ ڤالاكرن ژلایی پێشمه‌رگه‌ى و ئاسائیشا گرێدایى هه‌رێما كوردستانێ ڤه‌، ئه‌و ژى كو كه‌سانه‌كێ عه‌ره‌ب بوو ڤێ پارێزگه‌هێ هاته‌ راسپاردن وه‌ك پاریزگه‌رێ كه‌ركووكێ ب وه‌كاله‌ت ئه‌ڤه‌ژ ى پێچه‌وانه‌ى قانوونێ یه‌ كو ژ به‌ر ڤێ ئێكێ ڤالاهیه‌ك ل ڤێ پارێزگه‌هێ په‌یدابوویه‌ ژلایێ ئێمناهیێ ڤه‌ كو رۆژ بۆ رۆژێ ره‌وش ئالۆزتر و خرابتره‌ و ته‌ڤن لێ ئالۆزتر لێ دهێت كو كه‌فتیه‌ ژێر ره‌وشه‌كا نه‌له‌بار دا، چنكو ب نه‌بوونا هێزا پێشمه‌رگه‌ى و ئاسایشا كوردان مه‌حاله‌ كو ئه‌ڤ پاریزگه‌هه‌ یا پاراستى بیت و ئارامى و سه‌قامگیرێێ بخوه‌ڤه‌ بگریت كو هێزێن عیراقى چ سۆپا بیت یانژى چ حه‌شدا شه‌عبى بیت شیانێن پاراستنا كه‌ركووكێ نینن، كو ژبه‌ر ئه‌ڤ چه‌ندا مه‌ ئاماژه‌ پێ داى ئه‌ڤ پارێزگه‌هه‌ بوویه‌ جهێ ململانا سیاسى و تائیفه‌گه‌رى و مه‌زهه‌بى و په‌رزنینا كیشه‌یان و مه‌یدانا ده‌ست تێوه‌ردانێن ده‌ره‌كى ب هه‌ر بهانه‌یه‌كێ توركیا و ئیران وه‌ك نموونه‌ و هه‌ر وه‌سا زێده‌ و لاوازبوون رێخستنا ناڤمالیا كوردى و هه‌بوون و زێده‌كرنا ده‌رزان د ناڤ ڤی ناڤمالێێ دا و زێده‌بوونا ته‌مه‌نێ ڤێ قه‌یرانا ئابوورى یا كوژه‌ك و جه‌ركبر و دووركرن ولادانا ریڤه‌به‌رێن كورد و دانانا یێن عه‌ره‌ب و توركمان ل جهێن وان و تیكچوونا په‌یوه‌ندیان ل گه‌ل به‌غدا وه‌لاتین ده‌ردۆر و ب تایبه‌تى ل گه‌ل ئیران و توركیا و حه‌تا راده‌یه‌كى بێئومێدیه‌ك ل جه‌م خه‌لكى په‌یداكر. ئه‌ڤجا ژئه‌گه‌رێن ئه‌ڤ چه‌ندێن مه‌ ئاماژه‌ پێ داى خه‌لكێ هه‌ژارێ كه‌ركووكێ و ب تایبه‌تى كورد كه‌فتینه‌ د ناڤبه‌را چه‌كۆچێ حه‌شدا شعبی و سندان و گه‌فێن گرۆپێن توندره‌وێن تیرۆرست دا كو رۆژ بۆ رۆژێ كریارێن وان به‌ر ب زێده‌بوونی ڤه‌ دچن و حه‌تا نوكه‌ چاره‌سه‌ریه‌ك ژبۆ نه‌هاتیه‌ دیتن ژلایێ حوكمه‌تا به‌غدا ڤه‌ ئه‌و ژى بۆ دانانا راده‌یه‌كێ بۆ گه‌ف و ده‌ستدرێژیێن ڤان گرۆپان و به‌رهنگاربوونا وان كو زۆربه‌ى وان گرۆپین نامۆنه‌ كو سه‌ربخوه‌ كار دكه‌ن و به‌روڤاژى قانوونێ. و هه‌ر د ڤى بیاڤى دا رۆژانه‌ كریارێن نه‌ره‌وا و توندوتیژى و توقاندن ژلایێ هنده‌ك گرۆپێن حه‌شدا شه‌عبى ڤه‌ یێن رادیكال و توندره‌و وه‌ك عه‌سائیب ئه‌لئه‌لحه‌ق و سه‌رایا ئه‌لنوجه‌با ‌و وخوریسان و حزب الله‌ و..هتد و ب تایبه‌تى دژى خه‌لكێ سڤیلێ كورد ل ڤێ پارێزگه‌هێ و په‌یره‌وكرنا سیاسه‌تا عه‌ربكرن و ته‌شیعكرنێ و ره‌ڤاندنا خه‌لكی بێ تاوان و ب سه‌رداگرتنا ئه‌رد و خانى وملك و مال و گوندێن كوردان و چۆلكرنا زۆربه‌ى باره‌گایێن پارتێن سیاسى یێن كورد یێن نه‌ درازى ب ڤێ داگیركرنێ پارتى وه‌ك نموونه‌ و په‌یككه‌فتنا جڤاتا ڤێ پارێزگه‌هێ كو زوربه‌ى ئه‌ندامێن وی كوردن و ژ لیستا برایه‌تیا كه‌ركووكن ئه‌و ژى كو ئاواره‌ بووینه‌ و نه‌شین ڤه‌گه‌رێنه‌ سه‌ر جه و پۆستین خوه‌ وه‌ك سه‌رۆكی جڤاتا پارێزگه‌هێ ب ریز رێبوار تاله‌بانى و..هتد و هه‌ر ژبه‌ر ڤێ ئێكی ئاواره‌بوونا هزاران خیزانێن كورد ژ ڤێ پاریزگه‌هێ كو ڤی گاڤێ د ئاكنجینه‌ ل هه‌رێما كوردستانێ و ژێر ژیانه‌كا سه‌خت و دژوار كو زۆربه‌ى وان نه‌چاربووینه‌، ژ به‌ر زولم و سته‌ما گرۆپێن حه‌شدا شه‌عبى كو جه و مالێن خوه‌ بهێلن و به‌ر ب ڤى ئاراسته‌ى ڤه‌ بچن. و هه‌ر د ڤى چارچووڤه‌ى دا وه‌ك دبینین خورتبوون و لڤین وجموجولا گرۆپێن تیرۆرستى، ئه‌ڤجا چ تیرۆرستێن داعشێن ئالا ره‌شبن، یان ژى یێن ئالا سپى كو ئه‌ڤ چه‌ندا مه‌ به‌حس ژێكرى هه‌مى دبنه‌ جهێ دلگرانیا خه‌لكێ هه‌ژاری پارێزگه‌ها كه‌ركووكێ و باجا ڤێ ئێكێ دده‌ن. یا ژ هه‌موویان مه‌ترسیدارتر ئه‌وه‌ سه‌باره‌ت چاره‌نڤێسێ ڤی پارێزگه‌هێ ئه‌و ژى كو نه‌دووره‌ و د ئارادایه‌ كو ب هه‌ر ره‌نگه‌كى یان هه‌ر شێوه‌یه‌كى ئه‌ڤ پاریزگه‌هه‌ بهێته‌راده‌ستكرن و كونترۆلكرن ژ لایێ تیرۆرستێن داعش ڤه‌، چنكو وه‌ك مه‌ ئاماژه‌ پێ داى، پێشمه‌رگه‌ نه‌بیت كه‌ركووك دی به‌ر ب چاره‌نڤیسه‌ك و ئاراسته‌یه‌كێ نه‌دیارڤه‌ چیت، ئه‌و ژى كو رۆژانه‌ د داخۆیانى و داخوازیێن پاریزگه‌هێ وێ دا دیاره‌ راكان ئه‌لجبۆرى، ئه‌و ژى ژبۆ زێده‌كرن و ره‌وانه‌كرنا هێزێ بۆ ڤێ پارێزگه‌هێ كو ب دیتنا من دڤێت جاره‌كا دى پێشمه‌رگه‌ ڤه‌گه‌رێته‌ ڤێ پارێزگه‌هی داكو ره‌وش لێ ڤه‌گه‌رێته‌ ڤه‌ وه‌كى جاران ئانكو به‌رى بۆیه‌رێن (16) ئوكتۆبه‌رێ كو ئه‌ڤ پێشمه‌رگه‌یه‌ بوویه‌ جهێ باوه‌رى و ئارامبوونا زۆربه‌ى خه‌لكێ ڤێ پارێزگه‌هی كو ب ڤی ڤه‌گه‌ریانێ عه‌ره‌ب و توركمانێن شۆفێنى د رازى نیننن و د دلخۆش نینن، چنكو كه‌ربوكین و نه‌ڤیانا كوردان و نه‌ته‌وه‌په‌رستیێ و مه‌زهه‌بێێ جهێ خوه‌ د ناڤ مێشكێ وان داكریه‌ و جێگیربوویه‌، چنكو وان دڤێت ده‌سهه‌لاتا پارێزگه‌هێ بلا د ده‌ستێن هه‌ر لایه‌نه‌كى دابیت به‌س كورد نه‌بن.

24

زاگرۆس به‌رواری

هه‌لبه‌ت پشتی هه‌ڕفین و ژ ناڤچوونا رژێما دكتاتۆرێ عیراقێ دۆزا ملله‌تێ مه‌ یا ره‌وا د هه‌ر واره‌كی دا، جاره‌كا دی بۆ رۆژه‌ڤا هه‌رێم و ناڤه‌ندێن جیهانێ، نه‌خشه‌رێیا چاره‌سه‌ریا وێ د گه‌له‌ك ئالیێن قانوونی دا، باده‌ك و دۆسیه‌ یێن چاره‌سه‌ریێ بۆ هاتنه‌ ڤه‌كرن.
وه‌كو دیتنا مه‌ بۆ چاره‌سه‌ریا پرسگرێكا كوردی، د خالا ئیكێ دا: باش ل بیرا منه‌ چه‌ند هه‌یڤه‌كان به‌ری شه‌رێ ئازادیا گه‌لانێن عیراقێ بۆ سه‌ر رژێما به‌عس، ب سه‌رپه‌رشتیا خودێ ژێ رازی مام جه‌لال شانده‌كا بلند ژ ئۆپۆزسیۆنا عیراقێ یا وی ده‌می چووبوون ئه‌مریكا ژ بۆ چه‌ندین جڤینان ل گه‌ل رایه‌دارێن ئه‌مریكا ئه‌نجام بده‌ن.
د وی چارچووڤه‌یدا چه‌ندین دیدار دگه‌ل سیناتۆر و كۆنگریسمان و رایه‌دار و كه‌ساتیێن نیزیكی سه‌رۆك بۆش و رۆژهه‌لاتناس و دۆستێن كوردان كرن. د ڤان دیداران دا نێرین و بۆچوونێن خوه‌، ل گه‌ل هه‌ڤدو گوهارتن.
ده‌ما شاندا ناڤبری زڤرینه‌ كوردستانێ ب رۆهنی و د كۆنگره‌كا رۆژنامه‌ڤانی دا.مام جه‌لال گۆت: ئه‌ز گه‌هشتمه‌ وێ خالێ ئه‌گه‌ر د ڤێ قووناغێ دا ئه‌م رێزێن خوه‌ نه‌كه‌ینه‌ ئێك و نه‌بینه‌ خودانێن گۆتاره‌كا سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی، دۆزا ملله‌تێ مه‌ یا ره‌وا. دێ نرخێن خوه‌ یێن نه‌ته‌وه‌یی، نیشتیمانی، مرۆڤی، ژئالیێن نافخۆه‌ی، ناڤنه‌ته‌وه‌ی و هه‌رێمی ژ ده‌ستده‌ت!
ل سه‌ر ڤێ دیتن و بیرۆكێ د هه‌لبژارتنێن ئیكێ یێن عیراقێ كو ل سالا 2005 ب رێیا پرۆسێسه‌كا ده‌مۆكراتیك هاتنه‌ برێڤه‌برن و ب ئه‌نجام گه‌هاندن.
هه‌لبه‌ت كورد ب گشتی ل ژێر رێبه‌ری و فه‌رمانا سه‌رۆك بارزانی و مام جه‌لال تاله‌بانی دا، ب ئێك لیست، یا ب ناڤێ لیستی هه‌ڤپه‌یمانی كوردستانی ژماره‌ (130) بوو.
بۆ جارا ئێكێ بوو، ل 30/1/2005 ل عیراق و كوردستان و ره‌ڤه‌ندا كوردی و عیراقی ل هه‌موو جیهانێ پشكداری د ڤێ هه‌لبژارتن و پرۆسێسا ده‌مۆكراتیكدا كرین.
هه‌لبه‌ت ئه‌ڤ هه‌لبژارتنه‌ گه‌له‌ك د گرنگ و ب نرخ و بها بوون! چونكو پشتی 35 سالێن دیكتاتۆریه‌ت و رژێما زولم و زۆرداریێ و روومه‌ت شكاندنا مرۆڤاتیێ، به‌رێ بنیاتی بۆ دیمۆكراسیه‌ت و دیالۆگێ و چاره‌سه‌ریێن ئاشتیانه‌ ل عیراقا نووی ب تایبه‌تی و رۆژهه‌لاتا ناڤین ب گشتی هاته‌ دانان!
ئه‌ڤان هه‌لبژارتنا گه‌له‌ك بایه‌خ و بها پێ هاته‌ دان، ژ ئالیێ ناڤنه‌ته‌وه‌ی و وه‌لاتێن زلهیز و ده‌مۆكراتیك ڤه‌.
ژ ئالیێ عیراقی و كوردستانیان ڤه‌ ژی پێشوازیه‌كا گه‌رم و گۆر لێ هاته‌ كرن و هه‌ولێن خوه‌ گه‌ل و ئالی و سازیان ئێخستنه‌ سه‌ر هه‌ڤ دا كو ئه‌ڤ پرۆسێسا ساڤا ب ئارامی، ئاشتی و ئازادانه‌ و سه‌ركه‌فتی برێڤه‌ بچیت.! ژ بۆ كو گه‌لانێن عیراقی و كوردستانی بگه‌هنه‌ مافێن خوه‌ یێن كو ب سالان ژ ده‌ستداین.
ئه‌م ژی وێ قووناغێ ل وه‌لاتێ هۆله‌ندا بوون! مه‌ ژی ب گه‌رمی به‌رهه‌ڤی و پێشوازیا ڤێ پرۆسێسا ده‌مۆكراتیك كر.
ئه‌م وه‌كو پارت و ئالیێن سیاسی، جڤاكی و رۆشه‌نبیری و هه‌موو جین و ته‌خه‌یێن گه‌لێ مه‌ یێ وه‌لاتپارێز، ب ئاوایه‌كێ خۆبه‌خش، ل گۆره‌ی شیانێن خوه‌ یێن مادی و مۆرالی، و هه‌موو شیانێن خوه‌ خستنه‌ سه‌رئێك بكارئانین ژ بۆ سه‌رخستنا ڤێ پرۆسێسا هه‌نێ.
وێ ده‌مێ ئه‌ز ژی یه‌ك: ژ نوونه‌رین ڤێ لیستێ ل سه‌ر ناڤێ پارتیا ده‌مۆكراتا كوردستانێ ب ئاوایه‌كێ چالاك وه‌كو چاڤدێر وه‌كو نوونه‌رێ لیستێ ل وه‌لاتێ هۆله‌ندا. هه‌موو شیانێن خوه‌ بكارئانین كو هێز و ده‌نگێن كوردان مه‌زنتر لێ بكه‌ین.
دا كو بگه‌هینه‌ ئارمانجا خوه‌ یا نه‌ته‌وه‌یی رۆژانه‌ سمینار، پانێل، مه‌ ل گه‌له‌ك باژێر و ناڤه‌ندان و ب تایبه‌تی، د رێیا تۆرێن جڤاكی دا، ئه‌نجامددان. لێ وه‌كو من د سه‌ری دا ئاماژه‌ پێكری خه‌لكێ مه‌ ره‌ڤه‌ندا كورد یا وه‌لاتپارێز په‌یوه‌ندی ب مه‌ دكرن و د گۆتن: ئه‌م د ئاماده‌ینه‌ ب خوینا خوه‌، ب مال و سامانێن خوه‌ ڤه‌، بۆ گه‌هشتنا ئارمانجا نه‌ته‌وه‌یی هه‌ر كار و ئه‌ركێ بكه‌ڤیته‌ سه‌ر ملێن مه‌ ئه‌نجام بده‌ین.
دخوازم ئاماژه‌كا كورت ب كه‌رنه‌ڤالا رۆژا 30/1/2005 یا ده‌نگدانێ بكه‌م.!
كا چاوا ب هه‌زاران كورد و كوردستانی ب ئالا و جلوبه‌رگێن كوردی ژن و مێر ب هۆزان و ئاواز و شاهی و گۆڤه‌ند ڤه‌، ل به‌ر ده‌نگێ داهۆل و زڕنایا كوردی و ب پشته‌ڤانیا كوردێن هه‌رچار پارچێن كوردستانێ ژ ناڤه‌ن دا شه‌مه‌نده‌فرا ئه‌مستردام، ژ بۆ ناڤه‌ندا ده‌نگدانێ چوون. من ب چاڤێن خوه‌ چه‌ندین كورد دیتن ل گه‌ل ده‌ربرینا هه‌ستێن خۆشیێ رۆندك ژ چاڤێن وان دهاتن. د وان كێلیكان دا، ب ده‌هان رۆژنامه‌ڤان و چالاكڤانێن مافێن مرۆڤی یێن بیانی چاڤدێریا ڤێ كه‌رنه‌ڤالێ دكرن.زێده‌تر ئه‌ڤ هێزه‌ د بوو ووره‌یه‌كا مه‌زنتر بۆ گه‌لێ مه‌ و هێزێن سیاسی و دۆستێن گه‌لێ كورد.چ كورده‌ك مه‌ نه‌دیت بێژت: ئه‌ز ناهێم سه‌ر سندۆق و ناڤه‌ندێن ده‌گندانێ.! حه‌تا ل بیرا منه‌ ل وه‌لاتێ به‌لچیكا و فه‌ره‌نسا ناڤه‌ندێن ده‌نگدانێ نه‌بوون، ره‌ڤه‌ندا كورد هاتنه‌ هۆله‌ندا ده‌نگێ خودان.
لێ پرسیار: ئه‌وه‌ گه‌لۆ چ بۆ سه‌ده‌م؟ ئه‌ڤ هه‌ستا نه‌ته‌وه‌یی ئه‌ڤ ڤیان و خۆبه‌خشیا، تاك و جڤاكا كورد بۆ دۆزا وی یا ره‌وا نه‌مینت؟
هه‌لبه‌ت ئه‌ڤ به‌رسڤه‌ یا رۆهن و ب ساناهی و ساده‌یه‌. ب دیتنا من پشتی پارت و ئالیێن سیاسی ژ ئارمانجا خوه‌ یا سه‌ره‌كی و دۆزا نه‌ته‌وه‌یی ب دووركه‌فتین هه‌ستا نه‌ته‌وه‌یی ل جه‌م تاكێ كورد گه‌له‌ك لاوازبوو و دێ ئاماژێ ب چه‌ند سه‌ده‌مان كه‌م؟
چونكو گومان تیدا نینه‌ چه‌ندین سه‌ده‌م و ره‌هه‌ندێن خوه‌ هه‌نه‌ ژ وانا ئه‌و پارت و ئالی و كه‌ساتیێن ل سه‌ر ناڤێ خوین و خه‌بات و ره‌نج و ناڤێ كورد و كوردستانێ ژ بۆ چاره‌سه‌ریا دۆزا كورد مافێن وان یێن ره‌وا، كورسیك ل به‌غدا داگیركرین. ل جهێ خزمه‌تا دۆزا ره‌وایا ملله‌ت و هه‌ژار و ره‌نجكێشان بكه‌ن.
مانه‌ ب پركرنا به‌ریكێن خوه‌ڤه‌ دراڤ و پله‌ و پۆست ژ چاره‌سه‌ریا دۆزا كوردستانێ گرنكتر دیتن و به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ یێن تاك و مالباتی پاراستن و كه‌سێن نێزیكی خۆ ل ده‌ور و پشتێن خوه‌ كۆمكرن. پاشی مانه‌ ب دژاتیا ئێك و دوڤه‌، كا دێ كیژ ئالی د چاڤێن عه‌ره‌بێن شیعه‌ و سونی دا خوه‌ شرینتر لێ كه‌ت؟ حه‌تا گه‌هشته‌ وی ئاستی فه‌سادی و گله‌یا ئێكودو ل جه‌م حوكمه‌ت و رایه‌دارێن عیراقی دكرن. و ب ده‌ڤێ هنده‌ك كوردان بۆدجه‌یا كوردستانێ ژی د نه‌خۆشترین قووناغ دا برین. كو شه‌ڕێ تیرۆرستێن داعشێ هه‌رێما كوردستانێ ل جهێ هه‌موو عیراق و جیهانێ دكر. گه‌ل و حوكمه‌تا مه‌ ب هه‌موو ده‌ستهه‌لاتڤه‌ كه‌فتنه‌ د چه‌ندین قه‌یرانادان. مخابن ل هه‌رێما كوردستانێ ژی، ژ به‌ر وان دزی و گه‌نده‌لیان ژ به‌ر وان زێده‌گاڤی و بێ دادیان ژ به‌روان گه‌نگه‌شه‌ و شه‌رێن نه‌ ره‌وا یێن پارت و ئالیان دلێ گه‌لێ مه‌ زامدار كر.كو هه‌ستا خوه‌، یا نه‌ته‌وه‌یی ژ ده‌ست بده‌ن. ئه‌ڤه‌ ژی جهێ مخابنیێ یه‌؟
ئه‌ڤ خاله‌ و زێده‌باری، نه‌ چاكسازی و نه‌ ریفۆرمكرنا سیسته‌می بوونه‌ سه‌ده‌م، كو ملله‌تێ مه‌ ئێكرێزیا خوه‌ ئێك گۆتاریا خوه‌، پشته‌ڤانیا ناڤنه‌ته‌وه‌یی، جیهانی ژ ده‌ستبده‌ت ژ هه‌موو ئالیه‌كی ڤه‌ بێته‌ دۆرپێچ و خاچكرن.
ب دیتنا من چ هیز ل سه‌ر ئه‌ردی نه‌شێن ب باشترین و پێشكه‌فتیترین چه‌ك چ ملله‌ت و سیسته‌مان ژناڤ ببه‌ن، ته‌نێ دێ هینگێ ژ ناڤچیت، ده‌ما باوه‌ری ب ملله‌ت و دۆزا خوه‌ نه‌ما، ده‌ما هه‌ستێن نه‌ته‌وه‌یی بوونه‌ هه‌ستێن به‌رژه‌وه‌ندیان.
دخوازم د ڤی چارچووڤه‌ی دا ئاماژێ ب میناكه‌كێ بكه‌م و بۆ هه‌وه‌یێن رێزدار بێخمه‌ به‌رچاڤان. د هه‌لبژارتنێن 12/5/2018من په‌یوه‌ندی ب كه‌سه‌كی ژ وانكر یێن ده‌ما هه‌لبژارتنێن 30/1/2005 ل كه‌رنه‌ڤالا ئه‌مستردام ب تلیلی و گوڤه‌ند ڤه‌ دچوو ناڤه‌ندا ده‌نگدانێ، كا تو یێ ئاماده‌ی ڤێجارێ ژی ب وی ره‌نگی بچیه‌ ده‌نگدانێ؟
به‌رسڤ: گۆت بۆ كێ بچم؟ ده‌نگدانێ ده‌نگێ خوه‌ بده‌مه‌ كێ؟ كا چاره‌سه‌ریا دۆزا كورد كه‌نگی هاتیه‌ كرن؟ هه‌كه‌ سندۆقان بیننه‌ ناڤ مالا مه‌ دا ده‌نگێ خوه‌ ناده‌م.!
باشه‌ ئه‌ڤه‌ دئێته‌ چ واته‌یه‌كێ؟د ناڤبه‌را چه‌ند ساله‌كاندا چ بۆ سه‌ده‌م هه‌مان مرۆڤ چه‌ند بێ ئومێد و بێ هیڤی ببیت ژ پارت و ئالی و ده‌ستهه‌لاتا وی ب خوین و خوهدانا خوه‌ دورستكری؟باشه‌ ما ئه‌و دراڤ و به‌رژه‌وه‌ندی شایسته‌ی هندێ بوون؟ كو جڤاك و تاكێ كورد ژ هه‌ستا نه‌ته‌وه‌یی بێنه‌ هه‌لوه‌شاندن؟

10

د. سالار عوسمان
پێدچێت حه‌تا نها كورد، تایبه‌ت د ناڤا ئه‌ده‌بیاتێن سیاسی یێن خوه‌ دا په‌یڤینه‌ك د بارێ (گوێگریی) دا نه‌كربیت، یان لانی كه‌م خه‌وش ل منه‌ و من و لبه‌رچاڤێ من نه‌كه‌فتیه‌!.. ب هه‌رحال، ل ڤێره‌، به‌نده‌ و تاقه‌ت تشته‌كێ ده‌باره‌ى بێژین و داخوازیارین ببیته‌ ده‌رازینكه‌ك بۆ به‌حسلێكرنه‌كا كوورتر.
پێدچیت ئێك ژ پێناسه‌یێن زولم گوهلێنه‌گرتن بیت، كه‌واته‌ ئه‌و خوینا هاتیه‌ ڕێژتن، پشكه‌ك ژ ئه‌نجامێ گوهلێنه‌گرتنێ بوویه‌، تایبه‌ت ئه‌و ده‌سه‌لاتدارێن وه‌سان دخوازن، هه‌قێ وان هه‌میان هه‌بیت باخڤن بۆ خه‌لكى نینه‌ باخڤن، به‌ دیوه‌كه‌یتریشه‌وه‌، كه‌واته‌ دیمۆكراسی پێكهاتیه‌ ژ ئاخڤتنه‌كرنه‌كا وه‌كو ئێك بۆ هه‌موویان و ل دووماهیێ ژى گوهلێگرتن ل ئه‌نجامێ وێ!..
گرفتا گوهلێنه‌گرتنێ گرفته‌كا كوورا دیرۆكی یه‌، ئه‌و ده‌مێ ئاده‌م سێڤێ دخۆت گوهڵیناگریت، ئه‌و ده‌مێ قابیل هابیلێ برا دكوژیت، كه‌سی ژ وان ناخوازیت گوه ل ئه‌وێن دیتر بگرن، دووماهیا هاتنا ئیسلامێ ژى ئه‌ڤ گرفته‌ چاره‌سه‌ر نابیت، (و اژا قرێ القرێن فاستمعوا و أنصتوا/ الاعراف 204)، ئه‌ڤه‌ ژبلى وێ هه‌مى خوینا ل ناڤ وێ دیرۆكێ دا ڕژیایه‌، كو پشكا زۆرا وێ ئه‌و گوهلێنه‌گرتنه‌، ب وێ واتایێ، كو ئه‌و دڤێت هه‌بیت و ئه‌وی ن دتر نه‌، ئه‌و و ئه‌وێن دیتر، ئه‌و هه‌ڤكێشه‌ پڕ جه‌ده‌لا دونیایێ ب خوه‌ڤه‌ مژوول كریه‌، نها ژى هه‌روه‌سایه‌، ئه‌و ل ناڤبه‌را من و ئه‌وێن دیتر دا، هه‌موو من ـ ئێك د ئیك ده‌م دا ئه‌و و ئه‌وێن دیتره‌، كه‌واته‌ مه‌حكومین ب ئێكه‌ڤه‌بین و گوهلێگربین!..
ل ناڤ كوردان دا، تایبه‌ت د ناڤ ئه‌ده‌بیاتێن سیاسی دا، گوهلێگرتن نه‌بوویه‌ كلتوور، نه‌ك هه‌ر نه‌بۆیه‌ كلتوور، بگره‌ نه‌ بۆیه‌ مژاره‌ك ژى بۆ به‌حسه‌لێكرنێ، باوه‌رناكه‌م توێژینه‌یه‌ك د وى باری دا هه‌بیت، پێویسته‌ د ئێك ده‌م دا سیاسیێ كورد هه‌م گوهلێگر بیت و هه‌رده‌م ژى د چێكرنا كلتووری دا گوهلێگرتنێ ڕۆلێ خوه‌ ببینیت، گوهلێگر بیت ب وێ تێگه‌هیشتنێ، كو ئه‌وێن دیتر، ته‌نانه‌ت ئه‌وێن موخالیفه‌ ژى هه‌نه‌، ڕۆلى ببینیت د چێكرنا كلتوورێ گوهلێگری ژى دا ب وێ تێگه‌یشتنا، كو ئه‌وێن دیتر ژى، ته‌نانه‌ت ئه‌ندامێن خوه‌ ژی هه‌ر جێبه‌جێكاره‌كێ بێ ڕا و بۆچوون نینه‌، به‌لكو جێبه‌جێكاره‌كێ خوده‌ى ڕا و بۆچوونن، له‌ ئاكامی هاڤكێشێ دا ئه‌ندامان سایكۆلۆژیایا پشكداری بۆ دروست دبێت و هه‌ست ب بوونا خوه‌ دكه‌ن، ئاخر سایكۆلۆژیا پشكداریێ و هه‌ستكرن بوونا مرۆڤى نێزیك دئێخیته‌ڤه‌ ل سه‌ركه‌فتنێ، ئاشكرایه‌ ڕێژه‌یه‌ك ل سه‌رنه‌كه‌فتنا پارتێن سیاسی یێن كوردستانێ بۆ نه‌بوونا وێ سایكۆلۆژیایێ و هه‌سته‌ دڤه‌گه‌ڕیته‌ڤه‌، واته‌ مه‌ پێدڤى ب وێ چه‌ندێ هه‌یه‌ هه‌ستیا بوون و پشكداریێ ل ناڤ تاكان دا دروست بكه‌ین، حه‌تا هه‌موویان پشكدار بن ل بنیاتنانى دا، حه‌تا هه‌موو هه‌ست بكه‌ن نیشتمان یا هه‌مووانه‌، ئه‌ڤه‌ ژى كلتوورێ گوهلێگریێ گه‌ره‌كه‌، ببیته‌ گوهلێگر بین، هه‌ژ ماڵ حه‌تا قوتابخانه‌ و مزگه‌فت و ئۆرگانێن سیاسیی، گوهلێگر بین ه‌تا چێژ ژ ژیانێ وه‌ربگرین، چونكو پشكه‌كێ كه‌می ژیان ل لایێ مه‌ و ڕێژا زۆر یا ل لایێ ئه‌وێن دیتره‌!..
گوهلێگری ل ڤێره‌ ده‌ست پێدكه‌ت، كو ئه‌وان وه‌سا بڤیت دووماهیا هه‌ر ڕسته‌یه‌كێ خاله‌ك هه‌یه‌، دووماهیا هه‌ر ڕسته‌یه‌كێ، واته‌ دووماهیا هه‌ر خاله‌كێ، ڕسته‌یه‌كا دیتر دهێت و ئێدى نۆره‌ی ئه‌وێن دیتره‌، كه‌واته‌ ب نۆره‌ من دڤێت ب وى و ئه‌وى ده‌ڤیت ب ئه‌وێن دیتر و ئێدى ئاوایێ ژیانێ پڕ دبیت ژ خال، د ڕستا نوو دا، د بینین و تێگه‌هشتنا جودا دایه‌.
ئه‌ڤ مژاره‌ به‌رێ وێ ئێكێ كو مژاره‌كا سیاسی بیت، مژاره‌كا مه‌عریفیی، كلتووریی و فه‌لسه‌فی یه‌، له‌ورا ده‌ڤێت ڕۆناكبیران، تایبه‌ت ڕۆناكبیرێن سیاسی د ده‌رباره‌ی دا بدوێن و سازنده‌یی بۆ بكه‌ین، ئه‌گینا وه‌ك نها دێ كه‌ڤینه‌ ناڤ جه‌نگه‌ڵی گوهلێنه‌گرتن د ناڤ ئێكتر دا و دونیا ژى پڕ دبیت ژ ژاوه‌ژاو، ئاخر ژاوه‌ژاو ژیان و ڕۆناهیا وان دڤه‌مرینت!..

18

دلۆڤان ئه‌مجه‌د بارزانى
پارتی دیمۆكراتی كوردستان یا به‌رهه‌ڤیان دكه‌ت بۆ كۆنگرێ هه‌شتێ یێ ئێكه‌تیا لاوێن دیمۆكراتا كوردستانێ، كو هه‌ژی به‌سكرنێ یه‌ بێژین بڕیارا ئه‌نجامدانا كۆنگرێ هه‌شتێ ل رێكه‌فتێ (10/7/2018) هاتبوودان كۆ بهێته‌گێران. ناڤێ كۆنگره‌ی ژی ب ناڤێ كۆنگرێ “پێشمه‌رگه‌”یه‌، وه‌ك ڕێزگرتنه‌ك و به‌رامبه‌ری خه‌بات و تێكۆشان و قاره‌مانیا وان و پیرۆزی و گرنگی و شكۆیا پێشمه‌رگه‌یێن كوردستانێ. كو ئه‌ڤرۆ ئه‌م ملله‌تێ كورد ژ سایا خه‌باتا وا یێن ب ئازادی و ئاشتی و ئارامی ل كوردستانه‌كا سه‌ربه‌خوه‌ دا دژین. له‌وما پێدڤیه‌ ئه‌م ژی خزمه‌ت و جانفیدایا وان ژبیرنه‌كه‌ین. ل رێكه‌فتێ (8/7/2018) رۆژا ئێكشه‌مبیێ سه‌رۆك “مسعود بارزانی ” ل گه‌ل جڤاتا سكرتاریه‌تا ئێكه‌تیا لاوێن دیمۆكراتا كوردستانێ كۆمبوو. د ڤێ كۆمبوونێ دا كۆنگرێ هه‌شتێ هاته‌ پاشخستن كو بڕیاربوو ل رێكه‌فتێ (10/7/2018)، كۆنگرێ ئێكه‌تیا لاوێن دیمۆكراتا كوردستانێ بهێته‌ ئه‌نجامدان. به‌لێ بۆ رێكه‌فتێ (1/8/2018) هاته‌ پاشخستن. ژبه‌ركو سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ گه‌شته‌كێ بۆ ده‌رڤه‌ی وه‌لاتی دكه‌ت و نه‌شێت ل كۆنگره‌ی دا به‌رهه‌ڤه‌بیت له‌وما هاته‌ پاشخستن. سه‌رۆك بارزانی د په‌یڤه‌كێ دا ده‌ستخۆشی ل ستافێ سه‌ركردایه‌تی و هه‌می ئه‌ندامێن ئێكه‌تیا لاوێن دیمۆكراتا كوردستانێ كر و ئاماژه‌ ب رۆل و كاریگه‌ریا ئێكه‌تیێ دا، د قووناغێن جودا یێن بزاڤا رزگاریخوازا گه‌لێ كوردستانێ. هه‌روه‌سا سه‌رۆك بارزانی گۆت ژی پێدڤیه‌ فه‌رهه‌نگا پێشمه‌رگایه‌تیێ ل ناڤ لاوان دا وه‌رارێ بكه‌ت. وه‌كو یا دیاره‌ دێ پارتی گۆرانكاریان ژ ئێكه‌تیا لاوێن دیمۆكراتا كوردستانێ دا كه‌ت ژبۆ ڤێ كۆنگری. هه‌كه‌ ئه‌م بچینه‌ د ناڤ دیرۆكا دێرینا لاوان دا ل هه‌می قووناغێن خزمه‌تا گه‌لێ مه‌، جهێ ده‌ستێ وان یێ دیاره‌. جهێ پێگه‌هاندنێ و په‌روه‌ردا كوردایه‌تیێ و نیشتمانپه‌روه‌ریێ دا چاڤنه‌ترس بوون و د ڤێ رێیێ دا قوربانیێن داین. گه‌نج و لاو رۆلێ هه‌ری گرنگ د وه‌لاتی دا دبینن. بۆ بنیادنانا بنیاتێ ده‌وله‌ته‌كا موكوم و ب هێز و پێشكه‌فتی، ل سه‌ر گه‌نج و لاوێن زیره‌ك و تێگه‌هشتی دمینیت. چونكێ گه‌نج ئاڤاكه‌رێن وه‌لاتینه‌. له‌وما پێدڤیه‌ رێز و بهایێ گه‌نجان نه‌هێته‌ ژبیركرن. دیرۆكا دروستبوونا ئێكه‌تیا لاوێن دیمۆكراتا كوردستانێ ژ سالا (1953) هاته‌ دامه‌زراندن كو حه‌تا نها حه‌فت كۆنگره‌ یێن ئه‌نجامداین. كۆنگرێ ئێكێ ل سالا (1953) یێ هاته‌ ئه‌نجامدان و دووماهی كۆنگره‌ ژی كو كۆنگرێ حه‌فتێ بوویه‌ ب ناڤێ (سه‌ركه‌وتن) ژ سالا (2009) ژ هۆلا سه‌عد و هۆلا پێشه‌وا ل هه‌ولێرا پایته‌خت هاته‌ گێران. هه‌روه‌سا بڕیار یا هاتیه‌دان كو پشتی نه‌ه سالان كۆنگرا هه‌شتێ ب ناڤێ “پێشمه‌رگه‌” د ئه‌ڤ ساله‌ دا ل رێكه‌فتێ (1/8/2018) دێ هێته‌گرێدان. گه‌لێ مه‌ و هێزێن پێشمه‌رگێن كوردستانێ خۆراگری و قوربانیێن داین به‌رامبه‌ر دكتاتۆران راوه‌ستان و شیان ژناڤبه‌ن و بشكێنن. هه‌روه‌سا كار و ئه‌ركێ لاوێن مه‌ ژی د ڤێ ده‌می دا زۆرا ب زحمه‌ت و گرانه‌، چونكی یێن د بارۆدوخه‌كێ گه‌له‌ك نه‌خۆش دا، له‌وما دڤێت پتر خوه‌ بوه‌ستینن و كاربكه‌ن، چونكو ئه‌ركێ لاوێن دیمۆكراتا كوردستانێ خزمه‌تكرنا ملله‌تێ كورد ده‌ هه‌می كاودانان دا ..

website security