دا ئاسايشا ئابووري‮ ‬يا گرێنتي‮ ‬بيت باشتره‌ حوكمه‌ت ژێده‌رێن داهاتي‮ ‬هه‌مه‌جۆر بكه‌ت...

دا ئاسايشا ئابووري‮ ‬يا گرێنتي‮ ‬بيت باشتره‌ حوكمه‌ت ژێده‌رێن داهاتي‮ ‬هه‌مه‌جۆر بكه‌ت و مه‌زاختيان كێم بكه‌ت

598

ئه‌ندامه‌كێ ئه‌نجومه‌نێ ئابووري‮ ‬يێ هه‌رێمێ راگه‌هاند،‮ ‬نه‌بوونا ژێده‌رێن به‌رهه‌م ئينانا نافخويي‮ ‬بووينه‌ جهێ مه‌ترسيێ ل سه‌ر نه‌مانا وان و بلندبوونا بهايي‮ ‬چونكو هه‌موو ژده‌رڤه‌ دهێن،‮ ‬گۆت ژي‮ ‬ترسا برينا رێكا‮ ‬يا دوور نينه‌ ل دووڤ سه‌ربۆران و ئه‌و روودانێن سه‌رهلداين ل ماوێن بووري‮ ‬و ب تايبه‌تي‮ ‬پشتي‮ ‬زالبوونا تيرورستێن داعش ل سه‌ر چه‌ند باژێرێن عيراقێ ئانكو لاوازيا ئاساييشا ئابووري‮ ‬و كێماتيا رێژا دلنياكرنا پێدڤي‮ ‬يا خوارنێ و تێهنێ‮. ‬
د‮. ‬خه‌ليل‮ ‬غازي‮ ‬حسن ئه‌ندامێ ئه‌نجوومه‌نێ ئابووري‮ ‬يێ هه‌رێمێ و پرۆفيسورێ هاريكار ل زانكويا دهۆكێ بۆ ئه‌ڤرۆ دياركر‮ ‬كو ئاسايشا ئابووري‮ ‬دابينكرنا چارچووڤێ گونجايه‌ بۆ ژيانه‌كا جێگير و گۆت‮: ‬ژلايێن سياسي،‮ ‬ئابووري،‮ ‬وڕه‌يي‮ »‬معنوي‮«‬،‮ ‬جڤاكي‮ ‬و هه‌تا كو لايێ ژينگه‌هێ و پارستنا وێ كو پێدڤينه‌ بهێنه‌ دابينكرن بۆ مسوگه‌ركرنا ژيانه‌كا جێگير بۆ هه‌ر وه‌لاتيه‌كي‮. ‬ئه‌ڤه‌ ژي‮ ‬ب باوه‌ريا هه‌موو ئابوورناسا دهێته‌ ئه‌نجامدان ب دوو مه‌رجا،‮ ‬يێ ئێكێ دلنياكرنا گه‌شه‌پێدانا ئابووري‮ ‬يا به‌رده‌وام‮ ‬و‮ ‬يێ دويێ ئه‌ڤێ ئێكێ بهێته‌ ئه‌نجامدان ب پشكداريا مه‌زنترين رێژا وه‌لاتيێن وێ ده‌ڤه‌رێ و دابه‌شكرنا داهاتي‮ ‬ب دادوه‌ري‮ ‬ل سه‌ر هه‌موو پشكدارا‮. ‬ناڤبري‮ ‬گۆتژي‮ ‬بسپورێن تايبه‌تمه‌ند گه‌له‌ك فاكته‌رێن كاريگه‌ر ل سه‌ر تێكدانا ئاساييشا ئابووري‮ ‬رێز دكه‌ن به‌لێ‮ ‬يێن ژهه‌ميان كاريگه‌رتر كێماتيا قه‌بارێ داهاتێ نه‌ته‌ويي‮ ‬و كه‌سايه‌تي‮ ‬يه‌ و ديسان رێژا گه‌شه‌كرنا وي،‮ ‬بلندبوونا رێژا هه‌ژاريێ،‮ ‬بێكاريێ،‮ ‬نه‌بوونا تورێن پاراستنا جڤاكي،‮ ‬رێژا ڤه‌بوونا ئابوورێ نافخويي‮ ‬ل سه‌ر ئابوورێ جيهانێ،‮ ‬قه‌بارێ به‌رهه‌ڤيا سه‌رچافكێن ئابووري‮ ‬و كوالێتي‮ ‬يا وان‮.‬
هه‌ر دڤێ ده‌ربارێ دا د‮. ‬خه‌ليل‮ ‬غازي‮ ‬دياركر‮ ‬ژي‮ ‬كو ئه‌گه‌ر ڤان فاكته‌را ل كوردستانا باشور ب هه‌لسه‌نگينين،‮ ‬هنده‌ك فاكته‌رێن سه‌ره‌كي‮ ‬د پێش چاڤن،‮ ‬ژ وان كێماتيا داهاتيێ نه‌ته‌وه‌يي‮ ‬به‌رامبه‌ر پێدڤيێن گشتي‮ ‬نه‌خاسمه‌ ئه‌و ئاسته‌نگێن حوكمه‌تا فيدرالي‮ ‬د ئێخيته‌ درێيا حوكمه‌تا هه‌رێمێ دا بۆ لاوازكرنا شيانێن گه‌شه‌كرنا سه‌رچافكێن داهاتێ وێ،‮ ‬گۆتژي‮ ‬فاكته‌رێ دي‮ ‬ڤه‌بوونا ئابوورێ هه‌رێمێ ل سه‌ر‮ ‬يێ جيهانێ ب رێژه‌يه‌كا پێش چاف،‮ ‬يا ئاشكه‌را رێژا هه‌ره‌ مه‌زن ژ پێدڤيێن كه‌سان و حوكمه‌تێ دهێنه‌ دابينكرن ب رێيا كرينێ ژ بازارێن ده‌رڤه‌،‮ ‬ديسا رێژا هه‌ره‌ مه‌زن‮ ‬يا داهاتێ دارايێ هه‌رێمێ ژ ده‌رڤه‌ي‮ ‬هه‌رێمێ دهێت چ پشكا بودجێ ژ‮ ‬يا فيدرالي‮ ‬بيت ئه‌وا هاتيه‌ برين ژ ده‌ست پێكا سالا‮»‬2014‮«‬و چ فروتنا پترولێ‮ ‬يان باجێن گومركي‮ ‬بيت،‮ ‬ئه‌ڤه‌ هه‌موو د گرێداينه‌ ب ده‌رڤه‌ ڤه‌ ئانكو بازارێ جيهاني‮ ‬يێ كاريگه‌ره‌ نه‌ك بريارا نافخويي‮.‬
د‮. ‬خه‌ليل‮ ‬غازي‮ ‬هێشتا گۆت‮: ‬به‌روڤاژي‮ ‬ڤێ ده‌وله‌تێن ئاسايي‮ ‬ژ لايێ ئابووري‮ ‬ڤه‌ پالپشتيێ ل سه‌ر به‌رهه‌مێ‮ »‬چاندن،‮ ‬پيشه‌سازي،‮ ‬خزمه‌ت گوزاري‮« ‬و داهاتێ نافخويي‮ »‬وه‌ك باجێن داهاتي‮ ‬و فروتنێ‮« ‬دكه‌ن‮. ‬له‌ورا هه‌ر ئالوزيه‌ك په‌يدا دبيت ل ده‌ڤه‌رێ بارێ ئابووري‮ ‬يێ كوردستانا باشور ئالوز تر لێ دكه‌ت و قه‌يرانێن مه‌زن‮ ‬و نه‌ جێگير ل ناڤ جڤاكي‮ ‬دا په‌يدا دكه‌ت‮.‬
ل دۆر رێگريێن په‌يداكرنا ئاساييشا ئابووري‮ ‬د‮. ‬خه‌ليلي‮ ‬خوياكر‮ ‬كو ململانێيا له‌شكه‌ري‮ ‬و سياسي‮ ‬ل گه‌ل هه‌ره‌شێن له‌شكه‌ري‮ ‬و نه‌جێگريا سياسي‮ ‬ل عيراقێ‮. ‬ئه‌ڤێ چه‌ندێ رێژا مه‌زاختنا له‌شكه‌ري‮ ‬زێده‌كريه‌ و ديسان ره‌ڤينا وه‌به‌رهێنه‌را ژ ده‌ڤه‌رێ‮. ‬هه‌روه‌سا سيسته‌مێ فێركرنێ نه‌بوويه‌ هانده‌رێ داهێنانێ و ئاماده‌كرنا بسپوريا ل دووڤ پێدڤيا بازارێ كاري‮. ‬ديسان كێماتيا ژێده‌رێن دارايي‮ ‬بۆ ئه‌نجامدانا پروژێن ستراتيجي‮ ‬يێن خزمه‌تا و به‌رهه‌مێ مادي‮. ‬گۆتژي‮ ‬لاوازيا سيسته‌مێ ب رێڤه‌برنێ و نه‌بوونا شيانا بۆ دانان و ب رێڤه‌برنا پلانێن ئابووري،‮ ‬هه‌روه‌سا نه‌بوونا دووربينيێ و ستراتيجيه‌كێ بۆ به‌رهنگاريا ئارێشان‮.‬
ل دووماهيێ ئه‌ندامێ ئه‌نجوومه‌نێ ئابووري‮ ‬يێ هه‌رێمێ ئاشكراكر‮ ‬كو ئاسايشا ئابووري‮ ‬جێگيريا ئابووري‮ ‬يه‌ و هه‌بوونا شيانێن به‌رهنگاريا كاودان و روودانێن نه‌ چاڤه‌رێكري‮ ‬و هه‌تا كو سه‌قامگيريا خو‮ ‬يا ئابووري‮ ‬و سياسي‮ ‬وجڤاكي‮ ‬تێك نه‌ده‌ين پێدڤيه‌ ل سه‌ر دوو بنه‌مايێن سه‌ره‌كي‮ ‬كاري‮ ‬ئه‌نجام‮ ‬بده‌ين،‮ ‬بنه‌مايێن مادي‮ (‬پوزه‌تيف‮) ‬كو گرێداينه‌ ب زێده‌كرنا به‌رهه‌مێ نافخويي‮ ‬ل سه‌ر حێسابا كرينا به‌رهه‌مێ ده‌ره‌كي،‮ ‬كێمكرنا رێژا بێكاريا هێزا كارێ نافخويي،‮ ‬گه‌شه‌كرنا ژێده‌رێن ئابووري،‮ ‬ئه‌ڤه‌ هه‌موو دهێنه‌ ئه‌نجامدان ب رێكا گه‌ره‌نتيكرنا ژينگه‌ها وه‌به‌رهێنانێ‮ ‬يا گونجاي‮ ‬و دادوه‌ريێ ودارشتنا‮ ‬ياسا و رێنمايا و پێگيري‮ ‬ب وان،‮ ‬زێده‌باري‮ ‬دارشتنا پلانه‌كا كارا بۆ دلنياكرنا خوراكي،‮ ‬بنه‌مايێن مه‌عنه‌وي‮ »‬نورماتيف‮« ‬ئانكو سيسته‌مێ ته‌شريعي‮ ‬و دارشتنا‮ ‬ياساو رێنمايان و هه‌بوونا سيسته‌مێ ب رێڤه‌برنێ‮ ‬يێ گونجاي‮ ‬و پێشكه‌فتي،‮ ‬ديسان به‌رهنگاريا گه‌نده‌ليێ و هه‌لگرتنا متاي‮ ‬بۆ رۆژا گرانبوونێ‮ »‬احتكارێ‮« ‬و هاندانا ركابه‌ريا ئابووري‮ ‬يا ئازاد‮.

کۆمێنتا تە