NO IORG
گۆتار

11

جوان عزه‌ت/ پشكا پێنجێ
ژن ئه‌و رێبه‌ره‌ یه‌، یا كو بشێت به‌رهه‌نگاریێ د هه‌ر ئاسته‌نگه‌كا ژیانێ دابكه‌ت، چونكو ئه‌و دونیایا مرۆڤ تێدا دژیت ژى پێدڤى ب ئازادیێ هه‌یه‌. له‌ورا مرۆڤى مافێ وێ ئازادیێ دڤێت. نموونه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ د ناڤ زیندانه‌كێ بژیت و ژ ده‌رڤه‌ بژیت، مرۆڤ ب هه‌ردو شێوازان فێرى جۆره‌كێ دى یێ راستى و هه‌بوونێ دبیت، واته‌ مرۆڤى بڤێت یان نه‌ڤێت ئه‌و ژیان دێ داخوازا ئازادى، وه‌كهه‌ڤى، دیمۆكراسیێ ژ مرۆڤى كه‌ت، چونكو ئه‌و سیفه‌ته‌كێن ژ سیفه‌تێن ژیانا جڤاكى و مرۆڤى.
بنێره‌، یۆمۆ كینا دبێژیت: “هه‌ر جهه‌كێ پێگه‌هێ سیاسى، جڤاكى و ئابوورى یێ ژنێ لاوازبیت و هه‌ر جڤاكێ هزرا بابسالاریێ هه‌بیت و وه‌گهه‌ڤى تێدا نه‌بیت، ئه‌و چینه‌ رادبیت ب ئه‌نجامدانا كارێ بێ واته‌كرنا ژنێ”. به‌رى هه‌ر تشته‌كێ گرنگه‌ مرۆڤ نه‌هێلیت ژیان بێ فه‌راغه‌ك ڤالا ده‌ربازبیت، به‌لكو چاوان مرۆڤ قانوونێن ئه‌خلاقى و سیاسى پره‌نسیپى بنیاسیت و پێگیریێ پێ بكه‌ت، ئها هۆسا گرنگه‌ مرۆڤ رێزێ ل بیرویۆچوون ئازادیا ژنێ ژى بگریت و پێگریێ ب قانوونێن ئافراندنا وێ ژى بكه‌ت، چونكو ژن د هه‌ستیارترین ده‌مێن ژیانه‌كا مێژوویى دا دژیت، بێ كو هه‌ست ب چاره‌سه‌ریا به‌رپرسیاره‌تى و سه‌ركێشیا خوه‌ بكه‌ت.
ده‌مێ مرۆڤ هزر د شرۆڤه‌كرنا ژنێ دا دكه‌ت، ل سه‌رده‌مه‌كێ كو ئاستێ پێشكه‌فتنێ به‌ر ب ئاستێ ڤه‌كۆلینه‌كا بلند دا دچیت، به‌لێ ل وى ده‌مى دیرۆكا هزار سالێن كه‌ڤن دهێته‌ به‌ر چاڤ و ناڤ ناخێ مرۆڤى دا، ئها ئه‌ڤرۆ ژن د ناڤ وێ دیرۆكێ دا وه‌كو بۆنه‌وه‌ره‌كا هه‌مه‌لایه‌ن، بێ ركابه‌ر و ئامرازه‌كێ به‌رهه‌مهنانێ دهێته‌ لقه‌له‌مدان و دژیت. دبیت گه‌له‌ك جاران ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ بۆ ژنێ هاتیه‌ دان كو بچیت هه‌ولا بزوتنه‌وه‌یا خوه‌ نیاسین و ئازادیا خوه‌ بده‌ت، به‌لێ پێدڤیا وێ ب رێكخستنا مه‌رج و مووله‌تا مرۆڤبوونێ یه‌ هه‌تا ببیته‌ خودان ئه‌تیك و پره‌سیپێن خوه‌ یێن تایبه‌ت.
ب هزرامن، د ڤى وارى دا هه‌ر جڤاكه‌كى پێدڤى ب پێناسه‌یه‌كێ هه‌یه‌، كو ئه‌و پێناسه‌ ببیته‌ به‌رسڤه‌ك بۆ ئیشا نه‌ساخله‌میا مرۆڤان، چونكو گیانه‌وه‌رى ژى ل سه‌ر رویێ زه‌مینه‌ پێدڤى ب ئازادى و یه‌كسانیا خوه‌ هه‌یه‌. له‌ورا یا فه‌ر و گرنگه‌ مژارێن ژنێ به‌رده‌م ببن بابه‌تێن زانستى، داكو ژن بشێت دیرۆكا خوه‌ دابین بكه‌ت و بنیاسیت.
هه‌رده‌ما ژنێ هزر د دیرۆكا خوه‌ دا كر، هینگێ ئه‌و دبیته‌ پشكه‌ك ژ راستڤه‌كرنا وێ دیرۆكێ، چونكو ژن دبیته‌ بارهه‌لگرا زانستێ سیۆسیۆلوژى، سیاسى و فه‌لسه‌فى، ل وى ده‌مى بۆ وێ دهێته‌ سه‌لماندن دبیت كو ئه‌و ئێكه‌م بوونه‌وه‌ر بوویه‌ قوربانى و باجا جڤاكێ مه‌ده‌نى دایى و نه‌شیایه‌ فه‌رمانراوه‌یا خه‌لكه‌كێ بكه‌ت، كو كه‌سایه‌تیا بابسالارى د ناڤ وى خه‌لكى دا بهێته‌ مراندن، له‌ورا هه‌تا نها بوویه‌ سه‌ركێشا وندابوون و به‌ندبوونه‌كا ساده‌ و كلاسیك د ناڤ بنیاتێ جڤاكه‌كێ نه‌ ژینگه‌ه دۆست دا.
ئه‌نجام: ئه‌گه‌ر كومه‌لگه‌ها كوردى بخوازیت ل دووڤ كێشه‌یێن چاره‌سه‌ركرى دا بچیت، گه‌ره‌كه‌ كومه‌لگه‌هه‌كێ پێكبینت، كو بزانیت واته‌یا ژن ب ئافرینت و هه‌لویستێن زانستى، ئه‌تیكى، پره‌نسیپى و قانوونى ب شێوه‌یه‌كێ بنه‌مایى وه‌ربگریت، داكو ل سه‌ر وێ رێكێ به‌رده‌وامیێ بده‌ت ریبَه‌رایه‌تیا خوه‌ یا ژیان، دروست پراكتیزه‌كرنا ئازادى و یه‌كسانیێ، چونكو ئه‌گه‌ر ئارمانجا سه‌ره‌كى یا خه‌لكى بۆ رابۆنه‌ڤه‌یا ژنێ ئه‌ڤه‌ نه‌بیت، ئێدى جڤاك ب خوه‌ دێ هاریكاریا كه‌فتنا خوه‌ كه‌ت و ژن ژى دێ هه‌ر مینت یا كه‌فتى و په‌نابه‌ر د وه‌لاته‌كێ ئافرێنه‌ر دا.

13

داربار ده‌ڤه‌را به‌رواریا بۆ نموونه‌)

به‌رهه‌ڤكر: سه‌دیق حه‌جی وه‌لی ژجڤاتا زمانزانێن كورد.
خه‌له‌كا پێنجێ.
“فه‌رهه‌نگ و كه‌لچه‌ر”
داوبار : وه‌ك زاراڤه‌كێ تایبه‌ت،
بۆ داری، دار و باری بتنێ ل كاره‌، و ب ره‌نگه‌كێ گشتی بۆ شینایی ژی ل كاره‌.
11- تویهویك.
12- تویره‌شك
13-دیندار:
دیندار: داره‌كا كه‌سك و به‌لك نازكه‌، په‌ز گه‌له‌ك حه‌ژ چۆلیێ وێ (به‌لگێ وێ) دكه‌ت. و ل جهێن هوین فینك، ل به‌ر نزا شین دبیت و گۆتنه‌ك ژی ده‌رباه‌ری وارگه‌هێ دیندارێ هه‌یه‌ و دگۆت:
“به‌ژنا لاوكێ من ژ دار دیندارا،
منێ چاندبوو ل زۆزانا،
وێ شین ببوو ل به‌ر نزارا.. ! (ستران)”.
14-كه‌ڤۆت:
دار كه‌ڤۆت ل جهێن هوین، بلند و ده‌ردۆل شین دبوو. ئانكۆ ل وارێن چیایی و خۆش، ئه‌ڤ پارچه‌ سترانه‌ جهێ ژینگه‌ها كه‌ڤۆتێ دیاردكه‌ت و دگۆت:

“هه‌ی هۆت و هه‌ی هۆت!
ل ده‌ر دۆلا شین بوون كه‌ڤۆت،
وه‌ی بویك له‌یلانێ
جه‌رگێ من سۆت! (ستران)”

15-گرسك:
16-گویهیشك:
17-هرمیك
18-دار سێڤ:
ل ده‌ڤه‌رێ نزیكی دوازده‌ ره‌نگێن سێڤا هه‌بوون، خۆمالی و بیانی.

19- دار حولیك
20-حولیك نزكی چار ره‌نگا هه‌بون.
21- دار حولیره‌شك
22-مێو، مێوه‌؛ ( ره‌نگه‌ بۆ ناڤێ فێقی دهێت، چونكی فێقی؛ په‌یڤه‌كا بنیاتێ وێ ژ زمانێ عه‌ره‌بیه‌.)
23-خۆخ
24- دار مژمژه‌ (زه‌رده‌لۆك، زه‌ردانی، زه‌رۆك).
نێزیكی چوار ره‌نگێن مژمژا ل ده‌ڤه‌ هه‌بوون.
25- شومتۆر، دارا شومتۆیی:
گۆتنه‌ك ژی ل سه‌ر شڤا شومتوری هه‌یه‌ و دگۆت:
“چویڤێ شومۆری
ل دور خودانی زڤری!”
ئه‌ڤه‌ گۆتنه‌كا درێژه‌، یا تایبه‌ته‌ ب؛ خودانێ هه‌سپی و هێسترێ كه‌ری و خودانێ زڤیێڤه‌، و چوڤێ شومتۆری؛ وه‌كی ئه‌وان ل سه‌ر بێ هه‌ڤگرتن و تفاقێ دگۆت:
“رت(نه‌عله‌ت)ل شه‌ر و شۆر و شاقێ،
نه‌مازه‌ ل بێ هه‌ڤگرتن و تفاقێ! په‌ند”.

26- دار بهـ:
بهـ و ئاڤا بهێ وه‌ك ده‌رمانه‌كێ كارا بكار دئینان.
27-دار هنار.
28-دار هه‌ژیر:
دار هه‌ژیر. تاكێن دار هه‌ژێ، ئانكۆ شڤته‌ركێن دار هه‌ژیرێ ، وه‌ك ده‌رمانێ بالیكا بكار دئینان. چاوه‌ بكار دئینان؛ تاكێن ته‌رێن وێ دسۆتن و وه‌كی بزۆتی چه‌ند رۆژه‌كا ب بالیكا ڤه‌دنان، ئه‌ڤجا رهێن وان دسۆتن. پاشی شین نه‌دبوونه‌ڤه‌، و جهێ بالیلك لێ هولی و پاك دبوو.

29-دار ته‌وك:
گۆتنه‌ك ل سه‌ر دار ته‌وكێ هه‌بوو و دگۆت؛
“نوح پێغه‌مبه‌ری(س) ده‌پێن سه‌ڤینا قۆرتال كرنا مرۆڤایه‌تیێ (سفینه‌ النوح/ نوح؛ علیه‌ السلام)، ژ دارێ ته‌وكێ چێكر بوون”.

30- بێمك
31- هه‌ڤرست:
داره‌كا به‌لگ وه‌رینا وه‌رزی نه‌بوو، به‌رده‌وام یا شین بوو.
32-هه‌لهه‌لۆك
43- بهۆك
34- سپیندار
35- كنێر:
دار كنێر: داره‌كێ بهێن خۆشه‌،داره‌كا بێهنداره‌. به‌رده‌وام(چ هشك چ ته‌ر بیت) بێهنا خوه‌ش ژ دارێ وێ دهێت، هه‌كه‌ ئێكی تشته‌كیه‌ مار ، دیپشك.. پێڤه‌دابه‌یه‌، دا دارێ كنێرێ ڤێرا دئینان و دبرن. یانی وه‌ك ده‌رمان بوو.
و شڤێن دار كێنیرێ دكرنه‌ گۆپالێن ده‌ستی، وه‌ك ده‌رمان ژی كۆلیكا كنێر بكار دئینا، و گۆت: “مار ژ بێهنا كنێرێ دره‌ڤیت”.

36- گه‌ز، دار گه‌ز: ل به‌ر رویباران شین دبوو.
37- دێكانه‌، بێكانه‌:
دێكانێ چ بن نه‌ بوون ل سه‌ر تایێن داروباری شین دبوو. ل سه‌ر تایێن دار مازی، به‌روی و دینداری..تد.شین دبوو. و ئه‌ڤ گۆتنا ژیری دیار دكه‌ت كۆ دێكانه‌؛ دار نه‌بوو.
بێكانه‌؛ واته‌ “بێ یه‌كانه‌ (بلا وحده‌، بدون القاعده‌)” یانی یا خۆسه‌ر نه‌بوو. و ئه‌ڤ گۆتنه‌ ب دێكانێ را دگۆت:

“بایه‌ك هات ژ وی خالقی!
دار ب دارێ ڤه‌له‌قی،
دار نه‌ بوو!
دار ژ دارێ خلوقی..! (مامك)”

38-ته‌ڤری:
گۆتنه‌ك ل سه‌ر ته‌ڤریێ ژی هه‌یه‌ و دگۆت؛
“شڤ ژ ته‌ڤریێ،
ده‌وار ژ ره‌ڤیێ
رت بابێ خودانێ زه‌ڤیێ!” (مامك)

39-رویل:
گۆتنه‌كا ره‌وان بێژی ل سه‌ر رویلێ هه‌یه‌، و دگۆت:

“كولۆزكێ روینی یێ درویلێ را،
هه‌ی ژارێ رویلێ!
رها رویلێ یا دره‌ملێ را..!(گۆتنا ره‌وان بێژی)”

40-مه‌ران:
گۆتنه‌ك هه‌بوو، مه‌ران دكره‌ میناك بۆ كارێن نه‌رێنی ل كار بوو، و دگۆت:
“كاریته‌ ژ مه‌رانا نارابن!
هنده‌كا دگۆت:
كاریته‌ ژ رویلا نارابن.! (گۆتن. پێكه‌نین”.

41-دار ئالینك
42-دری:
دری: وه‌ك فێقی، فێقیه‌كێ خۆش نه‌دهاته‌ هه‌ژمارتن، ئانكۆ ب ره‌نگه‌كێ فێقی نه‌ هات بوو وه‌ردگرتن.
كۆم و قۆشانێن دریان، مه‌رانان دگۆتێ: ده‌حل، ده‌حل و دری. ده‌حل و دری، ژبه‌ر كۆ گه‌له‌ك زۆر بوون ل هه‌می جهێن ئاڤی دبه‌ر به‌لاڤ بوون: ناڤێ ده‌حل، دهل و دری؛ دناڤ سترانا دا هه‌یه‌: وه‌كی دگۆت:

“ئه‌زێ ب رێكا مه‌عده‌نا ژووری دبێژم،
ب ده‌حل و دری،
سیارۆ تۆ چاوه‌
ل په‌یادێ من دخۆری؟ (ستران)”

43-دار گۆل:
گۆل محه‌مه‌دی، (گۆل پیڤازی):
ژ به‌ر جوانیا گۆلێ؛ گه‌له‌ك ئاخڤتنێن خۆش و نازك و رۆمانسی ل سه‌ر گۆلێ هه‌نه‌؛ دلۆڤانیا خودێ ل سه‌ر گیانێ؛ محه‌مه‌د ته‌یب دگۆت:

“..هوین ده‌ینا كه‌ن گه‌لی برا
ژ ده‌ستێ مه‌ ده‌ركه‌ڤت!
ئه‌و چاڤره‌شا وه‌كی گۆلا
ئه‌و ده‌لا وه‌كی ژ چرا..!(ستران)

44-گۆل چیچه‌ك.
گۆله‌كا سێ چار به‌لگیه‌، و وه‌ك قۆشه‌ن و داك شین دبیت گۆتنه‌ ژی ل سر هه‌یه‌:

های گۆلێ! گۆلچچه‌كێ
ته‌ مال دانا مێرسته‌كێ
های گۆلێ..

45-ته‌راش؛
ته‌راش: بۆ سێ ره‌نگێن داروباری ل كاره‌: به‌روی، مازی و دینداری، و هۆسا دگۆت؛ ته‌راشا به‌روی. ته‌راشا مازی. ته‌راشا دینداری. و دگۆته‌ ته‌راشێن مه‌زن:قۆشه‌ن، قۆشانه‌ ته‌راش، و دگۆته‌ یێن بچویك تر: كۆرسی ته‌راش. و یێن ئاسایی(یێن عادی): ته‌راش.

دیماهی:
پێدڤی بوو، وێنه‌ یێن ڤان دار و بارێن ناڤبری هه‌میان دگه‌ل ڤه‌كۆلینا مه‌ هه‌بانه‌، دا خه‌لكه‌كی پتر نیاسیبانه‌ و هاتبانه‌ پاراستن. لێ ئه‌و مان خه‌ما كه‌سانێن ڤه‌كۆ كۆلینان ل سه‌ر ڤان تۆخمه‌ دار وبارا دكه‌ن، یان تایبه‌تمه‌ندێن دارستانێ، یان ئه‌و كه‌سێن ل ناڤ ژینگه‌هێ كاردكه‌ن، ئانكۆ تایبه‌تمه‌ندێن گیا و چولی و مشتیا گیانه‌وه‌ران، ئه‌و ب هیڤیا وانڤه‌ ما. دگه‌ل رێز و سلاڤێن جڤاتا زمانزانێ كورد _ دهوك.

جڤاتا زمانزانێن كورد

9

سالح حه‌كیم
ده‌می خوه‌ رێكبێخه‌ بۆ ئاڤاكرنا ژیێ خوه‌ د سوبه‌ رۆژێ دا، داكو مرۆڤ تووشی چو دۆڕهێلێن دوور ژ حه‌زا هه‌بوونا خوه‌ نه‌بیت، فه‌ره‌ برژدی كاربكه‌ین، تایبه‌تی ئه‌گه‌ر به‌حسێ قووناغێن ژیێ سنێله‌یێ بكه‌ین، چه‌ند پێدڤیه‌ ب هشیاری سه‌ره‌ده‌ریه‌كا دروست بۆ دانانا پڕۆگرامه‌كێ رێكخستی هه‌ر تاكه‌كێ جڤاكی هه‌بیت. و پێداچوونان د ئاڤاكرنا مه‌ژییێن خوه‌دا بكه‌ین، ل سه‌ر شه‌نگسته‌ و پره‌نسیپه‌كێ لۆژیك و ره‌فتار و كریارێن خوه‌، ئه‌نالیزه‌ بكه‌ین، هه‌روه‌سا كارێن چالاك و ئه‌كتیڤ بۆ ئاینده‌كێ باشتر ژیێ خوه‌ پێ ئاڤابكه‌ین، له‌و پێدڤیه‌ به‌ره‌باب و نڤشێ داهاتوو ژی سه‌ر ڤی بنیاتێ خوه‌ ئاڤابكه‌ن، دا ژیێن خوه‌ ب تشتێن بێ واته‌ ڤه‌ ده‌رباز نه‌كه‌ین، چونكی ئه‌ڤه‌ مژاره‌كا گرنگه‌ د ژیانا هه‌ر تاكه‌كی ژ مه‌، بۆ ئاڤاكرنا كه‌سایه‌تیا خوه‌، دڤێت د به‌رژه‌وه‌ندیا خوه‌دا كونتڕۆل بكه‌ت، مه‌به‌ست ژ ڤێ چه‌ندێ ئه‌وه‌ چو كه‌س نه‌شێت ته‌ ئاڤابكه‌ت، ژلایێ په‌روه‌ردێ ڤه‌ مفایی بگه‌هینیته‌ته‌، ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ سه‌ربۆڕه‌ ل سه‌ر ژیانا ته‌ دا ده‌رباز نه‌بیت، له‌و بێ زانین مرۆڤ نه‌شێن كاروانێ ژیانا خوه‌ ب دورستی رێكبێخیت، فه‌ره‌ ژی مرۆڤی هایداریی سه‌ر كه‌لتۆرێ گشتی یێ جڤاكێ خوه‌ هه‌بیت، داكو ئه‌ڤچه‌نده‌ ببیته‌ فاكته‌رێ وه‌رار و گه‌شه‌كرنا ناسناما كه‌سایه‌تیا مرۆڤی، بلا ئه‌م مفایی ژ سه‌ربۆرا كه‌سێن زانا و ب لیمه‌ت وه‌رگرین بۆ ڤه‌ژاندن و ده‌وله‌مه‌ندییا بیردانكا هزرا خوه‌، چونكی مه‌ بڤێت نه‌ڤێت مه‌ پێدڤیاتی ب كه‌سێن خودێ ئه‌زموونه‌كا درێژ خایه‌ن و پڕی سه‌ربوور هه‌یه‌. تایبه‌تی و كه‌سێن نوو پێگه‌هشتی، دا هنده‌ك داهینانێن جوانتر ب د ئه‌زموونا ژیانا خوه‌دا ب ئافڕینن، بۆ سوبه‌ رۆژێ ژی داببنه‌ هێڤێنێ سه‌ركه‌فتنا ژیانا خوه‌، و به‌ره‌بابێن بهێن ژی، بۆچی كه‌سانێن پسپۆر بكه‌ینه‌ ڕێنیشانده‌رێ رێیا خوه‌، چونكی مادده‌م مه‌ بڤێت مه‌ژیێن خوه‌ ده‌وله‌مه‌ند بكه‌ین ژ زانستی، دێ پسگریكێن مه‌ ئاسانتربن، د كاری زویتر چاره‌سه‌ریێ بۆ ببینی، هینگێ دڤی
بیاڤی دا ڕوولێ وان یێ به‌رچاڤه‌، گوتن و كریارێن وان باندۆر و كاریگه‌ریه‌كا راستاخوه‌ سه‌ر ژیانا تاكێ نهو دكه‌ت، تایبه‌تی د قووناغێن سنێله‌یێ دا باشتره‌ دووڤچوون و لێ پرسین ل سه‌ر په‌یوه‌ندیێن جڤاكی هه‌بن، چونكی د ڤێ قووناغێ دا ئه‌رێنی و نه‌رێنی ده‌ر دكه‌ڤن هۆلێ، له‌وا د قووناغا سنێله‌یێ هه‌ر زوی تشت د مه‌ژیان دا كۆم ڤه‌ دبن، له‌وران ره‌واجا تاكه‌كه‌سی بۆ هه‌ر كاره‌كی ڤێ قووناغێ دا دیاربیت، دكاریت پاشه‌رۆژا ژیانا خوه‌ سه‌ر ئاڤاكه‌ت.

12

هزره‌ك
بۆچی رێژا پشكداریێ د هه‌لبژارتنێت ڤێ جارێ دا یا كێم بوو؟
د. ره‌شید فندی
تشته‌كێ سه‌رنج راكێش بوو, رێژا پشكداریا خه‌لكێ مه‌ د هه‌لبژارتنێت ڤێ دوماهیێدا یێت په‌رله‌مانێ كوردستانێ رێژه‌یه‌كا كێمتر بوو ژ جارێت دی و نزم بوو ئاسته‌كێ به‌رچاڤ، ئه‌ڤ ئاسته‌ ژی جهێ گرنگی پێدانێ یه‌ ژ لایێ خه‌لكی ڤه‌.
رێژه‌ لسه‌رانسه‌ری كوردستانێ 57% بوو و ل پارێزگه‌ها دهۆكێ گه‌هشتبوو 60%.
هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌ڤ رێژه‌یه‌ ل په‌ی ئه‌ندازێت جیهانی رێژه‌یه‌كا گه‌له‌ك كێم نینه‌، لێ ئه‌ڤه‌ بۆ ده‌وله‌تێت جێگیر و ته‌نا و بێ مه‌ترسی یا به‌رئاقله‌، لێ بۆ ده‌ڤه‌ره‌كا وه‌كی هه‌رێما مه‌، هه‌رێما كوردستانێ یا پری نه‌حه‌ز و دوژمنێت ناڤه‌كی و ده‌ره‌كی و ده‌وردای ب مه‌ترسیا، رێژه‌یه‌كا كێمه‌ و جهێ پویته‌ دان و سه‌رنجێ یه‌، كو پشكداریا زۆرینه‌یا خه‌لكێ مه‌ د هه‌لبژارتنا دا د بیته‌ جهێ پشت راستیێ.
بێگومانه‌ كێم پشكداریا خه‌لكی د كاره‌كێ گرنگێ وه‌سا دا بۆ هه‌لبژارتنا نوینه‌رێت خۆ، كلۆپه‌كێ سووره‌ بۆ كریارا سیاسی ل كوردستانێ ب گشتی، ئه‌گه‌ر گلۆپێ سوور ژی نه‌ بیت، یێ پرته‌قالی یه‌.
بلا ئه‌م بخۆ هه‌لبژارتنێت عیراقێ و رێژا پشكداریا وان نه‌كه‌ینه‌ نموونه‌، بلا ئه‌م سه‌روبه‌رێ خۆ بخوینین بێی ته‌ماشه‌ی وان بكه‌ین.
ل په‌ی دیتنا من، خه‌لكێ مه‌ ب ئاشكه‌رایی دگۆت: ما خولێت په‌رله‌مانێ كوردستانێ یێت به‌ری نوكه‌ بۆ مه‌ چ كریه‌ دا ئه‌ڤه‌ بكه‌ن؟
به‌رێ خه‌لكی ل وێ چه‌ندێ بوو، كو خولێت جودا جودایێت په‌رله‌مانی هنده‌ك یاسایێت باش بۆ هه‌رێمێ ده‌ربكه‌ن كو یاسا و سیسته‌ماتیك جهێ خۆ ل هه‌می قولاچكێت ژیانا مه‌ ببینیت، لێ خه‌لكی ئه‌و چه‌ند سه‌حنه‌كر، نه‌مازه‌ خولا دووماهیێ یا په‌رله‌مانێ كوردستانێ، ئاریشه‌ و بگر و ڤه‌كێش تێ كه‌تن، هه‌تا داویا ژیێ خۆ خۆشی ب خۆ نه‌بر، هیڤیدارین خولا نوی وی ئه‌ركی هه‌لگریت و دلێ خه‌لكێ مه‌ خۆشكه‌ت و تامه‌كا خۆش بێخته‌ سه‌ر ئه‌زمانێ وان.
ل دویف دیتنا من، ئه‌گه‌را دووێ یا كێم چوونا خه‌لكی بۆ سه‌ر سندووقێت ده‌نگدانێ ڤێ جارێ ئه‌وبوو، خه‌لكێ مه‌ یێ شاره‌زا بووی د كارێ نیاسینا مرۆڤا دا و ره‌وشا هه‌لبژارتنا دا، چنكی گه‌له‌ك هه‌لبژارتن یێت كرین و ئه‌نجام نه‌ دیتینه‌، خه‌لكێ مه‌ ته‌ماشه‌ی وان كه‌سا د كه‌ت یێت خۆ به‌ربژێر كرین و وێنێت خۆ هه‌لاویستین، خه‌لك چاڤه‌رێ بوو، هژماره‌كا كه‌سێت شاره‌زا و پسپۆر د هه‌می وارێت ژیانێدا د ناڤ به‌ربژێرا دا هه‌بن، ژ بۆ ئه‌نجامدانا هنده‌ك بریار و یاسایێت باش د ده‌مێ چار سالێت داهاتی دا ژ ژیێ په‌رله‌مانی. ئارمانجا من ئه‌وه‌، مه‌ ژ وان به‌ر بژێرا چه‌ند كه‌سێت شاره‌زایێت ئابووری و دارایی هه‌نه‌ وشاره‌زایێت سیاسی و قانوونی و چه‌ندێت په‌روه‌ری و چه‌ندێت سنعه‌كاری و چاندنێ؟ چنكی وه‌لات لسه‌ر ده‌ستێ ڤان تۆڤ كه‌سا ئاڤا دبیت.

10

رۆژنامه‌ڤان و تایبه‌تمه‌ندێ كاروبارێن توركیا، شه‌ریف سه‌ید، بۆ رۆژناما ئه‌ڤرۆ “به‌رێز نێچیرڤان بارزانى رۆله‌كێ مه‌زن گێرا بۆ باشتركرنا په‌یوه‌ندیا ل گه‌ل ژماره‌كا وه‌لاتان.
دیدار: غیاس خالد زێبارى
پ 1: ـ هه‌لسه‌نگاندنا وى بۆ سیاسه‌تا ناڤخوه‌ یا توركیا ..؟
ـ سیاسه‌تا ناڤخوه‌یى یا سه‌رۆك ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردوگان ئێكه‌ ژ سیاسه‌تا سه‌پێنه‌ر ل ده‌ڤه‌رێ، ب تایبه‌ت پشتى هه‌ولا كۆده‌تایا نه‌سه‌ركه‌فتى ل سالا 2016، پشتێ وێ هه‌وا ده‌سته‌سه‌ركرنێ هه‌تا نهو یا به‌رده‌وامه‌، كو ب هزاران ژه‌نه‌ال و كاۆمه‌ندێن ده‌وله‌تێ ل دادوه‌ر و مامۆستا و داواكارێن گشتى و فه‌رمانبه‌رێن دیتر هاتینه‌ گرتن و ل كارلادان ب هزارانێن دیتر، ب به‌هانه‌یا پشته‌ڤانیا رێكخستنا فه‌تحوللا گۆله‌ن كو ب پلان دانه‌را كۆده‌تایێ تاوانبار كریه‌، ژلایه‌كێ ئابوورى سیاسه‌تا ئه‌رۆگانى دلده‌مێن بوورى ده‌وله‌ت تووشى قه‌یرانێ بوویه‌، ژبه‌ر كۆنترۆلكرنێ ل سه‌ر بانكا ناڤه‌ندى و هه‌مى بریارێن بانكێ كرینه‌ ئێكستینه‌ دده‌ستێ خوه‌دا، دامه‌زراندنا بزاڤا خوه‌ ( البرا‌و و البیرق) وه‌ك وه‌زیرێ دارایى، ئه‌و كه‌سێ نه‌شاره‌زا د ڤى وارى دا.
پ 2/ په‌یوه‌ندیێن توركى ئیرانى تو چاوا دبینى و ئه‌رێ ل سه‌ر كیستێ كوردایه‌..؟
ـ ئه‌ز دبینم ب زوێنه‌را په‌یوه‌ندیێن توركیا و ئیرانێ یێن بوورى و نهو سووریا یه‌، توركیا دڤێن كۆنترۆلێ ل سه‌ر ڕه‌وشێ بكه‌ت ل وێرێ، داكو ده‌سته‌كێ باڵا ل بریارێن سیاسى لێ هه‌بیت و ره‌نگه‌ ئیران یاریكه‌سێ سه‌ره‌كى بیت ل روودانێ، سووریا، توركیا زۆر جاران هه‌ول دایه‌ رژێما ئیرانێ كه‌سب بكه‌ت ژ پێخه‌مه‌ت كه‌سبكرنا هاریكاریا رۆسیا، لێ ل ده‌مێن بوورى ناكۆكیێن به‌رچاڤ د ناڤبه‌را توركیا ئیرانێ دا دیار بوون، یا دووماهیێ ل ده‌مێ كۆمبوونا سێ قولى د ناڤبه‌را سه‌رۆكێن (رۆسى و توركیا و ئیرانێ)، پشتى وێ رێكه‌فتنا سوتشى ده‌رباره‌ى ئیدلب د ناڤبه‌را رۆسیا و توركیا و ئیران ل هه‌لویستى هاته‌ دووركرن.
و ده‌رباره‌ى كاریگه‌ریا ل سه‌ر كوردان، ئه‌ز دبینم ئه‌ردۆگان یێ به‌رهه‌ڤه‌ هایكاریێ دگه‌ل هه‌ر كه‌سه‌كى بكه‌ت ل سه‌رانسه‌رێ جیهانێ، ژبوورى نه‌هێلانا هه‌بوونا كوردان ل سووریا و د ناڤ سنۆرێن خوه‌دا و ئه‌ز باوه‌رم ڤێ هاریكاریێ دێ بكارئینیت ژبۆ بجه ئینانا ڤێ مه‌ره‌مێ.
پ 3/ په‌یوه‌ندیێن توركیا و ئه‌مریكا تۆ چاوا دبینى ب تایبه‌ت پشتى رزگاركرنا قه‌شه‌ ئه‌ندرۆ برونسۆن و ئه‌گه‌رێن به‌ردانێ چ بوون..؟
ـ ئه‌ز دبێژم ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌كیێ رزگاركۆنا قه‌شه‌ ئه‌ندرۆ برونسۆن، هه‌ولێن باشكرنه‌ڤا په‌یوه‌ندیێن توركیا بوون دگه‌ل ئه‌مریكا ژ پێخه‌مه‌ت قورتالكرنا ئابوورێ خوه‌ یێ كو تووشى شكه‌ستنه‌كا مه‌زن بووى و د ناڤ وێ چه‌ندێ دا كێشا كوشتنا رۆژنامه‌ڤانێ سعوودى د ناڤ كونسلخانه‌یا سعوودیێ ل ئسته‌مۆل (جمال خاشقچى) هاته‌ سه‌ر هێلێ، داكو هه‌ول بده‌ت سۆزا ئه‌مریكا بۆ خوه‌ راكێشیت، ل ده‌مێ رزگاركرنا ڤى قه‌شه‌ى په‌یوه‌ندیێن توركیا ئه‌مریكا زۆر ده‌م پێدڤى بوو، لێ پشتى كێشا خاشقچى ڕه‌وش هاته‌ گۆرین، نیشانێن هه‌ڤكاریێن ئه‌مریكا و توركیا ژبۆ گه‌هشتن ب چاره‌سه‌ریا دووماهیا كێشى به‌رچاڤ بوونه‌ و پشتێ وى دیدارێن د ناڤبه‌را ئه‌ردۆگانى و به‌رپرسێن ئه‌مریكا په‌یدا بوون و په‌یوه‌ندیێن به‌رده‌وام دگه‌ل هه‌ڤ كووفێ خوه‌ دۆنالد ترامپ. ئه‌ز دبینم په‌یوه‌ندیێن وان دێ وه‌كى به‌رێ لێ هێن، لێ هه‌رده‌م ل سه‌ر گاڤێ نه‌ دوباره‌ ئاڵوز ببنه‌ڤه‌.
پ 4 ـ ئه‌رێ توركیا د مایتێكرنێن سووریا دێ سه‌ركه‌ڤیت و ئارمانجێن وێ چنه‌ ..؟
پلانا توركیا بۆ ناڤخوه‌ى سووریا بسه‌ركه‌فتى ده‌سپێكر، ئه‌و مه‌به‌ستا پشتى رێكه‌فتنا سۆتشى ده‌رباره‌ى ئیلدب و كۆمبوونێن سه‌ركردێن جیهانێ یێن ل دووڤرا دیار بوون، كو مانه‌ڤا هێزێن توركیا ل سووریا گره‌نتیكر، و مه‌به‌ستا سه‌ره‌كیا توركیا ل سووریا نه‌هێلانا هه‌بوونا كوردا یه‌ ل وێرێ، ئه‌ڤه‌ژى تاوانه‌كا مه‌زنه‌ ل همبه‌رى وى خه‌لكێ به‌رامبه‌ر به‌رفره‌ه و بهێزبوونا رێخستنا تیرۆرستیا داعش ل وێرێ راوه‌ستیاى ب پشته‌ڤانیا ئه‌مریكا و مایتێكرن ل سووریا كر، سه‌ره‌راى مه‌به‌ستا توركیا ل مانه‌ڤا ڤێ رێكخستنا تیرۆرستى ئه‌وا توركیا ب ئاشكرا پشتگیریێ لێ دكه‌ت ، هه‌ر وه‌كى ئه‌ڤ چه‌نده‌ به‌رى نهو رۆژنامێن توركیا به‌لاڤبووى.
پ 5:ـ ئه‌رێ سیسته‌مێ سه‌رۆكاتى ل توركیا دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ به‌رفره‌هتربوونا دیمۆكراسیه‌تێ ل وێرێ..؟
مه‌به‌ستێن ده‌سهه‌لاتداریا سه‌رۆكایه‌تى ل توركیا پشتى رۆژه‌كێ ل ئه‌نجامێن هه‌لبژارتنان دیار بوون، كو ئه‌ردۆگانى پشتى ڤێ گرتنا ب هزاران فه‌رمانبه‌ر و ژه‌نه‌ڕالێن له‌شكرى و فه‌سلكرنا ژماره‌كا دیتر راگه‌هاندى، ژبلى كۆ كۆنترۆل ل سه‌ر پێگه‌هێن ده‌وله‌تى كرى، وه‌ك له‌شكر و پۆلیس و ته‌له‌فزیۆن و بانكا ناڤه‌ندى و هه‌تا شانۆ ژى لێ قورتال نه‌بوو و ل دووڤرا بریارێن تاكه‌ كه‌سى هاتنه‌دان، ئه‌ڤێ رژێما ده‌سهه‌لاتدارای توركیا به‌ر ب كاتۆریه‌كا ڤه‌بڕ بر و رژێما ده‌سهه‌لاتدایا توركیا گۆریِى بۆ رژێما كه‌سێ ئێكێ.
پ6: ئه‌ندامه‌تیا توركیا ل ئێكه‌تیا ئه‌ورۆپا گه‌هشته‌ كیڤه‌..؟
ـ ئه‌ز دبینم هه‌ردو لا ڤێ مه‌به‌ستێ بۆ هنده‌ك ئارمانجێن دیتر بكاردئینن، چه‌ندین ساله‌ ئه‌ردۆگان خه‌ونا ب ئه‌ندامه‌تیا ئێكه‌تیا ئه‌ورۆپا دبینیت و ئه‌ز ڤێ چه‌ندێ ب هیڤیه‌ كا زۆر دوور دبینم، لێ ئه‌و هنده‌ك كێشا بۆ ڤێ مه‌به‌ستێ بكار دئینیت داكو نێزیكى ڤان وه‌لاتان ببیت، هه‌ر وه‌كى كێشا په‌نابه‌را كو داهاته‌كێ زۆر ده‌سكه‌فت و نێزیكى وه‌لاتێن ئه‌ورۆپى بوو ژ پێخه‌مه‌ت واژووكرنا رێكه‌فتنا لدوور په‌نابه‌را، لێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ درێژ نه‌بوو و پشتى راپرسیا سالا 2017 ناكۆكیى د ناڤبه‌را توركیا و وه‌لاتێن ئه‌ورۆپا دروست بوون. لایه‌نێ ئه‌ورۆپى ژى خه‌ونا توركیا بۆ ئه‌ندامه‌تیێ بۆ بجه ئینانا هنده‌ك حه‌زێن خوه‌ بكار دئینت و به‌رى هه‌میان كێشا په‌نابه‌را و ل دووڤرا ئاكنجیكرنا ژماره‌كا وان د ناڤ توركیا دا.
پ 7:ـ ئه‌رێ ئه‌ردۆگان خه‌ونا ب ئمبراتۆریا ئۆسمانى دبینیت ..؟
ئه‌ڤه‌ یا روون و ئاشكرایه‌ و پشتى دیمه‌نێ ناڤ و ده‌نگێ ئه‌ردۆگانى ل ده‌مێ راوه‌ستانێ ل سه‌ر پێسركه‌كا بچویك د ناڤ كه‌سێن ب جل و به‌رگێن له‌شكرێ ئۆسمانیا، ئه‌ڤه‌ دیده‌ڤانه‌كێ ڤه‌بره‌، ل سه‌ر حه‌زا وى بۆ زڤراندنا ده‌وله‌تا ئۆسمانى و كۆنترۆكرنێ ل سه‌ر وه‌لاتێن ده‌ڤه‌رێ و هه‌تا ئه‌فریقیا و دانانا ژماره‌كا بنگه‌هێن له‌شكرى ل وان وه‌لاتان.
پ 8:ـ ئه‌رێ حوكمه‌تا داهاتى یا عیراقێ، دێ رێكێ ل مایتێكرنێن توركیا گریت..؟
ـ ڕه‌وشا ناڤخوه‌ یا عیراقێ پێدڤى ب زۆر هه‌ولا و ئێكگرتنێ و دووركه‌فتن ل تائیفه‌گه‌ریێ هه‌یه‌، به‌رى ئه‌م بریارێ ل سه‌ر شیانێن حوكمه‌تێ بده‌ین بۆ بجه ئینانا ئارمانجا، جادا عیراقى پێدڤى ب ئێمناهیه‌كا زێده‌تر هه‌یه‌ و ده‌ركرنا ئیرانێ و ئه‌مریكا و توركیا و وه‌لاتێن دى هه‌یه‌ ل وێرێ،
ڤى كاره‌ى ژى چ حوكمه‌ت نه‌شێن بجه بینن ژبلى نه‌هێلانا تائیفه‌گه‌ریێ و ئێكبوونكرنا هه‌مى شیانێن ناڤخوه‌یى.
پ 9 :ـ پرۆژێ ئاشته‌وایا توركیا و كوردێن توركیا چاوا دبینى..؟
ـ ئه‌ز دبینم ل سه‌ر ده‌مێ ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگانى ئه‌ڤ پرۆژه‌ سه‌رناگریت، چونكى كه‌فتیه‌ د شه‌ره‌كێ دژوار دا هه‌ر كورده‌كێ ل سه‌رانسه‌رێ جیهانى.
پ 10 :ـ چ ئارمانجێن هه‌ڤپشك د ناڤبه‌را هه‌رێما كوردستانێ و توركیا هه‌نه‌ و ئه‌رێ سیاسى نه‌ یان ئابوورى..؟
ـ ب دیتنا من به‌رژه‌وه‌ندیێن ئه‌ردۆگانى ل دووڤ پێدڤیێ دهێنه‌ گوهۆرین و ئه‌ڤه‌ ل هێرشا دژوارا وى دیار بۆ بۆ سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ پشتى راپرسیا سه‌رخوه‌بوونێ و پاشى چاڤپێكه‌فتن ل گه‌ل كه‌سایه‌تیێن مه‌زنێن كوردان كرن، ئه‌ڤه‌ ته‌كه‌زیه‌ كۆ ئه‌ردۆگان ل داخۆیانی و بریارێَن خۆ ده‌ركه‌ڤیت ل دووڤ به‌رژه‌وه‌ندیان و به‌رژه‌وه‌ندى ژى د ئابوورى و سیاسى نه‌.
پ 11 :- هه‌لسه‌نگاندنا ته‌ چیه‌ بۆ رۆلێ به‌رێز نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆكێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ، بۆ ئاسایكرنا په‌یوه‌ندیان دگه‌ل توركیا پشتى راپرسیا سه‌رخوه‌بوونێ و بۆ كوردان ڤان په‌یوه‌ندیا چ گرنگى هه‌یه‌..؟
ـ ئه‌ز دبینم به‌رێز نێچیرڤان بارزانى رۆله‌كێ مه‌زن گێرا بۆ باشتركرنا په‌یوه‌ندیان دگه‌ل زۆر وه‌لاتان و به‌رى هه‌میا توركیا، لێ پێدڤى یه‌ چاڤخشاندنه‌ك لێ بێته‌كرن ژبه‌ركۆ توركیا ژلایه‌كێ دى شه‌رێ رێكخستنێ، كوردى ل سووریا دكه‌ت و ل ناڤخوه‌ ژى توركیا هۆیێن گرتنا كوردان ده‌سپێكریه‌.
پ 12 :ـ ئه‌رێ كۆده‌تایا سه‌رنه‌گرتیا 15 ته‌مۆزا سالا 2016 ل توركیا یاریه‌كا سیاسى بۆ، یان ژلایێ گرۆپێ فه‌تحوللا گۆیله‌ن هاتبوو رێكخستن ..؟
ـ گرۆپێ فه‌تحوللا گویله‌ن چ ده‌ست د ناڤ وێ كۆده‌تایێ نه‌بوون، كو رێكرنا روودانان و ره‌وشا نهو و داخۆیانیێن زۆر به‌رپرسێن نهو یێن توركیا ل سه‌ر وێ رۆژى به‌لگه‌هێن ڤه‌برَن كۆ ئه‌و رۆژ ب رۆنى یا چێكرى بوو، فه‌تحوللا گویله‌ن و گرۆپێ وى چ په‌یوه‌ندى تێدا نه‌بوون.
پ 13 :ـ پێشنیارێن ته‌ بۆ سه‌ركردێن كوردان چنه‌ ..؟
داخوازێ ل سه‌ركردێن كورد یێن هه‌رێما كوردستانێ دكه‌م دگه‌ل پێكهاتێن دیتر هه‌ڤبگرن و پێكڤه‌ دژى مایتێكرنێن توركیا و ئیران و ئه‌مریكا راوه‌ستن ژ پێخه‌مه‌ت ئاڤاكرنا وه‌لاتى و سه‌ر ژنوو ل سه‌ر پێن خوه‌ راوه‌ستن، ئێك بگرن یان ئێك نه‌گرن مه‌ هه‌ر وه‌لاتێ وه‌ دڤێت.
ل دووماهیێ زۆر سۆپاس بۆ ڤێ دیدارێ و كۆ زۆر خالێن گرنگ هاتنه‌ به‌حسكرن و پێخۆشخالم و ب ئانه‌هیا خودێ ل داهاتى دا هه‌ڤكاریه‌كا باشتر د ناڤبه‌را مه‌دا هه‌بیت.

4

پلاندانان د ناڤبه‌را سیسته‌م و به‌ره‌لایێ دا..
(حوكمه‌ت و پلان)
ره‌مه‌زان نه‌سره‌ددین كێڤلى
پلان دانان په‌یره‌وه‌كێ مرۆڤایه‌تى یه‌ دهێته‌ داریشتن بۆ ده‌ستنیشانكرنا ئارمانجێن دیاركرى ل ده‌مه‌كێ گونجایێ و ب مه‌رمێن جودا جودا و داریشتنا وان بریارێن پێدڤیه‌ بۆ قووناغا مرۆڤ تێدا دژیت یانژى بۆ ئاینده‌یه‌كێ دوور یان نێزیكه‌ و پلان ئێكه‌ ژ گرنگترێن بنه‌مایێن ئیدارى ل هه‌ر كاره‌كێ هه‌بیت چ سیاسى، ئابوورى، جڤاكى، ره‌وشه‌نبیرى .. پلانێ پێدڤى ب كۆمه‌كا پێزانین پێشده‌م هه‌یه‌، تاكو به‌رنامه‌ و ئارمانج و سیاسه‌تێن گشتى ل سه‌ر وان پێزانینان بهێنه‌ داریشتن و هه‌رده‌ما ئه‌و پێزانین ژلایێ لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار و جهێ متمانێ ڤه‌ بهێنه‌ بلند كرن گومان تێدا نینه‌ كارێ پلاندانه‌رى دێ ب ئاسانتر بیت و دێ زانیت ل كیژ بیاڤى پێدڤى ب وان به‌رنامه‌ و پلانان هه‌یه‌، چونكو پلان ئامرازێ په‌یوه‌ندى یه‌ د ناڤبه‌را داخوازى و شیانێن ل به‌رده‌ست ئانكو ئه‌و داخوازیێن دهێنه‌كرن ئه‌گه‌ر ته‌ شیان و زانیارێن دورست نه‌بن تو نه‌شێی ئه‌وان داخوازیان به‌كه‌یه‌ پلان و بێخیه‌ د خزمه‌تا خه‌لكى دا. و ده‌ما ئه‌م به‌حس ل سیته‌مى دكن ئۆتوماتیكى ئه‌م نه‌شێن ل سه‌ر هه‌بوونا سیته‌مه‌كێ بكن بێ پلان له‌ورا سیسته‌م و پلان پێكڤه‌ گرێداینه‌ و ئێك یادى ته‌واو دكت تاكو رێ ره‌وێ ژیانا رۆژانه‌ یا خه‌لكى برێڤه‌بچیت ئانكو ئیدارا ئه‌ڤان كاروباران بهێته‌كرن ل گۆر پێدڤیێن و شیانێن ل به‌ر ده‌ست حوكمه‌تێ و هه‌مى پلان ل ده‌مه‌كێ سه‌قامگیر دا دهێنه‌ داریشتن و خالا هه‌ره‌ گرنگ ل پلان دانانێ دا دڤێت پێشبێنیا مه‌ترسى و قه‌یران و حاله‌تێن سروشتى بهێته‌كرن تاكو پلانێن وى دگونجایێ بن و ل هه‌ر حاله‌ته‌كێ مه‌ترسى دا كێمترین خوساره‌ت ل به‌ر خه‌لكى و حوكمه‌تێ بكه‌ڤن. چونكو پره‌نسیپێن گرێدایێ پلاندانێ خوه‌ ل چه‌ند تێگه‌هێن گرنگ دا دبینیت ژ وان (كه‌توار، گشتگیر، پشكداربوونا هه‌مى لایه‌نێن په‌یوندیدار، ده‌م، جهێ پلان دهێته‌ داریشتن، ته‌نسیق) حه‌تاكو ده‌رئه‌نجامێ وێ پلان د ئاستێ به‌رپرسایه‌تى دا بن. زۆر ب مخابنی ڤه‌ دبیت ل زۆربه‌یێ وه‌لاتێن جیهانێ وه‌زاره‌ته‌ك تایبه‌ت ب پلاندانێ هه‌بیت، به‌لێ پرسیارا گوهۆرى ئه‌وه‌ ئه‌ڤ وه‌زاره‌ته‌ شیایه‌ وه‌زیه‌فه‌تا خوه‌ یا سه‌ره‌كى جێبه‌جێ بكت و ل ڤێره‌ مه‌به‌ستا مه‌ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ یه‌ دبیت بۆ به‌رسڤدانا ل سه‌ر ڤێ پرسیارێ مه‌ پێدڤى ب ده‌مه‌ك درێژ و ڤه‌كۆلینێن ئه‌كادیمى هه‌یه‌ تاكو ئه‌م پشكه‌كا به‌رسڤا خوه‌ وه‌ربگرن، به‌لێ ئه‌ڤا ئه‌م دبینن ژ ره‌وشا پێشچاڤێن هه‌ڤوه‌لاتیان پلاندانان ل ئاسته‌كێ زۆر خراب دایه‌ و گه‌له‌ك جاران ئه‌و گرنیگا پلاندانانێ ئه‌م نابینین تایبه‌ت ل ده‌مێ قه‌یران و حاله‌تێن سروشتى دا. دێ بینى دو وه‌زاره‌تێن خزمه‌تگوزار كو كارێ وان زۆر نێزیكى ئێكه‌ ئه‌و ته‌نسیقا گونجایێ و پێدڤى د ناڤبه‌را وان دا نینه‌ كو بشێن پێكڤه‌ كاربكن و كارئاسانیێ بۆ هه‌ڤدو په‌یدا بكن ته‌نها بۆ نموونه‌ ده‌مێ جاده‌ دهێنه‌ دورستكرن پاش تمامبوونا وێـ ژ نیشكه‌كێ ڤه‌ وه‌زاره‌تكا دێ دێ هێله‌كا تایبه‌ت یان كاره‌كێ ل وێ جادێ دا كت و مه‌زاختنێن مه‌زن لێ دهێنه‌ مه‌زاختن و ئه‌ڤ نموونه‌یه‌ ل پێشچاڤ مه‌ رۆژانه‌ دیار دبیت له‌ورا ئه‌م دشێن بێژن به‌ره‌لایه‌ك هه‌یه‌، به‌لێ ل سه‌ر هندێ را قووناغ بۆ قووناغ گوهۆرینێن مه‌زن دورست دبن د ڤى بیاڤى دا ئێدى ل هه‌رێما كوردستانێ ژى پلانێن كورت و درێژ دهێنه‌ داریشتن و وه‌زیفه‌تا حوكمه‌تا داهاتى ئه‌وه‌ پلانێ بكت كاره‌كێ سه‌ره‌كى حه‌تا كو سیاساتێن گشتى یێن حوكمه‌تێ سه‌ركه‌فتى بن و ئه‌و به‌رنامێ حوكمه‌تێ هه‌یێ ل گۆر به‌رنامه‌ و پلانان بهێته‌ داریشتن.

10

ته‌حسین ناڤشكى

راسته‌ زانایێ ده‌روونیێ جیهانى، ((ئه‌ریك ئه‌ریكسۆن)) (ErikErikson)  دووڤچوون و لێكۆلینێن خوه‌ یێن ده‌روونى ل سه‌ر هه‌موو توێژێن جڤاكى دكرن ل په‌ى گریمانا خوه‌ یا ناڤدار (وه‌رار جڤاكى)، لێ وى پتر گرنگى د دا توێژه‌یا سنێله‌ و گه‌نجان، ژ به‌ر كو وى وه‌سا ددیت كو سنێله‌ و گه‌نج ژ هه‌ر توێژه‌كا دى پتر هه‌ست ب گرنگیا ناسنامه‌یا خوه‌ یا مرۆڤینى دده‌ن و ژ به‌ر وان گوهۆرینێن خورتێن هرمۆنى و هه‌لچوونى و فیزیكى د وێ قووناغا ژیێ وان دا كو دبته‌ قووناغا پێنجێ د رێزبه‌ندیا تیۆریا وى دا د لاشێ وان دا په‌یدادبن. ((ئه‌ریكسۆن))ى ژ سه‌بۆرا خوه‌ یا سنێله‌یێ دزانى كو ره‌نگه‌ سنێله‌ و گه‌نج، ژ هه‌ر قووناغه‌كا دى یا ته‌مه‌نى پتر هه‌ر ده‌م تووشى گرفتاریا ناسنامه‌یێ (ازمه‌ الهویه‌) دبن، ژ به‌ر هندێ هه‌ر ده‌م  پرسیاران ئاراسته‌ى خوه‌ دكن:  بۆچى و چاوا و ژبه‌رچ ئه‌و هاتینه‌ سه‌ر دونیایێ؟ ره‌نگه‌ نهێنیا گرنگى دانا ((ئه‌ركیسۆن))ى ب گه‌نج و خوینگه‌رمان بۆ وێ خالێ دزڤڕت كو خوه‌دیێ وى ئێك ژ قوربانیێن لێگه‌ڕیانا به‌رده‌واما ناسنامه‌یێ بوویه‌ و د ناڤبه‌را دینێن فه‌لاتیێ و جهوویاتى دا، د ناڤبه‌را نه‌ته‌وه‌یا دانیماركى، ئه‌لمانى و ئه‌مریكى دا، د ناڤبه‌را ره‌گه‌زێ باكۆرى و باشۆرى دا، وى هه‌ر ده‌م خوه‌ به‌رزه‌ دیتیه‌، هه‌تا ده‌مێ ل ئه‌مریكا ژى ئاكنجى بووى، هه‌رده‌م ل دووڤ ناسنامه‌یا خوه‌ یا نه‌ته‌وه‌یى چوویه‌ و لێ هه‌ر نه‌شیا وه‌ك پێدڤى ژ وه‌لاتێ خوه‌ یێ ره‌سه‌ن كو دانیماركه‌ ب ده‌ستڤه‌بینت.  هه‌كه‌ نها مرۆڤ ب چاڤه‌ك زانستى ل ئاكنجیێن هه‌رێما كوردستانێ ته‌ماشه‌ بكه‌ت، دێ بینین نه‌سنێله‌ و گه‌نج ب تنێ تووشى گرفتاریا لێگه‌ڕیانا ناسنامه‌یێ بووینه‌، ره‌نگه‌ پرانیا توێژێن جڤاكى هه‌كه‌ نه‌بێژین هه‌موو تووشى ڤێ گرفتاریا مالوێران بووینه‌. نیشان ژى بهتر د كۆچه‌ریا به‌رده‌واما كوردستانیان دا دیاردبن كو هه‌ر ده‌م به‌رێ وان ل كۆچه‌ر بوونێه‌ و ژ ڤى ژیوارى بڕه‌ڤن و ل وه‌لاتێن خوه‌دى ئه‌زموونێن ده‌مۆكراسى ئاكنجى ببن. واته‌، هه‌كه‌ نها جاره‌كا دى كۆچه‌ریا ملیۆنى یا بهارا 1991 بزڤڕت، ره‌نگه‌ كوردستان چۆل ببت و تنێ زه‌نگین و كه‌سانێن ژ حزبێن كوردستانێ مفادار بمینن و ئه‌ڤێن دن هه‌موو دێ وه‌لاتى ب سێ به‌ركان ته‌لاق دن! هه‌ر ژ به‌ر هندێ یه‌ كو هه‌ر ده‌مێ خه‌ته‌ره‌ك بچووك ژى ب سه‌ر هه‌رێمێ دا دهێت چاڤێ پرانیا خه‌لكێ وێ هه‌رده‌م ل ره‌ڤ و بازدانیێ یه‌ و به‌رهه‌ڤ نینن به‌رگریێ ژ ئاخا خوه‌ بكه‌ن. ئه‌ڤه‌ ژى لێدانا زه‌نگا سۆره‌ كو هه‌رێما كوردستانێ گه‌له‌ك ب زه‌حمه‌ت بشێت، هه‌كه‌ ب هاریكاریا خه‌لكه‌ك دن نه‌بت سه‌روه‌ریا سینۆرێن خوه‌ همبه‌ر هه‌ر خه‌ته‌ره‌كا نه‌چاڤه‌ڕێكرى بپارێزت. هه‌لبه‌ت ده‌مێ وه‌لاتى دبینت، قه‌یرانا چه‌سپاندنا قانوونێ یه‌، دادپه‌روه‌رى تنێ د ناڤبه‌را حزبێن ده‌ستهه‌لاتێ دا دهێته‌ په‌یره‌وكرن و خه‌لكێ دى هه‌مى ژێ بێبه‌هره‌، هینگێ ئۆتۆماتیكى قه‌یرانا وه‌لاتیبوونێ په‌یدادبت و گومان تایبه‌ت بۆ ته‌خه‌یا گه‌نجان چێدبت كو تشته‌ك پیرۆز هه‌یه‌ ب ناڤێ دۆزا كوردى كو تنێ خه‌بات و قوربانیدانا قاره‌مانێن وێ بۆ رزگاركرنا ئاخا وه‌لاتى و بهانه‌ و پره‌نسیپان بت! ژ به‌ر كو ئه‌و یێن دبینن تێگه‌هێ رزگاركرنا ئاخا كوردستانێ تنێ پێخوارنه‌ و تیڤله‌، كاكلا وێ پایه‌ و پۆسته‌ و پاره‌نه‌، نه‌گرنگه‌ د ململانا پرۆسێسا حزبى یا نه‌شه‌ریڤ دا، ل سه‌ر به‌هرا هه‌ر پیرۆزه‌یه‌كێ سه‌رانێن خوه‌ ب سیاسه‌تڤان دده‌ن ناسین خوه‌ بگه‌هینن وان ده‌ستكه‌ڤیان و هه‌ر ئێك بۆ خوه‌ ڤه‌دكێشت. هه‌ر ده‌مێ ئه‌ڤ هزره‌ بۆ وه‌لاتیێ هه‌رێمێ دبته‌ ره‌وشه‌نبیریه‌ك سه‌رهه‌ڤى (تراكمى) مه‌عریفى ته‌ بڤێت نه‌ڤێت، هه‌كه‌ بشێت ئه‌و دێ ل سه‌ر هه‌مى ده‌ستهه‌لاتێن هه‌ین (سیاسى، جڤاكى، ئۆلى) پشته‌ڕێ (متمرد)بت و ناسنامه‌یێن پیرۆز دێ ل به‌ر چاڤێن وان ره‌ش بن و هه‌مى بزاڤان دكه‌ن كو ناسنامه‌یه‌ك ئالترناتیڤ بۆ خوه‌ ببینت، هه‌كه‌ خوه‌ ل سه‌ر به‌هرا هه‌مى پیرۆزیێن وان ژى بت دێ بده‌ستڤه‌هینت، ئه‌وێ ناسنامه‌یێ ژى بهتر ل ئۆرۆپا و ئه‌مریكا و وه‌لاتێن دى دبینت كو خوه‌ لێبكه‌نه‌ خودان و وه‌ك مرۆڤ چاڤێ خوه‌ بده‌نێ. هه‌كه‌ هات گه‌نجێ هه‌رێمێ نه‌شیا وێ ناسنامه‌یا ئالترناتیڤ ب ده‌ستڤه‌ بینت، هینگێ دێ وژدانا وى ئاریێت و كه‌ڤیته‌ ژێر كۆمه‌كا گڤاشتنێن شه‌پرزه‌یێن ده‌روونى، هه‌كه‌ نه‌هێت چاره‌كرن، دێ بته‌ بارگرنیه‌ك مه‌زن ل سه‌ر جڤاكى و زیانه‌ك مه‌زن دێ په‌یدا كه‌ت. ره‌نگه‌ تاكێ پرانیا وه‌لاتێن جیهانێ تووشى گرفتاریا ناسنامه‌یێ ببت تایبه‌ت ته‌خا سنێله‌ و گه‌نجان ببت، جودایى ل ناڤبه‌را وه‌لاتێ مه‌ و یێن وان، ب پله‌یا ئێكێ ئه‌و وه‌لات ده‌وله‌تێن خودان ئالا و سه‌روه‌رى و سینۆرن، لێ هێشتا ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌كین ژ پاشكۆیێ وه‌لاته‌ك مه‌زهه‌بى تائیفی كو دبێژنێ ئیراق و چاره‌كرنا كێشه‌یێن وێ بهتر ب هه‌ڤركیا به‌رژه‌وه‌ندیێن وه‌لاتێن ئه‌قلیمى و زلهێزڤه‌ گریدایه‌. واته‌ سه‌رانێن سه‌ركرداتیێن ده‌ستهه‌لاتا هه‌رێمێ هه‌ر ده‌م بۆ خوه‌ ڤێ دكه‌نه‌ به‌هانه‌ كو سووچێ ژ سه‌ر خوه‌ رادكه‌ن و دهاڤێژنه‌ سه‌ر ملێن سه‌رانێن شیعه‌ و سوننه‌یان ژ ئالیه‌كى و ژئالیه‌ك دى هه‌ر حزبه‌ك د هاڤێته‌ سه‌ر پاتكا حزبا دى كو گرفتاریێن وه‌لاتى چاره‌نه‌بن و به‌رده‌وام د گیخا قه‌یرانان دا گێژه‌ڤانكێ بكن. كه‌واته‌ هندى كو ره‌وش وه‌ها بت رۆژ بۆ رۆژێ دێ قه‌یرانا لێگه‌ڕیانا ناسنامه‌یێ ل ده‌ڤ وه‌لاتیێ هه‌رێمێ، تایبه‌ت ته‌خه‌یا گه‌نجان به‌رده‌وامبت و هزر د چاره‌كرنێ دا ناهێتكرن. ئه‌ڤه‌ دیتنا قاره‌مانێن سیاسه‌تا حزبێن هه‌رێمێ برێڤه‌دبن، لێ ره‌نگه‌ ئه‌ڤه‌ رێژه‌یه‌ك بت ژ ئه‌گه‌رێ ئاریشه‌یێ د دژیوارێ هه‌یى دا. رێژه‌یا بهتر دزڤڕته‌ وێ ره‌وشا خوه‌شگوزارى یا بێسینۆر و بێهووده‌یى كو سه‌ركرده‌یێن هه‌رێمێ كه‌تینه‌ تێدا كو ڤالاهیه‌ك مه‌زن ل ناڤبه‌را وان و خه‌لكى دا په‌یداكریه‌ و گه‌له‌ك ژ واقعى دوور كه‌ڤتینه‌ و د بورجێن عاجى دا دژین! ئه‌ڤه‌ بیرا مرۆڤى ل خه‌لیفه‌ و ئه‌میرێن ئمپراتۆریا عه‌باسى و هنده‌ك ده‌ستهه‌لاتێن دى یێن رزى دهینن، ده‌مێ كه‌تین د خوشگوزاریه‌ك وه‌سا خوه‌ش دا كو كارێ وان بهتر ببوو كۆمكرنا جاریان و مالێ دنیایێ و ره‌وشا ملله‌تى ژ بیر كربى، دووماهیێ ژ نشكانڤه‌ غه‌زوا ((هۆلاكۆ))ى ژ رۆژهه‌لاتیڤه‌ هات و دووماهى ب سیسته‌مێ وێ ئمپراتۆریا عه‌باسیا گه‌نده‌ل هینا، پشتى خه‌لیفه‌یێ بسورمانان ((موعته‌سه‌م بیللاهـ)) ب رێكا هه‌رشاندنا د ته‌لیسى دا نه‌رمژاندى و دووماهى ب ژیانا وى هیناى!

15

كۆڤان حسێن

حیكمه‌ت ژ هه‌بوونا په‌رله‌مانى نوونه‌رایه‌تیا مله‌تیه‌ و پاشى ده‌ربرینا ره‌نگڤه‌دانێن جڤاكیه‌ ل ئاست دارشتنا هه‌مى سیاسه‌تێن وه‌لاتى ل وارێن ئابوورى سیاسى جڤاكى و سه‌ربازى و چاڤدێریا خه‌رجێن ده‌وله‌تێ و دابه‌شكرنا سامانێ نه‌ته‌وه‌ى ب عه‌داله‌ت, جه‌مكێ عه‌داله‌تێ گه‌له‌كێ دهه‌لگریت و هه‌مى ئالى سروودا و مارشا ل ده‌مێ هه‌لبژارتنان دا پێ دبێژن، مخابنى ل وه‌لاتێ مه‌ ب تنێ عه‌داله‌تێ د دابه‌شكرنا سامانێ نه‌ته‌وه‌ى دا وه‌ك پێدڤى جهێ خوه‌ نه‌گرتیه‌ و په‌رله‌مان كو دڤیا سه‌رۆكانیا عه‌داله‌تێ بیت و چاڤێ ملله‌تێ بیت ل هه‌ر لادانه‌كا نه‌ عادل دا، یا درست ئه‌وه‌ په‌رله‌مان جهێ هندێ بیت ده‌مێ حوكمه‌ت یان هه‌ر سازیه‌كا دى نه‌ عادل بیت دنگ هه‌بیت، ل كوردستانێ هه‌ست ب هندێ دئێته‌كرن په‌رله‌مان تووشى هێرشه‌كا دژوارا سڤكرنێ هاتیه‌ و پاشى وه‌سا د بیردانكا تاكێ كورد هاتیه‌ كو په‌رله‌مان جهێ پاره‌ په‌یداكرن و ده‌وله‌مه‌ندبوونێ، ئه‌ڤه‌ ئه‌گه‌ر چى پیلان بیت ژی و شیانێن مه‌زن بۆ هاتبنه‌ مه‌زاختن و ده‌زگه‌هێن بالا یێن دشێَن ئاراستا رایا گشتى بكه‌ن ل پشت ڤێ وێنه‌كرنا پرى گومان بیت ژی، ل كوردستانێ سه‌رۆكاتیا په‌رله‌مانى و هه‌مى فراكسیۆنا ژی نه‌شیایه‌ وه‌ك پێدڤى ئاراستا رایا گشتى و (میزاجێ) جه‌ماوه‌رى بخوینن و هنده‌ك ره‌فتار و هه‌لویستێن خوه‌ ل گۆر سه‌متا شه‌قامى پێڤن و بكێشن, هیچ پارتیه‌كا ل په‌رله‌مانى كورسی هه‌یین ژ پاداشت و مووچێ په‌رله‌مانتارێن خوه‌ قازانج ناكه‌ت به‌رامبه‌ر ئه‌و گومان و نه‌رازیبوونا جه‌مارى ژێ درست دبیت. ئانكو نزانم و من پێزانێن دروست و باوه‌رپێكرى نینن كا ل جیهانێ مووچه‌ و پاداشتێ په‌رله‌مانتاران چیه‌ و چه‌نده‌, لێ یا ئه‌ز ژێ پشتراست هه‌مى حزبێن كوردستانێ و ل سه‌رێ وان پارتى باوه‌ریه‌كا مه‌زن و ب هێز ب چه‌مكێ عه‌داله‌تێ هه‌یه‌ و پرى ئه‌ده‌بیاتێن ڤان حزبان شلۆڤه‌كرنا ڤى چه‌مكى یه‌. ژ ڤێرێ پرسیاره‌ ئه‌رێ ئه‌ڤه‌ عه‌داله‌ته‌؟! راسته‌ (منصب) و پله‌یان حورمه‌ت و بهایێ خوه‌ هه‌یه‌. راسته‌ شیانا و كفائه‌تا بهایێ خوه‌ هه‌یه‌, لێ ب ژ عه‌داله‌ت و (ئینصاف) بۆ هندێ ئه‌و چه‌مكێ هه‌وه‌ باوه‌رى پێ هه‌یى ژده‌ستنه‌ده‌ن و ئه‌و مله‌تێ هوون نوونه‌رایه‌تیا وى دكه‌ن بێ ئومێد نه‌بیت ژ زادێ فه‌قیر و ژاران كو ئه‌و ژى رۆژه‌كێ عه‌داله‌ت بهێته‌ دى, راستى مووچه‌ و ئیتیازاتێن په‌رله‌مانتارا ل وه‌ختێ به‌رفره‌هیێ هاتینه‌ دارشتن لێ پێداچوون ل گۆر نوكه‌یا روژێ فه‌ره‌, ل گه‌ل هندێ كو ره‌نگه‌ باشترین چاره‌سه‌رى ئه‌و بیت په‌رله‌مانتار بێ خانه‌نشین بیت و هه‌ر ئێك ل گور بسپۆریا خوه‌ بچیته‌ جهێ خوه‌ یێ به‌رێ. ڤان مووچه‌ و خانه‌نشینى و ئیمتیازان. مخابنى دبێژن په‌رله‌مان سڤككریه‌ د چاڤێ ده‌نگده‌ران دا, نه‌ نهێنیه‌ بێژم خه‌لك وه‌سا ب چاڤه‌كێ پرى حه‌قارت و سڤك سه‌ح دكه‌ته‌ هه‌ر كه‌سێ رۆژه‌كێ بڤێت بیته‌ ئه‌ندام په‌رله‌مان. حورمه‌تا په‌رله‌مانى ژ خانه‌نشینیا چه‌ند كه‌سان كو ب حه‌زا خوه‌ و بۆ ئارمانجێن حزبا خوه‌ بووینه‌ په‌رله‌مانتار و ئیمتیازێن وان پیرۆزتره‌، ئه‌و چاكسازیا ب ئێكجارى ڤێ پرسێ دانه‌ به‌زینیت ئاستێ عه‌داله‌ته‌ك قه‌بوولكرى چاكسازى نینه‌. یا دروست په‌رله‌مانتاران پشتى خلاسبوونێ هیچ ئیمتیازه‌ك و خانه‌نشینیه‌ نه‌بیت. هندى دكارى دا پێدڤیه‌ هه‌مى شیان بۆ بهێنه‌ به‌رده‌ستكرن و پاراستن و پاشى هه‌ر ئێك بۆ كارێ خوه‌. پارتێن كوردستانێ حورمه‌تا په‌رله‌مانى نه‌كن قوربانى گه‌رمكرنا هنده‌ك كه‌سان. حورمه‌تا په‌رله‌مانى ڤه‌گه‌رینن ڤه‌ و خالا ده‌سپێكى ژی ئه‌وه‌ ڤێ (تصورا) دروست بى ل (زهنیه‌تا) خه‌لكێ دا راستكه‌نه‌ڤه‌. ب لادانا هه‌نێ ئمتیازه‌ك تایبه‌ت ب په‌رله‌مانتار و وه‌زیر و گزیران ڤه‌.

29

خالد ئه‌حمه‌د بادى

پرسیار ژ هیتله‌رى دهێته‌كرن كا خرابترین و نه‌خۆشترین جۆرێن مرۆڤان ل جه‌م ته‌ كینه‌، هیتله‌رى د به‌رسڤێ دا وه‌سا دا خۆیا كرن ئه‌و مرۆڤێن ل ده‌ڤ من ژ هه‌میان خرابتر و پیستر ئه‌ون یێن هاریكاریا من كرى كو وه‌لاتێ وانان داگیر بكه‌م. هه‌ر وه‌سا ره‌وشه‌نبیر و زانایێ مه‌زن جبران خلیل جبران دبێژیت (سێ جۆرێن مرۆڤان دڤێت چ جاران نا هێنه‌ ژبیر كرن, جۆرێ ئێكێ ده‌مێ تو دكه‌ڤیه‌ د گرفتاریه‌كێ دا وهاریكاریا ته‌ بكه‌ت, جۆرێ دووێ ده‌مێ تو د گرفتاریه‌ك و ئارێشه‌كێ دا بى و ته‌ بهێلیت وده‌ستان ژته‌ به‌رده‌ت، جۆرێ سێ یێ ئه‌وه‌ یێ كو تو كریه‌ د ڤێ گرفتارى و ئاریشێ دا). چ جاران هه‌ول نه‌ ده‌ بگه‌هیه‌ كه‌سه‌كى كو وى نه‌ ڤێت بگه‌هیته‌ ته‌.ئه‌ڤا ئه‌م نوكه‌ به‌حس بكه‌ین و بنڤێسین ل سه‌ر ملله‌تێ مه‌ جه بجه دبن و ب سه‌رێ ما دا هاتینه‌ وحه‌ تا نوكه‌ ژی ب سه‌رێ مه‌ دهین ئه‌م كوردین و ل كوردستانێ دژین و ب سایا رویبارێن خوینا هزاران گه‌نج و لاوێن كوردان حه‌تا ناڤێ پیرۆزێ كوردستانێ هاتیه‌ پاراستن و ئه‌م بشیێن ڤێ په‌یڤا شرین بێژین لێ هنده‌ك خۆفرۆش كو تا نوكه‌ هه‌ستا نه‌ته‌وه‌یى ل ده‌ڤ نینه‌ و چ خزمه‌ت و خه‌بات بۆ كوردان نه‌كرینه‌ و حه‌تا نوكه‌ گرێداى هزر و بۆچوون و سیاسه‌تا عه‌ره‌ب و شۆفینیانه‌ و بووینه‌ ره‌شه‌كێن جه‌لاد و خوینمێژێن كوردان و هه‌تا نوكه‌ ژی خزمه‌تێ بۆ دوژمنان دكه‌ن و هنده‌كێن دى یێن هه‌ین ب سایا سه‌رێ كوردان بووینه‌ ده‌ستهه‌لاتدار ل عیراقێ و حه‌تا نوكه‌ دبێژن شمال العراق. گرۆڤه‌ ژی ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ كو ل رێكه‌فتى (24/10/2018) ل روونشتنا په‌رله‌مانێ عیراقێ ب سه‌رۆكاتیا حلبۆسى عادل عه‌بدولمه‌هدى د په‌یڤا خوه‌ دا هه‌رێما كورستانێ ب شمال العراق دایه‌ نیاسین و د دلى دا نه‌ هات بێژیت كوردستان و ئه‌ڤه‌ ژی دبیته‌ سه‌رپێچیه‌كا قانوونى، چونكو د دستوورى دا هاتیه‌ فه‌رمیكرن (إقلیم) و عیراق ژ دوو نه‌ته‌وێن سه‌ره‌كى پێكدهێت ئه‌و ژی كورد و عه‌ره‌بن. ئه‌ڤه‌ نه‌ ئاریشه‌یه‌ ئاریشه‌ و یا نه‌خۆش و گران په‌یڤا وى كابرایه‌ یێ رۆژه‌كێ ژی پێشمه‌رگاتى نه‌كرى و خه‌بات نه‌كرى و هاتیه‌ سه‌ر سفرا حازر ئه‌و ژى به‌رهه‌مێ كو سه‌رۆكێ عیراقا فیدراله‌ و دبێژیت ئه‌ز كوردم ژی و ب كوردى ژی دئاخڤیت و ئه‌وه‌ یێ خوه‌ ب بهایه‌كێ ئه‌رزانفرۆتى ل رێكه‌فتى (28/10/2018) ل وى باژێرى یێ كو هه‌ر وان یێن دگۆت شمال العراق ب هزاره‌ها كورد شه‌هیدكرین ب چه‌كێ كێمیاوى یێ قه‌ده‌غه‌كرى ل جیهانێ د په‌یڤا خۆیا نه‌ پربها دا گۆتى شمال العراق. ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ خۆیا دكه‌ت كو چ جاران ئه‌ڤ خۆفرۆشه‌ ژ ناڤ مه‌ كوردان بدووماهى نائێن و دێ هه‌ر مینن فایرۆس و ل ناڤ له‌شێ نه‌ته‌وه‌ و ملله‌تێ كورد دا ژین و دوژمناتیا كوردان كه‌ن. په‌یاما مه‌ بلا یا دیار بیت و كوردستانى بریارا خوه‌ بده‌ن و كورد ڤان جۆره‌ مرۆڤان سزا بده‌ن دا كو ببنه‌ عیبره‌ت بۆ هه‌مى خاین و خۆفرۆشان. پژیت هه‌رێما كوردستانێ و بمرن و رووره‌ش بن خودانێن دبێژن شمال العراق. شاد بیت خوینا شه‌هیدان و سه‌ركه‌فتى بیت پێشمه‌رگێ كوردستانێ.

7

ره‌مه‌زان نه‌سره‌ددین كێڤلی

سه‌رۆكێ كۆمه‌لا ئه‌كادیمیێن زانستێن سیاسی دهۆك گۆمان تێدا نینه‌ كو شۆره‌شا گه‌لێ سووریێ ده‌سپێكه‌ك بوو ژبۆ قووناغه‌كا مه‌زنا گوهۆرینێ ل ته‌ڤایا ده‌ڤه‌رێ و گرنكیا ئه‌ڤێ شۆره‌شێ بۆ ملله‌تێ كوردێ بێ ناسنامه‌ ل رۆژئاڤا ده‌لیڤه‌كا زۆرا مه‌زن بوو كو كورد ب ئێكگرتنه‌ك نه‌ته‌وه‌بێ دژی رژێما سووریێ هه‌ر چ نه‌بیت ب مافێن خو ه‌ یێن ده‌سپێكی شاد بیت، به‌لێ دیاره‌ دورستبوونا گرۆپێن چه‌كداری ب ناڤێن جودا جودا رۆژ بۆ رۆژێ هێڤیێن ملله‌تێ كورد ل رۆژئاڤا بنئاخكرن، نه‌خاسمه‌ پشتی كو پشكه‌ك ژ كوردان چووینه‌ د به‌ره‌یێ رژێمێ دا و هه‌ر زوی ده‌نگێن ئازاد ژناڤبرن، نه‌خاسمه‌ پشتی كوشتن و گرتنا ب ده‌هان گه‌نجێن كوردان ژلایێ كوردان بخوه‌ڤه‌ ئه‌ها ل وی ده‌می نێچیرڤان بارزانی داخواز ژ ده‌ستهه‌لادارێن رۆژئاڤا كر كو خوه‌ ژ ئایدولۆژیه‌تا توندا په‌كه‌كێ دووربێخن و چ به‌هانه‌یا بۆ وه‌لاتێ توركیا نه‌هێلن كو مایتێكرنێ د كاروبارێن وان دا بكه‌ت، لێ ب مخابنى ڤه‌، نه‌ په‌كه‌كێ و نه‌ژی ئه‌و گرۆپێن ل رۆژئاڤا نه‌شیاین خوه‌ قورتال بكن ژ ڤێ ئایدولۆژیه‌تێ و ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوو هۆكارێ ژ ده‌ستدانا عه‌فرین و نوكه‌ ژی گه‌ف و مه‌ترسی ل سه‌ر كۆبانێ هه‌نه‌ و ژبلی وێ ب سه‌دان گه‌نجێن كورد هاتن شه‌هیدكرن ژ ئه‌نجامێ سیاسه‌ته‌كا خراب ل رۆژئاڤا. ئه‌ڤرۆ ژی دره‌نگ نینه‌ ده‌ستهه‌لاتدارێن رۆژئاڤا پێداچوونا سیاسه‌تا خوه‌ بكن و ئه‌وان راوێژ و بۆچوونێن بارزانی ل پێشچاڤ وه‌ربگرن چونكو ژ داخۆیانیێن پتریا به‌رپرسێن وان دیاره‌ ره‌وشا رۆژئاڤا ئالۆز دبیت و داخوازا كۆنكریگرێ نه‌ته‌وه‌یێ دكن. ل گۆر دیتنا من باشترین ده‌لیڤه‌یه‌ بۆ ته‌ڤایا هێزێن كوردی ل گۆر ئێك ستراتیژیه‌ت كۆم ڤه‌ببن و ئێدی به‌رژوه‌ندیا بلندا خه‌لكێ كوردستانێ ل هه‌ر چار پارچان ل پێشچاڤ وه‌ربگرن و پێدڤی یه‌ ل سه‌ر سیاسه‌تمه‌دارێن كورد خواندنا و شرۆڤه‌یه‌كا دورست بۆ وان گوهۆرینان بكن یێن ل رۆژهه‌لاتا ناڤه‌راست دورست ببن و وان هه‌می پرۆژان بخوینن یێن ل ده‌ڤه‌رێ هه‌ین و خالێن هێزێ و لاوازیا خوه‌ ده‌ستنیشان بكن بۆ هندێ ئه‌زموونا كوردان نه‌كه‌ڤیت ل بن مه‌زنترین و ل ڤێره‌ ئه‌ڤ بیرهاتنا بارزانی ب دیتنا من خواندنه‌ك لۆژیكی بوویه‌ و دێ جهێ مفایی بیت.

website security