زیندانا هه‌رى مه‌زنا رۆژنامه‌ڤانان

زیندانا هه‌رى مه‌زنا رۆژنامه‌ڤانان

9

عومه‌ر سندى / فریزلاند
(1 ـ 4)
هه‌كه‌ دیرۆكا سه‌د سالێن ده‌ربازبووى بشوپینین و لێ مێزه‌ بكین، ل دۆر ره‌وشا مافێن مرۆڤان و ره‌وشا مه‌دیایێ و مه‌دیاڤانان, رۆژنامه‌ و رۆژنامه‌ڤانان ل توركیا نه‌كو تشته‌كى دلخۆشكه‌ر نابینین، به‌لكو ئه‌و ته‌خا دڤیا رێزه‌ك تایبه‌ت د جڤاكی دا هه‌به‌ و سه‌ره‌ده‌ریه‌ك تایبه‌ت ژئالیێ ده‌وله‌تێ و سازیێن وێڤه‌ ل گه‌ل وه‌ره‌كرن، دێ بینین ئه‌ڤ ته‌خه‌ هه‌رتم یا ل بن دووڤچوون و چاڤێن پۆلیسێن نه‌په‌نى و سازیێن ئه‌وله‌هیێ و ده‌زگه‌هێن هه‌والگیرى و ئاسایشێ ڤه‌. تاریترین سه‌رده‌م و مه‌ترسیدارترین سه‌رده‌م د سه‌دسالێن ده‌ربازبووى دا، ژبۆ رۆژنامه‌ڤانان ب تایبه‌ت ئه‌و سه‌رده‌مه‌ یێ كو ژ تیرمه‌ها 2016 ده‌ست پێ دكه‌ و هه‌تا نڤێسینا ڤێ گۆتارێ به‌رده‌وامه‌ ل تیرمه‌ها 2016 كۆده‌تایه‌كى سه‌رنه‌گرتى یان بێژین دروستكرى هاته‌ ئه‌نجامدان و ب به‌هانا پشتگیریا كۆده‌تایێ یانژى پشكداریا وێ ژوێ رۆژێ هه‌وا دووڤچوون و بنچاڤ كرن و زیندانیكرنا مه‌دیاڤانان و نڤیسه‌ر و رۆژنامه‌ڤانان یا ده‌سپێكرى حوكمه‌تا پارتیا داد گه‌شه‌پێدانێ ئه‌ڤ ره‌وشه‌ وه‌كى ده‌لیڤه‌یه‌كا زێرین دیت كو ب به‌هانێن جودا جودا هه‌ڤركێن خوه‌ ب رێیا زیندانان ژ پێشیا خوه‌ راكه‌ ب ده‌هان رۆژنامه‌ ڤان هاتنه‌ زیندانكرن و ب ده‌هان ولات بجه هێلان و ده‌ربه‌ده‌ر بوون و ب ده‌هانژى ژكارێ وان هاتنه‌ ده‌رێخستن و ب تۆمه‌تێن جوداجودا. ئه‌و رۆژنامه‌ڤانێن ئیرۆ د زیندانێن ده‌وله‌تا توركڤه‌ هه‌موو ره‌نگێن ترس و تۆمه‌تێ و تیرۆرا هزرى و شه‌رێ سایكۆلۆژى به‌رده‌وام ل گه‌ل وان تێ كرن، هه‌روه‌سا د ژێر چاڤدێریه‌كا هه‌رى دژوار دانه‌ هه‌ڤده‌م ل گه‌ل گرتن و زیندانیكرنا رۆژنامه‌ڤانان دوله‌ت كاره‌كێ دن یێ مه‌ترسیدار دكه‌، ئه‌وژى گرتن و داخستن و ده‌ست ب سه‌رداگرتنا ب ده‌هان سازى ده‌زگه‌هێن مه‌دیا و راگه‌هاندنێ مینا و ێستگه‌هێن TVو رادیۆ, رۆژنامه‌, هه‌فتینامه‌, كۆڤار و مالپه‌ر 189 سازى و ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ ل تركیا هاتینه‌ داخستن و ده‌ست بسه‌ردا گرتن. ل گۆره‌ى راپۆرته‌كا دوور و درێژ ل دۆر ره‌وشا مه‌دیایێ و مه‌دیاكاران یه‌كه‌تیا نێَڤده‌وله‌تى یا رۆژنامه‌ڤانان IFJ توركیا ب مه‌زنترین زیندان ژبۆ رۆژنامه‌ڤانان ناڤدكه‌، مه‌ژى هه‌ر ئه‌و سالوخدان كریه‌ مانشێتى گۆتارا خوه‌ یان گۆتارێن خوه‌ كو دبه‌ ئه‌وا ل هه‌مبه‌ر رۆژنامه‌ڤانان ل تركیا تێ ئه‌نجامدان ب گۆتاره‌كێ و ده‌ه گوتاران داوى نه‌ یێ جهێ داخه‌كا كووره‌ یا ئیرۆ ل توركیا ده‌رهه‌ق رۆژنامه‌ڤانان تێ ئه‌نجامدان د دیروكێ دا كێم وێنه‌یه‌ دێ پێكۆلێ كم د ڤان گۆتاران ده‌ هنك ژ وورده‌كاریێن راپۆرتێ بدم ئه‌شكه‌ره‌كرن، هه‌روه‌سا چه‌ند سه‌ره‌دانه‌كێن من یێن به‌رى نها بۆ وى وه‌لاتى و په‌یوه‌ندیێن من یێن به‌رده‌وام ل گه‌ل خه‌لكه‌كێ كو ره‌وشێ بگشتى و ره‌وشا رۆژنامه‌ڤانان ب تایبه‌تى دشوپینن.
یه‌كه‌تیا نێڤده‌وله‌تى یا رۆژنامه‌ڤانان international federation of journalists(IFJ) دو ساله‌ ل سه‌ر یه‌ك ناسناڤێ مه‌زنترین زیندانا رۆژنامه‌ڤانان دبه‌خشه‌ توركیا و راپۆرت ئه‌شكه‌ره‌ دكه‌ رۆژنامه‌ڤانێن تنێ د زیندانێن توركیادا ب قاسى نیڤا هه‌موو رۆژنامه‌ڤانێن زیندانكرى ل ته‌ڤایا جیهانێ و ل گۆره‌ى راپۆرته‌كا په‌یامنێرێن بێ سنۆر RSF ل نیسانا سالا 2018 د ناڤبه‌را 180 وه‌لاتانده‌ رۆژنامه‌ڤانێن تركیا د خرابترین ره‌وشده‌ دژین و ئه‌شكه‌ره‌ ژى دكه‌ كو دپشت شفشێن ئاسنیده‌ د زیندانانده‌ ل توركیا ناڤدارترین رۆژنامه‌ڤان دهێنه‌ دیتن پرانیا وان رۆژنامه‌ڤانێن خوه‌دى رێزن د ناڤ جڤاكێ توركیا دا رۆژنامه‌ڤانێن د زیندانانده‌ د ره‌وشه‌كا هه‌رى خرابده‌ دژین كو ل راستى شه‌رێ سایكۆلۆژى یێ به‌رده‌وام دهێن ژبلى ئه‌شكه‌نجه‌ و ئازاردانا جه‌سته‌ى و سڤكاتى پێ كرن گه‌له‌ك ژ وان د ژۆرێن تاكه‌كه‌سیدا دمینن نه‌پارێزه‌ر و نه‌ژى كه‌س و كارێن وان نه‌شێن بچنه‌ دیدارا وان پرانیا رۆژنامه‌ڤانێن ئیرۆ د زیندانانده‌ ب تۆمه‌تێن كرێت و بوختان هاتینه‌ زیندانكرن وه‌كو تۆمه‌تا ئه‌ندامبوون یان پشتگیریا رێكخراوێن تیرۆریزم یا پشكدارى د كۆده‌تایا دروستكریا سالا 2016 هه‌تا ئیرۆژى ره‌وش ئه‌وه‌ یا مه‌ ل سه‌رى دایه‌ خۆیا كرن ئیرۆژى هه‌ر رۆژنامه‌ڤانه‌ك راپۆرته‌كێ به‌رهه‌ڤ بكه‌. گۆتاره‌كێ بنڤیسه‌. دیداره‌كێ پێك بینه‌ تۆیته‌ره‌كێ بینه‌ خوار كو نه‌ ل گۆرى دیتن و دلێ حوكمه‌تا ئاكه‌پێ به‌ بلا خوه‌ به‌رهه‌ڤ بكه‌ ژبۆ زیندانێ و ل دادگه‌هێ یه‌ك ژ ڤان سێ تومه‌تان ل به‌ندا وینه‌:1- پشتگیریا كۆده‌تایا سالا 2016 .2- ئه‌ندامبوون یا هه‌وادارێ رێكخراوا خزمه‌ت (فه‌تحولله گویله‌ن) 3- ئه‌ندامبوون یا پشتگیریا پارتیا كاركه‌رێن كوردستانێ PKK رۆژنامه‌ڤانێن كو ل تركیا دژین ژده‌رڤه‌ى زیندانان، لێ نه‌ ل گۆر دلێ حوكمه‌تا ئاكپارتى بن ره‌وشا وان نه‌گه‌له‌ك باشتره‌ ژیا ئه‌وێن د زیندانێده‌ دژى چونكى هه‌رتم د بن چاڤێن سازیێن ئه‌وله‌هیێ دانه‌ و ژكار هاتینه‌ دوورخستن و د خرابترین ره‌وشا ئابووریدا دژین و ئه‌ڤ شه‌رێ ده‌روونى یێ دژوار ب مه‌ره‌ما وێ یه‌كێ یه‌ كو رۆژنامه‌ڤان نه‌چارببه‌ و بكه‌ڤه‌ هه‌مبێزا رژێمێ و ده‌ڤ ژ ره‌خنه‌یان به‌رده‌ یانژى ب چالاكیه‌ك رۆژنامه‌ڤانى یان گۆتاره‌كێ روێ ده‌ستهه‌لاتێ پۆلش بكه‌ و بته‌یسینه‌ داكو حوكمه‌ت ژێ رازى به‌ و پاریه‌ك نانێ سه‌رشۆریێ باڤێته‌ به‌ر ل گۆره‌ى كۆ بۆ من تایبه‌ت هاتیه‌ گۆتن د زیندانێن توركیادا هنك كریار و ره‌فتار ل گه‌ل رۆژنامه‌ڤانێن خوه‌دى رێز هاتینه‌ ئه‌نجامدان مرۆڤ ڤه‌دى دكه‌ بێژه‌ رۆژنامه‌ڤانه‌كێ چه‌پخواز به‌رى چه‌ند مه‌هه‌كا ل سته‌نبولێ گۆته‌ من، هیچ جوداهیه‌ك دنێڤبه‌را من و وی دا نینه‌ ئه‌وێ نها د زیندانێدا ل راستى ئه‌شكه‌نجێ تێ و تشتێ هه‌رى گران بۆ مه‌ ئه‌وه‌: رێكخراوێن پاراستنا مافێن مرۆڤان و مافێن مه‌دیاكاران تنێ نیگه‌رانیا خوه‌ دئینن زمێن و ئه‌ڤه‌ژى هندكه‌ به‌لكو پێدڤیه‌ گڤاشتن و فشار پتر بكه‌ڤنه‌ سه‌ر ده‌وله‌تا تورك كو رێزێ ل رۆژنامه‌ڤانان و پیشه‌یا وان بگره‌ و هنه‌ك رێزێژى ل ئازادیا راده‌ربرینێ بگره‌.

کۆمێنتا تە