شیعێن ئیراقێ و شه‌ڕه‌نیخا ل گه‌ل هرچێ د خراری دا

شیعێن ئیراقێ و شه‌ڕه‌نیخا ل گه‌ل هرچێ د خراری دا

10

ته‌حسین ناڤشكی
هه‌لبه‌ت هه‌ر بڕیاره‌كا وه‌ك كارڤه‌دان، ژ له‌زێ و به‌زێ و (ئینفیعالی) بت و نه‌دیراسه‌كری مرۆڤ بده‌ت، ئه‌نجامێن وێ پتر دێ د وێرانكار بن. بڕیارا دوهی فراكسیۆنێن شیعی ب ناڤێ فراسیۆنه‌كا بارودۆخان هه‌ڤگرتی كری دایی، ب تنێ و بێی فراكسیۆنێن سنی و كوردان، داكو رێكه‌فتنا ستراتیژی یا پاراستنا ته‌ناهیێ دگه‌ل ئه‌مریكا ژ سالا 2008 وه‌ره‌ ئێمزاكری بهه‌لوه‌شینن، زێده‌باری بالیۆزخانه‌یا ئه‌مریكی ژی بگرن، ژ ڤان جۆره‌ بڕیاران بوو، ئه‌نجامێ كوشتنا دو ژ مه‌زنه‌ تیرۆرستێن شیعی و كه‌تنا بن گڤاشتنێن ئیرانا خودانا ده‌سته‌كی درێژ ل سه‌ر هیلالا شیعی هه‌ی و رابوونا فیریانا جادا شیعی، گه‌له‌ك ژ وان به‌رپرس و په‌ڕله‌مانتارێن ئیراقێ نه‌چاركرن كو ملكه‌چیا وێ بڕیارا كۆرانه‌ بكه‌ن و هه‌كه‌ د دلدا رازی ژی نه‌بن ب ده‌ڤی نیفاقێ بكه‌ن و ده‌نگێ خوه‌ ل گه‌ل بڕیارا گشتی دیار بده‌ن داكو ئاغایێن خوه‌ خودانێن شاش و په‌ڕان (عه‌ماما) ل ئیراقێ و ئیرانێ رازی بكه‌ن.
ب هه‌ر ره‌نگی هه‌ی، بڕیارا سه‌قه‌تا شیعه‌یان نوكه‌ بوویه‌ ته‌حسیل حاسل، ده‌ركه‌تنا ئه‌مریكا ب وێ بڕیار گه‌له‌كا ب زه‌حمه‌ته‌، هه‌كه‌ نه‌بێژین مسته‌حیله‌. نه‌ژبه‌ر خه‌له‌تی و نه‌شه‌رعیه‌تا بڕیارێ كو دڤێت حوكمه‌ت وێ بڕیارێ بده‌ت نه‌ په‌ڕله‌مانه‌ك نیڤڕۆ. واقعێ روودانێ، ده‌مێ ب هه‌ر بڕیاره‌كێ ئه‌مریكا ژ ئیراقێ یان هه‌ر ده‌ڤه‌ره‌كا به‌رژه‌وه‌ندیێن وێ تێدا هه‌ین ده‌ردكه‌ڤت واته‌ هه‌یمه‌نا وێ ل وێ ده‌ڤه‌رێ نه‌ما و مه‌یدان بۆ نه‌یارێن وێ چۆل بوو. واته‌ ئه‌مریكا ل دووڤ رێبازا پراگماتی (عملی) سیاسه‌تا خوه‌ یا ده‌رڤه‌ ب رێڤه‌ دبه‌ت، دبت وه‌نه‌كریه‌ و وه‌ناكه‌ت، ئانكو ئه‌مریكا هه‌كه‌ هات و خوه‌ ئاخا ئیراقێ ژی چۆل بكه‌ت، ئه‌سمان و ده‌ریایێن وێ دێ هه‌ر ل بن كۆنترۆلا وێ مینن و هه‌ر تشته‌كێ بڤێت دێ كه‌ت.
ژ ره‌خه‌كێ دی، هه‌كه‌ هات و ب هه‌ر ره‌نگێ هه‌ی، من گرتی، سونه‌ و كورد ژی قانوونی د بڕیارێ دا پشكدار بوون، پشتی سه‌رۆكوه‌زیرانه‌كێ نوو وحوكمه‌ته‌كا نوو ژی هه‌لبژارتین، گه‌له‌ك كاغه‌زێن دی د ده‌ستێ ئه‌مریكا دا هه‌نه‌ كو حوكمه‌تا ئیراقێ نه‌چار بكه‌ت ئه‌مریكا ژ ئیراقێ ده‌رنه‌كه‌ڤت. ژ وان كاغه‌زێن ب هێز، ئه‌مریكا پڕۆژه‌ قانوونا جۆبایدنی ئه‌وا ل سالا 1998 بۆ پارچه‌كرنا ئیراقێ بۆ سێ ده‌وله‌تێن (شیعی ـ سنی ـ كوردی) ته‌تبیق بكه‌ت. خالا دووێ ئه‌مریكا دێ هه‌می بزاڤان كه‌ت كو پتر هه‌ڤال و پشته‌ڤانان بۆ خوه‌ كۆمه‌ بكه‌ت، وه‌كی سالا 1991 داكو ئیراقێ بێخته‌ بن چاپته‌رێ (حه‌فت) یێ میساقا نه‌ته‌وه‌یێن هه‌ڤگرتی، هه‌ر ئێك ژڤان هه‌ردو كاغه‌زێن گڤاشتنێ ل سه‌ر ئیراقێ ژ یادی خرابتره‌ هه‌كه‌ ده‌نگێن پێدڤی ب ده‌ستڤه‌ ئینان. ئانكو شرینا وێ یا ته‌حله‌. ژ به‌ر كو ده‌مێ ئیراق كه‌ته‌ بن چاپته‌رێ 7 ژ میساقا نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتی، دبت ژ سالێن نوتان خرابتر لێبهێت، ده‌مێ پترۆلا ئێراقێ كه‌تیه‌ بن ویسایا نه‌ته‌وه‌یێن هه‌ڤگرتی و هه‌تا ڤێ گاڤێ ژی خه‌لكێ ئیراقێ یێ ئاهێن خوارنێ ب خێرا وێ بڕیارا ناڤدارا ب هژماره‌ 986 دخۆت و ره‌وشا وان ب گشتی وه‌سا خوه‌ش نه‌بوویه‌ كو ئه‌ڤ بڕیاره‌ پشتی پتر ژ 23 سالان رابوه‌ستت. ئه‌ڤه‌ ژبلی قه‌رزێن ئه‌مریكا و ده‌وله‌تێن دی و قه‌ره‌بوویا ئه‌مریكا ژ ئیراقێ دكه‌ت بۆ فڕۆكخانه‌كا ستراتیژی ب تنێ كو ژ تڕلیۆن دۆلاران ده‌رباز دبت، دێ ڤێجا كه‌ره‌م كه‌ن گه‌لی برایێن شیعه‌ و رۆبۆتێن ده‌ستێ حاكمێن ئیرانێ، دگه‌ل هرچێ هه‌ڕنه‌ د خراری دا و خوه‌ ژ ڤێ قه‌یرانا قه‌یرانان قورتال بكه‌ن.

کۆمێنتا تە