NO IORG
Authors Posts by موسه‌ده‌ق توڤی

موسه‌ده‌ق توڤی

موسه‌ده‌ق توڤی
58 POSTS 0 COMMENTS

6

موسه‌ده‌ق تۆڤی

پشتی دو خولێن په‌رله‌مانی و دو كابینه‌یێن وه‌زیران و بگر و ڤه‌كێش و شه‌ره‌نیخێن دژوار و دانوستاندنێن دژوارتر د ناڤبه‌را په‌رله‌مانتاراندا، په‌رله‌مانێ كوردستانێ ل رۆژا 16/1 ب پرانیا (89) ده‌نگان قانوونا چاكسازیێ ل هه‌رێمێ په‌سه‌ندكر، ئه‌ز نه‌ یاساناس و نه‌ژی ئابووریناسم په‌سنا ڤێ قانوونێ بكه‌م و هووراتیێن وی به‌رچاڤكه‌م، به‌لێ كورت و كرمانجی دكارم بێژم ئه‌ڤ قانوونه‌ ب ئه‌رێنی و نه‌رێنیێن وی ڤه‌ یێن پسپۆر و شاره‌زا و شرۆڤه‌كار و یێن خوه‌ ب پسپۆر و شاره‌زا و شرۆڤه‌كار دزانن ئاماژه‌ پێدكه‌ن، پێنگاڤه‌كه‌ بۆ به‌ر ب پێشچوونا سه‌روبه‌رێ خه‌لكێ و چاره‌سه‌ركرنا هنده‌ك ژ ئاریشه‌یێن وی.
یا من دڤێت ل ڤێرێ ئاماژه‌ پێبكه‌م دو مژارن، د مژارا ئێكێدا ئه‌م شاش نابین ئه‌گه‌ر بێژین چاكسازی ل كوردستانێ ببوو یان كربوو كه‌لایه‌كا هنده‌ ئاسێ چ هێزێن كوردستانی نه‌ دڤیا یان د خوه‌را نه‌ددیت كارێ گرتنا وێ كه‌لایێ بكه‌ن، ب رامانه‌كا دی گرێكه‌ك بوو نه‌ ب ده‌ستان به‌لكی ب ددانان ژی ڤه‌نه‌دبوو و یێ نیازا ڤه‌كرنا وێ گرێكێ ددانێن وی پێڤه‌ دشكه‌ستن. ل ڤێرێ دو پرسیار دهێنه‌ پێش، گه‌لۆ چاوا ئه‌ڤ كه‌لایا هنده‌ ئاسێ ده‌ركه‌ت و چاوا ئه‌ڤ گرێكه‌ هنده‌ ئالۆزیان..؟ پرسیارا دی ئه‌رێ كه‌سه‌ك نه‌بوو ل ڤی وه‌لاتی ئاخفتنه‌كا خێرێ ب گوهێن ده‌ستهه‌لاتی و كه‌سێن بریار ب ده‌ستدا بكه‌ت و نه‌هێلیت ئه‌و گرێكا ب ساناهی ڤه‌دبوو هنده‌ نه‌ ئالۆزیێن.. یان د بنیاتدا نه‌هێلن ئه‌و كه‌لایا هنده‌ ئاسێ ل ڤێ وه‌لاتی ئاڤا ببیت..؟
د به‌رسڤا پرسیارا ئێكێ دا ئه‌ز دبێژم ئاڤابوونا ڤێ كه‌لایێ و ئالۆزبوونا ڤێ گرێكێ ڤه‌رێژا 10 ـ 20 سالێن پشتی سه‌رهلدانێ و سالێن به‌راهیێ یێن ده‌سته‌لاتداریا كوردینه‌، ژ زانین یان نه‌زانی، ژ چاڤبرسێتی و تێرنه‌بوون بیت یان نه‌زانی و كێمئه‌زموونیا ده‌سته‌لاتداریێ و رێڤه‌برنێ بیت، ژ ئه‌نجامێ شه‌ره‌نیخا نه‌ره‌وایا حزبایه‌تی بیت یان ناكۆكیا د ناڤبه‌را ده‌سته‌لاتداران بیت، ب درێژیا ده‌ه بیست ساله‌كان یا ل وی و بابێ وی پشكا مه‌زن ژ سامانێ ڤی وه‌لاتی بۆ خوه‌ ببه‌ت، تێرا خوه‌ و نه‌ڤی چرچركێن خوه‌ ژی ببه‌ت، پله‌یێن زۆر و هند بلند ل ڤی وه‌لاتێ چار پێنج ملیۆنی په‌یدابوون ل وه‌لاتێ چینێ ژی هندی وان نه‌بن، د ئه‌نجامدا پشكا هه‌ره‌ مه‌زنا داهاتێ ڤی وه‌لاتی بۆ پشكا هه‌ره‌ كێما خه‌لكێ وی بوو و پشكا مه‌زن ژی ب چاڤێن زل به‌رێ خوه‌ددانه‌ برینێن كول.
مژارا دووێ د به‌رسڤا پرسیارا ئه‌رێ كه‌سه‌ك نه‌بوو ئاخفتنه‌كا خێرێ ب گوهێن ده‌سته‌لاتی و كه‌سێن بریاربده‌ستدا بكه‌ت و نه‌هێلیت ئه‌و گرێكا ب ساناهی ڤه‌دبوو هنده‌ نه‌ ئالۆزیێن.. یان نه‌هێلن ئه‌و كه‌لایا هنده‌ ئاسێ ل ڤێ وه‌لاتی ئاڤا ببیت..؟ دیاردبیت.. د به‌رسڤا پرسیارێدا دێ بێژین به‌لێ كته‌ك هه‌بوون هه‌ر ژ سالێن به‌راهیێ رێگری ل ئالۆزبوونا گرێكێ دكر و یا خێرێ ب گوهێن بریار بده‌ست و یاساده‌نه‌راندا دخواند، به‌لێ كه‌سه‌كی گرنگی ب بۆچوونا وان نه‌ ددا، به‌لكی هنده‌ك جاران دژایه‌تیا راستگۆتنا وان دكر.
دێ زڤرمه‌ڤه‌ سالا 2009 ل 25 تیرمه‌هێ هه‌لبژارتنێن خولا سیێ یێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ هاتنه‌كرن، هێژ كابینا شه‌شێ یا حوكمه‌تێ نه‌هاتبوو دامه‌زراندن، ده‌سپێكا په‌یدابوونا به‌رهه‌لستكاریێ (ئۆپۆزۆسیۆنێ)بوو، په‌یدابوونا به‌رهه‌لستكاریێ ب خوه‌ژی ده‌سپێكا بلندبوونا ده‌نگێ نه‌رازیبوونێ بوو ل كوردستانێ سه‌را گه‌نده‌لیێ و سه‌ره‌ده‌ریا نه‌ دادوه‌رانه‌یا ده‌سته‌لاتی، ل وێرێ وه‌ك وه‌لاتیه‌كێ كوردستانی من هه‌ست ب مه‌ترسیێ و ئالۆزبوونا گرێكێ دكر د نڤیسینه‌كێدا ل ژێر ناڤێ (چه‌ند هزر و پێشنیازه‌ك بۆ كوچكا حوكمه‌ت و په‌رله‌مانێ نوویێ كوردستانێ) هه‌موو ئه‌و خالێن د ڤان سالاندا ب ناڤێ پرۆژێ چاكسازیێ دانوستاندن و شه‌ره‌نیخ سه‌رادهاتكرن من به‌رچاڤكرن و د هژمارێن 3259 و 3260 ـ 25 و 26 ته‌باخا 2009ێ یێن رۆژنامه‌یا (خه‌بات)دا به‌لاڤكرن*، پاشتر ژی وه‌ك نامیلكه‌ ب تیراژه‌كا كێم ل سه‌ر چه‌ند ئالی و كه‌سێن په‌یوه‌ندیدار به‌لاڤكر، نڤیسینا من كو نها ئه‌ز ب پرۆژێ خوه‌یێ چاكسازیی ناڤدكه‌م ئه‌گه‌ر وی ده‌می خواندنه‌ك بۆ هاتبا كرن ئه‌ز دبێژم چاكسازی ل هه‌رێمێ نه‌ دبوو ئه‌و گرێكا ئالۆز یا هنده‌ هه‌موو كوردستان مژوولكری و پشتی په‌سه‌ندكرنا پرۆژه‌ی ژی نه‌ مه‌رجه‌ ئه‌و گریكا ئالۆز بێته‌ڤه‌كرن و شویرهێن وێ كه‌لایێ بێنه‌ شكاندن، گرێكا هه‌ره‌ ئالۆزا پرۆژه‌یێ چاكسازیێ ئاستێ زێده‌یێ مووچه‌یێن پله‌یێن باڵا بوو یێ هه‌تا ئه‌ڤرۆ ژی خه‌لك ل سه‌ر رازی نینه‌، ئه‌و گرێكه‌ د برگه‌یه‌كا وێ نڤیسینا خوه‌دا ل ژێر ناڤێ (بلا حوكمه‌ت و په‌رله‌مان ژ خوه‌ ده‌ست پێبكه‌ن) من پێشنیازا چاره‌كرنا وێ ب ساناهی به‌رچاڤكربوو، لێ كه‌سێن بریاربده‌ست خواندنه‌ك بۆ پرۆژه‌یێ من نه‌كر هه‌روه‌ك خواندن بۆ ده‌هان هزر و پرۆژه‌ و پێشنیازێن خه‌لكه‌كێ دی ژ دلسۆژێن ڤی وه‌لاتی نه‌كری و هه‌تا گرێك هۆسا ئالۆزبووی.
• ئه‌و نڤیسین د پرتووكا (ئه‌وا من دڤیا بێژم من گۆت) چاپا 2015 دا دوباره‌ هاتییه‌ به‌لاڤكرن.

3

موسه‌ده‌ق تۆڤێ
ژ سالا 2011 ڤه‌ ده‌مێ خه‌لكه‌ك به‌رهه‌ڤیان بۆ ئاهه‌نگێن سه‌رێ سالێ دكه‌ت، رۆژا 28 كانوونا ئێكێ 2011 دهێته‌ بیرا من، د وێ شه‌ڤێدا (34) گه‌نج و سنێله‌یێن كورد نه‌ ژ مالباتێن ده‌وله‌مه‌ند و سه‌رمایه‌داران، نه‌ ل جهێ گێرانا ئاهه‌نگ و سه‌مایا سه‌رێ سالێ دگه‌ریان، به‌لكی ژ مالباتێن هه‌ژارێن گوندێ رۆبۆسكی یێ سه‌ر سنوورێ باكوور و باشوورێ كوردستانێ سه‌ر ب پارێزگه‌ها شه‌رنه‌خێ بۆ دابینكرنا پاریه‌كێ نانی ل شه‌ڤه‌كا پڕی سڕ و سه‌قه‌م و به‌فریندا ژ سنووری ده‌ربازدبوون، د وێ گاڤێدا ئه‌و به‌له‌نگازێن برسی دبنه‌ ئارمانجێ فرۆكه‌یێن شه‌ركه‌رێن ده‌وله‌تا تركیا و فرۆكه‌ڤان ب هه‌موو كه‌ربوكینا به‌رامبه‌ری كوردان د دلێ وی دا مۆشه‌كێن خوه‌ بارندنه‌ سه‌ر وێ كۆما مه‌ده‌نی یێن بێ چه‌ك، د یه‌ك چركه‌دا به‌فرا چیا ب خوینا وان بێ گونه‌هان خوینه‌لۆ دكه‌ت، شوونا چه‌ند كیلۆیه‌كێن پێدڤیێن خوارنێ ته‌رمێن وان شه‌هیدێن جوانه‌مه‌رگ بۆ خێزانێن وان دزڤرنه‌ڤه‌.
به‌ری ڤێ تراجیدیێ ب چار هه‌یڤ و چه‌ند رۆژه‌كان ل 21 ته‌باخا 2011 فرۆكێن شه‌ركه‌رێن هه‌مان ده‌وله‌تا تركیا ل لۆفێن چیایێ كۆرته‌ك بنارا چیایێ قه‌ندیلی ستێركا مۆشه‌كێن خوه‌ هاڤێته‌ سه‌ر ترۆمبێله‌كا نه‌فه‌رهه‌لگر و حه‌فت كه‌س ژ زه‌لام و ژن و سنێله‌ و ساڤا ب ره‌نگه‌كێ وه‌سان هۆڤانه‌ كوشتن، د شیانێن كامیرایێن مه‌دیاییدا نه‌بوو وان دیمه‌نێن خوینه‌لۆ نیشا بینه‌ران بده‌ت، ئه‌ڤ حه‌فت كه‌سه‌ ژی نه‌ چه‌كدار بوون و نه‌ ژی دیبلۆماسیێن ده‌وله‌ته‌ك بیانی، به‌لكی سڤیلێن باشوورێ كوردستانێ بوون، ب مه‌ره‌ما سه‌ره‌دانه‌كا خێزانی ل جاده‌یه‌كا دوور ژ هه‌ر به‌رۆكه‌كا شه‌ری دچوون.
د هه‌ردو تراجیدیاندا چه‌ند خالێن هه‌ڤپشك هه‌نه‌: پێشیا هه‌موو خالان قوربانیێن هه‌ردو بۆیه‌ران كوردن، كه‌سێن سڤیل و بێ چه‌كبوون، هه‌تا ئه‌ڤرۆ ده‌وله‌تا تركیا نه‌شیایه‌ بسه‌لمینیت كه‌سه‌ك ژ قوربانیێن هه‌ردو روودانان چه‌كدار بوو، پێشمه‌رگه‌ یان گه‌ریلا بوویه‌، به‌لكێ ژ ئه‌نجامێ فشارێن ناڤخۆیی و جیهانی ده‌وله‌تا تركیا باوه‌ری ئینا كو قوربانیێن رۆبۆسكی مه‌ده‌نی بوون و دێ قه‌ره‌بۆیا وان كه‌نه‌ڤه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و ژی بجهنه‌ئینا. به‌لێ ژ ئه‌نجامێ لاوازی و خه‌مساریا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و بێ هه‌لویستیا حوكمه‌تا عیراقێ و ب چڤه‌ نه‌وه‌رگرتنا بۆیه‌رێ ژ ئالیێ ده‌وله‌تا تركیاڤه‌ قوربانیێن كۆرته‌ك بوونه‌ قوربانیێن ژبیركرنێ و هه‌تا نها كێم جاران سازیه‌كا راگه‌هاندنێ د سالڤه‌گه‌را بۆیه‌رێدا ب چه‌ند په‌یڤه‌كان وێ بیرهاتنێ ب خه‌لكێ ئاشنا دكه‌ت.
خاله‌كا دی یا هه‌ڤپشك د هه‌ردو بۆیه‌راندا ده‌وله‌تا تركیا یه‌، كو ژ وێ رۆژا ل سالا 1923 ل سه‌ر شوونوارێن ده‌وله‌تا ئوسمانی هاتیه‌ دامه‌زراندن و هه‌تا ئه‌ڤرۆ ل سه‌ر دیواره‌كێ پڕی هزرا شۆفێنی و ره‌گه‌زپه‌رست به‌رامبه‌ری نه‌ته‌وه‌یێن نه‌ تورك هاتیه‌دامه‌زراندن، كوشتن و قركرن و جینۆسایدا نه‌ته‌وه‌یان بۆ وێ كاره‌ك ئاسایه‌ ب خزمه‌تا تركان دهژمێریت، به‌ری وان دو روودانان و پشتی وان ب مهانه‌یێن جودا چه‌ندین تاوانێن دی یێن دژی مرۆڤایه‌تی ل باكوور و باشوور و رۆژئاڤایێ كوردستانێ ئه‌نجامداینه‌.
خالا دیتر بوونا شه‌رڤانێن P.K.kیه‌ ل ناڤا باشوورێ كوردستانێ، شۆرشا باكووری كوردستانێ مافه‌كێ ره‌وایێ هه‌موو خه‌لكێ باكووره‌، P.K.k سه‌ركردایه‌تیا وێ شۆرشێ بكه‌ت یان هه‌ر ئالیه‌كێ دی، ئه‌ركێ هه‌ركورده‌كی یه‌ ل هه‌ر پارچه‌كا ڤی وه‌لاتی پشته‌ڤانیێ لێ بكه‌ت، به‌لێ وان ماف نینه‌ پارچه‌یه‌ك یان باژێره‌ك یان گونده‌كێ كوردستانێ بكه‌نه‌ قوربانی بۆ پارچه‌یه‌كا دی، سه‌رخوه‌بوون، ئاڤابوون، پێشكه‌تنا پارچه‌كا وه‌لاتی دێ د خزمه‌تا ته‌ڤایی كوردستانێدا بیت، به‌روڤاژی شكه‌ستن و وێرانبوون و داگیركرنا تنێ گونده‌كێ بچووك خزمه‌تا چ پارچه‌ و باژێر و گوندێن دی ناكه‌ت، به‌لكی دێ پشتیێ وێ گرانتركه‌ت و دوژمنێن وێ بهێزتركه‌ت، ل ڤێرێ ب ئاشكرایی دێ بێژین: بوونا شه‌رڤانێن P.K.k و ده‌سته‌لاتداریا وان و خوه‌سه‌پاندنا وان ل باشوورێ كوردستانێ و ده‌ربازبوونا وانا به‌رده‌وام ژ ڤی سنووری بۆ یێ دی ئه‌گه‌ر مفایه‌ك هه‌بیت ئه‌و مفا بۆ ده‌وله‌تا داگیركه‌ر و خوینرێژا تركیایه‌ كو ده‌لیڤه‌كێ دده‌تێ سنوورێن باشوور ببه‌زینیت و خوینا كوردێن باشوور بڕێژیت، وێ ژی ژبیرنه‌كه‌ین ل هه‌ردو ئالیێن سنووری قوربانی هه‌ر كوردن. د ئه‌نجامدا ئه‌م دكارین بێژین پشتی نێزیكی چل سالێن شۆرشا چه‌كداریا باكوور ده‌م هاتییه‌ سه‌ركردایه‌تیا P.K.k پێداچوونه‌كێ ب سه‌ره‌ده‌رییا خوه‌ ل باشوور و د هه‌مان ده‌مدا ل باكوورێ كوردستانێ بكه‌ت، ئێدی بهۆسته‌كا ڤی خاكی نه‌كه‌ته‌ قوربانی بهۆسته‌كا دیتر، بكارئینانا باشوورێ كوردستانێ وه‌ك كووراتیا خوه‌یا له‌شكری و وه‌ك باره‌گا و په‌ناگه‌هێن خوه‌ نه‌ باكوور مفای ژێ وه‌ردگریت و نه‌ ژی باشوور و نه‌ پارچه‌یه‌كا دیتر.

4

موسه‌ده‌ق تۆڤی

د چه‌ند ده‌مژمێره‌كاندا مه‌ كوردستانیان كه‌ركووك (ئه‌و كه‌ركووكا مه‌ ب دل و قودسا كوردستانێ ناڤدكر) ژ ده‌ستدا، نه‌ تنێ كه‌ركووك به‌لكی هه‌موو ده‌ڤه‌رێن نها داگیركریێن باشوورێ كوردستانێ و به‌ری 16 ئۆكتۆبه‌رێ د رزگاركری و ژێر ده‌سته‌لاتێ كوردستانێ مه‌ ژ ده‌ستدان، د چه‌ند ده‌مژمێره‌كاندا ئه‌م زڤرینه‌ڤه‌ سنوورێ ده‌ڤه‌را ئۆتونۆمیێ كارتونیێ ئادارا 1974، ئه‌و ژی كه‌تنه‌ د مه‌ترسیێدا و هنده‌كان تلیلیێن داگیركرنا كه‌لا هه‌ولێرێ و خالا سنۆرى یا ئیبراهیم خه‌لیل لێ ددان، به‌لێ ب هیمه‌تا خوینا شه‌هیدان و قاره‌مانی و خوه‌راگریا پێشمه‌رگه‌یێن قاره‌مان و هنده‌ك سه‌ركرده‌یێن دیرۆكیێن پێشمه‌رگه‌ی دفنا له‌شكرێ داگیركه‌ر ل پردێ و مه‌خموور و سحێلا شكه‌ست و خه‌وا دوباره‌ داگیركرنه‌ڤا ئه‌وا مایی ژ كوردستانێ بجه نه‌هات، ئه‌و له‌شكه‌ر به‌ر ب پاش و شكه‌ستی زڤریڤه‌ ئه‌و جهێن ژێ هاتی، ب قاره‌مانی و قوربانیێن پێشمه‌رگه‌ی نه‌ تنێ هه‌ولێرا پایته‌خت و دهۆك هاتنه‌پاراستن به‌لكی سلێمانی و كۆیێ ژی ژ داگیركرنێ هاتنه‌پاراستن.
ژ ئالیێ سیاسیڤه‌ ده‌مێ ئالایێ كوردستانێ ژ ده‌ستێن په‌یكه‌رێ پێشمه‌رگه‌ی ل نیڤا كه‌ركووكێ ئینایه‌ده‌ر و ئالایێ عیراقێ د ده‌ستاندا كری هه‌یبه‌تا بوونا كوردی ل كه‌ركووكێ شكاند، نه‌تنێ پارتیێن ژ ئه‌نجامێ 16 ئۆكتۆبه‌رێ ژ كه‌ركووكێ ده‌ركه‌تین د ناڤا باژێریدا بێ ده‌سته‌لات مان، به‌لكی یێن ماینه‌ د باژێریدا و پێشوازی ل دوباره‌ داگیركرنه‌ڤا باژێری كری و یێن پاشتر ژی زڤرینه‌ڤه‌ باژێری ئه‌و نه‌ تنێ بێ ده‌سته‌لاتمان، به‌لكی بوونه‌ بێ ده‌سته‌لاتێن ده‌سته‌سه‌ركری، د ئه‌نجامدا هه‌موو به‌رپرس و رێڤه‌به‌رێن كوردێن ناڤا كه‌ركووكێ ب ئه‌ندام په‌رله‌مانێن كورد و ئه‌ندامێن كوردێن جڤاتا پارێزگه‌هێڤه‌ دگه‌ل هه‌موو پارتێن كوردیێن ناڤا كه‌ركووكێ ب چاڤێن زل یێ به‌رێ خوه‌ دده‌نه‌ برینێن كولێن كه‌ركووكێ، نه‌ چ ژ ده‌ستان دهێت و نه‌ دكارن تشته‌كی بۆ باژێری بكه‌ن تنێ هه‌كه‌ بوێرن دێ ئاخینكا هه‌لكێشن بۆ ئه‌وا ژ ده‌ستدای.
چه‌ند رۆژكێن كێم و دێ بیرهاتنا رۆژا ره‌شا 16 ئۆكتۆبه‌را 2017 به‌رۆكا مه‌گریت، سه‌خمه‌رات به‌رژه‌وه‌ندیا گشتی و ب مه‌ره‌ما پتر راگرتنا ئه‌و نیمچه‌ یه‌كرێزی و بهه‌ڤرا كاركرنا نها ل مه‌یدانا كارێ برێڤه‌برنا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێدا هه‌ی ناچمه‌ د ناڤا كووراتیا ئه‌گه‌رێن كاره‌ساتێدا، كی بوونه‌ ئه‌گه‌ر و كی بوون ئه‌و كاره‌ساته‌ بسه‌رێ كوردستانێ ئینای و بۆچی و ژ بۆ چ و ل دژی كێ…؟ ئه‌و كریاره‌ ئه‌نجامدا، به‌لێ ب چاڤه‌كێ كوردانه‌ دێ هه‌لسه‌نگاندنه‌كێ بۆ ئه‌نجامێن بۆیه‌رێ كه‌م، به‌راهیێ دێ پرسیاركه‌م كی ژێ مفادار بوو و كی زیانڤێكه‌تی..؟ كی د بۆیه‌رێدا شكه‌ست و كی سه‌ركه‌ت؟ د به‌رسڤێدا بێ دودلی دێ بێژم زیانڤێكه‌تی و شكه‌ستی تنێ كورد بوون و كوردستانی.. د بنیاتدا هیچ ئالییه‌كێ كوردستانی مفادار و سه‌ركه‌تی نه‌بوو..!! ئه‌گه‌ر مفاداره‌ك یان سه‌ركه‌تییه‌ك هه‌بیت تنێ داگیركه‌رێن كوردستانێ بوون!!.
مه‌ گۆت ئه‌گه‌ر سه‌ركه‌تیه‌ك هه‌بیت تنێ داگیركه‌رێن كوردستانێ نه‌.. ئه‌ڤه‌ راستیا ئه‌نجامێن بۆیه‌را 16 ئۆكتۆبه‌رێ یه‌، ئه‌و داگیركه‌ر ب درێژییا دیرۆكا سه‌دسالێن چوویی د چ مژاره‌كێدا د یه‌كگرتی نه‌بوونه‌ تنێ د دژایه‌تییا مافێن ره‌وایێن خه‌لكێ كوردستانێدا د یه‌كگرتی بوونه‌ و دێ مینن یه‌كگرتی، وان داگیركه‌ران د ده‌سپێكا رۆژێن به‌رهه‌ڤییان بۆ ریفراندۆما 25 ئیلۆنا 2017ێ به‌رهه‌ڤیێن خوه‌كرن بۆ دژایه‌تییا ریفراندۆمێ، فشارێن خوه‌یێن سیاسی و ئابووری ل ناڤه‌ندێن جیهانی و ده‌وله‌تێن خوه‌دی بریار دانه‌كاری، پشته‌ڤانییه‌كا سیاسی بۆ خوه‌ دابینكر، لێ هه‌موو پشته‌ڤانیا سیاسیا ناڤده‌وله‌تی ل گه‌ل وان و شیانێن وان یێن له‌شكری و ئابووری و سیاسی تێرا هندێ نه‌بوون به‌رسنگێ پێلا ملیۆنیان خه‌لكێ كوردستانێ بۆ سه‌ربه‌خوه‌ییێ و ئه‌نجامدانا ریفراندۆمێ بگرن، له‌وما وه‌ك هه‌موو جاران په‌نا بره‌ به‌ر ئه‌و درزا د ناڤ مالا كوردیدا هه‌ی و مفا ژێ وه‌رگرت، ئه‌و درزا كه‌سه‌كێ هوشمه‌ند باوه‌ر نه‌ دكر ئه‌و درز ببیته‌ ده‌رگه‌هه‌كێ مه‌زن و د وی ده‌رگه‌هیرا داگیركه‌ر ب ژووركه‌ڤن و نیڤا كوردستانا رزگاركری سه‌رژنوو داگیركه‌نه‌ڤه‌، داگیركه‌ران سه‌ركه‌تن ده‌ستڤه‌ ئینا، لێ سه‌ركه‌تنا وان د وێ درزێرا بوو یا د به‌رۆكا ناڤمالا كوردیدا دروستبووی نه‌ د به‌رۆكا شه‌ری و به‌رخوه‌دانێدا دروستبووی، نه‌ پێشمه‌رگه‌ شكه‌ست و به‌رۆكا شه‌ری به‌ردا، به‌لێ سیاستمه‌دارێن كالفام ل به‌رۆكێن پشتێ د ناڤا ڤیلایێن پێشوازیێ ل شاندێن پیلانگێر و دژه‌كورداندا پشتا پێشمه‌رگه‌ی شكاند و ئه‌و درز ڤه‌كر و كره‌ ده‌رگه‌هه‌ك بۆ سه‌ر ژنوو داگیركرنه‌ڤا كوردستانێ، داویێ دێ پرسیاره‌ك هێته‌پێش ئه‌رێ ئه‌وێن ئه‌و درزه‌ ڤه‌كری چ گه‌هشتێ و چ مفا وه‌رگرت..؟ ئه‌ز دبێژم وێ پرسیارێ ژ وان بخوه‌ بكه‌ی ئه‌و ژی نزانن دێ چ به‌رسڤێ ده‌ن.. چنكو یێ مفادار ژ 16 ئۆكتۆبه‌رێ تنێ داگیركه‌ر بوون و شكه‌ستی و زیانڤێكه‌تی هه‌موو كورد و كوردستانێ بوون. ل داوییا داویێ ژی دێ بێژم گه‌لۆ كاره‌ساتا 16 ئۆكتۆبه‌رێ و ئه‌نجامێن وێ دێ بنه‌ ده‌رسه‌ك مفایه‌كی ژێ وه‌رگرین و جاره‌كا دی ب ده‌ستێن خوه‌ ده‌رگه‌هێ ل به‌ر داگیركه‌ران ڤه‌نه‌كه‌ین!.

16

موسه‌ده‌ق تۆڤى
د هژمار (2654)یا (ئه‌ڤرۆ) دا د بیرهاتنا (58) سالیا شۆرشا ئیلۆنێ دا، مه‌ گه‌ریانا دیرۆكى د ناڤ (11) هژمارێن رۆژنامه‌یا (خه‌بات) یێن 1964 ـ 1964 دا كر، چه‌ند زانیاریێن دیرۆكى ده‌رباره‌ى شۆره‌شێ د وێ قووناغێدا به‌رچاڤكرن. ژبه‌ركو شیانێن به‌رپه‌رێن رۆژنامه‌یێ هندبوون ئه‌م نه‌ دكارین زانیاریێن پتر به‌رچاڤكه‌ین، مه‌ بریار دا خه‌له‌كه‌كا دى ل دۆر ڤێ مژارێ به‌لاڤكه‌ین.
دێ زڤرینه‌ڤه‌ هژمارا (478) و مژارا ل ژێر مانشێتێ: (چه‌ند دیمه‌نه‌ك ژ وان تاوانان یێن ده‌سته‌لاتێ خیانه‌تكار هه‌مبه‌رى وه‌لاتیێن كورد دكه‌ت) به‌لاڤكرى، مه‌ چه‌نده‌ك ژ وان تاوانان به‌رچاڤكرن یێن حوكمه‌تا وى چاخى به‌رامبه‌رى كوردستانێ ئه‌نجامداین، دێ چه‌نده‌كێن دێ به‌رچاڤكه‌ین:
ـ د وێ هژمارێدا هاتیه‌: سه‌ركردێن له‌شكریێن وێ هێرشا درندانه‌ ئه‌و گوند (یێن د هژمار 2654یا خه‌بات ناڤێن وان هاتین) تالانكرن، مال و ناڤمالى و په‌ز و كه‌وال و پاره‌یێ وان برن، هه‌رهه‌موو ل دۆرێن سه‌ربازگه‌هێن باستكێ، ئاسهێ، چه‌م كۆركى و زاخۆ ل چۆلى كۆمكرن، نڤینێن وان بوونه‌ عه‌رد و ئه‌سمان و بالیفێن وان به‌رێن چۆلى.
ـ گوندێن ناحیا زمار یا دكه‌ڤیته‌ رۆژئاڤایێ رووبارێ دیجله‌ ژ تالانكرن و خرابكرنا گوندان رزگار نه‌بووینه‌، گوندێن چه‌م باهیڤا ژێرى و ماسكا و گوندێن دێ ژى كه‌تنه‌ به‌ر ڤان هێرشان و به‌رێ خه‌لكێ وان دانه‌ ده‌ڤه‌رێن رزگاركریێن كوردستانێ.
ـ ل گه‌ل ڤان هێرشێن هۆڤانه‌ ده‌سته‌لاتداران ده‌ست ب هه‌وه‌كا گرتن و زیندانیكرنا خه‌لكێ ل زاخۆ كریه‌ و ئه‌ڤ هه‌وه‌ ژ ژن و مێران دگریت.
ـ ده‌سته‌لاتدارێن عارفى (عه‌بدولسه‌لام عارفێ سه‌رۆكۆمار) یێن شۆڤێنى به‌رهه‌ڤیان بۆ ب عه‌ره‌بكرنا ده‌ڤه‌را سلێڤانه‌یى دكه‌ن و یێ كاردكه‌ن بۆ ئینانا عه‌شیره‌تێن عه‌ره‌بان ژ ده‌ڤه‌را جزیره‌ یا لیوا مووسلێ و ئاكنجیكرنا وان ل ده‌ڤه‌را سلێڤانه‌یى.
هژمارا (480 ـ خه‌رمانان 1965) ب كوردى ل ژێر مانشێتێ (با هه‌ر به‌ به‌رزى بشه‌كێته‌وه‌ ئاڵاى پارته‌ نه‌به‌زه‌كه‌مان، ئاڵاى ئازادى و دیمۆكراسى و پێشكه‌فتن) ب هه‌لكه‌تا بۆرینا (19) سالان ل سه‌ر دامه‌زراندنا پارتى هاتیه‌ به‌لاڤكرن، ب ڤێ هه‌لكه‌تێ د سه‌رگۆتارێدا هاتیه‌: (له‌ دایكبوونى پارتى وه‌ نه‌بێ به‌ ئاره‌زووى چه‌ند كه‌سێك بووبێت به‌ڵكو پێویستییه‌كى مێژوویى بوو كه‌ خۆى سه‌پاند پاش ئه‌و گۆرینانه‌ى كه‌ روویدا پاش شه‌رى دووهه‌مینى جیهانى له‌ جۆلانه‌وه‌ى نیشتمانى و نه‌ته‌وایه‌تى گه‌لاندا و پاش ئه‌وه‌ى به‌ تاقیكردنه‌وه‌ ناته‌واوییه‌كانى جۆلانه‌وه‌ى كوردایه‌تى ده‌ركه‌وتن كه‌ پێویست بوو چاره‌بكرێن…) نها (73)سال ل سه‌ر دامه‌زراندنا پارتى ده‌ربازبوونه‌ هه‌مان پێویستیا مێژووى پێدڤى دكه‌ت پارتى به‌ردام بیت د خه‌باتێدا، لێ چاوا د وى ده‌میدا (به‌ تاقیكردنه‌وه‌ ناته‌واوییه‌كانى جۆلانه‌وه‌ى كوردایه‌تى ده‌ركه‌وتن كه‌ پێویست بوو چاره‌بكرێن..) ب ڤى ره‌نگى ژى د ڤێ قووناغێدا دڤێت (به‌ تاقیكردنه‌وه‌) ئانكو ب هه‌لسه‌نگاندن و ڤه‌كۆلین و دووڤچوون (ناته‌واوییه‌كان) پێویسته‌ كێماسى و چه‌وتى و ئاریشه‌یێن دبنه‌ ئاسته‌نگ د رێكا پارتى و ته‌بایى ئه‌زموونا كوردستانێدا چاره‌سه‌ركه‌ین.
د ڤێ هژمارا كوردیزماندا گرنگى ب چه‌ند مژاره‌كێن ره‌وشه‌نبیرى هاتییه‌دان د بیرهاتنا بیستێ یا شۆره‌شا بارزان یا 10 ته‌باخا 1945دا گۆتاره‌ك به‌لاڤكریه‌، چه‌ند هه‌لبه‌سته‌كێن مام هه‌ژارى به‌لاڤكرینه‌ پاشتر د دیوانا وى (بۆ كوردستان)دا هاتینه‌به‌لاڤكرن. نێزیكى دو به‌رپه‌رێن ڤێ هژمارێ بۆ مژارا چاوانییا سه‌ره‌ده‌ریكرنا ده‌وله‌تێ ل وان وه‌لاتان یێن چه‌ند نه‌ته‌وه‌یه‌ك تێدا هه‌ین ته‌رخانكرینه‌ و د مانشیتێ گۆتارێدا هاتییه‌: (رێگاى كوشتن و برین و ترس له‌و ده‌وله‌تانه‌دا كه‌ چه‌ند نه‌ته‌وه‌یه‌كى تێدایه‌ ئه‌بێته‌ هۆى روخاندنیان). د كورته‌ مژاره‌كا دى یا ڤێ هژمارێدا هاتیه‌: (شه‌رى به‌ قونته‌راتمان نه‌ بیستبوو) دیاركریه‌: مه‌ یا بهیستى پر و رێك، ئاڤاهى و پرۆژه‌ ب قونته‌رات دهێنه‌ ئه‌نجامدان، به‌لێ مه‌ نه‌ بهیستییه‌ شه‌ر ب قونته‌رات بهێنه‌ ئه‌نجامدان، ل ڤێ داویێ پشتى رژێما عارفى گه‌هشتیه‌ وێ باوه‌ریێ سه‌ربازێن عه‌ره‌ب نه‌شێن به‌رامبه‌رى خوه‌راگرییا پێشمه‌رگه‌ى هیچ پێشكه‌تنه‌كێ ده‌ستڤه‌بینن، (ئێستا به‌ جاشه‌كه‌ره‌كان فێربووه‌ شه‌ره‌كه‌یان به‌ قونته‌رات ئه‌داتێ)، وه‌ره‌ فلان سه‌رۆك جاش ڤێ جهى بۆ مه‌ بگره‌ هزار دیناران وه‌ربگره‌، وى جهێ هه‌نێ بگره‌ پێنج هزار دیناران ده‌ینه‌ ته‌ (جگه‌ له‌ جۆ و كورتانى تازه‌ و حه‌سانه‌وه‌ى بار نه‌كردنیان تا ماوه‌یه‌ك)، پاشتر نموونه‌كێ به‌رچاڤدكه‌ت: هه‌روه‌ك دیتمان وه‌سلى پێنج هه‌زار دینارى له‌ ناو تویى كورتانى جاشى تۆپیو (زێرو هه‌ركى)دا بوو كه‌ ده‌سته‌به‌ر ببوو سه‌نگه‌رێك بگرێ و ئه‌و پێنج هه‌زاره‌ وه‌ربگرێ…ئه‌ڤ نموونه‌یه‌ ژ خیانه‌تێ ل ئاسته‌كییه‌ نڤیسه‌ر ژ خوه‌ نه‌گریت د نڤیسینه‌كێ ئاماژه‌ پى بكه‌ت.
ژ بابه‌تێن (خه‌بات) گرنگى پێداى ده‌نگڤه‌دانا شۆرشا كوردستانێ بوو د ناڤه‌ندێن هزرى و ره‌وشه‌نبیرى و رۆژنامه‌ڤانیێن جیهانێدا، د وێ قووناغێدا نه‌ ئامرازێن په‌یوه‌ندیكرنێ و رۆژنامه‌ڤانى وه‌ك ئه‌ڤرۆ ب ساناهى بوون، نه‌ شۆره‌شا كوردستانێ ب ساناهى دشیا ده‌نگێ خوه‌ بگه‌هینته‌ جیهانا ده‌رڤه‌، نه‌ ژى جیهانا ده‌رڤه‌ دشیا وه‌سان ب ساناهى بگه‌هیته‌ كوردستانێ، سه‌ره‌راى ڤێ چه‌ندێ شۆرشا كوردستانێ و جیهانا ده‌رڤه‌ ژى د ڤى واریدا هنده‌ك پێنگاڤ هاڤێتینه‌ كو ده‌نگێ خه‌لكێ كوردستانێ و دۆزا وان بگه‌هیته‌ جیهانێ و (خه‌بات) ژى ده‌نگڤه‌دانا ڤێ چه‌ندێ د به‌رپه‌رێن خوه‌دا دیاركریه‌:
ـ د هژمارا (476 ـ شباتا 1964)دا په‌رتووكا (رحله‌ الرجال الشجعان) یا رۆژنامه‌ڤانێ ئه‌مریكى (دانا ئادده‌م شمدت) وه‌ك په‌رتووكه‌ك نوو ده‌رباره‌ى شۆرشا كوردستانێ ب خوانده‌ڤانان دایه‌نیاسین، رۆژنامه‌ڤانێ ناڤبرى ل هاڤینا 1962ێ ب نهێنى د رێیا سووریێ را هاتبوو ده‌ڤه‌رێن رزگاركرى و دیدار ل گه‌ل بارزانى و چه‌ند سه‌ركرده‌یه‌كێن شۆرشێ ئه‌نجامدابوون، ب به‌رفره‌هى ل سه‌ر شۆرشێ و ئارمانجێن وێ، ره‌وش و خوه‌راگرییا خه‌لكێ نڤیسیبوو و پاشتر راپۆرتا سه‌ره‌دانا خوه‌ د رۆژنامه‌یا (نیۆیۆرك تایمس)دا به‌لاڤكربوو، دووڤرا ژى وه‌ك كتێب ب ئینگلیزى هاتبوو به‌لاڤكرن، پاشتر هاتییه‌وه‌رگێران بۆ سه‌رزمانێ عه‌ره‌بى و كوردى و زمانێن دى. گرنگییا دانه‌نیاسینێ ژ گرنگییا په‌رتووكێ كێمتر نینه‌، رۆژنامه‌ڤان ل هاڤینا 1962 هاتیه‌ كوردستانێ و زڤریه‌ڤه‌ به‌یرۆتێ راپۆرتا سه‌ره‌دانا خوه‌ د رۆژنامه‌یا (نیۆیۆرك تایمس)دا به‌لاڤكریه‌ و دووڤرا وه‌ك په‌رتووك ب ئینگلیزى چاپكریه‌، چ نه‌بیت ئه‌ڤێ كریارێ نێزیكى ساله‌كێ ڤه‌كێشایه‌، گه‌هشتنا وێ بۆ كوردستانێ و دانه‌نیاسینا وى ل مه‌ها شباتا 1994 نیشانا وێ چه‌ندێ یه‌ كو شۆرشێ گرنگییه‌ك باش ب راگه‌هاندنێ و دانه‌نیاسینا دۆزا كوردى ل ده‌رڤه‌ى وه‌لات دایه‌.
ـ د هژمارا (478 ـ حزیرانا 1965) راپۆرته‌ك ده‌رباره‌ى چالاكیێن شاندێ كوردى نڤیسییه‌ ئه‌وێ ل 15 نیسانا وێ سالێ ب سه‌رۆكاتییا عیسمه‌ت شه‌ریف سه‌را وه‌لاتێن یه‌كگرتیێن ئه‌مریكا و ده‌سته‌یا نه‌ته‌وه‌یێن یه‌كگرتى كرى. د هه‌مان هژماردا ل ژێر مانشیتێ (الصحافه‌ العالمیه‌ تشید بمواقف الپوره‌ الكردیه‌ و انتصارتها) ئاماژه‌ ب راپۆرته‌كا رۆژنامه‌ڤان “برنارد سیل” كریه‌ ژ كوردستانێ بۆ رۆژنامه‌یا (ئیڤننگ ستارت) یا له‌نده‌ن هنارتییه‌ و د هژمارا رۆژا 15 گولانا 1965ێدا به‌لاڤكرى. هه‌روه‌سا ئاماژه‌ ب راپۆرتا رادیویا موسكۆ ل ژێر ناڤێ (بارزانێ كورێ وه‌فادارێ گه‌لێ كورد و گه‌لێ عیراقێ) ل ئێڤارا 5/6/1965ێ به‌لاڤكرى. د به‌رده‌وامییا هه‌مان بابه‌تدا ئاماژه‌ ب راپۆرته‌كا رۆژنامه‌یا (دێلى بنسلڤانیان)یا رۆژا 27/4/1965 كریه‌ كو تێدا هاتیه‌: ئه‌نجامێن شۆرشێ دێ بریارێ ل سه‌ر هه‌ڤسه‌نگییا هێزان ل رۆژهه‌لاتێ ناڤین ده‌ن. پاشتر (خه‌بات) ئاماژه‌ ب راپۆرته‌كا رۆژنامه‌یا (پراڤدا) یا سوڤیه‌تى و سه‌رگۆتارا رۆژنامه‌یا (ئۆبزێرڤه‌ر) یا له‌نده‌ن ده‌رباره‌ى شۆرشێ كریه‌، د (ئۆبزێرڤه‌ر)دا هاتیه‌: پێدڤیه‌ حكومه‌تا بریتانى چ نه‌بیت هنارتنا چه‌كى بۆ عیراقێ راوه‌ستینیت هه‌تا كو حوكمه‌تا عیراقێ پێگیریێ ب بكارنه‌ئینا هێزێ و دژواریێ دژى كوردان دكه‌ت هه‌روه‌ك ئه‌ڤه‌ دگه‌ل ئێكه‌تیا ژێریێ ئه‌فریقا كرى. (11) هژمارێن (خه‌بات) ده‌رگه‌هێ دووڤچوون و ڤه‌كۆلینێن به‌رفره‌هتر ڤه‌دكه‌ن، ل ڤێرێ راوه‌ستین به‌لكێ د ده‌لیڤه‌كا دى دا لێ بزڤرینه‌ڤه‌.

13

د بیرهاتنا (58) سالییا ده‌سپێكرنا شۆره‌شا ئه‌یلوولێ دا
(خه‌بات) گه‌نجینا دیرۆكا شۆره‌شا ئه‌یلوولێ
موسه‌ده‌ق تۆڤى

هه‌رده‌مێ ئاماژه‌ ب دیرۆكا پارتى دیمۆكراتى كوردستان و شۆره‌شا كوردستانێ ئه‌وا پاشتر ب شۆره‌شا ئه‌یلوولێ هاتییه‌ نیاسین دهێته‌كرن، دڤێت ئاماژه‌ ب رۆژنامه‌یا (خه‌بات) بێته‌كرن. پشتى شۆره‌شا 14 تیرمه‌ها 1958 ل عیراقێ ژ به‌رهه‌مێن پێشین یێن ڤێ شۆره‌شێ ئازادییا كارێ رۆژنامه‌ڤانى و پارتایه‌تى (حزبایه‌تى) بوو، پارتى كو وى ده‌مى تاكه‌ پارتییا نه‌ته‌وه‌یى بوو ل سه‌ر گۆره‌پانا كوردستانێ هێژ موله‌تا كاركرنا فه‌رمى وه‌رنه‌گرتى موله‌تا به‌لاڤكرنا رۆژنه‌مایه‌كێ ب ناڤێ (خه‌بات) وه‌رگرت، یه‌كه‌مین هژمار (خه‌بات) ل 4 نیسانا 1959 ده‌ركه‌ت، پشتى وێ نێزیكى ساله‌كێ موله‌تا كاركرنا فه‌رمى یا حزبێ وه‌رگرت، هۆسا (خه‌بات) به‌رى (پارتى) ب ئاشكرایى كه‌ته‌ د ناڤ جه‌ماوه‌ریدا، له‌وما ژى رۆژنامه‌یا (خه‌بات) د قۆناغا ناڤبه‌را 1959 ـ ئه‌یلوولا 1961 هه‌ڤالجێمكا پارتى بوو، ئامرازێ هه‌ره‌سه‌ره‌كیێ گه‌هاندنا په‌یاما پارتى بوو، چه‌كێ ئێكانه‌یێ پارتى بوو ژبۆ به‌رگریكرنه‌كا مه‌ده‌نى ژ خه‌لكێ كوردستانێ و ئارمانجێن پارتى، له‌وما ژى پارتى و (خه‌بات) د ڤێ قۆناغێدا كه‌تینه‌ به‌ر دژایه‌تییا ده‌سته‌لاتى، دۆز ل سه‌ر هاتینه‌تووماركرن و كه‌تییه‌ به‌رڤه‌كۆلینان و دادگه‌هكرنێ، هه‌تا داوى هژمارا وێ (462) ل سالا 1961 هاتییه‌به‌لاڤكرن و رۆژنامه‌ هاته‌گرتن.
گرتنا (خه‌بات) د ده‌رازینكا ده‌سپێكرنا شۆره‌شا كوردستانێ دا بوو، ده‌مێ شۆره‌شێ ل ئه‌یلوولا 1961 ده‌سپێكرى ده‌ملده‌ست هزر ل به‌لاڤكرنا (خه‌بات) هاته‌كرن و یه‌كه‌مین هژمارا وێ پشتى گرتنا به‌لاڤبوونا وێ یا ئاشكرا ل ده‌ڤه‌رێن رزگاركریێن كوردستانێ ب شیانێن ته‌كنیكیێن ساده‌ ل سالا 1962 هاته‌به‌لاڤكرن، ل دو سێ سالێن كاودانێن شۆره‌شا كوردستانێ به‌راهیێ ئاسته‌نگبوونه‌ به‌رامبه‌رى به‌لاڤبوونا رۆژنامه‌یێ ب رێكوپێكى و د ده‌مێن خوه‌دا، له‌وما كێم كێمه‌ ده‌ركه‌تییه‌ و ده‌مێن درێژ كه‌تینه‌ د ناڤبه‌را هژماره‌كێ بۆ هژماره‌كا دى ب ره‌نگه‌كى ژ ئه‌یلوولا 1961 ـ چریا دووێ 1964 تنێ (11) هژمار ژێ ده‌ركه‌تینه‌، ژ ڤێ دیرۆكێ هه‌تا گولانا (ئایار) 1966ێ هژمارێن 474 ـ 487 ئانكو تنێ (14) هژمار ژێ ده‌ركه‌تینه‌، ب هه‌ر ره‌نگه‌كێ و د هه‌ركاودانه‌كییدا بیت پارتى به‌رده‌وامى ب به‌لاڤكرنا (خه‌بات) دایه‌.
مژارا مه‌ د ڤێ نڤیسینێدا (11) هژمارن ژ (14) هژمارێن ئاماژه‌ پێكرى، وه‌ك د ده‌لیڤه‌یێن دیتردا من ئاماژه‌ پێكرى ئه‌ركه‌كێ هه‌ره‌گرنگه‌ ته‌بایى رۆژنامه‌ و به‌لاڤۆكێن سه‌رده‌مێ شۆره‌شێن ئه‌یلوول و گولانێ بێنه‌ڤه‌كۆمكرن و سه‌رژنوو چاپكرن و گرنگه‌ (خه‌بات) ل پێشییا وان بیت، ژبه‌ركو ئه‌ڤه‌ ژێده‌رێن هه‌ره‌گرنگ و جهێ باوه‌ریێنه‌ بۆ نڤیسینا دیرۆكا هه‌ردو شۆره‌شان، ئه‌ڤ (11) هژماره‌ ب ره‌نج و خه‌باتا مامۆستا (جه‌مال خه‌زنه‌دار) سالا 2019 سه‌رژنوو ژ ئالیێ ئه‌كادیمیا كوردى ل هه‌ولێرێ هاتینه‌ چاپكرن.
سه‌رده‌مێ ده‌رچوونا وان (11) هژماران:
ئه‌ڤ (11) هژمارێن (خه‌بات) دكه‌ڤنه‌ ناڤبه‌را چریا دووێ 1964ـ گولانا 1966، ئه‌ڤ قۆناغه‌ بۆیه‌رێن گرنگ یێن په‌یوه‌ندى ب شۆره‌شێڤه‌ هه‌مبێز دكه‌ت، ژ وانا پێكهاتنا شه‌ر راوه‌ستاندنێ د ناڤبه‌را سه‌ركردایه‌تییا شۆره‌شێ و حوكمه‌تا عیراقێ ل شباتا 1964، روودانا دوبه‌ره‌كیێ د شۆره‌شێدا، چوونا پشكه‌ك ژ سه‌ركرده‌یێن دوبه‌ره‌كیێ بۆ ناڤ حوكمه‌تێ، كۆنگرێ شه‌شێ یێ پارتى، دامه‌زراندنا جڤاتا سه‌ركردایه‌تییا شۆره‌شێ و سازیێن كارگێرى ل ده‌ڤه‌رێن ژێر ده‌سته‌لاتێ شۆره‌شێ ل چریا دووێ 1964، روودانا چه‌ند شه‌رێن مه‌زن د ناڤبه‌را له‌شكرێ كوردستانێ و سۆپایێ حوكمه‌تێ و چه‌ند روودانێن دى یێن په‌یوه‌ندیدار، ڤان بۆیه‌ران و گه‌له‌كێن دن جهێ خوه‌ ل سه‌ر به‌رپه‌رێن ڤان (11) هژماران گرتیه‌، زێده‌بارى بابه‌تێن سیاسى و ره‌وشه‌نبیرى، هه‌ژیه‌ ل ڤێرێ بیژین ژ وان (11) هژماران سێ هژمار ب كوردینه‌ و یێن دن ب عه‌ره‌بى.
ل به‌راهیێ پێدڤییه‌ ئاماژه‌ ب چه‌ند مانشێته‌كێن سه‌ره‌كیێن رۆژنامه‌یێ بكه‌ین، د مانشێتێ سه‌ركیى یه‌كه‌م هژمار ژ ڤان (11) هژماران كو هژمار (474)ه‌ هاتییه‌: بده‌نگڤه‌ هاتنا داخوازێن شۆره‌شا كوردى به‌رێ بنیاتیێ جێبه‌جێكرنا ئارمانجێن ملله‌تى یه‌، ئه‌ڤ مانشێته‌ ده‌ربرینێ ژ قۆناغا پێكهاتنا شه‌رراوه‌ستاندنێ یا 10 شباتا 1964ێ دكه‌ت، ئه‌ڤ هژماره‌ یا مه‌ها چریا دووێ یه‌، ئانكو پشتى (9) هه‌یڤان ژ مووركرنا پێكهاتنێ لێ هێژ ده‌سته‌لاتى چ ژ به‌ندێن پێكهاتنێ بجه نه‌ئینابوون، به‌لكێ یا به‌رده‌وام بوو ل خوه‌ڤه‌دزینى و گیرۆكرنێ و كوشتنا ده‌مى، له‌وما دێ بینین د مانشێتێ سه‌ره‌كیێ هژمارا (475)یا كانوونا ئێكێ هه‌مان سالێدا ب ئاشكرایى هاتییه‌: به‌رده‌وامیدان ب خوه‌ ڤه‌دزینێ و به‌رسڤنه‌دانا داخوازێن شۆره‌شا كوردى خزمه‌تا ئارمانجێن ملله‌تى ناكه‌ت، ل ژێر ڤى مانشێتى سه‌رگۆتارا رۆژنامه‌یێ هاتییه‌نڤیسین و ل داوییا سه‌رگۆتارێ هاتییه‌: گومان تێدا نینه‌ ره‌وش ب ڤى ره‌نگى بمینیت دێ هه‌ره‌شه‌یان ل ته‌ناهیێ و سه‌قامگیرییا ل ده‌ڤه‌رێ هه‌ى كه‌ت و دێ ئاسته‌نگا ئێخته‌ د رێیا پێشڤه‌چوونا ژیانا ئابوورى ب گشتى و دێ ده‌لیڤه‌یێ خوشكه‌ت بۆ دوژمنێن ملله‌تى دا ئاریشه‌یان چێكه‌ن و ئاریشه‌یا نها هه‌ى پتر دژوار بكه‌ن و د ئه‌نجامدا دێ به‌رژه‌وه‌ندییا وه‌لاتى كه‌ڤیته‌ د مه‌ترسیێدا و دێ ئه‌و كاره‌سات و نه‌خۆشیێن به‌رى نها مه‌ هه‌موویان گه‌له‌ك نه‌خوشى ژێ دیتین نوو بنه‌ڤه‌.
د هژمارا (476) شباتا 1965 دا داخۆیانییه‌كا گرنگا سه‌ركرده‌یێ شۆره‌شێ بارزانى به‌لاڤكریه‌ تێدا هاتییه‌: حوكمه‌تێ پێگیریێن خوه‌ ل دووڤ پێكهاتنا شه‌ر راوه‌ستاندنێ بجهنه‌ئیناینه‌. ئه‌ڤ داخۆیانییا د به‌رسڤا چه‌ند پرسیاره‌كاندا هاتییه‌ یێن ده‌سته‌كا نڤیسه‌رێن (خه‌بات) ب هه‌لكه‌فتا بۆرینا ساله‌كێ ل سه‌ر پێكهاتنا 10 شباتا 1964 ژ مسته‌فا بارزانى سه‌رۆكێ پارتى و سه‌ركرده‌یێ گشتیێ شۆره‌شێ كرین د به‌رسڤێن خوه‌دا ب ئاشكرایى دیاركریه‌: حوكمه‌ت یا خوه‌ ژ پێكهاتنێ ڤه‌ددزیت و به‌روڤاژى دگه‌ل به‌ندێن وێ یا سه‌ره‌ده‌ریێ دكه‌ت و نیازێن وى به‌رامبه‌رى كوردستانێ د باش نینن و ئه‌نجامێ ڤێ چه‌ندێ ژى د به‌رژه‌وه‌ندییا گشتیدا نابن. د هژمارێن پاشتر (477) نیسانا 1965 و (478) حزیرانا 1965 دیاره‌ شه‌رى سه‌ر ژ نوو ل كوردستانێ ده‌سپێكریه‌ڤه‌ و قۆناغا شه‌رراوه‌ستاندنا شباتا 1964ێ داویهاتییه‌.
ژ بۆیه‌رێن گرنگێن ژیێ ڤان (11) هژمارێن (خه‌بات) دامه‌زراندنا جڤاتا سه‌ركردایه‌تییا شۆره‌شێ بوو ل كوردستانێ، ل 4 چریا ئێكێ 1964 ئه‌ڤ جڤاته‌ وه‌ك ده‌سته‌لاتێ باڵایێ شۆره‌شێ یان ده‌سته‌لاتێ یاسادانانێ هاته‌راگه‌هاندن، جڤات پێكهاتى بوو ژ ئه‌ندامێن لیژنا مه‌ركه‌زییا پارتى، سه‌ركردێن له‌شكریێن پێشمه‌رگه‌ى، سه‌رۆكێن عه‌شیره‌تان و نوونه‌رێن پێكهاته‌یێن ئایینى و نه‌ته‌وه‌یى ل كوردستانێ. پشكه‌ك ژ به‌رپه‌رێن ڤان هژماران بۆ چاوانییا دامه‌زراندنا ڤێ جڤاتێ و سازیێن سه‌ر ب وێ ڤه‌ و چالاكیێن وێ هاتینه‌ته‌رخانكرن، د هژمارا (474)ێدا ل ژێر مانشیتێ: دامه‌زراندنا رێڤه‌به‌ریێن خوه‌جهى یه‌ك ژ ئارمانجێن شۆره‌شا مه‌یه‌، دایه‌دیاركرن كو ژ ده‌سپێكا شۆره‌شێ هه‌تا نها سه‌ركردایه‌تیێ پێدڤى ددیت ل ده‌ڤه‌رێن رزگاركرى ده‌سته‌لاتێ مه‌ده‌نى ژ یێ له‌شكرى بێته‌جوداكرن دا هه‌ریه‌ك ب دروستى ب ئه‌ركێ خوه‌رابیت و پتر خزمه‌تا خه‌لكى بكه‌ن. د هه‌مان هژماردا ریبۆرتاجه‌ك ل سه‌ر كۆمبوونێن جڤاتا سه‌ركردایه‌تییا شۆره‌شێ به‌لاڤكریه‌ و د به‌رپه‌رێن دندا په‌یڤا عیسمه‌ت شه‌ریف وانلى و په‌یڤا شاندێ پارتى دیمۆكراتى كورد ل سوریێ ب هه‌لكه‌تا دامه‌زراندنا ڤێ جڤاتێ به‌لاڤكرینه‌. د هژمارا (475)دا چه‌ند مژارێن دێ یێن په‌یوه‌ندى ب جڤاتا سه‌ركردایه‌تییا شۆره‌شێ ڤه‌ به‌لاڤكرینه‌ وه‌ك بابه‌تێ نڤیسینگه‌ها بجهئینانێ (مكتب التنفیژى)یا جڤاتێ و پلانا كارگێرییا كوردستانێ و د به‌رده‌وامییا ڤێ گۆتارێدا ناڤێن پشكه‌ك ژ به‌رپرسێن كارگێریێن یێن ده‌ڤه‌رێن رزگاركرى راگه‌هاندینه‌.
ژ ئادارا 1965ێڤه‌ قۆناغا شه‌رراوه‌ستاندنێ ب داویدهێت، حوكمه‌تا به‌غدا ده‌ست ب هێرشان بۆ سه‌ر كوردستانێ و هێزێن پێشمه‌رگه‌ى دكه‌ت، ژ هژمار (477) نیسانا 1965ێڤه‌ نووچه‌یێن شه‌ر و لێكدان و به‌رخوه‌دانێ ب به‌رفره‌هتر جهێ خوه‌ د به‌رپه‌رێن (خه‌بات) دا كریه‌، د گۆتاره‌كێدا ل ژێر ناڤێ: كى به‌رپرسه‌ ژ سه‌پاندنا شه‌رى ل كوردستانێ (من المسۆل عن فرچ الحرب فی كردستان) ب ئاشكرایى ئاماژه‌ ب وێ چه‌ندێ كریه‌ كو ده‌سته‌لاتێ حوكمه‌تا به‌غدا د بنیاتدا باوه‌رى ب ئاشتیێ و جێبه‌جێكرنا مافێن خه‌لكێ كوردستانێ نینه‌ و پێكهاتنا 10 شباتا 1964 د هزرا واندا تنێ ده‌م كوشتن و خوه‌ به‌رهه‌ڤكرن بوو بۆ قۆناغه‌كا نوویا شه‌رى. د هه‌مان هژماردا نووچه‌یه‌ك به‌لاڤكریه‌ تێدا هاتییه‌: ده‌مژمێر حه‌فتێ 2/4/1965 هێزێن سۆپا و پولیسان ژ باره‌گایێن خوه‌ به‌ره‌ف باژێرێ سلێمانیێ ده‌ركه‌تن و باژێرێ خوه‌راگر ب تانك و زرێپۆشان دوورپێچدا بۆ ده‌مێ چه‌ند ده‌مژمێره‌كان به‌رێ چه‌كێن خوه‌ یێن كوشنده‌ دا خه‌لكێ سڤیل و د ئه‌نجامدا (38) كه‌سێن سڤیل ژ ژن و پیاو و زارۆكان شه‌هید بوون كو چه‌ند عه‌ره‌به‌كێن فه‌رمانبه‌ر دناڤدا بوون زێده‌بارى ده‌هان برینداران. د هژمارا (478) ل ژێر ناڤێ: دوا نووچه‌یێن شه‌رى ل كوردستانێ ئاماژه‌ پێكریه‌: كو ژ 6 حزیرانێڤه‌ پتر ژ تیپه‌كا (فرقه‌) له‌شكرێ عیراقى ب پشته‌ڤانییا یه‌كه‌یێن تۆپهاڤێژ و تانك و فرۆكه‌ و جاشان ده‌ست ب هێرشێن درندانه‌ بۆ سه‌ر ده‌ڤه‌رێن سه‌نگاو و قادركه‌ره‌م و قه‌ره‌داغ ل كه‌ركووك و سلێمانیێ كریه‌ و هێزێن پێشمه‌رگه‌ى مێرخاسانه‌ به‌رسنگێ هێرشان گرتییه‌ و هێژ شه‌ر به‌رده‌وامه‌، د به‌رده‌وامییا ڤێ راپۆرتێدا هاتییه‌ تۆپخانه‌یا شۆره‌شێ ل ئێڤارا 6/6 و شه‌ڤا 7 ـ 7/6 باره‌گایێن دوژمنى ل زیاره‌ت و ده‌ربه‌ندى گومیسان ل ده‌ڤه‌را هه‌ولێرێ و سه‌ربازگه‌هێن دوژمنى ل ره‌واندز و سورداش و ده‌ڤه‌رێن ده‌ورو به‌رێن شه‌قلاوه‌ و سه‌فین تۆپباران كرینه‌، د هه‌مان راپۆرتدا هاتییه‌: ل ده‌مژمێر نه‌هێ سپێده‌یا 11/6/1965ێ فرۆكه‌كا له‌شه‌رى ژ ره‌نگێ (هێنته‌ر) ل ده‌ڤه‌را سالكا نێزیكى زاخۆ كه‌تیه‌.
د هه‌مان هژماردا ل ژێر مانشێتێ: (چه‌ند دیمه‌نه‌ك ژ وان تاوانان یێن ده‌سته‌لاتێ خیانه‌تكار ده‌رهه‌قێ وه‌لاتیێن كورد دكه‌ت) ئاماژه‌ ب چه‌ند تاوانه‌كێن حوكمه‌تا به‌غدا به‌رامبه‌رى خه‌لكى كوردستانێ كرین كریه‌، ل پێشیێ ئاماژه‌ ب كوشتارا ته‌باییا ئاماژه‌ پێكرى ل سلێمانیێ بۆمبارانا فرۆكه‌یێن مێك ل سه‌ر باژێركێ قه‌لادزێ كریه‌ و هاتییه‌ سه‌ر چه‌ند تاوانه‌كان یێن ل ده‌ڤه‌را سلێڤانه‌یى قه‌زا زاخۆ هاتینه‌كرن وه‌ك:
1- ل گوندێ كروینێ ده‌سته‌لاتدارێن عارفى یێن درنده‌ وه‌لاتیێن ژێرى 1) فه‌ره‌ج ره‌شید 2) شه‌ره‌ف میرۆ 3) مه‌مۆ دلیا 4) میرۆ ته‌مه‌ر 5) عه‌لى عیسا بێى دادگه‌هكرن گولله‌باران كرینه‌ و وه‌لاتى عیسا به‌رخۆ ژى ژ ئه‌نجامێ ئه‌شكه‌نجه‌دانا هۆڤانه‌ مریه‌ ئه‌ڤ وه‌لاتییه‌ ژ عه‌شیره‌تا هه‌وێرى یا ئێزدى نه‌.
2- جاشێن زێبارى ل گوندێ قه‌ره‌ولا یێ مه‌سیحى شه‌ماسێ گوندى و وه‌لاتى گورگیس و كولان گوزل كوشتینه‌ ژبه‌ركو خویك نه‌دایه‌ وانا.
3- ل گوندێ خرابدێمێ جاشێن عه‌ره‌ب وه‌لاتى حه‌مید ئیبراهیم كوشتییه‌ پشتى كو ب بریندارى دایه‌ به‌ر فیشه‌كان و پارێن وى یێن خوینه‌لۆ برینه‌.
5- ره‌شه‌كێن عارفى د سێ رۆژاندا 28 گوندێن ده‌ڤه‌را سلێڤانه‌یى و زێبار سوتینه‌، پشتى سوتنێ ب تانكان وێرانكرن و پاشتر بلدۆزه‌ر هاتینه‌ و شوونوارێن وان ل سه‌ر عه‌ردى راكرینه‌ ئه‌و گونده‌ ژى: كه‌روینێ، به‌راڤێ، به‌راڤۆكێ، كه‌شكان، سه‌رگرێ، گومبه‌لێ، پیچه‌ك، قه‌سرا مه‌لا ته‌یبى، خرابدێمێ، میرگه‌سور، پێبزنێ، ئیمالكێ، كانى گركێ، نوسانا، به‌غلوجه‌، مشارا، صوریا، چه‌مزراڤێ، گروش، باجدكه‌ندال، باجد، صلكا، خرابدارێ، خلیخێ، باكرما، باجوكا، شیناڤا، توان و هیتیان. هه‌ر د ڤێ راپۆرتێدا (خه‌بات) ئاماژه‌ ب چه‌ندین تاوانێن دیێن حكومه‌تا عارفى ل ده‌ڤه‌را سلێڤانه‌یى كریه‌.
د ڤان (11) هژمارێن (خه‌بات) چه‌ند مژارێن گرنگ هه‌نه‌ هه‌ژى ئاماژه‌ پێكرنێنه‌ ژبه‌ر كێمیا جهى دێ بۆ ده‌لیڤه‌كا دى و نڤیسینه‌كا دى هێلین، لێ ب كورتى دێ بێژین (خه‌بات) د هه‌موو قۆناغێن ژیێ خوه‌دا هه‌ژى سه‌رژنوو چاپكرنه‌ڤه‌ و تویژاندن و ڤه‌كۆلینێ یه‌ ژبه‌ركو ژێده‌رێ هه‌ره‌سه‌ركیێ دیرۆكا شۆره‌شا كوردستانێ یه‌.

12

موسه‌ده‌ق تۆڤى
د ڤان رۆژاندا 73 سال ب سه‌ر ژیێ پارتى دیمۆكراتى كوردستان را ده‌رباز دبن، (73) سالێن خه‌بات و شۆرش و به‌رخوه‌دان، شه‌ره‌نیخ و هه‌ڤركى، پڕى دژوار و ئاسته‌نگ، پارتى ب ده‌سپێكه‌كا بچویك و پێكهاتى ژ چه‌ند كه‌سه‌كان هاته‌مه‌یدانا به‌رخوه‌دانێ، لێ ب هزره‌كا ده‌وله‌مه‌ند و باوه‌ری بخوه‌بوونه‌كا كاروانێ خوه‌ دارێ، له‌وما ژى هه‌رزوو جهێ خوه‌ د ناڤا جه‌ماوه‌ریدا كر و پێشه‌نگییا وى كر، د (73) سالاندا سه‌ركردایه‌تییا دو شۆرشێن هه‌ره‌ مه‌زنێن كوردستانێ كر، ب تنێ و دگه‌ل حزبێن دى مه‌زنترین ده‌ستكه‌فت بۆ خه‌لكێ كوردستانێ ده‌ستڤه‌ئینان، د گه‌ل ڤێ چه‌ندێ ژى مه‌زنترین كاره‌سات بسه‌رێ پارتى هاتن، كاره‌ساتێن هنده‌ مه‌زن نه‌ تنێ حزبه‌ك به‌لكى چ ده‌وله‌ت ژى نكارن خوه‌ ل به‌ر باندۆرا وان بگرن، لێ پارتى شیا خوه‌ ل به‌ر وان كاره‌ساتان بگریت و ب هێزه‌كا مه‌زنتر ژ به‌رى كاره‌ساتێ زڤریڤه‌ مه‌یدانێ و جاره‌كا دن ده‌ست ب به‌رخوه‌دانا خوه‌ كره‌ڤه‌، ئاها ل ڤێرێ پرسیاره‌ك دهێته‌ پێش گه‌لۆ نهێنییا ڤێ به‌رخوه‌دان و خوه‌راگرییا پارتى د چ دایه‌..؟
ب هزرا من ئه‌ڤ نهێنییه‌ جه‌ماوه‌ره‌، ئه‌و خه‌لكه‌یه‌ یێ باوه‌رى ب پارتی ئیناى، د رۆژێن سه‌خت و دژواردا به‌رگرى ژ ئارمانجێن پارتى كرى، د قوناغێن ئاشتى و شه‌راندا، ل به‌رۆكێن به‌رخوه‌دانێ، ل گوند و باژێران، ل هندرێ وه‌لات و ل مشه‌ختى و په‌نابه‌ریێ ده‌رڤه‌ى وه‌لات پشكدارى د كاروانێ خه‌باتا پارتى دا كرى. ل ڤێرێ دێ زڤرینه‌ڤه‌ به‌رى 48 سالان و چه‌ند به‌رپه‌ران ژ ئه‌رشیفێ پارتى كۆڤارا (الكادر) ڤه‌ده‌ین، پارتى (الكادر) وه‌ك كۆڤارا ناڤخوه‌یى و یا ره‌وشه‌نبیركرنا ئه‌ندام و كادرێن خوه‌ به‌لاڤدكر، د هژمارا 11 سالا 1972ێدا ب زمانێ عه‌ره‌بى (الكادر) جه‌ماوه‌ربوون (الجماهیریه‌) ب ڤان په‌یڤان دایه‌ یاسین: ب جه‌ماوه‌ربوون (الجماهیریه‌) ب باوه‌رییا مه‌… هژماره‌كا زۆرا خه‌لكى باوه‌رییا خوه‌ دده‌نه‌ حزبه‌كا دیاركرى و باوه‌ریێ ب درۆشم و رێبازا وێ یا سیاسیى د ئینن و ل دۆر ئالایێ وێ كۆمڤه‌دبن هه‌رده‌مێ ڤێ چه‌ندێ ژ هه‌ر پارتییه‌كێ گرت دشیاندایه‌ ئه‌و پارتییه‌ بێژته‌ خوه‌ پارتییه‌كا جه‌ماوه‌رى. پشتى ڤێ په‌سندانێ پرسیار كریه‌: هه‌ر حزبه‌كا بیت دێ چاوا شێت باوه‌رییا جه‌ماوه‌رى و پشته‌ڤانییا وى ده‌ستڤه‌بینیت؟ د به‌رسڤێدا ئه‌ڤه‌ گرێدایه‌ ب پره‌نسیپ و ئارمانجێن پارتیێڤه‌ یێن گرێدایى ئایدلوجیه‌ت و فه‌لسه‌فه‌یا وێ ڤه‌ كا هه‌تا چه‌ندێ ده‌ربرینێ ژ ڤیان و ویست و هیڤیێن جه‌ماوه‌رى دكه‌ن…د به‌رفره‌هییا گۆتارا (الكادر) دا ئه‌ڤ چه‌نده‌ ب به‌رفره‌هى شرۆڤه‌كریه‌ و چه‌ند نموونه‌ به‌رچاڤكرینه‌ د ئه‌نجامدا دبێژیت: پارتى دیمۆكراتى كوردستان ڤێ راستیێ به‌رجه‌سته‌دكه‌ت و د هه‌موو قوناغێن خه‌باتا خوه‌دا وێ چه‌ندێ دسه‌لمینیت كو پارته‌كا جه‌ماوه‌رى یه‌. و د برگه‌یه‌كا دى یا گۆتارێدا دبێژیت: به‌رده‌وام درۆشم و ئارمانجێن پارتییا مه‌ ژ كووراتییا ناخێ خه‌لكێ مه‌ ده‌ردكه‌تن و ده‌ربرین ژ هیڤى و ڤیانێن وى دكرن، د ئه‌نجامدا جه‌ماوه‌ر (خه‌لك) ل دۆرێن وێ كۆمبوون و ژبه‌ر وێ قوربانییا پارتی بۆ وى خه‌لكى ددا د به‌رامبه‌ردا باوه‌رییا وى پێهات…
شرۆڤه‌كرنا گۆتارا به‌رى 47 سالان د كۆڤارا تیۆرییا پارتى دا به‌لاڤبووى دێ جهه‌كێ به‌رفره‌هگریت، به‌لێ نیڤشكێ نڤیسینێ ئه‌و باوه‌رییه‌یه‌ یا د وێ قوناغێدا پارتى ب جه‌ماوه‌رى و جه‌ماوه‌رى ب پارتى هه‌ى دیاردكه‌ت، ب كریار ژى هێزا ڤێ باوه‌رییا هه‌ڤپشك د قوناغێن پاشتردا دیاربوو، ل بیرا مه‌یه‌ ل ئادارا 1974 ب سه‌دان هزار كه‌س ژ جوین و ته‌خێن خه‌لكێ كوردستانێ گه‌هشتینه‌ شۆرشا ئه‌یلوولى و رێزێن پارتى، هه‌ر ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ بوو پشتى نسكۆیا 1975ێ ل ناڤ كوردستانێ، ل كه‌مپێن په‌نابه‌ریێ، ل مشه‌ختیێ و ده‌سته‌سه‌ركرنێ ل ژێریێ عیراقێ ل شۆرشێ و پارتى بووینه‌ خودان و سه‌رژنوو هه‌ردو راكرینه‌ڤه‌، هه‌ر ئه‌ڤ جه‌ماوه‌ره‌ بوو پشتى ئه‌نفالێن 1988 سه‌رژنوو ده‌ست ب به‌رخوه‌دانێ كرى و هه‌تا گه‌هاندییه‌ سه‌رهلدانا 1991ێ ته‌ڤایى جه‌ماوه‌ر هاتییه‌ مه‌یدانێ مزگینییا سه‌ركه‌تنا سه‌رهلدانێ راگه‌هاندى و ئارمانجێن شۆرشێن ئه‌یلوول و گولان بجهئیناین و ئه‌ڤا ئه‌م نها دبینین به‌رهه‌مێ وێ پێكڤه‌ گرێدانا ناڤبه‌را جه‌ماوه‌رى و پارتى یه‌، ئه‌ڤ پره‌نسیپه‌ ژ ته‌ڤایى حزبێن دى یێن كوردستانى یێن وێ قوناغێ دگریت.
نها دێ وێ پرسیارێ یا مه‌ دڤێت كه‌ین و ل دووڤ كه‌توارێ مه‌یى نها به‌رسڤێ ل سه‌ر ده‌ین، ئه‌رێ نها د قوناغا ده‌سته‌لاتدارییا هه‌رێما كوردستانێ دا ژ 1992 هه‌تا نها ئه‌و پێكڤه‌گرێدانه‌ د ناڤبه‌را پارتى و جه‌ماوه‌رى دا مایه‌..؟ (هه‌مان پرسیار ژ حزبێن دی یێن د حوكمه‌تێدا دگریت) ، ئه‌رێ ئه‌و باوه‌رییه‌ د ناڤبه‌را هه‌ردو ئالییاندا مایه‌..؟ ئه‌رێ پارتى ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ مایه‌ یێ د ته‌نگاڤیێن وه‌ك شكه‌ستنا ئادارا 1975ێ و ئه‌نفالێن 1988 جاره‌كا دى خوه‌ لێ بكه‌ته‌ خودان..؟ ئه‌گه‌ر ب دلسۆژى به‌رسڤێ بده‌ین و نه‌ ژ بۆ رازیكرنا ڤى و یێ دى بیت، دێ بێژین: نه‌ خێر.. نه‌ ئه‌و پێكڤه‌ گرێدانه‌ مایه‌ نه‌ ژى ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ مایه‌..!! ژ 1992 ڤه‌ رۆژ ل دووڤ رۆژێ ئه‌و پێكڤه‌گرێدان یا سست دبیت ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ یێ د ڤه‌ره‌ڤیێت، جه‌ماوه‌ر ل واره‌كى و پارتى یا ل واره‌كێ دى دخوینیت، ئه‌و گرنگییا پارتى (و حزبێن دى یێن ده‌سته‌لاتى) به‌رى سه‌رهلدانێ ددا جه‌ماوه‌رى د قوناغا ده‌سته‌لاتداریێدا ناده‌تێ، ل شوونا جه‌ماوه‌رى پارتى (و حزبێن دى) پشتگه‌رمێن سه‌رمایه‌ و راگرتنا ده‌سته‌لاتى ل ناڤ سازیێن كارگێریێن هه‌رێمى و سازیێن راگه‌هاندنێ نه‌، ئه‌ز گرنگییا ڤان سازییان مانده‌ل ناكه‌م، لێ ب ده‌ستدانا جه‌ماوه‌رى سه‌رمایه‌ و سازیێن دى ناهێنه‌پاراستن و كه‌س خوه‌ لێ ناكه‌ته‌ خودان.
دێ زڤرمه‌ڤه‌ به‌راهیێ و بێژمه‌ڤه‌ سه‌ركه‌تن و سه‌روه‌ریێن پارتى (و هه‌ر حزبه‌كا دى) به‌رهه‌مێ په‌یوه‌ندیێن موكمێن ناڤبه‌را پارتى و جه‌ماوه‌رى بوون، به‌رهه‌مێ وێ باوه‌ریێ بوون یا جه‌ماوه‌رى ددا پارتى و به‌رهه‌مێ وێ خه‌باتێ بوو یا پارتى پشتگه‌رم ب جه‌ماوه‌رى و ژ بۆ خزمه‌تا جه‌ماوه‌رى ئه‌نجام ددا و هه‌رده‌مێ پارتى (و هه‌ر حزبه‌كا دى) ژ جه‌ماوه‌رى ڤه‌دقه‌تیت وى ده‌مى پێشبینییا وان كاره‌ساتان بكه‌ یێن نه‌ جه‌ماوه‌ر دكاریت خوه‌ ل به‌ر بگریت نه‌ ژى پارتى (و هه‌ر حزبه‌كا دى).

22

موسه‌ده‌ق تۆڤى

دهۆك هه‌ژارترین پارێزگه‌ها هه‌رێما كوردستانێ یه‌ (ئه‌ڤرۆ، هژمار 2572، 30/4)، مانشێته‌كێ سه‌رنجراكێشه‌، ئه‌گه‌ر ژ زارده‌ڤێ پارێزگارێ دهۆكێ و وه‌زیرێ پلاندانانا عیراقێ نه‌هاتبا ڤه‌گۆهاستن دبیت ب ساناهى من باوه‌ر نه‌كربا، له‌وما ژى هه‌رزوو پرسیاره‌كێ به‌رسنگێ من گرت بۆچى دێ دهۆك هه‌ژارترین پارێزگه‌ها هه‌رێمێ بیت؟؟ دهۆك ده‌رگه‌هه‌كێ مه‌زنێ بازرگانییا كوردستانێ و عیراقێ یه‌، داهاته‌كێ مه‌زن ژێ دهێت!! چه‌ند كۆمپانیێن ده‌رئینان و هنارتنا پترۆلا هه‌رێمێ دگه‌ل بۆرییا هنارتنا پترۆلێ بۆ ده‌رڤه‌ هه‌مبێز دكه‌ت، ئه‌ڤه‌ ژێده‌ره‌كێ سه‌ره‌كیێ داهاتێ هه‌رێمێ پێكدئینن، دهۆك یا ده‌وله‌مه‌نده‌ ب به‌رهه‌مێن چاندنێ و خودانكرنا ته‌رش و كه‌والى، یه‌ك ژ جهێن گه‌شتوگۆزاریێن ناڤداره‌ و ب هزاران گه‌شتیار قه‌ستدكه‌نێ.. ب ڤان ژێده‌رێن داهاتى بیت دڤێت دهۆك نه‌ تنێ خوه‌ به‌لكێ دڤێت وه‌لاتان بخودانكه‌ت..!! دهۆك خێر و بێره‌ به‌لێ خه‌لكێ وێ یێ ژێ باهره‌..!! نه‌ گۆتنا منه‌ به‌لكى رۆژنامه‌ ژ دو مه‌زنه‌ به‌رپرسێن ل جهێ بریارێ و هه‌موو داتا و به‌لگه‌ ل به‌رده‌ستان ڤه‌گۆهێزیت.!! ئه‌گه‌ر پرسیارا خوه‌ دوباره‌بكه‌ینه‌ڤه‌ بۆچى دهۆك…؟ ده‌ملده‌ست ب ده‌هان هزار نووترین مودێلێن ترۆمبێلان، ب هزاران ڤیلایێن ناڤ چه‌م و بیستان و سه‌رێن گر و چیان و ب هزارانێن دێ یێن وه‌ك وان ل روكنێن (كوژیێن) ڤێ كولانێ و كولانا هه‌.. ب هزران شوقه‌یێن دهۆكییان ل جهێن گه‌شتوگۆزاریێن تركیا و وه‌لاتێن دى كرین هێنه‌ به‌رسڤێ حاشاییێ ژ ڤى مانشێتى كه‌ن و بێژن وه‌سان نینه‌..!! دیاره‌ تێرن و ئاگه‌ه ژ برسییان نینه‌ و ئه‌گه‌ر تێرێن ڤى وه‌لاتى ئاگه‌ه ژ برسییان هه‌با ئه‌ز دبێژم جهێ ڤى مانشێتى ل سه‌ر به‌رپه‌رێن رۆژنامه‌یێ نه‌ دبوو..!! ئه‌ڤ چه‌نده‌ ده‌رگه‌هان ل به‌ر مه‌ ڤه‌دكه‌ت، پێڤییه‌ ل سه‌ر هنده‌كان راوه‌ستین:
ـ نووترین مودێلێن ترۆمبێلان، ب هزاران ڤیلا، شوقه‌یێن تركیا و جهێن دى نیشانا وێ چه‌ندێ نه‌: واره‌ك ده‌وله‌مه‌نده‌ به‌لێ دادپه‌روه‌رى د دابه‌شكرنێدا نینه‌، داهاته‌ك مه‌زن هه‌یه‌ به‌لێ پرانییا وى د چیته‌ د به‌ریكا كێمه‌كاندا و رێژا هه‌ره‌ كێما داهاتى بۆ رێژا هه‌ره‌ زۆرا ڤى خه‌لكییه‌، ل پارێزگه‌ها دهۆكێ ده‌مێ ده‌نگدانێ هه‌موو هزره‌كا مه‌زن بۆ ته‌بایى خه‌لكێ وێ دكه‌ن و ده‌نگێن دهۆكێ پارسه‌نگێ رادگرن، ل ده‌مێ دابه‌شكرنێ هزر ل رێژه‌یه‌كا هه‌ره‌ كێما خه‌لكێ وێ د هێته‌ كرن. ـ ده‌رگه‌هه‌كێ دى ڤه‌دبیت و دبێژیت ل سه‌ر ئاستێ ته‌بایى هه‌رێما كوردستانێ به‌هرا دهۆكێ ژ داهاتى به‌هرا هه‌ره‌كێمه‌، هزرا مه‌زن بۆ وان دهێته‌كرن یێن رێكا هاتنوچوونێ ل خه‌لكى دگرن و سه‌قاى د ئالۆزینن، دهۆكا مته‌ جوامێره‌ بێ ئاریشه‌یه‌، كه‌س هزره‌كێ بۆ ناكه‌ت. هندى په‌یوه‌ندى ب ڤێ مژارێڤه‌ هه‌ى ئه‌گه‌ر دابه‌شكرنا داهاتێ گشتى ل سه‌ر پارێزگه‌هان ل دووڤ رێژه‌یا خه‌لكێ وان بیت، ئه‌ڤه‌ كاره‌كێ ئاساییه‌، لێ هه‌كه‌ پتر ل دووڤ گرتنا رێكێن هاتنوچوونێ و ئالۆزاندنا سه‌قایێ گشتى بیت ئه‌ڤه‌ نه‌ دادپه‌روه‌رییه‌ و دڤێت ل سه‌ر راوه‌ستین، ئه‌ز دبینم دهۆك قوربانییا ڤێ چه‌ندێ یه‌، چه‌ندین نموونه‌ ل به‌رچاڤن ب چاڤ هه‌ردو پارێزگه‌هێن دى یێن هه‌رێمێ نه‌ دادپه‌روه‌رى دگه‌ل دهۆكێ هاتییه‌كرن، دهۆك وه‌ك هه‌ردو پارێزگه‌هێن دى هه‌ژى گه‌له‌ك پرۆژه‌ و ده‌سكه‌فتانه‌ به‌لێ هه‌تا نها ده‌سته‌لاتێ هه‌رێمێ دهۆك هه‌ژى نه‌ دیتییه‌ و ئه‌ڤ ژى یه‌ك ژ ئه‌گه‌رێن هه‌ژارییا دهۆكێ یه‌. ـ ئه‌گه‌ر بێژن دهۆك قوربانییا رێژا هه‌ره‌ زۆرا په‌نابه‌رانه‌ یێن به‌رێ خوه‌دایه‌ كوردستانێ، ئه‌ز نابینم ئه‌ڤه‌ پاكانه‌كا د جهێ خوه‌دابیت، په‌نابه‌ر مێڤانێن هه‌موو هه‌رێما كوردستانێ نه‌، ئه‌گه‌ر پترییا بنه‌جها وان كه‌تبیته‌ دهۆكێ لێ خه‌رجیێ وان ئه‌ركێ حكومه‌تا هه‌رێمێ بوو و دڤیا هه‌ردو پارێزگه‌هێن دیتر پشكدار بانه‌ د دابینكرنا خه‌رجیێن وان و نه‌ تنێ هێلا با ب هیڤییا دهۆكێ ڤه‌.
سێ ده‌رگه‌ه مه‌ ڤه‌كرن ب هزرا ژ هۆكارێن هه‌ژارییا دهۆكێ نه‌، لێ ئێك ژ دو ئه‌گه‌رێن سه‌ره‌كیێن ڤێ هه‌ژاریێ ده‌سته‌لاتدارییا هه‌رێمێ یه‌، كو تنێ ل ده‌مێ هه‌لبژارتنان ل دهۆكێ یا دیاره‌، ده‌مێن ته‌نگاڤییاندا ژى دهۆك پشت و په‌نایه‌ و دهۆكی یێ د هه‌وارێ دچن و قوربانیێ دده‌ن وى ده‌سته‌لاتى د پارێزن، ده‌مێ دبیته‌ ته‌ناهى و دابه‌شكرنا خێر و بێران ده‌سته‌لات ل هه‌موو جهان یێ دیاره‌ و تنێ ل دهۆكێ یى به‌رزه‌یه‌، ئه‌گه‌رێ دووێ یێ سه‌ره‌كى ده‌سته‌لاتدارییا خوه‌جهی و نوونه‌رێن خه‌لكێ دهۆكێ نه‌ یان د بێ ده‌سته‌لات و نه‌ د وێره‌كن، یان نه‌ د دلسۆژن بۆ ئه‌و دهۆكا وان د هه‌لبژارتناندا سه‌د و ئێك سۆز و په‌یمان داینێ، ب كورتى دهۆك نه‌ یا هه‌ژاره‌ به‌لێ نه‌ ده‌سته‌لاتێ هه‌رێمێ و نه‌ ژى ده‌سته‌لاتێ خوه‌جهى و نوونه‌رێن دهۆكێ د خه‌ما ڤێ پارێزگه‌هێدانه‌، یا ژ مه‌ دهێت تنێ هنده‌ وه‌ك هه‌ڤاله‌كێ نڤیسكار به‌رى چه‌ند ساله‌كان گۆتى دهۆك گریا من بۆ ته‌ دهێت..!!

9

موسه‌ده‌ق تۆڤى

كته‌كا كێم ل ناڤه‌ندێن ره‌وشه‌نبیریێن كوردستانێ هه‌نه‌ ناڤێ كۆڤارا هاوار (15 گولانا 1932ـ 15 ته‌باخا 1943) نه‌ بهیستبیـت و زانیارى ده‌رباره‌ى وێ نه‌بن، چه‌ند ژماره‌یه‌كێن وێ نه‌ دیتبن و وه‌ك ژێده‌ر مفا ژ به‌رپه‌رێن وێ وه‌رنه‌گرتبیت، دیرۆكنڤیسێ ناڤدار د. كه‌مال مه‌زهه‌ر به‌رى بیست سالان د په‌سنا (هاوار)ێدا گۆتیه‌: (هاوار) ده‌سكه‌وتێكى گه‌وره‌ و دیاره‌ له‌ مێژووى رۆژنامه‌نوسى كوردیدا. كۆڤارا (هاوار) به‌رهه‌مێ ره‌نج و خه‌باتا دومدرێژا میرجه‌لاده‌ت به‌درخان (1893ـ 1951)ه‌، به‌رى نها من گۆتیه‌ و نها ژى دێ بێژمه‌ڤه‌: میر جه‌لاده‌ت و به‌رهه‌مێن خوه‌ شۆرشه‌ك ره‌وشه‌نبیرى بوون، ئه‌ڤ شۆرشه‌ به‌رده‌وامییا شۆرشێن نه‌ته‌وایه‌تى یێن گه‌لێ كورد بوو ، ڤێ شۆرشێ ل 15 گولانا 1932ێ ب به‌لاڤبوونا كۆڤارا (هاوار) و دانه‌نیاسینا پیتێن لاتینى یێن زمانێ كوردى ده‌سپێكر و د ده‌مه‌كێ كورتدا سنوورێن ده‌سكردێن ناڤبه‌را پارچه‌یێن كوردستانێ شكاندن و سه‌رانسه‌رى كوردستان ڤه‌گرت، دبیت پرسیاره‌ك بێته‌كرن: گه‌لۆ چما ئه‌ڤ كارێ میر جه‌لاده‌تى ب شۆرش دهێته‌ ناڤكرن…؟ د به‌رسڤێدا دێ بێژین :- شۆرش گورانكارییه‌ ژ قوناغه‌كێ بۆ قوناغه‌كا باشتر، ئه‌ڤ كارێ میر جه‌لاده‌تى ژى شۆرش بوو به‌لێ شۆرشه‌ك ره‌وشه‌نبیرى، كورد ژ قوناغه‌كا پاشڤه‌ماى د وارێن ره‌وشه‌نبیریدا به‌ره‌ف قوناغه‌ك روهنتر برن. ژبه‌ركو پشتى ب داوى هاتنا شه‌رێ جیهانیێ یه‌كه‌م و دابه‌شكرنا كوردستانێ ل سه‌ر چار ده‌وله‌تێن داگیركه‌ر و پشتى كو كه‌مال ئه‌تاتوركى ل سالا 1922 سته‌نبۆل گرتی و ده‌وله‌تا كۆمارێ تركیا ل 1923ێ راگه‌هاندى، ل سه‌رانسه‌رى باكوورێ كوردستانى و توركیا نه‌ته‌نێ یه‌ك په‌یڤا كوردى نه‌هاتبوو چاپكرن، به‌لكى په‌یڤین ژى ب زمانێ كوردى قه‌ده‌غه‌ بوو، هه‌موو ئه‌و په‌رتووك و كۆڤار و رۆژنامه‌یێن پێشتر ل وى وه‌لاتى هاتینه‌چاپكرن یێن كه‌تینه‌ ده‌ستێن پۆلیس و جه‌ندرمه‌یێن تركان شه‌وتاندن و هه‌ر تشتێ بێنا كوردیتیێ ژێ دهات هاتییه‌ تونه‌كرن، ئانكو كورد كه‌تبوونه‌ به‌رامبه‌رى دو جینوسایدان جینوسایدا نه‌ته‌وه‌یى و جینوسایدا زمان و ره‌وشه‌نبیرییا كوردى، ل رۆژهه‌لات و رۆژئاڤایێ كوردستانێ و ده‌ڤه‌را بادینان یا باشوورێ كوردستانێ كاودان هه‌ر نێزیكى ڤى ره‌نگى بوو. ته‌نێ ل پارێزگه‌هێن سلێمانى و كه‌ركوك و هه‌ولێرێ ل هنده‌ك خواندنگه‌هێن سه‌ره‌تایى زمانێ كوردى دهاته‌ خواندن و ل ڤان باژاران و به‌غدا ب ره‌نگه‌كێ به‌رته‌نگ هنده‌ك چاپكریێن كوردى ده‌ردكه‌تن. د ڤى ده‌مێ هند دژواردا میر جه‌لاده‌ت ل 15 گولانا 1932ى ب به‌لاڤكرنا كۆڤارا (هاوار) و بۆ یه‌كه‌مین جار دانه‌نیاسینا پیتێن لاتینى یێن كوردى یێن ب پیتێن میر جه‌لاده‌ت به‌درخان دهێنه‌ناڤكرن ده‌ست ب شۆرشا خوه‌یا ره‌وشه‌نبیرى كر، هه‌ر شۆرشه‌ك ل ناڤا وه‌لاتى ده‌سپێدكه‌ت، لێ شۆرشا ره‌وشه‌نبیرییا میر جه‌لاده‌تى دوور ژ كوردستانێ ل ناڤ كوردێن غه‌ریب و ئاواره‌ و سرگۆنكرى ل تاخێ كوردان ل شامێ (دیمه‌شقێ) پایته‌ختێ سوریێ ده‌سپێكر، لێ ب زووترین ده‌م سنوورێن سوریێ و سنوورێن ده‌سكردێن ناڤبه‌را پارچه‌یێن كوردستانێ برین و باندۆرا خوه‌ ل سه‌رانسه‌رێ كوردستانێ كر، ڤێ شۆرشى ده‌سته‌لاتدارێن داگیركه‌رێن كوردستانێ ب تایبه‌ت حوكمدارێن تركیا و عیراقێ هژاندن هه‌رزوو ده‌ست ب گرتنه‌به‌را كریارێن پێویست بۆ به‌رسنگگرتنا شۆرشا میر جه‌لاده‌تى و كۆڤارا (هاوار)ێ كر، ل پێشیێ ده‌سته‌لاتدارێن تركیا كه‌تنه‌ خوه‌ و ل 30 گولانا 1930ێ ئانكو پشتى به‌لاڤكرنا یه‌كه‌مین هژمارا (هاوار) تنێ ب (15) رۆژان بژاندنه‌ك ل سه‌رانسه‌رى تركیا به‌لاڤكر، ل دووڤ وێ بژاندنێ هاتن و به‌لاڤكرنا (هاوار)ێ ل سه‌رانسه‌رى تركیا قه‌ده‌غه‌كر و فه‌رماندا توندترین شێوه‌یێن رێگرییان به‌رامبه‌رى كۆڤارێ بگرنه‌ به‌ر. ئه‌ڤه‌ د ده‌مه‌كیدا بوو كو دوێ قوناغێدا دوورپێچه‌كا له‌شكه‌رییا هند دژوار ل سه‌ر باكوورێ كوردستانێ هه‌بوو كه‌سه‌كێ بیانى ژ شاندێن دیبلوماسى ژى ماف نه‌بوو ب مه‌ره‌ما كۆمكرنا نووچه‌یێن ده‌ڤه‌رێ یان بۆ مه‌ره‌مه‌كا گه‌شتیارى سه‌را ده‌ڤه‌رێن رۆژهه‌لاتێ فراتى (ئانكو ده‌ڤه‌رێن كوردنشین)بده‌ت. د ڤى سه‌ربه‌رێ له‌شكه‌ریدا و ل دووڤ ڤێ بژاندنا دژواردا ب فه‌رمى رێك ل به‌ر به‌لاڤبوونا (هاوار) ل باكوورێ كوردستانێ هاته‌گرتن. لێره‌ پرسیار ئه‌وه‌ ئه‌رێ ئه‌ڤ قه‌ده‌غه‌كرنه‌ شیا رێكێ ل به‌ر به‌لاڤبوونا شۆرشا ره‌وشه‌نبیرى و رۆژنامه‌ڤانییا كوردى ل باكوورێ كوردستانێ بگریت..؟؟ د به‌رسڤێدا ئه‌ز ب كورتى دبێژم: نه‌خێر نه‌شیان رێكێ ل به‌ر كاریگه‌رییا وێ شۆرشێ ل باكوورێ كوردستانێ بگرن، سه‌ره‌راى ئه‌و رێگریێن ژ سالا 1932ێڤه‌ هه‌تا نها ل به‌ر زمان و رۆژنامه‌ڤانى و چاپه‌مه‌نییا كوردى هه‌ى لێ پیتێن لاتینى یێن میر جه‌لاده‌تى بووینه‌ پیتێن سه‌ره‌كیێن خواندن و نڤیسینا كوردى ل باكوورێ كوردستانێ و تركیا و ره‌ڤه‌ندا كوردى ل ده‌رڤه‌ى وه‌لات، نها سه‌ره‌راى كاودانێ دژوارێ باكوور ب پیتێن لاتینى یێن ژ ڤه‌رێژا شۆرشا میرجه‌لاده‌تى و (هاوار)ێ به‌لاڤبووین ب ده‌هان كۆڤار و رۆژنامه‌ و ب سه‌دان په‌رتووك چاپ و به‌لاڤدبن، هه‌ر ئه‌ڤ پیته‌ ل كه‌نالێ ته‌له‌فزیونى و سۆشیال میدیا جهێ خوه‌گرتینه‌ و ده‌زگه‌هێن كوردى یێن راگه‌هاندنێ یێن سه‌ر ب ده‌وله‌تا تركیاڤه‌ هه‌مان وان تیپان بكار دئینن یێن وان ل 30 گولانا 1932ێ فه‌رمانا قه‌ده‌غه‌كرنا وان و كۆڤارا (هاوار)داى. هندیكه‌ كاریگه‌رییا شۆرشا (هاوار)ێ ل باشوورێ كوردستانێ و عیراقێ یه‌، د. كه‌مال مه‌زهه‌ر ئاماژه‌ ب به‌رهه‌مێن كوردێن باشوور د (هاوار)ێدا دكه‌ت و دبێژیت: سه‌رجه‌میان نیشانه‌ى به‌ره‌وپیره‌وه‌چوونى گه‌رمى رووناكبیرانى كوردى عیراقن به‌بۆنه‌ى له‌ دایكبوونى (هاوار) كه‌ بێ گومان یه‌كێكه‌ له‌ لوتكه‌كانى مێژووى رۆژنامه‌نووسى كوردى، (هاوار) له‌ ماوه‌ى پتر له‌ سێ سالى یه‌كه‌مى ژیانیدا تاكه‌ گۆڤارى كوردى بوو كه‌ له‌ بارودۆخێكى یه‌كجار سه‌ختدا وه‌ك مۆم له‌ناو شه‌وه‌زه‌نگى دواكه‌وتووى ده‌سوتا، هه‌لبه‌ت ئه‌مه‌ بۆ كاربه‌ده‌ستانى رۆژگارى پاشایى (مه‌لكى) ده‌ستى نه‌ئه‌دا…. كاریگه‌رییا شۆرشا (هاوار)ێ كاربه‌ده‌ستێن ده‌سته‌لاتدارییا مه‌لكى ل عیراقێ هژاندن و كه‌تنه‌ د چه‌په‌ریدا به‌رامبه‌رى ڤێ شۆرشێ و ل 24 كانوونا دووێ 1933ێ وه‌زیرێ ناڤخۆیێ عیراقێ كو د هه‌مان ده‌مدا سه‌رۆكوه‌زیران ژى بوو بریارا قه‌ده‌غه‌كرنا (هاوار)ێ ده‌رێخست. هه‌لویستێ میرجه‌لاده‌تى به‌رامبه‌رى بریارا وه‌زیرێ ناڤخۆیێ عیراقێ و سه‌رده‌رییا وى پشتى ڤێ بریارێ و سه‌نگا (هاوار) و پیتێن لاتینى یێن كوردى ل باشوورێ كوردستانێ مژاره‌ك درێژه‌ و جهێ خۆ د ڤێ كورته‌ نڤیسنێدا نابینیت و خوانده‌ڤا دكاریت ب زڤریته‌ ژێده‌رێن مه‌ ئاماژه‌ پێكرى، لێ هنده‌ دێ بێژین: شۆرشا (هاوار) ل باشوورى كوردستانێ یا به‌رده‌وام بوو و بریارا قه‌ده‌غه‌كرنێ نه‌كارى رێگا ل به‌ر به‌لاڤبوونا (هاوار)ێ و كاریگه‌رییا شۆرشا وێ بگریت و هه‌تا دوا هژمارا (هاوار)ێ كۆڤار دگه‌هشته‌ باشوورێ كوردستانێ و ده‌ڤه‌رێن دى یێن عیراقى یێن كورد لێ هه‌ین، ل ده‌سپێكا سالێن چلان تنێ ل به‌غدا (47)، ل كه‌ركووكێ (26)، ل زاخۆ (21) پشكدارێن (هاوار)ێ هه‌بوون، ل سه‌رانسه‌رى عیراقێ نیزیكى 250 پشكدارێن (هاوار)ێ هه‌بوون، كاریگه‌رییا شۆرشا (هاوار)ێ ل باشوورێ كوردستانێ ل ئاسته‌كى بوو د چه‌ند قوناغه‌كاندا گه‌له‌كان داخوازا خواندنا كوردى ب پیتێن لاتینى یێن میرجه‌لاده‌تى ل باشوورێ كوردستانێ كریه‌ و د ده‌مێن جودادا ب تایبه‌ت ل ده‌ڤه‌را به‌هدینان كو د سه‌رده‌مێ مه‌لكیدا ژ خواندنا كوردى یا بێ باهر بوو خه‌لكه‌كى ل سه‌ر ئاستێ مللى خۆلێن فێركرنا كوردى ب تیپێن لاتینى ڤه‌كرینه‌ و دده‌مێ نها ژى دا كێمه‌ك ژ ره‌وشه‌نبیران هه‌نه‌ نه‌زانن كوردى ب ڤان پیتان بخوینن و بنڤیسن. ب هه‌مان ره‌نگێ باكوور و باشوورێ كوردستانێ ل رۆژئاڤا و رۆژهه‌لات ژى شۆرشا (هاوار)ێ كاریگه‌رییا خوه‌ كریه‌، هندیكه‌ رۆژئاڤایه‌ كو لاندكا دروستا وێ شۆرشى بوو، كاریگه‌رییا وێ ل ئاسته‌كێ بوویه‌ به‌رده‌وام ژ سالا 1932ێ هه‌تا نها كۆڤارا (هاوار) و چاپكریێن دیترێن به‌ردخانییان خواندنگه‌ه و كه‌لا زمانێ كوردى بوون، پیتێن لاتینى یێن میر جه‌لاده‌تى ئه‌و چه‌كه‌بوون یێ ئه‌و زمانه‌ پێ دهاته‌پاراستن، ئێستا و پشتى شۆرشا رۆژئاڤایێ كوردستانێ ئه‌و پیته‌ پیتێن فه‌رمى یێن خواندن و نڤیسینا زمانێ كوردى نه‌. هندیكه‌ رۆژهه‌لاتێ كوردستانێ یه‌ ل سه‌ر ده‌مێ (هاوار)ێ ڤێ شۆرشێ كاریگه‌رییا خوه‌ كریه‌، (هاوار) و پیتێن لاتینى گه‌هشتینه‌ ئیرانێ و رۆژهه‌لاتێ كوردستانێ و نها ژى هژماره‌كا نه‌ كێم ژ ره‌وشه‌نبیرێن رۆژهه‌لات بۆ خواندن و نڤیسینا كوردى سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل وان پیتان دكه‌ن.
– د. كه‌مال مه‌زهه‌ر، چه‌ند لاپه‌ره‌یه‌ك له‌ مێژووى گه‌لى كورد، (هه‌ولێر – 2001)، بپ 358. – موسه‌ده‌ق تۆڤى، چه‌ند به‌رپه‌ره‌ك ژ دیرۆكا رۆژنامه‌ڤانیا كوردى- پشكا دووێ، (دهۆك – 2010) بپ 46. – حه‌مید بۆزئه‌رسه‌لان، مێژووى توركیاى هاوچه‌رخ، وه‌رگێرانى نه‌جاتى عه‌بدوڵڵا، (هه‌ولێر – 2009)، بپ 48 – 49 و 53
– محه‌مه‌د ئه‌مین بۆزئه‌رسه‌لان، كۆڤارا (ژین) 1918 – 1919، جلد 1- سوید، بپ 11 – تاخێ كوردان (حی الاكراد) تاخه‌كێ كوردنشینێ باژێرێ دیمه‌شقێ یه‌، ب سه‌دان ساله‌ كورد لێ دژین، ده‌وله‌تا سوریێ ب مه‌ره‌ما گۆهارتنا روخسارێ كوردى یێ تاخى ب (حی ركن الدین) ناڤكریه‌.
– كۆپیێ بژاندنێ ب زمانێ توركى دگه‌ل ڤێ نڤیسینێ ببینه‌.
– بیلال ن . شمشێر،به‌لگه‌نامه‌كانێ ئینگلیز، وه‌رگێرانى سه‌لمان عه‌لى، (سلێمانى – 2002)، بپ 231. – د. كه‌مال مه‌زهه‌ر، ژێده‌رێ به‌رێ، بپ 353. – هه‌مان ژێده‌ر بپ 353 – 354 – دلاوه‌رێ زه‌نگى، ئابۆنه‌یێن (هاوار)ێ، كۆڤارا پرس، هژمار 15، پاییزا 1998، بپ 33 – 35ز – هه‌مان ژێده‌ر، بپ 35.

18

یرهاتنا 43 سالیا وه‌غه‌را وى یا دووماهی دا
ئیحسان نوورى پاشا سه‌ركرده‌یێ نڤیسكار و دیرۆكنڤیس
موسه‌ده‌ق تۆڤى
ده‌مێ هاتیه‌ گۆتن: ئادار قه‌ده‌را كوردانه‌، ئه‌ڤ ئاخفتنه‌ ل سه‌ر بنه‌مایه‌كێ زانستى دیرۆكى هاتیه‌ گۆتن، دیرۆك و بۆیه‌رێن دیرۆكى دیده‌ڤانن ل سه‌ر ڤێ گۆتنێ و راستیا وێ دسه‌لمینن. مه‌ها ئادارا ب وه‌غه‌را دووماهیێ یا سه‌ركرده‌یێ نه‌ته‌وه‌یى مه‌لا مسته‌فایێ بارزانى (1 ئادارا 1979) ده‌سپێدكه‌ت و ب بیرهاتنا سێداره‌دانا ئێكه‌مین سه‌رۆككۆمارێ كوردستانێ پێشه‌وا قازى محه‌مه‌د (31 ئادارا 1947) دووماهی دهێت. هه‌موو رۆژێن ڤێ مه‌هێ بیرهاتنێن كوردان هه‌مبێز دكه‌ن، گه‌له‌ك سه‌ركه‌فتن و شكه‌ستن، كاره‌سات و بۆیه‌رێن ب سه‌رێ كوردان هاتین د ڤێ مه‌هێدانه‌، ب كورتى: كه‌نى و گرنژین، رۆندك و ئاخینكێن كوردان د ڤێ مه‌هێدانه‌. كوردان گرنگى ب پرانیا ڤان بیرهاتنان دایه‌، هه‌ر سال بیرا خوه‌ لێ دئیننه‌ڤه‌، رێوره‌سمێن ساخكرنه‌ڤه‌یان دگێرن، به‌لێ چه‌ند مفاى ژ سه‌ربۆرێن ڤان بیرهاتنان دگێرن…؟ ئه‌و مژاره‌كا دى یه‌…! به‌لێ ئه‌و مژارا من ل ڤێرێ دڤێت بیرا خوانده‌ڤانان بینم، بیرهاتنه‌ك ئێتیمه‌ (سێوى یه‌) د ناڤا ڤان بیرهاتنان دا، هه‌رسال ب بێ ده‌نگى ل سه‌ر مه‌ دبۆریت، نه‌كه‌س خوه‌ لێ دكه‌ته‌ خودان و نه‌كه‌س ژى بیرا خوه‌ لێ دئینته‌ڤه‌، وه‌ك ئێتیمه‌كى د ناڤ بیرهاتنێن ئادارێدا جهێ خوه‌ گرتیه‌… ئه‌و بیرهاتن بیرهاتنا رۆژا (25 ئادارا 1976) وه‌غه‌را دووماهیێ یا سه‌ركردێ شۆره‌شا ئاگرى (1927 ـ 1930) ژه‌نه‌رال ئیحسان نوورى پاشا یه‌. بیرهاتنا شۆره‌شه‌كێ یه‌ بۆ جارا ئێكێ چار سالان ئالایێ كوردستانێ بلندكرى، قه‌با هه‌موو داگیركه‌ران خواستى و به‌رخوه‌دانكرى، بیرهاتنا كه‌سایه‌تیا ئیحسان نووری پاشایه‌ یێ ژ سالا 1918یڤه‌ ب قه‌له‌م و تڤه‌نگێ كوردایه‌تى كرى، بیرهاتنا وى نه‌مریه‌ یێ 46 سالێن ژیانا خوه‌ (1930ـ 1976) ل زیندانێ، ده‌سته‌سه‌ریێ، سرگۆنیێ ژێر زێره‌ڤانیا سازین موخابه‌راتى و هه‌والگرین ساڤاكا ئیرانى و میتا تركى بۆراندین و تنێ بۆ ئێك رۆژێ ده‌ست ژ بیروباوه‌رێن خوه‌ین نه‌ته‌وه‌یى نه‌به‌رداى. چه‌ند ساله‌كه‌ ل دووڤ شیانێن خوه‌ پشكداریه‌ك بچووك د ساخكرنه‌ڤا ڤێ بیرهاتنێ دا دكه‌م، ئه‌ڤ ساله‌ ژى دێ مژاره‌كا دى یا په‌یوه‌ندى ب ئیحسان نووری پاشایڤه‌ هه‌ى به‌رچاڤكه‌م، ئه‌و ژى ئیحسان نووری یێ نڤیسكاره‌. به‌لێ یا پێدڤیه‌ ب كورتى بیرا خوه‌ ل ئیحسان نوورى شۆره‌شا ئاگرى بینینه‌ڤه‌ و پاشتر بینه‌ سه‌ر مژارا سه‌ره‌كى.
ئیحسان نووری سالا 1982ێ ل بدلیسێ هاتیه‌سه‌ردنیایێ، سالا 1910 بوویه‌ ئه‌فسه‌ر د له‌شكرێ ئوسمانی دا، به‌رده‌وامى پێ دایه‌ هه‌تا سالا 1918ێ شه‌رێ جیهانیێ ئێكێ ب دووماهیهاتى، د ڤێ سالێدا ل سته‌نبۆلێ كه‌تیه‌ د قادا خه‌باتا نه‌ته‌وه‌یى و ره‌وشه‌نبیریا كوردى دا، بوویه‌ ئه‌ندام د كۆمه‌لا پێشكه‌تنا كوردستانێ (كردستان تعالى جمعیتى) دا ئه‌وا ل داویا 1918 هاتیه‌ دامه‌زراندن، ده‌ست ب نڤیسنێ ده‌رباره‌ى دۆزا كوردان د كۆڤارا كۆمه‌لێ (ژین) دا كریه‌، د هه‌مان ده‌مدا وه‌ك ئه‌فسه‌ره‌كێ ئازادیخواز بزاڤێن چاكسازیێ د به‌رماین له‌شكرێ ئوسمانی دا كرینه‌، د ئه‌نجامدا هه‌ست ب مه‌ترسیێ ل سه‌ر ژیانا خوه‌ دكه‌ت، به‌ر ب یه‌كه‌یێن له‌شكرێن تركیا ل رۆژهه‌لاتێ تركیا دچیت، سالا 1923ێ ل باژێرێ سێرتى قووناغه‌ك نوو ژ ژیانا وى ده‌سپێدكه‌ت، دبیته‌ ئه‌ندام د جڤاتا ئازادى (جڤا تا خوه‌سه‌ریا كوردان) دا.
ل 4 ئیلۆنا 1924 د گه‌ل چه‌ند ئه‌فسه‌ر و سه‌ربازه‌كێن كورد ده‌ست ب سه‌رهلدانه‌كێ دژى ده‌وله‌تا تركیا دكه‌ن، به‌لێ ژ ئه‌نجامێ نه‌ به‌رهه‌ڤیه‌كا رێكوپێك بۆ سه‌رهلدانێ و كێمیا شیانان هه‌رزوو سه‌رهلدان دهێته‌ژناڤبرن، ئه‌و هه‌ڤالێن خوه‌ین ئه‌فسه‌ر به‌ر ب سووریێ و ژ وێرێ به‌ر ب عیراقێ مشه‌خت دبن. ژ ئیلۆنا 1924- 1927د ناڤ سنوورێن عیراق و ئیران و تركیا ژیانا خوه‌ ب قه‌چاخى دبۆرینیت، ل جهه‌كى دگه‌ریت قادا خه‌باتا نه‌ته‌وه‌یى بیت به‌رده‌وامیێ ب تێكۆشانا خوه‌ بده‌ت، هه‌تا ل پایزا 1927ێ دگه‌هیته‌ چیایێ ئاگرى و ب بریارا جڤاتا (خۆیبوون) سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شا كوردان ل چیایێ ئاگرى دگریته‌ده‌ست.
شۆره‌شا ئاگرى هه‌تا سالا 1930ێ ڤه‌دكێشیت، یه‌كه‌مین شۆره‌شا كوردستانێ بوو ژ رێبه‌ریا شێخێن ئاینى و سه‌رۆكعه‌شیره‌تان ده‌ركه‌تى سه‌ركرده‌ك ره‌وشه‌نبیر و هه‌لگرێ باوه‌رنامه‌كا له‌شكرى سه‌ركردایه‌تیا وێ بكه‌ت، حزبه‌ك نه‌ته‌وه‌یى (كۆمه‌لا خۆیبوون) ل پشت وێ شۆره‌شێ بوو، درووشمێ خۆیبوون ب سنگێ شه‌رڤانێن شۆره‌شێ ڤه‌ بوو، د ڤێ شۆره‌شێدا بۆ یه‌كه‌مین جار ئالایێ نهایێ كوردستانێ هاته‌بلندكرن، رێخستنێن له‌شكرى و مه‌ده‌نى ل دووڤ سیسته‌مێن هه‌ڤچه‌رخ ل ده‌ڤه‌رێن ژێر ده‌سته‌لاتێ شۆره‌شێ هاتنه‌دانان، چار سالان شۆره‌شێ به‌رخوه‌دانكر، چه‌ندین هێرشێن له‌شكرێ تركیا شكاندن، شۆره‌شا دوورپێچكریبوو، پشتا وێ ئیران و ئالین دى ب له‌شكرێ تركان هاتبوونه‌گرتن، ژ قولاچكه‌كا چیایێ ئاگرى ڤه‌ دگه‌هشته‌ سه‌ر سنوورێ ئێكه‌تیا سۆڤیه‌تى یا جاران، به‌لێ ده‌وله‌تا سوشیالیزما سۆڤیه‌تى نه‌ تنێ هاریكاریا شۆره‌شێ نه‌كر، به‌لكى ب هه‌موو شیانێن خوه‌ڤه‌ پشته‌ڤانى ل تركیا كر بۆ لێدانا شۆره‌شێ، به‌لگه‌نامه‌ ل به‌رده‌ستن له‌شكرێ تركێ ب رێكا خیچا ئاسنیا یه‌كێتیا سۆڤیه‌تى ده‌ربازى ناڤ خاكا وێ ده‌وله‌تێ بوویه‌ ل ده‌ڤه‌رێن ئاگرى ین دكه‌ڤنه‌ ناڤ سنوورێ ئه‌رمه‌نستانا سۆڤیه‌تى یا جاران پشت ل شۆره‌شگێرێن ئاگرى گرتیه‌ و دوورپێچكرینه‌، د رۆژێن دووماهیێ ژ ته‌مه‌نێ شۆره‌شێ رێك ل به‌ر كتا كێما شۆره‌شگێران گرتیه‌ كو ب مه‌ره‌ما رزگاركرنا گیانێ خوه‌ ده‌ربازى ناڤ سنوورێن ئێكه‌تیا سۆڤیه‌تى ببن. د هه‌مان ده‌مدا و ل مه‌ها ئیلوونێ دووماهى رۆژێن ته‌مه‌نێ شۆره‌شێ ب هاریكاریا سازیێن له‌شكرى و هه‌والگرین ئیرانێ له‌شكرێ تركان ده‌ربازى ناڤ خاكێ ئیرانى (رۆژهه‌لاتێ كوردستانێ) بوویه‌ و د دووماهی شه‌رێ ناڤبه‌را شه‌رڤانێن ئاگرى و له‌شكرێ تركیا ل ناڤبه‌را 7ـ 14 ئیلوونا 1930 رووداى ژ چیایێ ئاگریێ بچووكڤه‌ كو دكه‌فته‌ ناڤ خاكێ ئیرانێ پشت ل شۆره‌شگێرێن ئاگرى گرتیه‌ و هێرشكریه‌ سه‌ر وان و د ئه‌نجامێ هێرشا تركان ژ هه‌موو ئالیانڤه‌ بۆ سه‌ر وان،

شۆره‌ش ب داویهات، شۆره‌شگێرێن ئاگرى هاتنه‌قركرن، چه‌ند ده‌هه‌كان ژێ د دوا ده‌مژمێرێن شه‌ریدا دوورپێچا دوژمنى شكاند و هنده‌كان خوه‌ ناڤ عه‌شیره‌تێن رۆژهه‌لاتێ كوردستانێ ڤه‌شارت و هنده‌ك وه‌ك په‌نابه‌ر مشه‌ختبوونه‌ ئیرانێ، ئیحسان نووری و خێزانا وى ژ ڤان په‌نابه‌ران بوو.
ل ڤێرێ قووناغه‌ك نوو د ژیانا ئیحسان نووری دا ده‌سپێدكه‌ت، سه‌ره‌ده‌ریا ده‌وله‌تا ئیرانێ دگه‌ل وى نه‌ ئه‌و سه‌ره‌ده‌ری یا دگه‌ل په‌نابه‌رێن سیاسى دهێته‌كرن، د نه‌ه هه‌یڤێن به‌راهیێ دا د زیندانا ته‌هرانێ ڤه‌ دهێته‌زیندانیكرن و د دژوارترین كاوداندا دژیت، د9 ـ 10 سالێن پاشتردا ده‌سته‌سه‌ركرى و هه‌رده‌م ل ژێر زێره‌ڤانیێ ل باژێرێن ساوه‌ و یه‌زد و كرمان دژیت، تنێ كه‌س و هه‌ڤال و هه‌ڤخه‌مێن وى ل ڤێ سرگۆنیێ هه‌ڤژینا وى یه‌شار خانم و خه‌سوویا وى بوون. ل سالێن شه‌رێ جیهانیێ دووێ 1939- 1945ێدا ده‌سته‌لات ل ئیرانێ لاواز دبیت و ره‌نگه‌ ڤه‌بوونه‌ك سیاسى و نیمچه‌ ئازادیه‌ك خوه‌ ب سه‌ر ئیرانێدا دگریت، ل ده‌سپێكا سالێن چلان ئیحسان نووری و خێزانا خوه‌ دهێنه‌ ته‌هرانێ و لێ ئاكنجى دبن، لێ هه‌تا دوا رۆژێن ژیانا وى به‌رده‌وام ل ژێر زێره‌ڤانیا سازین هه‌والگری دمینیت، نه‌ تنێ سازیا سیخوریا ساڤاكا ئیرانى به‌لكى سازیا سیخوریا تركیا (میت) ژى ب رێكا بالیۆزخانه‌ و كۆنسلین تركیا و كرێگرتین خوه‌ زێره‌ڤانیێ ل ڤى سه‌ركره‌ده‌یێ كورد دكه‌ن.
قووناغا په‌نابه‌ریێ ژ ژیانا ئیحسان نووری پاشاى ژ ئه‌یلوولا 1930 هه‌تا وه‌غه‌را وى یا داویێ ل 25 ئادارا 1976ێ ڤه‌دكێشیت، د ڤێ قواناغیدا د دو ده‌لیڤه‌یاندا نیمچه‌ ئازادیه‌كێ دبینیت و خوه‌ دده‌ته‌ كارێن ره‌وشه‌نبیرى، جارا به‌راهی سه‌رده‌مێ شه‌رێ جیهانیێ دووێ ب تایبه‌ت ناڤبه‌را 1941 هه‌تا شكه‌ستنا كۆمارێ كوردستانێ- مه‌هابادێ سالا 1946ێ بوو، جارا دووێ ژ روودانا شۆره‌شا 14 تیرمه‌ها 1958ێ ل عیراقێ و زڤرینه‌ڤا بارزانیێ نه‌مر ژ ئێكه‌تیا سۆڤیه‌تى بۆ عیراقێ ده‌سپێدكه‌ت و ب سالێن به‌راهیێ ژ ده‌سپێكرنا شۆره‌شا ئه‌یلوولا 1961 دووماهى دهێت، د ڤان دو ده‌لیڤه‌یاندا ئیحسان نووری بزاڤێ دكه‌ت مفاى ژ ده‌لیڤه‌یێ وه‌رگریت و ئه‌وا ب تڤه‌نگێ ده‌ستڤه‌نه‌ئیناى چ نه‌بیت پشكه‌كێ ژێ ب قه‌له‌مى ده‌ستڤه‌بینیت، ب ڤى ره‌نگى دهێته‌ د مه‌یدانا رۆژنامه‌ڤانیدا ده‌ست ب نڤیسینا بیرهاتنێن خوه‌ و شۆره‌شا ئاگرى و دیرۆكا كوردان دكه‌ت.
پێدڤیه‌ به‌رى ئاماژه‌كرنێ ب به‌رهه‌مێن وى د ڤێ قووناغێدا ئاماژه‌ ب باگگراوندێ وى یێ ره‌وشه‌نبیرى و سه‌ربۆرا وى د وارێ نڤیسینێدا بكه‌ین، وه‌ك ئاماژه‌ پێ هاتیه‌كرن، ئیحسان نووری ده‌رچوویێ كولیژا له‌شكریا ئوسمانیه‌ ل سته‌نبۆلێ، پشتى داویهاتنا شه‌رێ جیهانیێ ئێكێ ل 1918ێ پشكدارێ د بزاڤا (كردستان تعالى جمعیتى)دا كریه‌، د هژمارا (15)سالا 1919 یا كۆڤارا (ژین)ا ڤێ كۆمه‌له‌یدا یه‌كه‌مین به‌رهه‌مێ خوه‌ ب تركیا ئوسمانى ب ناڤێ (كورد و په‌ره‌نسیپێن ولسنى) به‌لاڤدكه‌ت، به‌لێ گه‌له‌ك پێڤه‌ناچیت و ژ سته‌نبۆلا مه‌لبه‌ندێ رۆژنامه‌ڤانى و ره‌وشه‌نبیریا وى سه‌رده‌مى دووردكه‌ڤیت و ل باكوورێ كوردستانێ مژوول دبیت، هه‌تا پشتى روودانا سه‌رهلدانا ئه‌لكێ (بیت شباب) ل ئه‌یلوولا 1924مشه‌خت دبیته‌ عیراقێ بۆ ده‌مه‌كێ كورت ل به‌غدا دمینیت، د ڤى ده‌میدا ده‌لیڤێ دبینیت پرتووكه‌كا بچووك د چه‌ند به‌رپه‌ره‌كێن كێمدا ب ناڤێ (شۆره‌شا نه‌ته‌وه‌یا كوردان ل توركیا) ب توركیا ئوسمانى د نڤیسیت و د سالا (1341رۆمى) 1924- 1925ز ل (چاپخانا ئیستقلال) چاپدكه‌ت، ئه‌ڤ پرتووكه‌ ژ ئالیێ م. جه‌میل رۆژبه‌یانى ڤه‌ هاتیه‌وه‌رگێران بۆ سه‌ر زمانێ كوردى و ل سالا 1993 ل به‌غدا هاتیه‌چاپكرن.
وه‌ك ئاماژه‌ پێ هاتیه‌كرن د قووناغا په‌نابه‌ریدا و د یه‌كه‌مین ده‌لیڤه‌یا د پشتى شه‌رێ جیهانیێ دووێ بۆ هه‌لكه‌تى ئیحسان نووری ب خۆرتى هاتیه‌ د وارێ نڤیسینێ و رۆژنامه‌گه‌ریدا، وان سالان د ناڤبه‌را 7 ئادارا 1945ـ 2 ئادارا 1947 رۆژنامه‌كا هه‌فتیانه‌یا ئازاد و ئالیگر بۆ كوردان ل ته‌هرانێ ب ناڤێ (كوهستان) ژ ئالیێ كه‌سایه‌تیێ كورد دكتور ئیسماعیل ئه‌رده‌لان ڤه‌ به‌لاڤدبیت، رۆژنامه‌ فارسى زمان بوویه‌ و هنده‌ك هه‌لبه‌ست و ده‌قێن فولكلورى ب كوردى ژى به‌لاڤكرینه‌، ئیحسان نووری ب خورتى پشكدارى د به‌رپه‌رێن ڤێ رۆژنامه‌یدا كریه‌ و دو پرتووكێن خوه‌ ب زمانێ فارسى هه‌رئێك د چه‌ند خه‌له‌كه‌كاندا تێدا به‌لاڤكرینه‌، زێده‌ بارى چه‌ند گوتارێن دى:
پرتووكا (وقائع ێرارات)
ئه‌ڤ پرتووكه‌ د هژمارێن 15 ـ 38 ناڤبه‌را (4 خزیرانا 1945 ـ 10/12/1945) د رۆژناما (كوهستان) دا هاتیه‌به‌لاڤكرن. به‌لێ ژ به‌ركو په‌یوه‌ندیه‌كا راسته‌خوه‌ ب سه‌روبه‌رێ سیاسیێ هه‌ڤچه‌رخێ خوه‌ڤه‌ هه‌بوو و روودانێن وێ په‌یوه‌ندیه‌كا راسته‌وخوه‌ ب سیایه‌تا هه‌ردو ده‌وله‌تێن شاهنشاهیا ئیرانێ و تركیا ڤه‌ هه‌بوو، شیانێن به‌لاڤبوونا وێ د پرتووكه‌كێدا تنێ د سه‌قایه‌كێ ئازاد دا هه‌بوون، ئه‌و سه‌قایێ ئازاد ژى ل سه‌رده‌مێ شاهنشاهى نه‌بوو، تنێ د سالا ژیێ كۆمارێ كوردستانێ ـ مه‌هاباد 22ك2 ـ 17ك1 1946ئه‌و سه‌قایه‌ هه‌بوو و ڤێ پرتووكێ ل سه‌ر به‌رپه‌رێن رۆژناما (كوردستان) ئۆرگانێ حزبا دیمۆكراتا كوردستانا ئیرانێ جهێ خوه‌گرت و ژ هژمار 39 رۆژا 24 نیسانا 1946ێڤه‌ ل ژێر ناڤێ (به‌سه‌رهاتى ئاگرى) ژ وه‌رگێرانا سه‌ید محه‌مه‌دێ حه‌میدى د 25 خه‌له‌كاندا هاتیه‌به‌لاڤكرن. نڤیسكارێ ئیرانێ كاوه‌ به‌یات هه‌مان ئه‌ڤ خه‌له‌كێن كوهستان ین (وقایع ێرارات) ب فارسى كۆمكرینه‌ و پشتى نه‌مانا رژێما شاهى ل ئیرانێ چاپكرینه‌ و نڤیسكار وریا قانع ئه‌ڤ پرتووكا ل ژێر ناڤێ (بیره‌وه‌ریه‌كانى ئیحسان نووری پاشا) وه‌رگێرایه‌ سه‌ر زمانێ كوردى و سالا 2000ێ چاپكریه‌ و نڤیسكار عه‌بدولسه‌تار قاسم كه‌لهور ئه‌ڤ وه‌رگێرانێ كوردى وه‌رگێرایه‌ عه‌ره‌بى و ب ناڤێ (مژكرات احسان نووری پاشا) ل سالا 2008چاپكریه‌.
ـ پرتووكا تاریخ ریشه‌‌و نژاد كرد:
كو د هژمارێن (60- 84) د رۆژناما كوهستان دا هاتیه‌ به‌لاڤكرن. ئه‌ڤ پرتووكه‌ كو تایبه‌ته‌ ب دیرۆكا كه‌ڤنا كوردستانێ و دوورى سه‌روبه‌رێ سیاسیێ وى چاخى بوو، شیانێن به‌لاڤبوونا وێ ل سه‌رده‌مێ ده‌سته‌لاتداریا شاهى ل ئیرانێ پتر بوون. هه‌موو پرتووك ل سالا 1954ێ ژ ئالیێ (انجمن ایرانشناسى كردى ـ مادى) ل چاپخانا سپهر ل تارانێ هاتیه‌چاپكرن. هه‌مان پرتووك ژ ئالیێ (ع. مفتى زاده‌) هاتیه‌وه‌رگێران بۆ سه‌ر زمانێ كوردى و د 108 خه‌له‌كاندا د رۆژناما (كوردستان) یا تارانێ دا هاتیه‌ به‌لاڤكرن. ئه‌ڤ رۆژنامه‌یه‌ د ناڤبه‌را 6 ئادارا 1959 ـ 2 ئادارا 1962ێ ل تارانێ ده‌ردكه‌ت. هه‌روه‌سان نڤیسكار ووریا قانع هه‌مان پرتووك ژ فارسى وه‌رگێرایه‌ سه‌ر زمانێ كوردى و ل سالا 2002 ژ ئالیێ ده‌زگه‌هێ ئاراس ڤه‌ ل هه‌ولێرێ هاتیه‌چاپكرن. هه‌روه‌سان نڤیسكار و وه‌رگێر حه‌مه‌ كه‌ریم عارف هه‌مان پرتووك ژ فارسى وه‌رگێرایه‌ كوردى ب ناڤێ (مێژووى ڕه‌گ و ره‌چه‌ڵه‌كى كورد) و دگه‌ل پێشه‌كیه‌كى هه‌تا نها سێ جاران هاتیه‌چاپكرن هه‌مان وه‌رگێرانا ووریا قانعى ژ ئالیێ عه‌بدولستار قاسم كه‌لهورڤه‌ هاتیه‌وه‌رگێران بۆ عه‌ره‌بى و ل سالا 2008 هاتیه‌ چاپكرن.
سه‌رهلدانا ئاگرى:
ئه‌ڤ پرتووكه‌ ل ده‌سپێكا سالێن حه‌فتیان د بنیاتدا ب كوردى هاتیه‌ نڤیسن، پشتى مرنا وى ب رێكا هه‌ڤژینا وى گه‌هشتیه‌ نڤیسكار پێ ره‌ش ل ئینستوتا كوردى یا پاریس، د هژمارێن 2 ـ 8 كۆڤارا هێڤى یا پاریس دا ب تیپێن لاتینى هاتیه‌ چاپكرن، پاشتر هاتیه‌ وه‌رگێران بۆ زمانێ فره‌نسى و ل سالا 1986 هاتیه‌ چاپكرن، وه‌رگێرانا عه‌ره‌بى ژ ئالیێ سه‌لاح به‌روارى ب ناڤێ (انتفاچه‌ اكری) ل سالا 1990 ل بێروتێ هاتیه‌ چاپكرن، چاپا وێ یا كوردى كرمانجیا ژێرى ب وه‌رگێرانا ئه‌رسه‌لان بایز ل سالا 1994 هاتیه‌ چاپكرن، هه‌مان ده‌قێ لاتینى ژ ئالیێ كۆڤارا (دیرۆك)ڤه‌ هاتیه‌ڤه‌گوهاستن بۆ تیپێن عه‌ره‌بى و د هژمارا (7) زڤستانا 2015ێدا به‌لاڤكریه‌. هه‌ژیه‌ بێژین نڤیسكار پێ ره‌ش د كورته‌ پێشه‌كیا بۆ به‌لاڤكرنا ڤێ پرتووكێ د كۆڤارا هێڤى دا دبێژیت ئیحسان نووری دو پرتووك (سه‌رهلدانا ئاگرى) و (ژیانا من) هه‌نه‌ كتێبا داوین ته‌نێ ب كوردى نڤیسیه‌ به‌لێ یا پێشین ب فارسى و كورمانجى و سۆرانى ئانیه‌ قه‌له‌مێ. به‌لێ ئاماژه‌ پێ نه‌كریه‌ ئایا (ژیانا من) هه‌مان پرتووكه‌ یا د ده‌مێ خوه‌دا ل رۆژناما (كوهستان) یا فارسى هاتیه‌ به‌لاڤكرن و پاشتر هاتیه‌ وه‌رگێران بۆ كوردى. ل ڤێرێ پرسیاره‌ك دیتر دهێته‌ پێش گه‌لۆ ئه‌ڤا د كۆڤارا هێڤى دا هاتیه‌ به‌لاڤكرن دبنیاتدا ب ناڤێ سه‌رهلدانا ئاگرى یان ناڤه‌كێ دیتر هاتیه‌ نڤیسین..؟، ژ به‌ركو نڤیسكار ره‌حیم اشنویى محمود زاده‌ كه‌سێ نێزیكێ ئیحسان نووری و مالباتا وى و خودانێ پرتووكا (ژنرال احسان نووری) ب فارسى ئاماژه‌ ب ده‌ستخه‌ته‌كێ ئیحسان نووری دكه‌ت كو ب تیپێن لاتینى ب ناڤێ (سه‌ربهۆرا ژیانا من) هاتیه‌ نڤیسین. ئایا ئه‌ڤ (سه‌ربهۆرا ژیانا من) هه‌مان (ژیانا من)ه‌ یا پێ ره‌شى ئاماژه‌ پێكرى یان هه‌مان (وقایع ارارات) یا دده‌مێ خوه‌دا ب فارسى هاتیه‌ به‌لاڤكرن و پاشتر هاتیه‌ وه‌رگێران بۆ كوردى و عه‌ره‌بى.
ئه‌ز باوه‌رم ئه‌ڤ پرسیاره‌ پێدڤى ب به‌رسڤێنه‌ و پتر ژ هه‌ركه‌سه‌كێ دى نڤیسكار پێ ره‌ش دكاریت به‌رسڤا ڤان پرسیاران بده‌ت، ژبه‌ركو ده‌ستڤیسێن ئیحسان نووری و بیره‌وه‌رین هه‌ڤژینا وى یاشار خانمێ ب ناڤێ (خاگرات) كه‌تینه‌ ده‌ست وى.
د ئه‌نجامدا ئه‌م دكارین بێژین:
ئیحسان نووری خوه‌دیێ چار پرتووكانه‌، یا به‌راهیێ ل به‌غدا نڤیسیه‌ و سێ دیتر ل ئیرانێ نڤیسینه‌، زێده‌بارى چه‌ند گۆتارێن جودا و به‌رهه‌مێن خوه‌ ب توركیا ئوسمانى و فارسى و كوردى نڤیسینه‌.
ئیحسان نووری یه‌كه‌مین سه‌ركردێ كورده‌ وى ب خوه‌ بیرهاتنێن خوه‌ و شۆره‌شا وى سه‌ركردایه‌تیا وێ كرى نڤیسینه‌ و ب ڤێ چه‌ندێ چه‌ندین به‌رپه‌رێن گرنگ ژ وێ شۆره‌شێ ژ به‌رزه‌بوونێ رزگاركرینه‌، به‌لێ پێدڤیه‌ وێ ژى بێژین ژ به‌ر هه‌ر ئه‌گه‌ره‌كى بیت زۆر ب كورتى ئاماژه‌ ب سه‌ربۆر و ژیانا خوه‌ د ناڤبه‌را 1892ـ 1930ێ كریه‌، د هه‌مان ده‌مدا ب هیچ ره‌نگه‌كى خوه‌ نێزیكى 46 سالێن ژیانا خوه‌یا په‌نابه‌ریێ ل ئیرانێ نه‌كریه‌.
ل ڤێرێ پێویسته‌ بێژم د به‌راوردكرنا هه‌ردو كتێبێن به‌رده‌ستێ مه‌ (سه‌رهلدانا ئاگرى) یا د كۆڤارا (هێڤى) دا هاتیه‌ به‌لاڤكرن و وه‌رگێرانا وێ یا عه‌ره‌بى (انتفاچه‌ اكری) و (بیره‌وه‌ریه‌كانى ئیحسان نووری) كو ژ چاپا فارسى یا (وقایع ارارات) هاتیه‌وه‌رگێران و پاشتر بۆ عه‌ره‌بى ب ناڤێ (مژكرات احسان نووری) هاتیه‌ وه‌رگێران ئه‌م دكارین بێژین هه‌ردو یه‌ك كتێبن هه‌ریه‌ك د ده‌مه‌كیدا و د كاودانه‌كیدا یه‌ك ب كوردى و یا دى ب فارسى هاتینه‌ نڤیسین ل دووڤ كاودانى گورانكارى كه‌تینه‌ ناڤه‌رۆكى و ناڤى و ڤێ چه‌ندێ ژى ب هزرا من په‌یوه‌ندیه‌كا راسته‌وخوه‌ ب كاودانێ وى چاخى یێ ئیحسان نووری پاشاى ڤه‌ هه‌یه‌.
ل داویێ ژى ئه‌ز دكارم بێژم ئالین ئه‌كادیمى و ره‌وشه‌نبیرى و زانستین كوردان هند خه‌م ژ ئیحسان نووری پاشاى و شۆره‌شا ئاگرى نه‌خواریه‌، مافى وى و شۆره‌شا ئاگرى نه‌دایێ ئه‌ڤه‌ ژى ڤالاهیه‌كێ د دیرۆكا هه‌ڤچه‌رخا كورداندا دروستدكه‌ت و یا فه‌ر و پێدڤیه‌ ژ نها پاش كورد وێ گرنگیێ بده‌نه‌ ئیحسان نووری پاشاى یا دده‌نه‌ هه‌موو مه‌زن و سه‌ركرده‌ین خوه‌ین دیرۆكى.

29

موسه‌ده‌ق تۆڤى
دبیت مانشێته‌كێ سه‌یر بیت، گرنژینێ بێخته‌ سه‌ر لێڤێن هنده‌كان و بێژن كێ دیتیه‌ حوكمه‌ت ب خوه‌ ئۆپۆزسیۆن بیت..؟ ده‌مێ ئه‌ز ڤان په‌یڤان دنڤیسم پرسیاره‌كێ ژ خوه‌ دكه‌م ئۆپۆزسیۆن چیه‌..؟ ئارمانج ژ بوونا وێ چیه‌..؟ به‌رى به‌رسڤا ڤان پرسیاران بده‌م، دێ بێژم نێزیكه‌ سێ هه‌یڤ ل سه‌ر هه‌لبژارتنێن هه‌رێما كوردستانێ را ده‌رباز بن، هێژ ب سستى دو هه‌فتیان سیان جاره‌كێ یێ گه‌ره‌كا دانوستاندنان بۆ پێكئینانا كابینا نه‌هێ یا حوكمه‌تا هه‌رێمێ دكه‌ن، بۆچى ئه‌ڤ گیرۆبوونه‌.. كى به‌رپرسه‌.. كى ئاسته‌نگ و گرێكان چێدكه‌ت.. ئه‌ڤ گیرۆبوونه‌ د به‌رژه‌وه‌ندیا خه‌لكێ كوردستانێ دایه‌ یان نه‌..؟؟ پرسیارێن ره‌وا و هه‌ژینه‌، به‌لێ مژارا مه‌ په‌یوه‌ندى ب به‌رسڤا وانڤه‌ نینه‌.

مه‌ دڤێت بێژین ژ پێڤاژوویا بۆیه‌ران دیاره‌، هنده‌ك ئالیان ژ ده‌سپێكێ ئۆپۆزسیۆنبوون هه‌لبژارتیه‌، هنده‌كان دڤێت بێنه‌ د حوكمتێ دا و ل هیڤیا پاریێن قه‌له‌وترن، هنده‌كان سه‌رێ رێیێ ل به‌ر خوه‌ و خه‌لكێ به‌رزه‌كریه‌ ئه‌و ب خوه‌ نزانن خوه‌ بده‌نه‌ ل گه‌ل كیژ به‌رۆكێ، دیاره‌ پارتیا پتریا كورسیكێن په‌رله‌مانى ده‌ستڤه‌ئیناین دێ حوكمه‌تێ پێكئینیت، كى دێ هێته‌ دگه‌ل دا هه‌تا نڤیسینا ڤان په‌یڤان نه‌دیاره‌. ل ڤێرێ یا گرنگ ئه‌و لایه‌نن یێن ئۆپۆزسیۆنبوون هه‌لبژارتى، ئه‌گه‌ر ئۆپۆزسیۆنبوون گه‌ریان بیت ل دووڤ به‌رژه‌وه‌ندیا خه‌لكێ و دیتنه‌ڤا باشترین رێك بۆ پێشڤه‌برن و به‌خته‌وه‌ریا وى خه‌لكى و پاراستنا سه‌ر و سامانێن وى و سه‌روه‌ریا وه‌لاتى، ئه‌ڤ گه‌ریانه‌ ب رێیا كاركرن بۆ گرتنه‌ ده‌ستا ده‌سته‌لاتى ب مه‌ره‌ما بجهئینانا به‌رنامێ خوه‌ بیت، یان فشارخستنه‌ سه‌ر حوكمه‌تێ بیت بۆ بجهئینانا ئه‌وا د به‌رنامه‌یێ واندا هاتى، یان رێگرتن بیت ل ده‌سته‌لاتى ده‌مێ زێده‌گاڤیێ سه‌ر مافێن خه‌لكى دكه‌ت و سامانێن وه‌لاتێ بێ مفا دمه‌زێخیت و به‌رزه‌ دكه‌ت یان دبیته‌ ئه‌گه‌رێ شكاندنا سه‌روه‌رى و سه‌ربه‌خۆیا وه‌لاتى، ئه‌ڤه‌ ئه‌ڤ گه‌ریانا ئۆپۆزسیۆنێ كاره‌كێ پیرۆزه‌ و هه‌ژیه‌ بێته‌پیرۆزكرن. ئه‌گه‌ر ئۆپۆزسیۆنبوون تنێ بۆ شكاندنا یێ به‌رامبه‌ر د ده‌سته‌لاتێ دا و ب مه‌ره‌ما تۆلڤه‌كرن و بێرێزیكرنێ بیت ب هه‌ڤركیێن خوه‌ یێن سیاسی، ئه‌ڤه‌ ئه‌و ئۆپۆزسیۆنه‌ ب ده‌ستێ خوه‌ مالا خوه‌ خرابدكه‌ت و یا خه‌لكێ ژى دادنیته‌ سه‌ر، ئه‌زموونا دو خولێن چوویى یێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ ئه‌ڤ راستیه‌ یا نیشا هه‌موویان داى، مه‌ دیت ئالێین ئۆپۆزسیۆن هه‌لبژارتى یان د نیڤا رێكێدا ژ ده‌سته‌لاتى ده‌ركه‌تین و بووینه‌ ئۆپۆزسیۆن چ ب سه‌رێ خوه‌ و سه‌رێ خه‌لكى دى ئینا.به‌لێ یا مه‌ دڤێت و د مانشێتێ گۆتارێ دا دیاره‌ كابینا نه‌هێ یا هه‌رێما كوردستانێ ئه‌و ئۆپۆزسیۆنا خوه‌ بیت و سه‌رۆكوه‌زیران پێشه‌نگێ وێ ئۆپۆزسیۆنێ بیت، هه‌روه‌ك پێشتر مه‌ د په‌سنا وێ دا گۆتى: دڤێت ئۆپۆزسیۆنبوون گه‌ریان بیت ل دووڤ به‌رژه‌وه‌ندیا خه‌لكێ وه‌لاتى و دیتنه‌ڤا باشترین رێك بۆ پێشڤه‌برن و به‌خته‌وه‌ریا وى خه‌لكى و پاراستنا سه‌ر و سامانێن وى و سه‌روه‌ریا وه‌لاتى، ل دووڤ ڤێ په‌سنێ یا گرنگه‌ كابینا نوو لێ بگه‌ریت چ د به‌رژه‌وه‌ندیا پرانیا خه‌لكێ دایه‌ وێ بكه‌ت، چ زیانێ دگه‌هینته‌ وێ به‌رژه‌وه‌ندیێ خوه‌ ژێ دووربگریت، وێ چه‌ندێ به‌رچاڤوه‌رگریت كته‌كا خه‌لكى هه‌نه‌ به‌رژه‌وه‌ندیا وان د زیانا خه‌لكه‌كێ دی دایه‌ و ئه‌گه‌ر حوكمه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیا پرانیێ بگریته‌ به‌ر دێ ئه‌و كته‌ كه‌ڤنه‌ د به‌رۆكا دژایه‌تیدا، به‌لێ حوكمه‌تا پشتگه‌رم ب خه‌لكێ هه‌رده‌م دێ سه‌ركه‌تى بیت. یا گرنگه‌ كابینا نه‌هێ ل خالێن لاوازێن هه‌رهه‌شت كابینه‌ین چوویى بگه‌ریت و ده‌سنیشانكه‌ت و نه‌ تنێ خوه‌ ژێ دووربگریت، به‌لكى هه‌موو ئه‌و زیانێن ژ ئه‌نجامێ وان لاوازیان گه‌هشتینه‌ پرانیا خه‌لكى بۆ وى خه‌لكى قه‌ره‌بوو بكه‌ته‌ڤه‌، به‌رنامێ چاكسازیێ یێ ب سال و هه‌یڤا كابینه‌ و په‌رله‌مانێ چوویى نه‌شیاین په‌سه‌ندبكه‌ن نموونه‌یا ڤێ گۆتنێ یه‌ هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ د به‌رژه‌وه‌ندیا پرانیا خه‌لكیدا بوو، لێ دا زیانێ گه‌هینته‌ به‌رژه‌وه‌ندین نه‌ره‌وا ین كته‌كا كه‌سێن خوه‌دى هێز و كاریگه‌رى له‌وما نه‌هێلان بێته‌په‌سه‌ندكرن و بۆ پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیا وێ كتا كێما كه‌سان پرانیا وى خه‌لكى د قه‌یرانا سالێن چویدا بوونه‌ قوربانى.
كورت و كرمانجى ئه‌گه‌ر كابینا نه‌هێ ئه‌و ب خوه‌ ئۆپۆزسیۆنا خوه‌ بیت، هێژ خه‌لكه‌كێ دى نانێ خوه‌ پێ نه‌خوارى ئه‌و ل هه‌رخاله‌كا لاواز یا نه‌ د به‌رژه‌وه‌ندیا پرانیدا بگه‌ریت و ده‌سنیشانبكه‌ت و خوه‌ ژێ دووربگریت و ل شوونا وان چاره‌سه‌رین د به‌رژه‌وه‌ندیا وه‌لاتیاندا ببینیت، ئه‌ز دبینم وى ده‌مى دێ كابینه‌كا سه‌ركه‌تى و سه‌رفراز بیت و خه‌لك ژى دێ پێ سه‌رفرازبیت و دى بینه‌ خوه‌دى وه‌لاته‌كێ ئازاد و خه‌لكه‌كێ به‌خته‌وه‌ر.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com