NO IORG
Authors Posts by جوان عزه‌ت

جوان عزه‌ت

جوان عزه‌ت
73 POSTS 0 COMMENTS

4

جوان عزه‌ت/ پشكا سێ

ئێك ژ گرفت و ئالۆزیێن نه‌بوونا دونیایا مرۆڤان ئه‌وه‌ دروستبوونا نهێنیكرنێ ب ئاشۆپ.. وه‌هم/ فۆبیا ـ ترسێ یه‌، كو جڤاك به‌رده‌وام رووبه‌رو دبیت، ئه‌ڤ ترسه‌ ناهێلێت مرۆڤى ب دروستى گه‌شه‌سه‌ندنا وه‌راركرنێ هه‌بیت و دیتن بۆ رێكا به‌خته‌وه‌ركرنا خوه‌ هه‌بیت. د جیهانا راستیێ دا مروڤ سه‌نته‌ر و ژێده‌رێ هزركرنێ یه‌. ئه‌و كێشه‌ و ئاسته‌نگێن دبنه‌ ئه‌گه‌رێ نه‌ ئارامیێ هه‌ر ژ خالا ده‌ستپێكى یا هزركرنێ یه‌  ئه‌وا ب سه‌ر مرۆڤى دا دهێت. بوونا هزرێ مرۆڤى وه‌كى سیهوانێ ژ سۆتن و هه‌تاڤێ دپارێزیت ب تایبه‌تى وه‌ختێ تاك پشتبه‌ستنێ ل سه‌ر سه‌ركێشا خوه‌ دكه‌ت، وى ده‌مى مه‌زاختنه‌ك و گره‌نتیكرنه‌كا دى دده‌ته‌ نوژه‌نكرنا ئه‌قل و گوهۆرینا ژیانێ، ئه‌ڤجا ب مه‌رجه‌كێ ئه‌گه‌ر ل سه‌ر وێ ناكۆكیێ  یێ/یا پێگیر و ب هه‌لویست بیت. نه‌مازه‌ ئه‌و ره‌هه‌ندێ گیانێ هزركرنێ دناڤ تاكى دا په‌یدادكه‌ت دشێت ده‌رزو جه‌نگێن ژیانێ روژانه‌ دناڤ خوه‌ دا بێده‌نگ بكه‌ت، بۆ هندێ دۆزێن هه‌ڤركیان دناڤبه‌را كریارا بوون و دونیایا مرۆڤان نه‌هێلیت. نموونه‌ ئه‌گه‌ر دیتنێ بۆ شۆره‌شان بكه‌ین دێ دیاربیت، كو شۆره‌شان گرنگیا خوه‌ هه‌یه‌ ئه‌و شۆره‌شا ل پێناڤێ هزركرنێ دهێته‌ ئارا هه‌ولدده‌ت چه‌ندیێن سیناریویێن راسته‌قینه‌ ل ژێر خه‌یال و ئاڤادانكرنا ملله‌ت و به‌رهه‌مهێنا جڤاكێن مرۆڤى به‌رهه‌م بینیت، داكو مرۆڤ د مۆدێلا كۆمه‌لایه‌تى دا ئاینده‌یه‌كێ به‌خته‌وه‌ر بكێشیت، به‌لێ مخابن د دیاربوونا چاخ و دیرۆكا كه‌ڤنار دا كاركرنا هزركرنێ بیر ل چه‌ندیێن مۆدێلێن دى یێن كۆمه‌لایه‌تى دا كریه‌، دا مرۆڤ به‌هرا پتر ل سه‌ر كۆما له‌شێن بێ وه‌رار و كێشه‌ و گرفت و بۆیه‌ران دا بژیت و د بوونا  هزرا ئازاد و دونیایێ دا خۆش به‌خت نه‌بیت. یا ئاشكه‌را یه‌ پتریا هه‌ره‌ زۆرا ئاراسته‌كرنا ڤێ هه‌ولێ ئه‌و راستییه‌ یا كو ژ ره‌حمێ سیاسه‌ت، ئه‌خلاقیاتێن جڤاكى و خورتبوونا بنگه‌هێ كۆمه‌لایه‌تى ده‌ردكه‌ڤیت، كو ل جهێ تاك تێدا تاكه‌كێ ب ئیراده‌، هێز و پرى خه‌یالێن زیندى بیت ئه‌و بوویه‌ رووبۆته‌كێ خه‌یال كوژ و سه‌رسام و  گرنگیا ئاستێ خوه‌ یێ جیاواز نه‌بینیت، راسته‌ هزرا مرۆڤ بۆ مرۆڤى گوهۆرینا هه‌ى، به‌لێ ب ره‌نگێن جودا بۆ نموونه‌ هزره‌ك په‌نایێ بۆ مادده‌ى دبه‌ت، ئێك په‌نایێ بۆ جیهانا ژیانكرنێ دبه‌ت، ئێكا دى بۆ ناڤێ خوه‌ یێ نوى دبه‌ت، به‌لێ ئه‌وا ب گشتى دگه‌هیته‌ ئاستێ هه‌بوونێ و سیسته‌مى ئه‌وه‌ یا كو ب شۆره‌شه‌كا نوى یا فه‌لسه‌فى ده‌ست پێكه‌ت. … ئه‌نجام/ ژیان گرێدایى سنه‌تا ڤى  گه‌ردوونى یه‌،  ل سه‌ر مه‌ دهێته‌ خوازتن ئه‌م به‌رگریێ  ژ ئاماده‌بوونا دونیایا خوه‌ یا ئه‌ڤرو بكه‌ین و نابیت تاكه‌كه‌س هزرا خوه‌ بهێلیته‌ ب هیڤیا بریاردانا هزره‌كا دى یان دونیایه‌كا دى ڤه‌، بتنێ یا پێدڤى و گرنگ ئه‌وه‌ تاك هزرێ ژ تاكى وه‌ربگریت، چونكو ئه‌گه‌ر ئه‌و خودانێ هزرا خوه‌ بتنێ بیت، وى ده‌مى  ده‌رفه‌تا ئه‌نجامدانا هه‌مى كار و به‌رهه‌مدانان بۆ (بوونێ) نابیت، له‌ورا ئه‌ز هۆسا دهزرینم پتریا  ئه‌و هزرا ئه‌م وه‌ردگرین هزره‌كا فه‌رمى یه‌ و ب رێژه‌یه‌كا هه‌ره‌ زور ژ مه‌ حه‌زناكه‌ن هشێ خوه‌ بكاربینن، به‌لكو وى هشى د راوه‌ستینن و دهێلن بۆ قووناغێن خواندنگه‌هێ و  د گه‌ل وێ هزرناكه‌ن خه‌مخورى ل سه‌ر زانستێ خواندنێ ئه‌وه‌ یا كو ل ده‌رڤه‌ى خواندنگه‌هێ ئاشكه‌را دبیت.

8

جوان عزه‌ت/ پشكا دو
دونیا، ئانكو گه‌ردوون په‌یوه‌ندیه‌كا زیندى یه‌ و به‌رده‌وام ل گه‌ل جیهان و دونیایا مرۆڤان گه‌شێ دكه‌ت ژ بۆ هندێ مرۆڤ ببیته‌ بوونه‌وه‌ره‌كێ راست دگه‌ل خوه‌ و وێ ژیانا تێدا دژیت، ئه‌و گرێدانا د ناڤبه‌را بوونا هزر و دونیایێ دا دروست دبیت سێ تیۆریێن سه‌ره‌كى بخۆ ڤه‌دگریت ئێك: (پرسیارێن بچویك جهێ پرسیاریێن مه‌زن دگرن. دو: بابه‌تیێن بێ دووماهی. سێ: تشتێن نه‌مر) ئه‌ڤ هه‌ر سێ خاله‌ د ناڤ واقعى دا به‌رجه‌سته‌ دبن، ئانكو ئه‌ڤه‌ مه‌رجه‌كێ بوونا دونیایێ یه‌، چونكو دونیا چاره‌نڤیسه‌كه‌ دگه‌ل بوونا دیارده‌ و زه‌مه‌نان دا ده‌رباز دبیت و هه‌بوونا خوه‌ ب قه‌ده‌ره‌كێ ڤه‌ گرێدده‌ت، قه‌ده‌ره‌كه‌ كو هه‌تا دووماهیا ژیانا خوه‌ مرۆڤ نه‌شێت لێ ده‌ربازببیت. نه‌خاسمه‌ ئه‌و دونیایا ئه‌م نها تێدا دژین ژێرخانه‌ و سه‌رخانا وێ ده‌سته‌جمعیه‌كا ئالۆز پێڤه‌ دیاره‌ و ڤه‌كۆلینه‌كا گرنگه‌ ل سه‌ر پرۆسا نه‌مان و هندابوونا مرۆڤان ل سه‌رانسه‌رى جیهانێ، ئه‌ڤه‌ ب شێوه‌كێ گشتى ده‌ستكاریكرنه‌ ب دو جۆرێن وێنه‌یان. ئه‌و ژى وێنه‌یه‌ك ده‌سته‌به‌ریێ بۆ ركابه‌ریا ژیانێ دكه‌ت و وێنه‌یێ دیتر ده‌سته‌به‌ریێ بۆ بێهن ڤه‌دانا سروشتى دكه‌ت، به‌لێ چاخێ كو مرۆڤ له‌زاتیا ژیانێ ب گوهه‌رینێ دهێنه‌ په‌رینیت، وى ده‌مى نابیته‌ خودان دونیایه‌كا سه‌قامگیر و جێگیر ژى.
هه‌روه‌كى ئه‌دورنۆ فه‌یله‌سوفه‌كێ ئه‌لمانى بوو دگوت: “مرۆڤ نه‌شێت ژیانه‌كا شاش دا ب شێوه‌یه‌كێ راست بژیت” مه‌به‌ستا ئه‌دورنۆ ژ ڤێ چه‌ندێ ئه‌و بوو ده‌مێ مرۆڤ دناڤ ژینگه‌هه‌كا شاش بیت بزه‌حمه‌ت ژى شێت دناڤ ژیانه‌كا دروست دا بژیت، ژ به‌ركو مرۆڤ سه‌رچاوه‌یێ ژیانێ یه‌، ئه‌ڤ ژیانه‌ یا هاتیه‌ رێخستن ته‌ نه‌چار بكه‌ت خوه‌ بگوهه‌رى هه‌كه‌ هه‌ر د چارچووڤێ سنورداركرى و سه‌پاندى و دێرین دا بژى، ئه‌ڤه‌ ته‌ كێشه‌ ل دووڤ كێشه‌یێ به‌رهه‌م ئینا و هه‌ر بارگرانى ب سه‌ر ته‌ دا هات، له‌ورا ل گور هزر و بێریێن ئه‌درونو” كا چاوان ژیانا تاكه‌كه‌سى ب شێوه‌یه‌كێ مه‌ترسیدار دهێته‌ رێخستن وه‌سا ل ناڤ سیسته‌مێ ده‌ستهه‌لات داریێ ژى دا ب شێوه‌یه‌كێ بێ بابه‌تیانه‌ دهێته‌ جێبه‌جێكرن ژى. له‌ورا ناڤێ ڤى جۆرێ ژیانێ ب (ژیانا برینداركرى) ناڤ دكه‌ت، ئانكو هزر و ژیانا ئازاد نه‌بیت، دبیته‌ قازانج بۆ پێش وه‌ختكرنا دونیایه‌كا ده‌ستنیشانكرى، سنورداركرى و به‌ندكرى، سه‌ره‌راى هندێ ل هه‌ر جڤاكه‌كێ دا وه‌ختێ بنگه‌هێ ژیانا سیاسى، جڤاكى و فه‌رهه‌نگى ژى یا خه‌له‌ت بیت ئێكسه‌ر تاكه‌كه‌س دكه‌ڤیته‌ ناڤ سیها بێزارى و تۆلڤه‌كرن و زمانێ شاش دا، نه‌مازه‌ ئه‌گه‌ر باردوخێ ژینگه‌هێ ب گشتى یێ سه‌قامگیرنه‌بیت مه‌ترسیدارى و گوشه‌گیریا ژیانێ زێده‌تر په‌یدا دبیت.
ئه‌نجام/ بوویه‌ ئه‌ز ب ڤێ چه‌ندێ باوه‌رم، كو ژیان گوهه‌رینه‌ ب زێهنیه‌ت و ئه‌قله‌كێ گوهه‌رى و نوى كرى، هه‌ر ده‌مێ ئه‌قل ژ ئامرازبوونێ به‌ر ب ره‌خنه‌یێ ڤه‌ چوو، هینگێ مرۆڤ به‌رپرسیاره‌تیا وێ چه‌ندێ وه‌ردگرن و ده‌رفه‌تا پرسیاركرن و پێشداچوونێ بۆ ده‌ردكه‌ڤیت، ئه‌رێ كا ئه‌م چاوان كاران ئه‌نجامبده‌ین یان چه‌ند دشێن باشى و خرابیان ژێك جودا بكه‌ین، به‌لێ ئه‌گه‌ر مه‌ ئه‌و ئه‌قل و هزره‌ هه‌بیت بوویه‌ران هه‌لسه‌نگینن و ڤه‌كۆلین بكه‌ین، بوچى ئه‌م نه‌شێن ب كێمترین تێكچوون و چالاكترین كار و له‌زترین شێوه‌یێ رێخستى و ئه‌خلاقى و لۆژیكى بژین؟

2

جوان عزه‌ت/ پشكا ئێك
بوون ئه‌و جه‌وهه‌ره‌ یه‌ یێ كو ڤه‌دگه‌ریت بۆ لێگه‌ریانا گه‌له‌ك ده‌م و قووناغێن جودا د ناڤه‌ندا ناخێ مرۆڤى دا، ئانكو ل گور ته‌رزێ زێده‌بوونا بیرمه‌ندیێ دچیت و به‌ربه‌ست و دیارده‌یێن به‌رده‌وام دناڤ جڤاك و كومه‌لێ دا كوژیت ژ بۆ هندێ دونیایه‌كا دى تر ژ بنه‌مایێ پره‌نسپ، رامان، گوتار، ژیان، سیسته‌م، جه‌وهه‌ر و سیاسه‌تێ دروست بكه‌ت، نه‌كو ئه‌و هه‌بوونا د ناڤ ناڤه‌روكا جڤاكى دا هه‌ى لاده‌ت یان ژى وێران و یاخى بكه‌ت، به‌لكو پتر به‌ر ب گوهه‌رینه‌كا نووخواز ببه‌ت.
ده‌مێ مرۆڤ دبێژیت گوهه‌رین، واته‌ گوهه‌رینا زێهینى و گوهه‌رینا ده‌م و زه‌مانى، به‌لێ مه‌ترسیدارترین نه‌خوه‌شیێن دیرۆكا هزر و دونیایێ ئه‌وه‌ مرۆڤ خوه‌ ل سه‌نته‌ربوونا ژیانێ دۆر دگریت و بیرناكه‌ت، به‌لكو پتر هه‌ولده‌ت فره‌جۆریێ د ناڤبه‌را ره‌فتار، كریار و ئه‌گه‌ر، پرۆسیێس و ئه‌نجامیێن دۆرهێلى یێن دیرۆكا مرۆڤایه‌تیێ به‌رته‌نگتر و لاوازتر لێ بكه‌ت، بوویه‌ ئالۆزیێن بوونێ ل ڤێرێ ده‌ست پێ كه‌ن كو به‌شه‌كێ زورێ هزرێ ل دویڤ جه‌وهه‌ر و سیسته‌مێ كه‌توارى، جڤاكى و ئه‌خلاقێ ئینسانى/ مرۆڤى ناچیت. كارێ هزرێ ئه‌وه‌ تاك د گریمانا فره‌ره‌نگیێ دا خوه‌ پێش بێخیت و زانستێ كۆمه‌لناسى و مرۆڤناسى هه‌ر زویكا ده‌ست نیشانبكه‌ت، داكو دبوارێ وێنه‌یێ مرۆڤبوونێ دا ببیته‌ هه‌لگرێ (بوون و دونیایه‌كا) راسته‌قینه‌.
ئه‌ڤ دونیا یه‌ یا مشته‌ ژ وێنه‌یێن كوژه‌ك، وێنه‌یێن ره‌سه‌ن، وێنه‌یێن ناره‌سه‌ن، وێنه‌یێن به‌رته‌نگ و كویر، وێنه‌یێن باش و خراپ، وێنه‌یێن پرى ژ داهێنان و ئافراندن، ئانكو ب هه‌ردوو شێوازان ئه‌رك و رولێ خوه‌ هه‌یه‌، به‌لێ د ئاستێ گه‌شه‌كرنێ دا هزرا دونیایێ هۆسا سه‌لمینیت ئه‌و راستیا دناڤبه‌را مرۆڤ و گه‌ردوونى دا په‌یوه‌ندى ب دیارده‌ و جه‌وهه‌رێ جڤاكى ڤه‌ هه‌یه‌ و چ تشت نینه‌ یێ نه‌گور بیت هه‌مى تشتان ئاماده‌كرن بۆ دونیایا گوهه‌رینێ هه‌یه‌، به‌لێ هه‌ر سه‌رده‌مه‌ك ب شێوازه‌كێ جیاواز دبیت و پراكتیكا وێ دیاردبیت. نه‌مازه‌ ده‌م ژ ده‌مى جودایه‌ ئه‌و بوونه‌وه‌رێ ل سه‌ر رویێ ئه‌ردى موژیلى خودسازیه‌كا بێ دوماهیكه‌ و كارڤه‌دانێن وى بۆ زمانێ ده‌ربرین و حه‌قیقه‌ت و تێگه‌هشتنى ژ جڤاكه‌كێ بۆ جڤاكه‌كێ دى تر لاوازه‌ یان ژى بهێزه‌.
ئه‌نجام/ یا ئاشكه‌را یه‌ ئه‌وا ئه‌ڤرۆ چێبوى دونیایه‌كا دى یا دایه‌ وێنه‌كرن، چونكو گرنگیا رۆلێ هزر و ئه‌ده‌بیاتێ ل سه‌ر هه‌مى مرۆڤان نابیته‌ هاریكارى و ئاراسته‌یه‌كا به‌رجه‌سته‌كرى ب تایبه‌تى مرۆڤ د سه‌رده‌مێ نها/ پۆست مودێرنیزمێ دا یێ به‌ر ب ئالۆزى و بێ ئومێدى و ره‌شنبینیێ دچن و په‌نایێ نا به‌نه‌ به‌ر هزرێ، به‌لكو كه‌ڤتینه‌ به‌ر ڤه‌كۆلینا سیفه‌تێن دیرۆك و ئه‌فسانه‌یێن كه‌ڤن. له‌ورا به‌رى وه‌ختى نه‌چارنینن دانپێدانێ ب وان كاودانێن پێشوه‌خت بكه‌ن، ژبه‌ركو ئه‌و نزانن ئه‌ركێ فكر، ئه‌ده‌بیات و هونه‌رێ ئه‌وه‌ دۆخێن ئارام دئینته‌ به‌رهه‌م، ب ڤى ره‌نگى هزر ژى ناكه‌ڤیته‌ به‌ر سیها بوونێ و دونیا ژى د بیركرنا راست دا ده‌رباز نابیت، زێده‌بارى هه‌ر مرۆڤه‌ك ل سه‌ر حه‌سابا باجێن مرۆڤه‌كێ دى دژیت، هه‌ر وه‌لاته‌ك ل سه‌ر حه‌سابا وێرانكرن و تالانكرنا وه‌لاته‌كێ دى ژیانێ به‌رده‌وام دكه‌ت و هه‌ر ده‌وله‌ته‌ك ل سه‌ر بازرگانیكرنا ده‌وله‌ته‌كا دى دونیایێ به‌رهه‌م دئینیت و قازانج دكه‌ت، له‌ورا د ڤێ گوشێ دا جڤاك باجا وان شاشیان دده‌ن و به‌رده‌وام ململانا بهایێ كالاكرنا مرۆڤى یا په‌یدادبیت.

24

جوان عزه‌ت/ پشكا سێ
كارتێكرن و كارلێكرنا هه‌ڤدژیان ده‌ستپێكا گوهۆرینا جڤاكێن شارستانى یه‌، هه‌ر كه‌سه‌ك ل گۆر پیڤه‌رێن كه‌توارێ جڤاكێ خوه‌ برێڤه‌ دچیت سه‌ره‌رایى وێ ل دووڤ خۆشى، ده‌مامكرنا ناڤداریا خوه‌ و پله‌یێن ده‌ستهه‌لاتداریێ ژى هه‌ولدده‌ت جهێ خوه‌ د ناڤ جیهانا بازاریا ژینگه‌هێ ببینیت، بۆ هندێ كو د هزركرنا خوه‌ دا ببیته‌ تاكه‌كێ نموونه‌یى، داكو هنده‌ك داهێنانێن جودا بئافرینیت، به‌لێ چونكو ناخێ مرۆڤى گه‌ر تووشى كومه‌كا ئاریشان و هه‌ڤدژیان نه‌بیت نه‌شێت چ داهێنان بكه‌ت. له‌ورا ئه‌م دژین دا بینه‌ به‌رهه‌مێ كه‌سایه‌تیه‌كا ب هێز و واته‌دار، نه‌كو دا ببینه‌ به‌رهه‌مێ ده‌ستێ نه‌زانینێ.
نه‌مازه‌ ئێك ژ وان سالۆخه‌تێن كو به‌رێ مرۆڤى دده‌ته‌ نێزیكبوونا رێیێن ب پێگیر و قانوونى ساخله‌تێ سه‌ره‌كى ئه‌وه‌، هه‌ڤبه‌ركرنا مرۆڤى ل گه‌ل شوونگرێن مرۆڤى ژ جودابوونا ساخله‌تێن ئاژه‌لى، ده‌مێ مرۆڤ دبێژیت ئه‌ز دشێم ببمه‌ خودانێ بهاترین پرۆسێسا ژیانێ، هینگێ مرۆڤ هه‌سته‌كێ دده‌ته‌ خۆیه‌تیا خوه‌ كو دشێت ب رێكا شوناسیا خوه‌ شیانیێن باندۆرێ ل سه‌ر هه‌ست و كریاریێن كه‌سێ به‌رامبه‌ر بكه‌ت ب تایبه‌تى پڕانیا وان تاكێن به‌ر ب ئاستێ (شه‌هره‌واریێ ـ شارستنانى) یێ ڤه‌ دچن پێكۆلێ دكه‌ن كو د گریێا خوه‌ كێم دیتنێ دا پتر كار ل سه‌ر خوه‌ بكه‌ن، داكو ل سه‌ر فه‌رزكرنا بریارێن خه‌لكه‌كێ نه‌ بنه‌ جهێ شه‌مزارى، لاوازى و بێ باوه‌ریێ هه‌روه‌ها ل سه‌ر ئاراسته‌یا وان نه‌بنه‌ جهێ گومان و په‌نابرنا ئاستێ كووله‌تیێ، چونكو ده‌مێ مرۆڤ د گه‌هیته‌ ئاستێ ئاشۆپكرنێ، هینگێ د ته‌خه‌یولا خوه‌ دا هۆسا هزردكه‌ت گه‌ر چه‌ند یێ تێگه‌هشتى تر بیت، هۆسا پتر دزانیت كا قه‌بوولكرن یانژى دژبه‌ریكرن و دوژمینیا خه‌لكه‌كێ ل گه‌ل وى چیه‌ یان وى چاوان د سه‌لمینیت؟! بوویه‌ ئه‌ڤ مرۆڤه‌ هه‌ولده‌ت پتر ل سه‌ر چه‌مك و كارڤه‌دانێن گێریا كاملانیێ خوه‌ به‌ر ب پێشڤه‌ ببه‌ت، ژبه‌ركو ئه‌و دزانیت گرێیا راوه‌ستیانێ بتنێ به‌ره‌ڤانیێ ژ وان كه‌سان دكه‌ت ئه‌ویێن ل سه‌ر ملك و ئیراده‌یا پره‌نسیپێن سه‌پاندى خوه‌ ب مرۆڤ دزانیت.
ب ڤى ئه‌نجامى، مه‌ترسیدارترین نه‌ساخیا كو د ناڤ جڤاكى دا به‌ربه‌لاڤ دبیت، نه‌خوه‌شیا جورێن دیناتیێ یه‌ ئه‌وا وه‌ردى ب ناڤێ (شیزۆفرینایێ) ناڤ كریى و ئه‌م رۆژانه‌ رووبه‌روى دبین، ئانكو دوركه‌تبوونا مرۆڤى ژ جیهانا سه‌رده‌م و ڤه‌ده‌ربوونا جڤاكى ژ بوویه‌رێن دورهێلى، ئه‌ڤ چه‌ند دووریاتیێ د ناڤبه‌را ته‌خ و چینێن جڤاكى و مرۆڤ بۆ مرۆڤى و هۆز بۆ هۆزێ دا به‌رپادكه‌ت، بۆ هندێ كو تاكى ژ جیهانا وى یا مودێرن به‌ر ب جیهانا وى یا تارى ڤه‌ ببه‌ت و هه‌ست پێ كه‌ت هه‌مى خالێن وى یێن مرۆڤبوونێ لاوازى پێڤه‌ دیاره‌ و ب كێر چ ژیانیێن هه‌ژى ئاستێ بلند ناهێت، د راستیێ دائه‌ڤه‌ ئێك ژ وان پێڤه‌ریێن خه‌له‌ت گه‌هاندنێ یه‌، كو تاك هۆسا هزردكه‌ت د ئاشۆپا خوه‌ دا ئه‌و تاكه‌كێ شاره‌زایه‌ و حه‌ژ پله‌ و شیانیێن خوه‌ یێن دیاردكه‌ت، به‌لێ به‌رامبه‌ر خه‌لكه‌كێ دبیته‌ تاكه‌كێ ته‌په‌سه‌ر و هۆسا هزردكه‌ت خه‌لكه‌ك یێ دژى وى كاردكه‌ت بێ كو هایا خه‌لكى ژ ڤێ چه‌ندێ هه‌بیت هۆسا تێگه‌هشتیه‌ ره‌نگه‌ بۆ وى جهێ كێماسیێ یه‌ و مه‌رجه‌ د قالبێ خوه‌جهیێ دا راوه‌ستیت بێ كو به‌ر ب لۆژیكێ لڤینێ بچیت.

0

جوان عزه‌ت

(پشكا ئێكێ)
مرۆڤ ب سروشتێ خوه‌ ل سه‌ر دو جۆرێن هزركرنان بریاران دده‌ت، هزره‌ك هه‌یه‌ به‌رێ مرۆڤى دده‌ته‌ عالمه‌كا غه‌یبى یان ئاشۆپى و هزره‌ك دى هه‌یه‌ مرۆڤى دكێشیته‌ ناڤ ژیوارێ شه‌هوانیا دونیا و پێكهاته‌یێن ژیانێ، ئه‌ڤه‌ ژ روویێ سروشتى ڤه‌ و ژ روویێ جڤاكى ڤه‌، كارتێكرنا هه‌ڤدژیا كه‌سایه‌تیى په‌یره‌وێ بۆ چارچووڤێ دو راسپارده‌یان دكه‌ت، راسپارده‌یه‌ك جه‌ختیێ دكه‌ته‌ سه‌ر دیتن، خواندن و ره‌فتارێن مرۆڤى و راسپاردا دى جه‌ختێ ل سه‌ر گۆتن و كریارێن كه‌سایه‌تیا مرۆڤى دكه‌ت، نه‌خاسمه‌ د جڤاكێن شیره‌تكارى دا گه‌له‌ك جۆرێن كه‌سایه‌تیێ هه‌نه‌ د ناڤبه‌را ره‌فتار و كریارێن وان دا هه‌ڤدژى په‌یدا دبیت، بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر نوخبه‌یه‌كێ ژ كه‌سێن سیاسى یان جڤاكى یان ره‌وشه‌نبیرى ل رۆژهه‌لاتێ ب گشتى هزرتێدا بكه‌ین ل سه‌ر ڤێ رێیێ به‌رده‌وامى دایه‌ سالۆخه‌تێن خوه‌ یێن كه‌سایه‌تى، ئانكو د گۆتنان دا ئالا هه‌لگرێن په‌یامێن راستڤه‌كرن و هه‌ڤگرتن و هه‌ڤ گونجاندنێ نه‌، به‌لێ د كریاران دا خودان درووشمێن به‌رژوه‌ندى و سه‌رده‌ریێن خوه‌ یێن كه‌سۆكى و ده‌رفه‌تێن بده‌ستڤه‌ئینانا ده‌ستكه‌فتنانه‌.
گه‌ر ئه‌ڤ پیشه‌یه‌ ل دووڤ ئه‌قلێ پێشكه‌فتیێ ده‌وله‌تا مرۆڤایه‌تى بچیت دڤێت، د رویێ خوه‌ یێ كه‌سایه‌تى دا په‌نایێ بۆ كار و كاركرنا پێنگاڤێن چێێكرنا جڤاكێ مرۆڤینیێ ببه‌ن، چونكو ئه‌ڤا نها من ئاماژه‌ پێ دا وێرانكرنه‌كه‌ ژ كوشتنا بنه‌مایێن كه‌سایه‌تیى ل سه‌ر سروشتێ مرۆڤى و مرۆڤایه‌تى، هه‌روه‌سا هه‌لوه‌شاندنه‌كه‌ ل سه‌ر بیروباوه‌ر و به‌هره‌یێن ئاگه‌هى و هشیاریا تاكه‌كه‌سى د جڤاكان دا.
بۆ پتر رۆنكرنێ د كه‌ڤن دا گه‌له‌ك جۆرێن كه‌سایه‌تیان هه‌بوون، ئه‌ڤجا چ بناڤێ كه‌سایه‌تیێن ئاینى یان ژى جڤاكى یان ژى كا هه‌ر چ ناڤ بیت ب تایبه‌تى ئه‌و كه‌سێن خوه‌ ب ئه‌رك و پیشه‌نگێن بنه‌مایێن سیاسى، ده‌ستهه‌لاتدارى، جڤاكى، ئابوورى و… ددیتن، شیان جۆره‌كێ زالبوونێ ل سه‌ر دروستكرنا كه‌سایه‌تیا تاكى ب رێیا دو ده‌وله‌تێن هه‌ڤدژ په‌یدا بكه‌ن، ئێك ده‌وله‌ته‌ك ل سه‌ر شه‌نكستێ دلره‌قى، زۆردارى، ته‌په‌سه‌ركرن، ترساندن، زالبوون و راكێشنا ئه‌قلێ ئینسانى ب رێیا ئیستغلاكرنێ دروستبوو، ده‌وله‌تا دوویێ ل سه‌ر شه‌نگستێ هزر و بنه‌مایێن ئیسلاما سیاسى د روویێ دلۆڤانى و وه‌كهه‌ڤى و دادپه‌روه‌ریێ، پره‌نسپێن سه‌ره‌ده‌ریێ و… چێبوو، گه‌ر درویێ زانستێ و فه‌لسه‌فى و ده‌روونى دا ئه‌م خواندنێ بۆ ڤێ تێكستێ بكه‌ین دێ باشتر دیاربیت، كو ئه‌ڤێ چه‌ندێ جه‌وهه‌رێ تاكه‌كه‌سى كره‌ دو پارچه‌، پارچه‌كا وى كه‌ڤته‌ ل به‌ر لێدانا هه‌ست، هزر و ده‌روون و دووربوونیا وى ژ جیهان و هزركرنا خه‌یالێ و پارچا دى كه‌ڤته‌ د ناڤ ژیانا دورهێلێ ده‌رڤه‌ و ئاستێ تاكه‌كه‌سیا وى یا جڤاكبوونى، ژ به‌ر هندێ سه‌ره‌ده‌ریا وى د دونیایا ده‌رڤه‌ دا جۆره‌كێ دووریاتیێ بخۆڤه‌گرت و ناڤخوه‌یا وى دا جۆره‌كێ مراندنا داهێنانكاریێ بخوه‌ڤه‌گرت.
ئه‌نجام: یا ئاشكه‌رایه‌ ئه‌ڤ ده‌سته‌واژه‌یێن ب ڤى ره‌نگى هه‌ر ژ زارۆكاتیێ تاكى فێردكه‌ن، كو ل سه‌ر بنچینه‌یێ شیره‌تكرن و خوه‌زالبووونا شوناسیێ به‌رده‌وامیێ بده‌ته‌ ره‌فتاریێن كه‌لتوورێ خوه‌ یێ جڤاكبوونێ، به‌لێ به‌روژڤاژیا وێ دابرانێ دئیخنه‌ د ناڤبه‌را هزر و شیانیێن دیاركرنا به‌هره‌یێن وى یێن زارۆكینیێ هه‌تا دگه‌هیته‌ قووناغا گه‌نجاتیێ، له‌ورا ئه‌و كارێ تۆ دشێى بكه‌ى بزانه‌ چیه‌ و پاشى ب سیسته‌ماتیك ده‌ست پێ كه‌، هینگێ ته‌ ئه‌و ده‌ستپێشخه‌ریه‌ هه‌یه‌ خالێن پوزه‌تیف د ژیان و كه‌سایه‌تیا خوه‌ دا به‌ر پا بكه‌ى.

په‌روه‌ردا مرۆڤى و هه‌ڤدژیا كه‌سایه‌تى
جوان عزه‌ت/ پشكا دوویێ
كه‌سایه‌تیێ گه‌له‌ك جۆرێن چێكرى هه‌نه‌ و هه‌ر جۆره‌ك ب ره‌نگه‌كێ دبیته‌ به‌رهه‌مێ سه‌ره‌ده‌ریكرنێ، به‌لێ گه‌ر پرس بكه‌ین گه‌لۆ ئه‌و چ جۆرێ كه‌سایه‌تیێ یه‌ دشێت ببیته‌ جه‌مسه‌رێ به‌رگریكرنا به‌رهه‌مهێنانه‌كا ئه‌كتیف و ب هێز؟ خالا ده‌ستپێكى چار فاكته‌ر دگرنگن ژ بۆ ده‌ستڤه‌ئینانا نامه‌یا ژیانا كه‌سایه‌تى، مینا (دیتنا ئاشكه‌را ـ هه‌ڤسه‌نگى ـ به‌رپرسیارى د ئه‌ركى دا و خوه‌ زالبوون)
دیتنا ئاشكه‌را: داكۆكیێ ل سه‌ر وێ په‌روه‌رده‌كرنێ دكه‌ت یا كو مرۆڤى پێشداچوونا ده‌لیڤه‌یێن كێمكرى د ئاریشه‌یان دا هه‌بیت، بۆ نموونه‌ توو دشێ هه‌ماهه‌نگیێ ب شێوه‌كێ ئاشكه‌را د گه‌ل كار و به‌هره‌ و ره‌نگڤه‌دانا هزر و بیرێن خوه‌ ناڤ جڤاكى دا بكه‌ى، بێ كو ل هیڤیا كه‌سه‌كێ بى رێكێ بۆ ته‌ ڤه‌كه‌ت.
هه‌ڤسه‌نگى: پارێزڤانیا به‌شێن هه‌ره‌ سه‌ره‌كیێن ژیانا ته‌ دخوازیته‌ هه‌مه‌ره‌نگیه‌كا خوه‌ گونجاى و هه‌ڤسه‌نگیێ، چونكو هه‌كه‌ تو ب شێوه‌كێ هوشیار ل سه‌ر هه‌مى به‌رهه‌م شیانێن خوه‌ دا كه‌سه‌كێ ل ئاستێ پیڤاى نه‌بى، تو نه‌شێى د فاكته‌رێ سیێ دا یێ به‌رهه‌ڤ بى.
به‌رپرسیارى د ئه‌ركى دا: ئه‌ڤه‌ گرنگترین فاكته‌ره‌ و هه‌لگرێ چه‌سپاندنا ژیانه‌كا ب هێزه‌ ل سه‌ر بیرو باوه‌ر و كارێكته‌را ته‌، ئه‌و ژى ژ به‌رى گرنگیێ ده‌ست گرنگترینێ بكه‌ى، ژ به‌ركو گه‌ر ته‌ به‌رپرسیارى بۆ ئه‌رك، مافێن خوه‌ نه‌بیت، هینگێ ته‌ ژیانه‌كا نه‌گۆر ژى نابیت.
خوه‌ زالبوون: هه‌كه‌ تو بزانى د ژیانێ دا رێخستنه‌ك ل سه‌ر ته‌ پێدڤییه‌ ئه‌نجام بده‌ى، راسته‌ دێ رووبه‌روى گه‌له‌ك كارتێكه‌ریێن هه‌ڤدژیان هێ، به‌لێ وى ده‌مى مه‌رجه‌ تۆ ل سه‌ر ئه‌نجامان كه‌سه‌كێ خوه‌ زالبووى بى ده‌ستپێكێ ناخه‌كێ پاك و جه‌وهه‌ره‌كێ بێ غه‌ریزه‌یێن ماددى و چێكرى دروست بكه‌ى هه‌تا بشێى ل گه‌ل فۆرمێ خوه‌ یێ گوهه‌رینێ ببیه‌ كه‌سایه‌تیه‌كێ خودان سه‌نگ و بها.
ئه‌نجام: ئه‌ڤ چار فاكته‌ره‌ ئه‌گه‌ر ل ده‌مێن پێدڤى ده‌ربرینێ ل سه‌ر ئیراده‌ و باندۆرا كاودانان نه‌كه‌ن، وى چاخى بزاڤ كه‌سایه‌تیا ته‌ وه‌كى تاكه‌كه‌س دێ به‌ر ب ره‌وشا جڤاكى یا لاواز ده‌ته‌ رێ و هه‌ر جاره‌كێ دێ لایه‌نگریا ته‌ ل گه‌ل به‌رژوه‌ندیه‌كا كه‌سۆكى هێته‌ ده‌ستنیشانكرن. ب تایبه‌تى د زانستێن جڤاكى دا ئه‌ڤ دیارده‌ دبیته‌ دیارده‌یا دووریاتیێ، ئانكو ل جهێ هه‌ڤگرتنێ كه‌سه‌كێ هه‌ڤدژ و روویه‌كێ نه‌راسته‌قینه‌ دهێته‌ به‌رهه‌م، بۆ زانین پتریا ڤى دیاردێ ژى ژ وان جڤاكێن گرێدایى هزرا نه‌ تایبه‌تمه‌ند و ڤالاهیانا نه‌ ره‌وشنبیریێ ده‌ردكه‌ڤن، له‌ورا تشتێ ژ هه‌میان گرنگتر ئه‌وه‌ مرۆڤ پرسیارێ ژ خوه‌ بكه‌ت و بیژیت ئه‌رێ د په‌روه‌رده‌یا نوى دا مرۆڤى ئه‌و كه‌سایه‌تى هه‌یه‌ بشێت سیسته‌مه‌كێ ل ده‌رڤه‌ى هه‌ره‌مێ ڤان ده‌سته‌واژان دروست بكه‌ت؟ یان دروویێ خه‌لكه‌كێ دا به‌رده‌وامیێ هه‌ر بده‌ته‌ كار و كریار و چالاكێن خوه‌ یێن نه‌شه‌فاف و تژى ژ هزر و پیڤه‌رێن ڤه‌شارتى؟ هه‌روه‌سا ب ئاراسته‌یه‌كا دى ئه‌رێ زاتێ مرۆڤى زاته‌كێ هوشیار و ڤاڤارتى و پرى وانه‌یێن سه‌ره‌ده‌ریكرن و زانینێ بیت باشتره‌ یان ژى به‌رده‌وام به‌رهه‌ڤیا زاته‌كێ ئالۆز و ئاژه‌لى بكه‌ت؟

9

جوان عزه‌ت/ پشكا سیێ
ژ بۆ تێگه‌هشتنا هزركرنێ د ناڤبه‌را كه‌لتوورێ باژێرڤانى و یێ نه‌ باژێرڤانیێ، گرنگه‌ دیڤچوونێ ل سه‌ر شه‌نگشته‌یێ كه‌لتوورێ سروشتى بكه‌ین و هه‌تا بشێن بزڤرینه‌ تێگه‌هشتنه‌كا تمام ژى دڤێت هنده‌ك پێنگاڤێن زانستى د وارێ جڤاكى دا پاڤێژین، چونكو هه‌كه‌ پێشڤه‌چوون ل سه‌ر بیروباوه‌را كه‌لتووره‌كێ شارستانى بیت و بچیت، هینگێ ئه‌م دشێن ده‌وله‌ته‌كێ ل سه‌ر بنه‌مایێن قانوونى به‌رهه‌م بینین و مه‌به‌ست ژى ژ هه‌بوونا ده‌وله‌تێ، ئانكو ئه‌و ده‌وله‌تا د ناخێن مه‌ دا دهێته‌ دیتن.
ل سه‌ر ڤى پیڤه‌رى كه‌لتوورێ پێشكه‌فتخوازیێ به‌رده‌وام د سروشتێ خوه‌ دا كه‌لتووره‌كێ لڤۆكه‌ و حه‌زا گوهۆرین و نوویاتیێ هه‌یه‌ و د سروشتێ مرۆڤبوونیێ دا هه‌ولدان و ده‌ستپێشخه‌ریا ناخێن پاك و ئاڤا دكه‌ت، به‌لێ ئه‌و كه‌لتوورێ ل دووڤ رێ و قانوونێن نه‌گوهۆرى دچیت، پتر كه‌لتووره‌كێ ساڤا و لاواز و خوه‌جه گرتیه‌ حه‌زا لڤین و وه‌رارا هزرى نینه‌.
ب ڤى ره‌نگى جۆره‌كێ نه‌ساخله‌میێ تێدا ره‌نگڤه‌دده‌ت، ئه‌و ژى ناهێلیت مرۆڤ، ئانكو تاكه‌كه‌س ل گۆر ده‌م و جهێن سه‌رده‌مى بهێته‌ گونجاندن، ژ به‌ركو پتر خوه‌ د هه‌لویست و ساخله‌تێن كه‌ڤن دا دیتیه‌، له‌ورا ژى كارڤه‌دانێن ڤى جۆرێ سروشتى دكه‌ڤنه‌ بن بارگرانیا هێز و هزرا ده‌رماگیرى و توندره‌وى و خوه‌په‌رستیا هه‌ڤركیێ. نموونه‌ گه‌ر ئه‌م ل دووڤ سروشتێ جڤاكێن ده‌وله‌تدارى بچین، هند ڤه‌كۆلین ل سه‌ر ئاڤابوونا هزرا مرۆڤى كریه‌ هه‌تا وى راده‌یى نها سود و قازانجى ژ بنگه‌هێن خوه‌ یێن ده‌وله‌تێ دبینن و وێ ده‌وله‌تێ وه‌كى ئه‌ركه‌كێ دبینن كو ململانێ د ناڤبه‌را ته‌خێن جڤاكى و هه‌مه‌ جۆریا مرۆڤان كێم بكه‌ت، هه‌روه‌سا گرنگیێ ب پرۆژه‌یێن گشتوكالى و پیشه‌سازى و بازرگانیێ دده‌ن ل گه‌ل بجهئینانا قانوونێ، به‌روڤاژى جڤاكێن كو خزمه‌تا ده‌وله‌تا خوه‌ یا مرۆڤى نه‌كربیت نه‌شێت خزمه‌تا ده‌وله‌تا خوه‌ مه‌زن ژى بكه‌ت ئه‌وا دبێژن ده‌وله‌تا باژێرڤانیێ.
ئه‌ڤه‌ ره‌وشنبیریا تاكه‌كه‌سى دروست دكه‌ت و ژ بلى وێ چه‌ندێ ئه‌و تاكێ دبیته‌ خودانێ جڤاكه‌كێ ده‌ست بۆ ده‌ستى جۆره‌كێ نه‌ریت و ساخله‌ت و پره‌نسیپان ژێ ده‌ردكه‌ڤیت ب شێوازه‌كێ په‌روه‌رده‌ى هزر و كریارێن كه‌سى ڤه‌ دگوهێزیته‌ ناڤ جیهانه‌كا نویخواز و سه‌رده‌مه‌كێ گونجایێ مه‌عریفى سه‌ره‌راى ئه‌و بنه‌مایێن وه‌كى هزر، باوه‌رى، مورال، سنور، گرێ، قه‌بیلكرن، یاسا و هونه‌رێ ژیانێ و گه‌له‌كێن دى تر وه‌دكه‌ن رێك و زه‌مینه‌یى بۆ چێكرنا ره‌وشنبیریا تاكه‌كه‌سى ڤه‌دكه‌ن، هه‌تا كو هێدى سروشته‌كێ نوو یێ هزركرنێ د ناخ و هشێن تاكى دا دروست ببیت.
ئه‌نجام: ئه‌و ره‌وشێن ناله‌بارێن ژ لۆژیكا كه‌ڤن په‌یدابووین ب تنێ ئارمانج و مه‌به‌ستا وان بۆ پاراستنا وان سالۆخه‌تێن گرێدایى خه‌تا سۆر بوون مینا پرسێن ئاینى، سیاسى و ناڤه‌ندا ناڤه‌رۆكێن جڤاكى، به‌لێ پشتى زانستێ نوو سه‌رهلداى و ده‌ركه‌ڤتى ئێدى لۆژیكا هزركرنێ د كریارا گوهۆرینێ دا كه‌ڤته‌ به‌ر پرسیاریێن دووڤچوون و شه‌ڕه‌كێ دۆرهێلى و ره‌خنه‌یى، له‌ورا ژى یا ئاشكه‌رایه‌ كو ناخێ مرۆڤى بۆ هه‌ر جۆره‌ زانسته‌كێ نه‌یێ چارچووڤه‌كریه‌، به‌لكو مرۆڤ دشێت د خوه‌بوونا ژیانێ دا ببیته‌ هه‌لگرێ په‌یامه‌كا راست.

سروشت مرۆڤى د لۆژیكا هزركرنێ دا
جوان عزه‌ت/ پشكا چارێ و دووماهیێ
وه‌ك به‌رى نها مه‌ گۆتى، هه‌ر جڤاكه‌كێ ساخله‌ت و قانوونێن خوه‌ یێن جودا هه‌نه‌ و تیدا ده‌ربرینێ دده‌نه‌ كۆمه‌كا پشكێن هه‌مه‌جۆر یێن پێكهاتان، هه‌ر پێكهاته‌یه‌ك ژى ب شێوازه‌كێ سه‌ره‌ده‌ریێ د گه‌ل سروشتێ مرۆڤینى و جڤاكى و ژیانێ دكه‌ن. گه‌ر هنده‌ك شرۆڤه‌كرنێ بده‌ینه‌ سروشتێ كوردى دێ دیاربیت، كو ژ پێخمه‌ت هنداكرنا خوه‌ به‌رامبه‌ر وه‌رگرتنا یێدى و نه‌ په‌یداكرنا زانسته‌كێ مرۆڤى، تاكه‌ك دروست بوویه‌ كو پێنگاڤێ ب ڤى ره‌نگى پاڤێژیت مینا ئه‌و هێرشێ بكه‌ت، لێ یێن دى تووشى هێرشكرنێ نه‌بن، ئه‌و ئه‌ركى بده‌ت، لێ مافى نه‌وه‌رگریت، ئه‌و باجێ بده‌ت، به‌لێ یێن دى زیاندار نه‌بن ئه‌و پاراستنا خه‌لكى بكه‌ت، لێ خه‌لك وى نه‌ پارێزیت و…هتد ئانكو به‌رده‌وام تووشى كاره‌سات و ده‌رده‌سه‌ریان بهێت ب تنێ دا یێن ژ خوه‌ رازى بكه‌ت.
ئه‌ڤ ره‌فتاره‌ ژى هه‌ر ژ سه‌رده‌مێن كه‌ڤن په‌یدا ببوو ده‌مێ خه‌لك د ناڤ سروشتێ گوندان د ژیان هنده‌ك هزر ان جهێ خوه‌ د ناڤ په‌روه‌ردا گوندان دا ئاڤاكر، چونكو سروشتێ گوندى گه‌له‌ك جوداهێن دى یێن تام كۆچه‌رى د ناڤ دا هه‌نه‌ وه‌كى ئه‌و ره‌فتاران ل گه‌ل ژنێ دهاته‌ كرن ل سه‌ر پرسێن مال و مالداریێ، هه‌روه‌سا ژ پرسێن پێكئینانا خێزانێ دا یان ژى ئه‌و كێشه‌یێن گرێدایى شه‌رم و شه‌ره‌فێ، دیسا دانانا عورفێ پێگوهه‌رینێ و عورفێ كچ ژ مالبابێ ل سه‌ر ناڤێ پسمامى دهاته‌ ژیانێ و چه‌ندیێن هزر و بیریێن كو په‌یوه‌ندى ب دانانا شێوازێن گوندان ڤه‌ هه‌یى هاتبوون چه‌سپاندن، له‌ورا ژى ئه‌و سه‌ره‌ده‌ریا تاك نها ژى خوه‌ تێدا په‌روه‌رده‌كه‌ت هێشتا هه‌مان رێكه‌، به‌لێ ئه‌م شێن بێژین نه‌ هه‌مى، به‌لكو رێژه‌یه‌ك.
هه‌ر دیسا ئه‌و سروشتێ د باژێرى دا ئاڤا دبیت به‌روڤاژى یه‌، چونكو باژێر ل سه‌ر سێ چاڤكانیان هاتیه‌ ئاڤاكرن، ئه‌و ژى ئه‌قلێ پیشه‌سازى، جڤاكى و دیالۆگى، ئه‌ڤ بنه‌مایه‌ هاریكارن بۆ پاراستنا سه‌قامیگریا جڤاكێ باژێرڤانى و په‌روه‌رده‌یا راسته‌قینه‌یا مرۆڤى، ل دووڤ وێ چه‌ندا كو د جیهانا سروشتى دا دیاردبیت هه‌ر مرۆڤه‌ هه‌ڤبه‌ركرنێ دناڤبه‌را ناڤخوه‌یا خوه‌ و ده‌رڤه‌یا خوه‌ دكه‌ت، ئه‌ڤجار ئه‌و دید و ره‌فتار و ره‌هه‌ندیێن دهێنه‌ ڤه‌گوهازتن بۆ په‌روه‌ردا قوتابخانه‌، په‌یمانگه‌ه و زانكو و ده‌زگه‌هان نموونه‌یه‌كێن ژ په‌روه‌رده‌یا ناخێن تاك ب تاكێ ئاڤاكرى ده‌رده‌كه‌ڤن، به‌لێ مخابن هه‌تا نها د جیهانا جڤاكێ كوردى سه‌پاندن و شیره‌ت كرن هه‌یه‌، له‌ورا ژى ئه‌ڤ جڤاكه‌ به‌رده‌وام دناڤ جۆرێن قه‌یران و نه‌پاكیا ژیانێ دا دزڤریت و بێ كو تاك هه‌ست پێ كه‌ت كا نیشانا بێ ئومیدى و نه‌گونجاندنا وى/وێ یا سه‌رده‌مى د كیژ خالێ دا ده‌ستپێكرى و دێ چاوان ب رێیه‌كا ده‌ستبیشانكرى چاره‌سه‌ربیت؟
ئه‌نجام: ئه‌و ناكۆكێن كو تاك د سروشتێ خوه‌ یێ مرۆڤى دا دكه‌ت پتر ل سه‌ر بیروباوه‌ره‌كا حاكمى یێ، نه‌كو هزركرنێ وه‌كو كا چاوان دسیسته‌مێ ده‌ستهه‌لاتداریا باژێرى دا خه‌لك د كویراتیا خوه‌ دا حاكمى قه‌بوول ناكه‌ن، به‌لێ د دۆرهێلى دا وى سیسته‌مى ب شانازى قه‌بوول كه‌ت و ل دووماهیێ هه‌ڤدژیا ئاخفتنێ ل سه‌ر دل و زمانێ وى دیاردبن كو ئه‌ڤ ره‌فتاره‌ گرییه‌كا ده‌روونى یه‌ پیدڤى ب ڤه‌كرنا وێ هه‌یه‌.

15

جوان عزه‌ت/ پشكا ئێكێ
مرۆڤ د بنه‌ره‌ت دا بوونه‌وه‌ره‌كێ جڤاكى و سروشتى و جڤاكى یه‌، ب رێیا ڤان هه‌ر سێ بنه‌مایان فێرى خۆیه‌تیه‌كا گوهه‌رینێ دبیت، ب تایبه‌تى ئه‌و كه‌سێ چه‌ند نێزیكى په‌یوه‌ندیێن جڤاكى دبیت و ڤه‌كۆلینێ ل سه‌ر دروستبوونا جۆرێن سروشتى و زانستێ هزركرنێ دكه‌ت، هند د هشێ خوه‌ ژى دا دبیته‌ مرۆڤه‌كێ هشیار و ل خوه‌ ئاگه‌ه نه‌خاسمه‌ هه‌كه‌ هه‌ول و كارڤه‌دانێن وى ل سه‌ر ئه‌ده‌ب و مه‌عریفا جڤاكى بن.
د تیۆرێ ئبن خه‌لدوونى دا بیروباوه‌را جڤاكى یا رون و ئاشكه‌را بوو هه‌ر بزاڤه‌كا هاتبوو دان ل سه‌ر تیۆر و ناڤخوه‌یا سروشتێ جڤاكى دهاته‌ ئه‌نجامدان، ئه‌ڤ بنه‌مایه‌ د بنچینیه‌یێ خوه‌ دا یێ دروسته‌ ب تنێ جوداهى ئه‌و بوو سروشتێ مرۆڤى د لۆژیكا كه‌ڤن دا ب شیوه‌كێ بوو و لۆژیكا نوو دا تشته‌كێ دى دخوازیت، ئها ڤى سه‌رده‌مى دا جڤاكێ مه‌ ژى هه‌مان شێواز هه‌یه‌.
ئه‌و ژى هه‌كه‌ كورتیه‌كێ ل سه‌ر لۆژیكا كه‌ڤن بده‌ینه‌ دیاركرن سروشتى مرۆڤى د سه‌رده‌مێن كه‌ڤن پتر سروشته‌كێ گرێدایێ خه‌ون و راستیێن فه‌شارتى بوو هزرمه‌ندیێن كه‌ڤن ئه‌ڤ جۆرێ لۆژیكێ ب هنده‌ك هزرێن ده‌رڤه‌ مینا كاروبارێن جڤاكى و سیسته‌مێن ژیانا برێڤه‌برنێ و سالوخه‌تێن گرێدایى هه‌مى ره‌نگ و روویێ جڤاكى دانه‌ دیاركرن ئه‌ڤه‌ چه‌ند ژى پتر د ده‌ستێ وان كه‌سان دا بوو ئه‌ویێن نوونه‌ریا وان ئاكامێن گرێدایى ژین و ژیارا ساده‌یا خه‌لكه‌كێ ل سه‌ر وه‌ختێن پاشایه‌تیێ دكرن، به‌لێ پشتى بۆرینا قووناغێن درێژ و خواندنا ب له‌ز و ئاشكه‌راكرنا زانستێن نویێن سروشتێ مرۆڤینیێ ئیدى پیڤه‌رێن هزركرنێ هاتنه‌ گوهه‌رین و بوونه‌ په‌یوه‌ندیه‌ك ب سروشتێ ده‌روونیێ تاكه‌كه‌سى ڤه‌، ئانكو ل گۆر ئیدمه‌یێن هه‌ڤدژیێ سه‌ره‌ده‌ریى ل گه‌ل خوه‌بوونا مرۆڤى هاته‌ كرن.
ل گۆر دیتنا من ئه‌ڤ جۆرێ هزركرنێ د هه‌ر ده‌مه‌كێ دا شێت كار ب گوهۆرینا خوه‌ بكه‌ت، ئه‌و ژى ئه‌گه‌ر ل دووڤ وى چارچووڤه‌ى بیت ئه‌وێ حه‌زا ئه‌قلێ ڤه‌شارتى نه‌بیت و هه‌ولا نووبوونێ د ناڤخوه‌یا خوه‌ دا بكه‌ت، (فروید) سێ نهینێن فه‌شارتى دبن ڤى لۆژى ده‌ستنیشاكه‌ت و ئه‌و ژى پرسێن لۆژیكێ، كریارا جنسى و هزرێن ڤه‌شارتى یێن ئاینى و بۆیه‌ریێن سیاسى ڤان هه‌رسێ بنه‌مایان ب تنێ د سالۆخه‌تێن جنسى دا دیاردكه‌ت به‌لێ (ئادله‌ر) ڤان هه‌ر نهینێن ڤه‌شارتى ب هێزا سه‌ره‌كى یا ناڤه‌رووكا ئه‌قل و ده‌روونێ مرۆڤى ڤه‌ شرۆڤه‌دكه‌ت و هه‌رسێ خالان ب گرنگى بۆ سه‌رئه‌نجامێ رێیێن ڤه‌كرى و لۆژیكا هزركرنا جڤاكى دبینیت.
ئه‌نجام: ئانكو وان بۆیه‌رێن گرێدایى ئاستێ هزركرنا تاكى دده‌نه‌ ئاشكه‌را كرن، چونكو رۆنكرنا هه‌ر تشته‌كێ بچووك ل به‌رامبه‌ر گوهۆرینا فاكته‌ره‌كێ مه‌زنه‌، هه‌ردیسا شه‌رێ سروشتى شه‌ره‌كێ واقعییه‌ و ل دووڤ سیمایێ ره‌وش و كارڤه‌دانێن هزرا تاكبوونێ به‌رجه‌سته‌ دبیت و كویراتیه‌كا به‌رهه‌ڤ و ئاماده‌كرى پێ دڤێت هه‌تا كو مرۆڤ ب باشى د شرۆڤه‌یا وى بگه‌هیت, نه‌خاسمه‌ هه‌ر كه‌سه‌ك ل گور تێگه‌هشتن و لوژیكێ خوه‌ ده‌ربرینێ دده‌ته‌ تێگه‌هێن زانینا وى، له‌ورا دڤێت زانستێ بیركرنێ ل گه‌ل گونجاندنا یاسایێن ژیانێ ببیته‌ فاكته‌رێ ره‌نگڤه‌دانا خوه‌بوونێ.

جوان عزه‌ت/ پشكا دوویێ
هه‌ر جڤاكه‌كێ هنده‌ك سالۆخه‌تێن خوه‌ یێن تایبه‌ت هه‌نه‌ و ل سه‌ر وان سالۆخه‌تان به‌رده‌وامیێ دده‌نه‌ وه‌رارا ژیانێ، ئه‌ڤجا ئه‌و بنه‌ما چ بناڤێ هزرێن نه‌ریتى بن یان ئایینى بن یان ژى عه‌ده‌ت و عورفێن جڤاكى و سیاسى بن خه‌لكه‌كێ هاندده‌نه‌ كوژیه‌كێ هزركرنێ كو ب تنێ د ناڤ وى قالبی دا بژین بێ كو هزر د خوه‌ گوهۆرین و دووڤچوونا رێیێن نوو یان ژى داهێنان و شوێنكاریێن تازه‌تر بكه‌ن.
ئه‌ڤ جۆرێ ڤاكته‌ران وه‌دكه‌ت تاكه‌كێ مرى و بێ روح و نه‌ ل سه‌ر خوه‌ ئاماده‌ببیت ل هه‌رده‌مه‌كێ دا به‌رى بهێت گازندێ ژ خوه‌ بكه‌ت ئێكسه‌ر ئه‌ویێن دى دده‌ته‌ به‌ر داسا وێ كازنده‌كرنێ، گه‌ر به‌رێ خوه‌ بده‌ین پرانیا جڤاكێن عیراقێ ل سه‌ر شه‌نكستێ كۆچه‌رى و هۆزاتیێ هاتبوونه‌ فێركرن ئه‌ڤان جڤاكان هزردكرن هه‌ر ده‌مێ به‌رژوه‌ندیه‌ك یان ده‌رفه‌ته‌ك هه‌بیت دڤێت بۆ هه‌میان بیت و هه‌رده‌مێ زیانه‌ك ژى هه‌بیت دڤێت هه‌مى باجا وێ بده‌ن، له‌ورا ئه‌و قانوونێن كو ده‌وله‌ت و ده‌ستهه‌لاتدارێن وان بهێز دئخستن هه‌مى ل سه‌ر پیڤه‌ر و هه‌ڤدژیێن ره‌گه‌زپه‌رستیێ بوون.
ئه‌ڤێ جڤاكه‌ك دروست كر، كو جودایا ره‌گه‌زى تێدا دروست بیت و هه‌ڤركى و ململانێ په‌یدا ببیت ئێك ژ گۆتنێن خه‌لدۆنى ژى كو گرنگیى و ئاماژه‌ دایێ ئه‌ڤ خاله‌ بوو دگۆت: (بوویه‌ر و پرسێن كه‌تواریێن جڤاكى هه‌رده‌م هه‌ڤبه‌ندن ب فاكته‌رێن ره‌گه‌ز په‌رستیێ ڤه‌)، ئانكو ئه‌و هێزا ژ لایێ كومه‌له‌یێن كاریگه‌ر دهێته‌ به‌خشین په‌یوه‌ندى ب بنیاتێ ره‌گه‌زپه‌رستیێ ڤه‌ هه‌یه‌.
ئه‌ڤ ره‌گه‌زپه‌رستیه‌ نه‌بتنێ د ناڤ جڤاكێن عیراقێ دا سه‌رهلدایه‌، به‌لكو جڤاكێن رۆژهه‌لاتێ گشت سه‌رهلدایه‌ هه‌تا جڤاكێ كوردى ژى ڤه‌گرتیه‌ و یا بوویه‌ ئێك ژ ره‌فتار و خالێن سه‌ره‌كى، به‌لێ تشتێ كو ئه‌م هزر تێدا كه‌ین ئه‌وه‌ گه‌ر مه‌ هند گرنگى ب ره‌گه‌زایه‌تیێ دایى هند ب تێگه‌هێن مرۆڤبوونێ دا بوو ئه‌ز باوه‌رم نها مه‌ كێشه‌ دگه‌ل سروشتێ هزركرنێ نه‌ د بوو، هه‌روه‌ها خاله‌كا دى یا گرنگتر هه‌یه‌، ئه‌و ژى هه‌ڤبه‌ندیا نفشێ كه‌ڤن ل گه‌ل نڤشێ نوو وه‌كریه‌ كو تاكێ سه‌رده‌م د هزركرنا خوه‌ یا لۆژیكى دا دودل بیت و په‌نایێ بۆ هنده‌ك نه‌چاریان ببه‌ت، چونكو ئه‌و بنه‌مایێن دكه‌ڤن دا هاتن شرۆڤه‌كرن د ناڤ جڤاكى دا بوونه‌ سه‌رچاوه‌یه‌كێ دیارده‌یى و د ناخێ نفشێ كه‌ڤن دا یێن هاتینه‌ چاندن و بووینه‌ ره‌فتار د ناڤ جه‌وهه‌رێ ئه‌خلاقى دا، له‌ورا ئه‌ڤرۆ سه‌ره‌ده‌ریا نفشێ كه‌ڤن ل گه‌ل یێ نوو ب شێوه‌یه‌كێ هه‌ڤدژى یه‌ ئه‌ڤێ پێدڤى ب ره‌وشنبیریه‌كا روون و تازه‌ هه‌یه‌.
ئه‌نجام: هۆبز گۆتنه‌ك هه‌یه‌ دبێژیت (مرۆڤ گورگێ مرۆڤى یه‌) واته‌ ئه‌وا مرۆڤى د ڤێ جیهانێ دا ب سه‌رێ مرۆڤى ئیناى، گیانه‌وه‌رى ل گه‌ل گیانه‌وه‌رى ئه‌و هزرا توندره‌و نینه‌، ژ به‌ركو نه‌بوونا هزركرنێ د ناڤ جڤاكێن رۆژهه‌لاتێ دا وه‌كریه‌ به‌رده‌وام تاك ببیته‌ قوربانیێ زیندانا خوه‌ یا ناڤخوه‌ و دوورى هزرێن گه‌شبین و ئه‌رێنى ژیانێ ببه‌ته‌ سه‌ر، ژ به‌ركو كێشا هه‌را دیار ئه‌وه‌ كو مرۆڤ د ناڤخوه‌یا خوه‌ دا عاله‌مه‌كا دى یه‌ و ژ ده‌رڤه‌ى مرۆڤى ژى عاله‌مه‌كا دى تر هه‌یه‌، بوویه‌ د ناڤبه‌را وێ جیهانا نزم و بلند دڤێت مرۆڤى هه‌ولا هه‌لسه‌نگاندنێ هه‌بیت.

10

جوان عزه‌ت/ پشكا سیێ
ئه‌و جڤاكێ ئه‌خلاقێ زانستى هه‌بیت ئه‌و جڤاك دبیته‌ بنه‌مایه‌كێ سه‌ره‌كى بۆ چێكرنا كه‌سایه‌تیا مرۆڤى و په‌یوه‌ندیه‌كا ره‌فتارناسیێ د ناڤبه‌را زانستێ نیاسینا سروشتێ مرۆڤى دروست دكه‌ت، نه‌خاسمه‌ ئه‌و كه‌سێ هه‌ولا چێكرنا تێگه‌هێن ژینگه‌هێ دكه‌ت جۆره‌ ئارامیه‌ك و دروستیه‌ك پێڤه‌ دیار دبیت، كو دزانیت هه‌ولدانا گه‌شه‌كرن و چاره‌سه‌كرنا كێشه‌یێن ژیانێ بۆ هه‌ر شكسته‌نه‌كێ به‌رهنگارى و به‌رپرسیار یه‌.
ب تایبه‌تى د ئه‌زموون و ژێده‌رێن ئه‌خلاقى دا پێدڤیه‌ مرۆڤ هه‌ر تشتى ب جوانى هێژایى هه‌بوونێ ببینیت، هه‌تا وى راده‌یى نه‌هێلیت شیانیێن وى یێن كه‌سۆكى بكه‌ڤنه‌ به‌ر گومانه‌كا بێ رامان، بۆ نموونه‌/ ده‌مێ زارۆیه‌ك د ته‌مه‌نێ بچووك دا ره‌فتار و سه‌ره‌ده‌ریه‌كا شاش ل گه‌ل بهێته‌كرن، هینگێ ئه‌و زارۆ دێ هه‌ست ب كێماسیه‌كا نه‌بوونیێ كه‌ت، ئانكو د لا شعورێ وى دا ره‌نگڤه‌دانا نه‌رێنى سه‌رهلدده‌ت، ب هزرامن ئه‌ڤه‌ بخوه‌ خوه‌ د سیسته‌مێ خێزانى دا جۆره‌كێ كێماسیكرنا ئه‌خلاقى یه‌، ژ به‌ركو ئه‌خلاق پێڤه‌ره‌كه‌ گرێدایى ره‌نگڤه‌دانا هه‌ر كاره‌كێ یه‌. یان ژى ده‌مێ ل قوتابخانێ سه‌ره‌ده‌ریا مامۆستایى ل گه‌ل قوتابى گرنگه‌ سه‌ره‌ده‌ریه‌كا لێكدایى و په‌روه‌رده‌یى بیت، داكو خوێندكار خوه‌ ب فێرخوازه‌كێ ره‌ق، كین و كێم زانین نه‌بینیت و جۆره‌ بێزاریه‌كا مه‌عریفى ل نیك دروست نه‌بیت، چونكو د ئه‌ستاتیكا ملله‌تێن پێشكه‌فتى دا دوو بنه‌مایێن گرنگ هه‌نه‌ مرۆڤ تێدا ئاڤا دبن و ل سه‌ر بیرۆكه‌یێن ئه‌خلاقى ده‌ربرینێ دده‌نه‌ هه‌ر قووناغه‌كا ژیانێ، ئه‌و ژى (بسپۆریا زانستێ قانوونى و هزرى د ئه‌قل و ئه‌ده‌با مرۆڤى) دا و (شاره‌زایى د ره‌وانبێژیا بوویه‌رێن جڤاكى ب رێیا خواندنێن ئه‌خلاقى).
ئه‌ڤ هه‌ردو هزره‌ هه‌تا ئاسته‌كێ دشێن بنه‌مایێن جوانیێ د ره‌فتارێ تاكى دا په‌یدابكه‌ن، ل ڤێرێ چه‌ند پرسیاره‌ك دهێنه‌ پێش ئه‌رێ مرۆڤى ئه‌و باوه‌رى هه‌یه‌، كو د ناڤ جڤاكه‌كێ نه‌سه‌قامگیر دا وه‌ك مرۆڤ بژیت، یان ژى ژیانا مرۆڤى یا بێ زانست زانین بیت و مرۆڤى ئاگه‌ه ژ چ بنه‌مایێن ئه‌خلاقى نه‌بیت؟ گرنگ نینه‌ كا چ د ژیانا مرۆڤى یا رۆژانه‌ دا روودده‌ت، به‌لێ یا گرنگ هزركرن و ده‌ربرینا مرۆڤى بۆ وێ رویدانێ یه‌، یان وێ بۆیه‌رێ یه‌ ئه‌وا رووبه‌روى ده‌مێن مرۆڤى دهێت، ئه‌ڤه‌ به‌رجه‌سته‌كرنه‌كه‌ بۆ پتر زانیاریبوون ل سه‌ر كۆمڤه‌كرنا پرسیاركرن و خوه‌ زانه‌بوونا مژارێن هوور.
هه‌روه‌سا د ناڤه‌رۆكا جڤاكێ مه‌ دا، خاله‌كا گرنگتر هه‌یه‌ كو به‌حس بكه‌م، ئه‌و ژى مخابن زانستێ ئه‌خلاقى ژ هه‌ر تشتى كێمتر رۆلێ خوه‌ د ببینیت، چونكو كار ب شێوه‌كێ تێروته‌سه‌ل و دروست ل سه‌ر په‌روه‌رده‌یا زانستێ ئه‌خلاقى نه‌هاتیه‌كرن، ژ به‌ر ڤێ ژى، دێ بینى تاكه‌كه‌س ل گه‌ل ده‌ستپێكا ئه‌نجامدانا هه‌ر كاره‌كێ هه‌مى رێنما و رێكارێن خوه‌ تێكهه‌ل دكه‌ت و نه‌شێت سه‌ره‌ده‌ریه‌كا ئه‌قلانه‌ دگه‌ل پلان و پیڤه‌رێن خوه‌ و ده‌روبه‌ران بكه‌ت، له‌ورا زوربه‌یا جاران ئه‌و دبیته‌ قوربانیێ هنده‌ك تێگه‌ه و سالوخه‌تێن جڤاكى.
ئه‌نجام: تایبه‌مه‌ندیێن ئه‌خلاقى گه‌له‌ك گرفت و ئاریشان سه‌ره‌راست دكه‌ن و هه‌ڤسه‌نگیه‌كێ د ناڤبه‌را ده‌رزێن ده‌رووناسیا كه‌سى دروست دكه‌ن ب تایبه‌تى ئه‌و جڤاكێن سه‌ر ب هنده‌ك نیشانێن نه‌گونجایى ڤه‌ خرابێن وى پتر ژ باشێن وى دیاردبن، بوویه‌ ئه‌ڤه‌ تێرا هندێ كه‌ت، كو مرۆڤ وان دیارده‌یێن زه‌ره‌را جڤاكى دكه‌ن بزانیت، داكو ئه‌و شیانه‌ هه‌بیت به‌رپرسیاره‌تیا ناما ژیانێ ب جۆره‌كێ ئه‌ركى به‌رامبه‌ر هه‌بوونا خوه‌ گه‌هینیت.

ژینگه‌ها ئه‌خلاقى
جوان عزه‌ت/ پشكا چارێ
ل سه‌رده‌مێن كه‌ڤن، ئانكو بابوكالێن مه‌، هنده‌ك سالۆخه‌ت هاتبوونه‌ چیبَكرن، كو په‌یوه‌ندى ب هزر و ئاكارێ كه‌سان ڤه‌ هه‌بوو، ئاشكه‌رایه‌ وى ده‌مى ڤیابوو هه‌ر ره‌فتاره‌كا ژلایێكه‌سه‌كێ ڤه‌ هاتبوو ئه‌نجامدان ل سه‌ر وێ بیروباوه‌رێ یان وان سالوخه‌تان به‌رگریى ژ وێ ده‌ربرینێ هاتبوون كرن، نه‌خاسمه‌ ئه‌و پێنگاڤێن په‌یوه‌ندى ب تایبه‌تمه‌ندیێن ئه‌شیره‌ت و هۆزان ڤه‌ هه‌یى، چێدبیت هه‌ر سه‌رده‌مه‌كێ تام، چێژ و دیتنێن خوه‌ یێن جودا هه‌بوون، لێ ئه‌ڤرۆ ئه‌م نه‌شێن وێ تام و چێژێ یان وى سالۆخه‌تى د هه‌مان ته‌رازوو دا هه‌لسه‌نگینین، چونكو وه‌ك وه‌ردى گۆتى:”گه‌ر مه‌ بڤێت بۆیه‌ره‌كێ ژ بۆیه‌رێن جڤاكى شرۆڤه‌بكه‌ین، دڤێت ئه‌م به‌رى هه‌رتشتى ل جڤاكێ وى سه‌رده‌مى بگه‌رین و هه‌مى بهایێن جڤاكى یێن وى سه‌رده‌مى بخوینین، هه‌تا كو شێن ب شێوه‌كێ زانستى شرۆڤه‌ بكه‌ین و تێبگه‌هین”.
ژبه‌ركو ئه‌خلاق ئامرازه‌كه‌ بۆ پشتبه‌ستن و پێكڤه‌ژیانا جڤاكێ مرۆڤایه‌تى، ئانكو رێسایه‌كه‌ ده‌ربرینێ ژ سنۆره‌كێ ره‌هه‌ندان كه‌ت بۆ ئارام و زیان نه‌گه‌هاندنا كه‌سێن به‌رامبه‌ر، ئه‌ڤجا گه‌ر ل دووڤ په‌یره‌وێ دوهى بچین، هه‌لبه‌ت دیاره‌ سه‌ره‌ده‌ریكرنا وێ قانوونێ د كه‌ڤن دا نه‌شیا هه‌مى ئارمانجێن مرۆڤى و ده‌روونى بینیته‌ جه، بێگومان ئه‌ڤه‌ ناهێته‌ وێ رامانێ كو نها ژى هه‌مى یا سه‌ره‌راست كریه‌، نه‌خێر، به‌لكو جوداهیه‌ك دیتر هه‌یه‌، لێ نه‌ ب رێژه‌یه‌كا زۆر، چونكو هه‌تا نها ژى هێشتا ئه‌و رازامه‌ندى یه‌ ل ناڤ جڤاكى وه‌كى جۆره‌كێ مه‌یلى و ره‌فتاكرنه‌كا هه‌روهه‌ر هه‌یه‌، ئانكو ئه‌و ره‌فتارێن بچووك د هشێن خه‌لكه‌كى دا بووینه‌ بنچینه‌كێ چاندى، ژ به‌ركو چێكرنا هه‌ر ئاخفتنه‌كێ یان پره‌نسیپه‌ك و ئه‌تیكه‌كێ ژ ناخێن مرۆڤان ده‌ردكه‌ڤیت و مرۆڤ دبنه‌ پشكه‌ك ژ دروستبوونا وى نه‌ریتێ هه‌یى، ئه‌ڤجا ئه‌و كاریگه‌رێن د جڤاكى دا په‌یدابووین نه‌تنێ زه‌ره‌ر گه‌هاندى یه‌ پێكهاته‌ و بنه‌مایێن جڤاكى، به‌لكو زه‌ره‌را مه‌زنتر ئه‌وبوو كو گه‌هاندى ئه‌قل و ئه‌خلاق و هزروبیرێن خه‌لكه‌كى.
یا ژ هه‌میێ گرنگتر ئه‌وه‌ دڤێت مرۆڤ بزانیت،”كو ئه‌خلاق دشێت جهێ زانست، زانین و مال سامانى بگریت، لێ چ تشت نه‌شێن جهێ ئه‌خلاقى بگرن/رند بنیامین”ئانكو ساخله‌میا ژینگه‌ها مرۆڤى ژ ڤیرێ ده‌ستپێكه‌ت ده‌مێ بنگه‌هێ ئاڤابوونا مرۆڤى ب رێیا ئه‌قل، زانست، په‌روه‌رده‌، ئه‌خلاق و…هتد بیت، هینگێ مرۆڤ دگه‌هیته‌ وێ باوه‌رێ و وى ئاستى كو رامانا ژیانێ د ناڤخوه‌یا مرۆڤى دا پێدڤى ب فه‌لسه‌فا ئاڤاكه‌ر هه‌یه‌. به‌لێ ئاریشا هه‌ره‌ سه‌ره‌كى ئه‌وه‌ ده‌مێ تاكه‌كه‌س هه‌مى هزرا خوه‌ ب تشتێن بچووك ڤه‌ مژوول دكه‌ت و بێ كو بزانیت پشكدارى د كاركرنێ دا ئه‌وه‌ یا، كو مرۆڤ ل پرسیار و به‌رسڤان دگه‌ریت.
د ڤى رویى دا پرسیاره‌ك دهێته‌ هه‌بوونێ، هه‌كه‌ مرۆڤ ژ خوه‌ بكه‌ت و بێژیت، ئه‌رێ بۆچى ئه‌م وه‌ك تاك و جڤاك ل دووڤ وان گرێیان نه‌ گه‌ریاینه‌ ئه‌ویێن ئه‌ڤرۆ بووینه‌ ئه‌گه‌رێ مالقبوون و دلته‌نگى و نه‌دیتنا مه‌؟
ئه‌نجام: یا ئیسپاته‌ كو په‌روه‌ردا كه‌لتوورى و جڤاكى وه‌كى خانه‌یه‌كا هه‌ڤپشك نه‌ بوویه‌ به‌رهه‌مێ چاره‌سه‌ركرنێ هه‌روه‌سا پرۆژه‌ و پرۆسَسێن سیاسى، زانستى، په‌روه‌رده‌ى و جڤاكى ل سه‌ر كه‌شێ گشتیێ هزرا تاكێ كورد نه‌بووینه‌ ئاراسته‌یێن زالكرى، دیسا ئه‌و ته‌كتیك و رێبازێن ژ لایێن سه‌رده‌ستان ڤه‌ ژى پیشكیشى ناڤه‌رۆكا نه‌ریتێ مه‌ بووى رۆژانه‌ د ناخێ تاكى دا وه‌ك دیارده‌ دزڤریت و وه‌كى جۆره‌ سه‌پاندنه‌كێ پێڤه‌ دیاربووینه‌، له‌ورا ئه‌ڤرۆ ژى بارگرانیا هه‌را مه‌زن ل سه‌ر هزر و بیرێن تاكى ئه‌و ناڤه‌رۆكه‌ بوویه‌، یا كو نه‌شیایى ژینگه‌ها ئه‌خلاقى بكه‌ته‌ جهێ نه‌ئارامى، نه‌ رامابوونا ژیان و بێ بهابوونا جڤاكێ مرۆڤ و مرۆڤایه‌تى.

20

جوان عزه‌ت/ پشكا ئێك

ژینگه‌ها ئه‌خلاقى ئه‌و ژینگه‌هه‌یه‌ ئه‌وا مرۆڤ بخوه‌ هه‌ولدده‌ت خوه‌ د ناڤ دا دروست بكه‌ت بێ كو ره‌فتار و نه‌ریتنێن وێ ژینگه‌هێ كاریگه‌ریێ ل سه‌ر ژیانا مرۆڤى بكه‌ت. وه‌كى كا چاوا مرۆڤ رۆژانه‌ د خه‌ما دابینكرنا ژین و ژیارا خوه‌ یا رۆژانه‌ یه‌ ئها هوسا پێدڤیه‌ مرۆڤى خه‌ما دروستكرن و دروستیا ژینگه‌هه‌كا ئه‌خلاقى ژى هه‌بیت بۆ هندێ نفشێن داهاتى و سه‌قامگریا مرۆڤان د بارودوخێ جڤاكى دا به‌ر ب مه‌ترسیداریێ نه‌به‌ت و په‌یره‌وا باشبوون و چاكه‌كاریا خوه‌ د ژیانێ دا بینیته‌ به‌رهه‌م.  نه‌خاسمه‌ د ڤى سه‌رده‌مى دا پشتى په‌یدابوونا رێك و بنه‌ماییێ ته‌كنولوژیایێ ده‌ركه‌فتین ئیدى رۆژ بۆ رۆژێ بار و ئاستێ مه‌عریفى یێ به‌ره‌ ب گه‌شه‌كرن و تازه‌بوونه‌كا دى دچیت و به‌رێ مرۆڤى دده‌ته‌ وێ چه‌ندێ، كو هزربكه‌ت ئه‌رێ بۆ پێشكه‌فتن و بایه‌خداریا جڤاك و ژینگه‌ها من چ جوره‌ ئه‌خلاق پێ باشه‌؟ یان ئه‌م دشێن چ قه‌بوول بكه‌ین و چ قه‌بوول نه‌كه‌ین؟ ئه‌رێ ئه‌م چه‌ند به‌رهه‌ڤین گوهۆرینێ دروست بكه‌ین و تشتێن باش وه‌ربگرین و هه‌لبژرین؟  ئه‌ڤه‌ك كۆمه‌له‌كا وان پرسیارانه‌ یێن كو هوشیاریه‌كێ ل نیك مه‌ دیاردكه‌ن بێ كو ئه‌م ببینه‌ ئه‌و تاك یان ئه‌و كه‌س یێن به‌ر ب ئاراسته‌یێ به‌رهه‌له‌یێ دچن، ئانكو مه‌به‌ست ئیدیال/ شێتبوون.  د ڤى رویى دا ئه‌خلاق به‌رجه‌سته‌یا ڤه‌كولین و لێگه‌ریانا ره‌هه‌ند و بیروباوه‌ریێن فه‌لسه‌فا جوانبوون و ژیانبوونێ  د وه‌لاتێ مرۆڤى دا په‌یدا كه‌ت، چونكو ئه‌و ده‌ستنیشانا زانین و تێگه‌هشتنا مرۆڤى د ره‌فتارا خرابى و باشیا ژینگه‌هێ دا كه‌ت و هوسا نیشانده‌ت كا ئه‌و چ تشته‌ تاكى توره‌دكه‌ت یان به‌خته‌وه‌ر دكه‌ت یان تاك دشێت چ تشتى ژبیر بكه‌ت و كار بۆ چ تشتێ تازه‌ بكه‌ت.   ده‌مێ ئه‌م به‌حسێ ئه‌خلاقى دكه‌ین مه‌به‌ست پێ ئه‌خلاقێ مه‌عریفى یه‌، چونكو ئه‌و  ئێكه‌م پێنگاڤا ژێده‌رێن رێكا یه‌، به‌لێ د هه‌ر كریاره‌كێ دا ئاستێ هزركرنێ گرنگه‌، نموونه‌ كه‌سه‌ك ده‌مێ د جڤاكى دا ره‌فتاره‌كێ بێ هزر دكه‌ت، هینگێ ئه‌و ره‌فتار ل سه‌ر وى دبیته‌ جوره‌كێ نه‌هشى و نه‌ ئاگه‌هیێ و نزانیت چاوان ب چ رێك ئه‌و ره‌فتار دناڤ وى دا ده‌ركه‌فتیه‌ بۆ ده‌رڤه‌ى ژینگه‌ها وى، هینگێ دبێژنه‌ ڤێ جوره‌ ره‌فتارێ (ڤه‌رێژ و نه‌ تێهزرینا به‌ركارا) ئانكو ژ حه‌ز و دلینیێ به‌ربه‌لاڤ دبیت، هه‌تا على وه‌ردى گوتنه‌كا بالكێش ده‌رباره‌ى ڤێ چه‌ندێ دبێژیت:”كو ئه‌ڤ نه‌هوشه‌ یان مه‌ژیێ فه‌شارتى و نه‌ ئاگه‌ه یان ژى ناخ و نه‌ستا مرۆڤى، وه‌كو گوگایا كومه‌كا بیاڤێن نێگه‌تیڤ و پوزه‌تیڤ دهێته‌ هژمارتن، به‌لێ ژ به‌ر كو مرۆڤ جانداره‌كێ ئاخفتنكه‌ر و ڤه‌رێژ و به‌رهه‌مێ جڤاكى یه‌، پرانیا وان لایه‌نێن نیگه‌تیڤ یێن فه‌شارتى دیارناكه‌ت، بتنێ ده‌مێ ده‌مارگیرى ژ بۆ بها و بیروباوه‌رێن تێگه‌هێن جڤاكى دروست دبیت د وى ده‌مى دا وه‌ك پێدڤیاتیه‌كێ ب ئاوایه‌كێ نه‌راسته‌وخۆ سه‌رهلدده‌ ت”.   ئه‌نجام: ره‌وشتێ ساخله‌م ئه‌وه‌ یێ به‌رێ مرۆڤى بده‌ته‌ وێ چه‌ندێ  كا چ تشتێ پێدڤییه‌ مرۆڤ  بۆ ژینگه‌ها خوه‌ و مرۆڤێن دوروبه‌رێن خوه‌ ئه‌نجامبده‌ت بێ كو هیچ كارڤه‌دانه‌ك ل سه‌ر هزروبیرێن مرۆڤى یێن سوزاوى هه‌بیت هه‌روه‌ها هێزا وێ باوه‌ریێ هه‌بیت ئه‌و تشتێ دبیته‌ ئه‌گه‌رێ ژ ناڤبرنا دوخێ بهادارى، بنبركرن و نه‌مانا هیچ تشته‌كێ بناڤێ ئه‌خلاقى دیسان هه‌ولبده‌ت ڤه‌گه‌رینته‌ سه‌ر پولینكرنه‌ك و ژ دایكبوونه‌كا راسته‌راست بێ كو هزربكه‌ت ئه‌خلاق بتنێ ئه‌وه‌ یێ كو ب ئاراسته‌یێ شه‌رم، ترس و خرابى و پاداشتێ گونه‌هباركرنێ و پێسیرێ ڤه‌ گریدایى ل جهێ وێ چه‌ندێ یا باشتره‌  ئه‌وه‌ هزر بكه‌ت ئه‌خلاق ئه‌وه‌، یێ كو مرۆڤ د بنگه‌هێ مروۆڤبوون و چارچووڤێ  زانست و فه‌زیله‌تێ دا به‌رهه‌م دئینیت.

ژینگه‌ها ئه‌خلاقى

جوان عزه‌ت/ پشكا دوویێ

كلیلا چوونا ناڤ ژینگه‌ها ئه‌خلاقى ب سێ ره‌هه‌ندان ڤه‌ گرێدایى یه‌، ئێك ئه‌خلاقێ دستوورى، ئه‌خلاقێ قانوونى و ئه‌خلاقێ جڤاكناسى، ئه‌ڤه‌ سێ بنه‌مایێن سه‌ره‌كى نه‌ كو مرۆڤ ل سه‌ر ناڤه‌رۆكا وان كه‌سه‌ك شاره‌زا و بسپۆر بیت بۆ چوونا ناڤ ده‌رووناسیا بارودۆخ سیسته‌مێ خوه‌ یێ جڤاكى.  پتریا جاران تاكه‌ك هه‌ولدده‌ت ب هنده‌ك رێیێن نه‌ ئه‌خلاقى سه‌رده‌ریا بێ رامان ل گه‌ل كه‌سێن به‌رامبه‌رى خوه‌ یان ژى گه‌نده‌لیا نه‌ئه‌خلاقى د داهێنان و كارێن خوه‌ دا بكه‌ت بۆ هندێ سه‌قامگیریا ناخ و ده‌وروونێ كه‌سیێن به‌رامبه‌ر بهێته‌ تێكدان، هه‌روه‌سا د پرانیا كریار و ره‌فتارێن تاكه‌كه‌سى دا كاره‌كێ دى یێ نه‌شازیا جڤاكى هه‌یه‌، ئه‌و ژى خوه‌ ب كه‌سه‌ك تێگه‌هشتى و ئه‌خلاقى دئنیت ده‌ر، به‌لێ د جه‌وهه‌رێ وى دا هه‌ر تشته‌ك به‌روڤاژى یه‌، ئه‌ڤه‌ بخوه‌ ل گه‌ل وى/ وێ كۆمه‌كا هه‌ڤدژیان دروست دكه‌ت.  مرۆڤ هه‌كه‌ ده‌ستپێكێ ل گه‌ل خوه‌ كه‌سه‌كێ ئه‌خلاقى و راستگۆ نه‌بیت ل نیڤه‌كێ و دووماهیێ ژى ل گه‌ل چ كه‌سان یێ دروست نابیت، ئه‌خلاق بنگه‌هێ راستیا مرۆڤبوونێ یه‌، چونكو ئه‌و سه‌رچاوه‌یێ ره‌فتاكرنا من و ته‌ و ئێدى یه‌ بۆ ده‌ستنیانكرنا گه‌له‌ك ره‌نگ و روویێن چاكى و خرابیێ.  هه‌كه‌ دیتنێ بۆ ئه‌خلاقێ كوردى بكه‌ین مخابن، ل گه‌ل چه‌ندین پێنگاڤان دا سه‌رنجا وى بۆ ڤه‌كۆلین و راسته‌ڤه‌كرنێ دزڤریت، ژ به‌ركو ئه‌گه‌ر ئه‌خلاق پێكهاتى بیت ژ مه‌عریفا ئه‌خلاقى، هینگێ دێ قانوون و دستوورێ جڤاكناسیێ ژى كه‌ته‌ بنگه‌هێ زانستێ مه‌عریفێ، د ڤى روویى دا دڤێت مرۆڤ ڤێ پرسیارێ ئاراسته‌یى خوه‌ بكه‌ت، ئه‌رێ بۆچى ئه‌ز خوه‌دان ئه‌خلاق بم؟ یان پیڤه‌ریێن ئه‌خلاقى چنه‌؟ ئێك ژ وان داكو مرۆڤ د فه‌زیله‌ت، ئانكو ناڤخوه‌یا خوه‌ دا كه‌سه‌كێ باوه‌رپێكرى بیت و هزرا ده‌ربرین و شێواندنێ ژ هه‌ر تشته‌كێ بێ بنه‌ما نه‌وه‌رگریت، یا دوویێ ژى داكو بزانیت پیڤه‌رێن ئه‌خلاقێ نه‌ ئه‌وه‌ هه‌مى ب زاراڤ یان نه‌ریتێ نامووسێ ڤه‌ گرێدایى بیت و هه‌ڤركیا كۆشتن و ململانا ژن و مێرى بكه‌ت، چونكو ئه‌خلاقێ پاك و تازه‌ ئه‌وه‌ یێ كو مرۆڤ نه‌هێلیت باژێرێ مرۆڤى ب هزرێن پیس گه‌نى ببیت، نه‌هێلیت زمانێ مرۆڤى یێ سه‌قه‌ت بیت، نه‌هێلیت ژینگه‌ها مرۆڤى فێرى په‌روه‌ردا گه‌نده‌ل و بێ زانین و بێ ئاستێ پێشكه‌فتنێ بیت و…هتد. ژ لایه‌كێ دى ڤه‌ ئه‌و بابه‌تێن بووینه‌ ئه‌گه‌رێ بێ باوه‌ریا خه‌لكه‌كێ په‌یوه‌ندى ب پاراستنا روحا مرۆڤان ڤه‌ هه‌بیت نموونه‌/ ژ ده‌رئه‌نجامێ ئه‌خلاقه‌كێ نه‌خوه‌جه، بێ زانین و نه‌ كارا پرانیا ژنان بووینه‌ ئه‌نجامێ باج و قوربانیدانا خوه‌كوژى، كوشتن، سۆتان و بێ رێزى و بێ كه‌رامه‌تیێ، ئه‌ڤه‌ جه‌وهه‌ره‌كێ ڤالا د بنچینه‌یێ جڤاكى دا دروست دكه‌ت، كو د دمه‌كێ دا ژن هه‌لگرا مه‌زنترین خه‌م و ده‌ردێن ئه‌قلێن پاشكه‌فتى بیت. له‌ورا هه‌ر هزره‌كا مرۆڤ بكه‌ت هه‌كه‌ ئه‌نجامێ وێ نێگه‌تیڤ بیت ئه‌ڤه‌ خانه‌یه‌كا په‌نجه‌شێرێ د ژینگه‌هێ دا دروست كر، راسته‌ هه‌مى مرۆڤ رووبه‌رى هزرێن هه‌ڤدژ دهێن، به‌لێ نابیت فیرى وێ چه‌ندێ بین هه‌ر ده‌مێ كاودانه‌كا نه‌خوه‌جه د ناڤ جڤاكى روودا ئێكسه‌ر بریارێن شاش ده‌رباره‌ى وى تشتى بده‌ین یان ب شێوه‌كێ نه‌شیرین ل قه‌له‌م بده‌ین، ئه‌ڤه‌ بخوه‌ كارێتكرن و كێماسیكرنه‌ د نه‌ ئاڤابوونا ئه‌خلاقێ مه‌ یێ كه‌سۆكى دا، ئه‌ڤجار دبێژم ئه‌خلاقێ دروست ئه‌وه‌ یێ كو مرۆڤ بشێت د ته‌رازوویه‌كا هشیار دا هه‌مى بیاڤێن ژیانێ ب به‌رگریا ناخه‌كێ لۆژیكى هه‌لسه‌نگینیت و رۆژانه‌ ل گه‌ل خوه‌ و ده‌وربه‌رێن خوه‌ ب شێوه‌كێ تازه‌گه‌رایى په‌سه‌ند بكه‌ت.

3

جوان عزه‌ت/ پشكا چارێ

گه‌لێن رۆژئاڤا ناسیاره‌ ب هزرێن لبیرالیزمى و دڤێت گه‌لێن رۆژهه‌لاتێ باش بزانن، كو ئه‌ڤ ده‌وله‌ته‌ ل سه‌ر دو چه‌مكێن جودا هاتینه‌ هه‌بوونێ ئێك د لێكدانا خوه‌ دا راسته‌ هزرێن وان ساناهینه‌، دو به‌لێ د پراكیتك یان ژى كریارێن خوه‌ دا هزرێن وان دژوارن، چونكو ئه‌ڤ هزرێن وان یێن ئازاد ل سه‌ر تیۆرێ فه‌لسه‌فێ ستراتیژیا وان یا دیمۆكراسیێ پێكهاتى یه‌ و دیمۆكراسى د ناڤبه‌را ئازادیێ یا هه‌ڤسه‌نگ كریى، داكو ئه‌ڤ چه‌مكێ دیمۆكراسیێ ببیته‌ په‌ناگه‌ه بۆ ده‌ستبه‌ركرنا مافێن تاك و جڤاكى د ده‌وله‌تێ دا. ب ڤى ره‌نگى ده‌ستهه‌لاتا ده‌وله‌تێ چه‌مكێ لیبرالیزمێ وه‌ك جه‌وهه‌ره‌كێ قانوونى بۆ ژێرخانا ئابوورى ل به‌رمبه‌ر هزر و تایبه‌تمه‌ندیا گه‌ل و تاكێن خوه‌ بكارئینایه‌، داكۆكى پترل سه‌ر ئاڤابوونا ئه‌قله‌كێ ئازاد كریه‌، ئانكو ل جهێ ئه‌قلێ داگیركه‌ر ئه‌قلێ ئازاد ب دابینكه‌رێ شیانێن تاكه‌كه‌سى زانییه‌، له‌ورا ئه‌ڤ گه‌له‌ ل ژێر ڤى تیۆرى ئه‌ڤرۆ ل به‌رامبه‌ر دونیایێ بووینه‌ سه‌نته‌رێن برێڤه‌برنێ.
ب هه‌ر حال گه‌لێن رۆژهه‌لاتێ ژى دبیت پێكۆلا وێ چه‌ندێ كربیت، گومان تێدا نینه‌ ب تایبه‌تى تێكۆشینا ملله‌تێ كورد ل سه‌ر خه‌باتا ئازادیێ به‌رامبه‌ر زولم و زۆرداریێ هه‌تا ئه‌ڤرۆ ژى یا به‌رده‌وامه‌ به‌س داكو ئازادیا تاكه‌كه‌سى و مافێن وى یێن مرۆڤى ل ژێر پره‌نسپێن لیبرالیزمى بینته‌ هه‌بوونێ، به‌لێ مخابن ئه‌ڤ ده‌ستوه‌ردانا ده‌وله‌تان ل سه‌ر گه‌لێ كورد ب سیاسه‌ته‌كا ململانێ راوه‌ستیایه‌، چونكو ملله‌تێ كورد خودان جوگرافیه‌كا زێرینه‌ و تژى ئابوور و سروشتێن كانزایى یه‌، له‌ورا ئه‌ڤ ده‌وله‌ته‌ دو جۆرێن لیبرالیزمێ بكاردئینین، “لیبرالیزما ئابوورى ب واتایا پاراستانا بازرێن ئازاد و ركه‌به‌ر، بۆ زانین ئه‌ڤ جۆرێ ئازادیێ پتر ده‌وله‌تێن دكتاتور و فاشیزم بكاردئینن، دوو لیبرالیزما كه‌لتوورى ب واتایا ئازادیا هزر و راده‌برینێ ئه‌ڤه‌ ژى د سیسته‌مێن ده‌وله‌تێن خودان ئابوور دا هه‌یه‌/د. حوسێن به‌شیرى”
ئه‌ڤێ وه‌كر ده‌وله‌ت ل سه‌ر حسابا قوربانیدانا ده‌وله‌ته‌كا دى بژیت، چونكو زانستێ ئازادیێ د سه‌دێ بیستێ دا هه‌مى كه‌ڤیته‌ ل سه‌ر سیسته‌مێ به‌رژوه‌ندیا سیاسى و ئابوورى، ژ به‌رهندێ ئه‌ڤ نه‌ته‌وه‌یێن بچووك ل سه‌رئاستێ جیهانى پتر دكه‌ڤن ناڤبه‌را بارێ قه‌یرانێن ئابوورى و نه‌سه‌قامگیریێ دا، بێگومان كورد ژى د ڤى ملى دا بێبه‌هر نینن، چونكو كورد ل ژێرناڤێ ئایدویولۆژیا خوه‌ یا سیاسى نه‌شیاینه‌ د وارێ جڤاكى و تایبه‌تى ئابوورى دا ببن خودان هه‌ولویستێن خوه‌ یێن ئازاد. ئه‌نجام: چ كار و چ مه‌رجێن دیرۆكێ ب زۆرى ناهێنه‌ كرن، داكو نوویاتى په‌یدا ببیت، ئانكو ئاریشه‌ نه‌ كه‌ڤنخوازى و نووخوازى یه‌، به‌لكو ئاریشه‌ ئه‌وه‌ ئه‌رێ گه‌لێ كورد چه‌ند دشێت به‌رهه‌مان د سیاسه‌تا خوه‌ دا بئافرینیت و رابه‌رتیا پێنجى ملیۆنان ل سه‌ر بنگه‌هێ چاره‌سه‌رى و رێكخستێ بكه‌ت! د ده‌مه‌كێ دا دڤێت ئه‌م هنده‌ك هزركرنێ ل سه‌ر هشیاریا چه‌رخێ جیهانگریێ بكه‌ین و بزانین ده‌ردێن مه‌ پرۆژه‌یێن بیركرنا مه‌یه‌ و هه‌كه‌ مه‌ پیڤه‌رێن خوه‌ یێن تایبه‌ت بۆ كێشان و پیڤانا ڤان كاره‌ساتان نه‌ بیت، هینگێ ئه‌م نه‌شێن ببینه‌ خودان كیانه‌كێ به‌رپرسیار كو بشێن به‌ر سینگرتنا ئاریشه‌یێن خوه‌ ژ روویێ جوگرافى، ئه‌قلى، مافێن مرۆڤى و مرۆڤایه‌تى بكه‌ین و دێ ل سه‌ر بێ ئه‌ختوباریا گه‌لێن نه‌ته‌وه‌ ده‌وله‌ت و سه‌رده‌ستان رۆژ بۆ رۆژێ ب بازار و بازرگانیێ د ناڤبه‌را په‌یوه‌ندیێن وان سیاسى دا بینه‌ ئالاڤ و میتایه‌كێ ئه‌رزان، له‌ورا ل جهێ كو خوه‌ ب ئه‌قلێن گوهدار په‌روه‌رده‌ بكه‌ین، گرنگه‌ په‌نایێ بۆ گوهداریا ئه‌قلى ببه‌ین.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com