شوونه‌وا ناسه‌ك پێزانینێن نوو ده‌رباره‌ی كه‌لها نێروه‌ یا دیرۆكی ئاشكرا دكه‌ت

شوونه‌وا ناسه‌ك پێزانینێن نوو ده‌رباره‌ی كه‌لها نێروه‌ یا دیرۆكی ئاشكرا دكه‌ت

6

ئامێدیێ‌، مه‌حمود نهێلی

زێده‌باری وێ‌ یه‌كێ‌ كه‌لها نێروه‌ ئێك ژ شوونه‌واررێن هه‌ره‌ دێرین یێن ده‌ڤه‌را ئامێدیێ‌ یه‌، لێ‌ تا نوكه‌ وه‌ك جهه‌كی شوونه‌واری نه‌هاتیه‌ ناسكرن و ژ به‌ر وێ‌ یه‌كی ژی به‌رڤ ناڤچوونێ‌ دچیت. شوونوارناسه‌ك ژی دیار دكه‌ت: د كه‌ڤندا ئه‌ڤ كه‌لهه‌ ژ پێنج قاتان پێك دهات، لێ‌ پشتی هه‌رفتی ل جهێ‌ وان دوو قات هاتن ئاڤاكرن و د هه‌ر قاته‌كی دا پێنچ ژوور هه‌بوون كو ل به‌رسینگێ‌ وان ئه‌یوانێت مه‌زن بوون و دكه‌ڤتنه‌ لایێ‌ رۆژهه‌لاتی.

ئێك ژ شوونه‌وارناسێن ده‌ڤه‌رێ‌ دیار دكه‌ت هه‌كه‌ چاڤدێری ل سه‌ر ڤێ‌ كه‌لهێ‌ نه‌هێته‌ كرن، چێدبیت بهێته‌ ژناڤبرن ئه‌ڤجار چ ژ ئه‌گه‌رێ‌ گهورینێن ساقا و سروشتی بن یان ژی ژ به‌ر ئه‌گه‌رێن ئه‌نقه‌ستی بن.

شوونوار ناس سه‌ردار حاجی بۆ رۆژناما ئه‌ڤرۆ چه‌ندین پێزانین نوو ده‌رباره‌ی ڤێ كه‌لهێ‌ دانه‌ دیار كرن و گۆت: ئه‌ڤ كه‌لهه‌ دكه‌ڤیته‌ توخیبێ‌ هۆزا نێروه‌ ل ده‌ڤه‌را به‌هدینان ل باشوورێ‌ كوردستانێ‌، د كه‌ڤندا ئه‌ڤ كه‌لهه‌ نێزیك بوو ژ میرگه‌ها هه‌كاری و ئێكه‌ ژ كه‌لهێن ب ناڤ و ده‌نگ  بوو ل سه‌ر ئاستێ‌ كوردستانێ‌.

گۆت ژی كه‌لها نێروه‌  ب خوه‌ ل سه‌ر حساره‌كی هاتیه‌ ئاڤاكرن و پتریا جهێن وێ‌ د ئاسێنه‌ و پتریا ده‌وروبه‌رێن وێ‌ چیانه‌ و كه‌لهه‌ بخوه‌  100میترا یا بلنده‌.

ناڤبری دیار كر ژی، هه‌تا نوكه‌ ب ره‌نگه‌كی فه‌رمی د ناڤا تومارێن ده‌وله‌تێ‌ دا ئه‌ڤ كه‌لهه‌ وه‌ك جهه‌كێ‌ شوونواری نه‌هاتیه‌ راگه‌هاندن، ژ به‌ر كو حكومه‌تێن ئێك ل دووڤ ئێكێن ئیراقێ‌ زێده‌ گرنگی ب شوونوارێن باشوورێ‌ كوردستانێ‌ نه‌داینه‌، له‌ورا تا نوكه‌ ئه‌ڤ كه‌لهه‌ و چه‌ندین كه‌لهـو په‌ره‌ستگه‌هـ و پڕ ژی مانه‌ڤه‌ بێ‌ راگه‌هاندنا شوونه‌واری ل ده‌ڤه‌رێ‌.

ناڤهاتی خویاكر، ژ به‌ر كاودانێـن نه‌خوه‌شێن وێ‌ ده‌ڤه‌را كۆ كه‌لهه‌ لێ‌ هاتیه‌ ئاڤاكرن، كه‌سێن شوونه‌وارناس نه‌شیانه‌ كاری ل سه‌ر پیڤانا (درێژاهی و پانی) یا كه‌لهێ‌ ب گشتی و ئێكه‌ ئێكه‌ یا ژوور و ئودێت وێ‌ بكه‌ن، لێ‌ ئه‌ڤ كه‌لهه‌ ژ (368) ژووران یا پێكهاتی بوو كو نێزیكی رۆژێن سالێنه‌.

هه‌روه‌سا ژ بلی ڤێ‌ ئێكێ‌ فره‌هیا ده‌رگه‌هێ‌ كه‌لهێ‌ دبوو سێ‌ مه‌تر و 74 په‌یسك ژی ل كه‌لهێ‌ هه‌بوون بۆ سه‌ركه‌فتنێ‌ و گۆت: د كه‌ڤندا ئه‌ڤ كه‌لهه‌ ژ پێنج قاتان پێك دهات، لێ‌ پشتی هه‌رفتی ل جهێ‌ وان دوو قات هاتن ئاڤاكرن و د هه‌ر قاته‌كی دا پێنچ ژوور هه‌بوون كو ل به‌رسینگێ‌ وان ئه‌یوانێت مه‌زن بوون و دكه‌ڤتنه‌ لایێ‌ رۆژهه‌لاتی.

ده‌رباره‌ی دیرۆكا ئاڤاكرنا كه‌لهێ‌ ڤی شوونه‌وار ناسی دیار كر، ئاڤابوونا كه‌لهێ‌ بۆ ده‌ستپێكا سالێن زایینی ڤه‌دگه‌رینن (واته‌ دوو هزار سالان به‌ری نوكه‌).

ناڤهاتی دیاركر، د چه‌رخێن بووری دا دیار دبیت كه‌لها نێروه‌ د ناڤا گه‌له‌ك قوناغێت ژیانێ‌ دا ده‌رباز بویه‌، ژ وان ناڤێت كو كه‌لها نێروه‌ بخوه‌ڤه‌ وه‌رگرتین: (كه‌لها میر قه‌شه‌، كه‌لها جه‌وانان، كه‌لها براده‌ران، كه‌لها پنیانش، كه‌لها نێروه‌).

و گۆت ژی: ل سه‌رده‌مێ‌ سولتان حسن، بابێ‌ سولتان حسێن والی، سولتان حسێنێ‌ كۆرێ خوه‌ كره‌ حاكمێ‌ كه‌لهان داكۆ میرگه‌ها وی هه‌ر ئاسێ‌ بمینیت، و ده‌ما كو كه‌لها نێروه‌ ژی ل وی سه‌رده‌می هاتیه‌ ستاندن و كه‌فتیه‌ ژێر ده‌ستهلاتا وی (خان به‌گ)ێ‌ كۆرێ‌ سولتانی دبیته‌ حاكمێ‌ ڤێ‌ كه‌لهێ‌.

و خویا كر، ل سه‌رده‌مێ‌ حاكمداریا سولتان حسێن وه‌لی (1534ز-1576ز) ، دووباره‌ ناڤهاتی برایێ‌ خوه‌ (خان ئه‌حمه‌د به‌گی) دكه‌ته‌ حاكمدارێ‌ كه‌لها نێروه‌. دیسان (بولدانی) ژی ناڤێ‌ كه‌لها نێروه‌ د ناڤا په‌رتۆكێت خۆدا ئاماژه‌ پێدایه‌ و وه‌ك كه‌لهه‌كا ئاسێ‌ بناڤ دكه‌ت.

و دیار كر، ده‌وروبه‌رێن ڤێ‌ كه‌لهێ‌ چه‌ندین جهێن شوونه‌واری هه‌نه‌ وه‌ك، سێ‌ نائووسكان، چار ئاقد ، دوو بركێت ئاڤێ‌ و پێنج سێریج و راكێشانا ئاڤێ‌ ب رێكا سولینان.

ناڤهاتی ئاشكراكر، كه‌لها نێروه‌ هه‌تا سالا 1976 یا ئاڤابوو و چه‌ندین مالبات د ناڤا ڤێ‌ كه‌لهێ‌ دا دژیان، لێ‌ پشتی چولپێكرنا خه‌لكێ‌ ده‌ڤه‌رێ‌ ب زووری ژ لایێ‌ رژێما به‌عسا هه‌رفتی ڤه‌، ئه‌و كه‌لهه‌ ژی دهێته‌ چولكرن و نوكه‌ كه‌لهـ یا به‌ره‌ڤ وێرانبوونێ‌ دچیت و ئه‌گه‌ر ئێكسه‌ر پشتی نورمالبوونا ره‌وشا وان ده‌ڤه‌ران لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار مایتێكرنێ‌ ل سه‌ر نه‌كه‌ن نه‌دووره‌ ب تمامی ئه‌ڤ كه‌لها دیرۆكی ل سه‌ر ئه‌ردی نه‌مینیت.

کۆمێنتا تە