NO IORG
Authors Posts by محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي

محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي

محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي
93 POSTS 0 COMMENTS

3

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
ب هه‌لكه‌فتا بیره‌وه‌ریا 67 یا دامه‌زراندنا هه‌ردو ئێكه‌تیان، ئێكه‌تیا قوتابی و لاوێن كوردستانێ ل 18/2/1953، قوتابی و لاوێن مه‌، داخوازكری ڤێ بیره‌وه‌ریێ بكه‌نه‌ پلانه‌كا خورستی و هێڤێنێ گوهۆرینێن به‌رده‌وام و سه‌ركه‌فتن و ده‌ستكه‌فتیێن به‌رز و بالا، بۆ به‌رزكرنا رۆلێ خوه‌ یێ كاریگه‌ر د بیاڤێ بلندكرنا ئاستێ به‌رپرسایه‌تیێ و پێكڤه‌ژیانێ و به‌رگریێ ژ ئه‌زمۆنا هه‌رێما كوردستانێ بكه‌ن و رێخستنا مالا كوردی ب ئێكرێزیێ و ئێك گۆتارا سیاسى و هه‌لویست و خوه‌ به‌رهه‌ڤكرن بۆ به‌ره‌ڤانیێ ژ مافێ ره‌وا و سه‌ربه‌خوه‌یێ، ب ئه‌كیتفكرنا ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌له‌تبوونێ، بلندكرنا ئاستێ زانین و زانستى و به‌ر ب ته‌رخانكرنا هه‌مى ده‌م و بزاڤان د هێلێن خواندنێ و زانستێ دا، د هه‌مى قووناغێن فێربوونێ دا. وه‌ك چه‌كه‌كێ دژوار ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ بینین بۆ ئاینده‌كێ گه‌شبین و سه‌ربه‌خوه‌ شارستانیه‌كا سه‌رده‌م و پێشكه‌فتی و پاراستنا ناسناما نه‌ته‌وه‌یى و هوشمه‌ندیا به‌رده‌وام بۆ بلندكرنا ئاستێ گه‌شه‌پێدانه‌كا هه‌ستیار یا نه‌ته‌وا ناڤبه‌را ته‌خا قوتابیان و جڤاكێ كوردی دا ب هه‌می ته‌خوجینان. هه‌روه‌سا قووناغا به‌رێ سه‌رهلدانا ئادارا 1991 یا پیرۆز ببیته‌ وه‌ك سه‌ربۆرێ به‌رگریێ و خه‌باتا ملله‌تێ كورد وه‌ك قووناغه‌كا پڕ رۆژێن سه‌خت و دژوار و قه‌یران و خه‌بات و جانفیدایێ، ل ژێر سته‌مكاریا رژێمێن به‌رێ دژى ملله‌تێ كورد و خۆراگرتنێ و به‌رگرتنێ به‌رامبه‌رى وان راهاتا و سه‌ره‌ده‌ریێن نه‌ مرۆڤایه‌تى و كاودانێن پر ترس و برس, كو نفشتێ پشتی سه‌رهلدانێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ ل سه‌ر وان نه‌ ده‌ربازبوویه‌ یا پێدڤی یه‌ ببنه‌ زه‌نگله‌ك ل هه‌مى ده‌ما دا بهێته‌ لێدان و ژبیر نه‌كه‌ن ل سه‌ر وێ رێبازا پیرۆز یا خه‌مخۆریێ و دلسۆزیێ و وه‌ فاداریێ بچین بۆ ئاڤاكرنا كوردستانێ و بلندكرنا ئاستێ چاكسازیێ، ل ژێر سیبه‌را ئالایێ كوردستانێ یێ ره‌نگین و سروودا نیشتمانی (ئه‌ی ره‌قیب) و به‌ر ب سه‌نگه‌ره‌كێ ب هێز و موكم ڤه‌ بچین ل به‌رانبه‌رى نه‌خشه‌ و پلانێن نه‌حه‌ز و دوژمنان ب تایبه‌تى ئه‌وێن هه‌تا نوكه‌ ل دووڤ سیسته‌م و شێوازێ رژێمێن به‌رێ دچن ل گه‌ل كوردان، كو قوتابێ و لاوێن كوردستانێ وه‌كو بابێ رۆحی یێ نه‌ته‌وه‌یا كوردی بارزانی مسته‌فا كه‌ره‌مكری و گۆتی (قوتابی سه‌رێ رمێنه‌ د هه‌می شۆره‌ش و سه‌هلدانان دا، لاوێن كوردستانێ شیرها پیلای نه‌) كو شه‌نگستێ پێشڤه‌برنا ملله‌تی نه‌ و قوتابخانه‌كا شۆره‌شگێر و خه‌باتكه‌ره‌، بۆ ده‌رچوونا خۆرته‌ مێر و عه‌گیدانن وه‌ك پێشمه‌رگێن دوویێ پشتی پێشمه‌رگێن قاره‌مان پارێزه‌رێن خاك وه‌لات و نیشتمان، زێده‌باری دهێن مه‌زنتریت ته‌خ د ناڤ جڤاكی دا. پیرۆزبیت ئه‌ڤ رۆژه‌ ل هه‌می قوتابی و لاوێن كوردستانێ یێن خۆشتڤی، نه‌خشه‌ ل هه‌ر سال ب سه‌ركه‌فتنا و ده‌ستكه‌فتیێن نه‌ته‌وایه‌تی د هه‌می بیاڤان دا، دا بمینیت كوردستان هه‌رده‌م بنگه‌هێ ئاشتیێ و ئازادیێ و سه‌ربه‌ستیێ، تیرۆشكێن سه‌ركه‌فتنا و پێشكه‌فتنا ڤه‌ده‌ن بۆ هه‌موو ره‌خ و لایێن جیهانێ.

3

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی

رۆژه‌كا وه‌ك ئه‌ڤرۆ ل 22 كانوونا دویێ سالا 1946، ل ژێر ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز كۆمارا كوردستان هاته‌ دانان ل سه‌ر ده‌ستێن پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د و هه‌ژماره‌كا قاره‌مان و خه‌باتكارێن كورد ل رۆژهه‌لاتێ كوردستانێ. بابێ رۆحی یێ نه‌ته‌وه‌یا كورد بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا ب 500 قاره‌مانان ژ خورته‌مێر و عه‌گیدێن باشۆرێ كوردستانێ ئاماده‌ ببوون ب رێوره‌سمێن هه‌ژی ل مه‌یدانا چارچرا ل سه‌نته‌رێ باژێرێ مهاباد ب ڤێ سویندێ هاته‌ راگه‌هاندن ژ لایێ پَیشه‌وا قازی محه‌مه‌د سویندا كۆمارێ، ئێكه‌م كیانێ كوردی راگه‌هاند یا كۆمارا كوردستان ل مهاباد. ئه‌ڤه‌ ژی ده‌قێ سویندێ یه‌.
(5). ئه‌ز ب خودێ، ب كه‌لامێ خودایێ مه‌زن، ب شه‌رافه‌تا ملله‌تێ كورد. ب ئالایێ پیرۆزێ كوردستانێ. سوینده‌ خۆم كو هه‌تا دووماهی نه‌فه‌سا ژیانا خوه‌ و دووماهی چپكا خوینا خوه‌، ب گیان و مال د رێیا راگرتنا سه‌ربه‌خوه‌یێ و بلندراكرنا ئالایێ كوردستانێ دا تێبكۆشم و سه‌باره‌ت ب كۆمارا كوردستان و ئێكرێزیا گه‌لێن كورد و ئازه‌ربه‌یجانێ خزه‌مه‌تكار وه‌فادار بمینم)).
كۆمارا كوردستان تیرۆشكه‌كا هه‌ره‌ گه‌شه‌ و روودانه‌كا هه‌ره‌ گرنگ و هه‌ستیاره‌، د بیاڤێ بلندكرنا ئاستێ هۆشه‌مه‌ندیا نه‌ته‌وه‌یاتی د ناڤ ملله‌تی دا، و به‌رزكرنا ناڤێ ناسناما كوردی، كو ئارمانج و حه‌ز و بیرۆبۆچوون گه‌له‌ك بوون بۆ ئاڤاكرنا ده‌وله‌تا كوردی، ل گه‌ل ده‌ستنیشانكرنا دۆست و نه‌یارێن كوردان. هه‌ر چه‌ند بوو ژیێ كومارێ یێ كرتبوو 11 هه‌یڤ و 11 رۆژبوون، لێ د ڤی ماوێ كۆرت دا كابینا حوكمه‌تێ هاته‌ پێكئینان ژ 12 وه‌زاره‌تان و دانانا بنیاته‌كێ ب هێز بۆ له‌شكه‌رێ كۆمارێ بۆ پاراستنا خاك وه‌لاتی، سه‌ركرده‌ و به‌رپرس و رێبه‌رێن ده‌وله‌تێ هاتبوونه‌ دیاركرن وئاماده‌كرن، ژماره‌كا پرۆژێن گرنگ وستراتیژی د گه‌له‌ك واراندا نه‌خشه‌ و پلان بۆ هاتبوونه‌ دانان، لێ نه‌هاتنه‌ جێبه‌جێكرن، ژبه‌ر كورتیا ژییێ كۆمارێ. دانانا چاپخانه‌كێ وده‌رخستنا ژماره‌كا رۆژناما و كۆڤارا ب زمانێ كوردی وه‌ك رۆژناما كوردستان زمانحالێ كۆمارێ و كۆڤارا (هه‌لاله‌ ـ نیشتمان ـ گروگالی مه‌ندالانی كورد).
16/12/1946 دووایی رۆژبوو د ژیێ كۆمارێ دا و ل 31/3/1947 پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د و برایێ وی سه‌یفی و كورمامێ وی سه‌دری هاتنه‌ سێداره‌دان ل سه‌ر ده‌ستێ رژێما شاهنشاهی، و بوو خاله‌كا ره‌ش د ناڤچاڤێن وان دا وده‌نگڤه‌دانه‌كا هه‌رده‌م د هه‌ستێ ملله‌تێ كورد دا. سه‌رشووری و شه‌رمزاری بۆ وان جه و لایه‌نان وكه‌سێن سۆز و په‌یمانێن پالپشتیێ و هاریكاریێ ب جه نه‌ئینایین و خیانه‌تكاریێ به‌رانبه‌ری كۆمارێ، كو ملله‌تێ كورد سه‌ربۆره‌كێ بریندار و سه‌خت و دوور و درێژ یێ هه‌یی د ڤی بیاڤی دا، لێ جهێ داخێ یه‌ مفا و وانه‌ و عیبره‌ت لێ نه‌هاتیه‌ وه‌رگرتن ب شێوازه‌كێ ئێكجار. كۆمارا كوردستان دێ مینیت هه‌رده‌م هێما و دوورشم و سه‌ربۆر و هێڤێنێ خه‌بات و سه‌ربه‌خوه‌یێ و راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا كوردی، ل گه‌ل ره‌گه‌ز و بنه‌مایێ دی یێن ده‌وله‌تبوونێ.

16

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
كوردان مێژوویه‌كا كه‌ڤنار و درێژ یا هه‌ی ب هه‌بوون و بلندكرنا ئالایێ خوه‌، دزڤریته‌ به‌ری هزاران سالان، كو كورد ل پێشیا وان ده‌وله‌تانه‌ ئه‌وێن ئالا هه‌یین ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ، هه‌ر ژ سه‌رده‌مێ (كاوه‌یێ ئاسنگه‌ر) ب بلندكرنا (كافه‌) وه‌ك ئالایێ هاتیه‌ بلندكرن، ل ده‌مێ كاوه‌ سه‌ركه‌فتی ل سه‌ر خوینمێژ جه‌لادێ زوحاك و ب ناڤێ (ده‌رفیشی كافیانی) هاتبوو بناڤكرن، هه‌روه‌سا ئالایێ (میدیا) ده‌وله‌تا میدیان، ئالایێ خوه‌ یێ تایبه‌ت هه‌بوو یێ پێكهاتی بوو، ژ ره‌نگێ سوۆر و سپی و كه‌سك، كانزانیان (كانزانی) ئالایێ خوه‌ هه‌بوو ب ناڤێ (شه‌هداد) به‌ری سێ هزار سالان، ل سالێن 1816ـ 1856 میرنشینا سۆران ب سه‌رۆكاتیا میر محه‌مه‌د ره‌واندۆزی، ئالایێ وێ یێ سپی و ره‌شبوو، هه‌روه‌سا سه‌باره‌ت ئالایێ ئیمبراتۆریا ساسانیان و ئالایێ سه‌لاحه‌دین ئه‌یۆبی و ئالایێ میرنشینا بۆتان، و ل سالا 1920 ل باژێری ئیسته‌نبلێ كومه‌لا رێكخراوێن جڤاكى یا كوردی رابوو ب دیزایینا ئالایێ كوردستانێ بۆ جارا ئێكێ هاته‌ بلندكرن ل سه‌ر ده‌ڤه‌رێن رزگاركرین ده‌مێ شۆره‌شا (ئاگری) 1927 ـ 1930 ب قومانداریا جه‌نه‌رال ئیحسان نووری پاشا، ل 17/9/1922 شێخ مه‌حموودێ حه‌فید ئالایێ شاهێ كوردستانێ بلندكر ل باژێرێ سلێمانیێ ل سه‌ر بانێ مزگه‌فتا مه‌زن، ب ره‌نگێ كه‌سك ل نیڤێ بازنێ سۆر و ل نیڤا بازنی وێنێ هه‌یڤێ، ل 17/ 12/ 1945 ئالایێ كوردستانێ یێ نوكه‌ ل باژێرێ مهاباد هاته‌ بلندكرن و ل ژێر سیبه‌را ڤی ئالایێ پیرۆز كۆمارا كوردستان هاته‌ راگه‌هاندن ل 22/1/1946. ئالایێ كوردستانێ یێ بوویه‌ دوورشمێ سیما و خۆراگریا ملله‌تێ كورد ب قاره‌مانیا و فیداكاریا و خه‌باتا سه‌دان سالان، پیرۆزیه‌كا مه‌زن و جهه‌كێ پاراستی یێ هه‌ی جه‌م كوردان، یێ هاتیه‌ دیزایین و ئاماده‌كرن و نه‌خشه‌كرن و دوورین ب رامان و كار و خه‌باتا ملله‌تێ كورد و خوینا هزاران شه‌هیدێن هه‌رده‌م ساخ. و یێ هاتیه‌ پاراستن ب ده‌ستێ خه‌باتكه‌ر و قاره‌مانان دا بمینیت یێ به‌رز و بلند وه‌ك بلنداهیا چیایێن كوردستانێ ل هه‌می ده‌م و جهان، ره‌نگێ سۆر خوینا شه‌هیدێن سه‌ربلندن، ره‌نگێ كه‌سك سروشتێ ژینگه‌ها كوردستانێ یه‌، ره‌نگێ سپی تیشكێن ئازادیێ و ئاشتیێ نه‌، ره‌نگێ زه‌ر و سۆر ره‌نگێ ئاگر و خه‌تیر و شه‌مالكێن نه‌ورۆزێ نه‌. ل 16/12/1946 ئه‌ڤ ئالایێ پیرۆز یێ هاتیه‌ راده‌ستكرن ژ ده‌ستێ پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د سه‌رۆكێ كۆمارا كوردستان ل مهاباد، بۆ ده‌ستێ بابێ روحی یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانی مسته‌فا، پشتی كۆمار هاتیه‌ هه‌لوه‌شاندن ب ڤێ په‌یڤا دلسۆز و مێژوویی (ئه‌س كه‌سێ نابینم وه‌ك جه‌نابێ ته‌ یێ حه‌ریص، پارێزیێ سه‌ر ڤی ئالای بكه‌ت). له‌ورا هه‌ر سال ل 17 كاوونا ئێكێ یا بوویه‌ رۆژا ئالایێ كوردستانێ، و جه‌ماوه‌ری كوردستانێ ب چالاكی و ئاهه‌نگێن هه‌ژی رادبن، ئالایه‌كێ فه‌رمیه‌ و ل ژێر سیبه‌را ڤی ئالایی په‌رله‌مانێ كوردستانێ یێ هاتیه‌ هه‌لبژارتن و پێكئینان ل گه‌ل حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ، و هه‌می دئاماده‌نه‌ ب رح و گیان بپارێزن و به‌رگریێ ژێ بكه‌ن، وه‌كو سه‌رۆك مسعود بارزانی ل رۆژا 16/8/1998 كه‌ره‌مكری و ئاماژه‌ دایه‌ ڤێ چه‌ندێ. ئه‌ڤچا ئالایێ كوردستانێ دی مینیت هه‌رده‌م ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ یێن كاریگه‌ر و هه‌ستیار و زێندی، ملله‌تێ كورد دگه‌هینیته‌ ئێك ب ئێك هه‌ست و به‌رپرسایه‌تیێ سه‌رئاستێ نافخویی و جیهانێ، وئێك رێزیێ موكوم دكه‌ت كو دئێك سه‌نگه‌ردابن به‌رانبه‌ری دوژمنان و هه‌موو ره‌گه‌زپه‌رستا و شۆفینیا. پیرۆزبیت رۆژا ئالایێ كوردستانێ ل هه‌موو ملله‌تێ كورد یێ خه‌باتكه‌ر، ب رێز و نه‌وازشان ڤه‌ به‌ژنا خوه‌ دچه‌مینین بۆ شه‌هیدێن سه‌ربلند ئه‌وێن خوه‌ قوربانی خاكێ كوردستانێ كرین ل ژێر سیبه‌را ڤی ئالایێ پیرۆز، سلاڤێن شۆره‌شڤانی بۆ پێشمه‌رگین قاره‌مان ئه‌وێن ل ژێر سیبه‌ر و سیمایێ ئالایێ كوردستانێ، خاك و وه‌لات و نیشتمانی كوردستان دپارێزن. و بلا په‌یڤ و ئاوازێن ئالا مه‌ هه‌ر سه‌ر زارێ وهزرا مه‌ هه‌میان بیت.
ئالامه‌ ئالامه‌ توی نیشانا گه‌لێ مه‌
هه‌رده‌م به‌رز و بلندی ـ بۆ رۆژ و ئه‌لندی
ئه‌م دی ته‌ بلند راكه‌ین ـ شانازی ته‌ سلاڤ كه‌ین

13

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
پشتی دامه‌زراندنا پارتی دیمۆكراتی كوردستان ل ١٦/٨/١٩٤٦ ب سه‌رۆكاتیا بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا و راگه‌هاندن و هه‌لوه‌شاندنا كۆمارا كوردستان ل مهابادێ سالا ١٩٤٦ و سێداره‌دانا پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د سه‌رۆكێ كۆمارێ ل ٣١/٣/١٩٤٧ و نه‌مانا سیسته‌مێ شاهنشاهێ عیراقێ بۆ یێ كۆماری و ب هه‌لدانا شۆره‌شا ١٤ تیرمه‌هێ سالا١٩٥٨ و زڤرینا بابێ روحی یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانی مسته‌فا ژ ئێكه‌تیا سۆڤێتی یا به‌رێ ل ٥/١٠/ ١٩٥٨ل دووڤ داخوازیا حوكمه‌تا عیراقێ، چریسكێن شۆره‌شا ئه‌یلوولێ هه‌لبوون ل ١١/٩/١٩٦١ ژ ئه‌گه‌رێ هه‌لویستێ شۆفێنی و ره‌گه‌زپه‌رستی و سیته‌مكاریێ یێ ده‌سته‌كا حوكمدار ل گه‌ل عه‌بدولكه‌ریم قاسم سه‌رۆكێ كۆمارا عیراقێ، كو ئه‌و ده‌سته‌ك هۆكارێن نه‌جێبه‌جێكرنا سۆز و په‌یمانێن داینه‌ كوردان، بۆ به‌رب كیانه‌كێ كوردی یێ دیمۆكراسی ل دووڤ سیسته‌مێ وی ده‌می. لێ هه‌رچه‌ندبوو كورد ئاشتیخوازبوون دژی شه‌ری بوون و تێكچوونا ئارامیێ ل ده‌ڤه‌رێ، هه‌ولدانه‌كا ژدل ژ لایێ سه‌ركرده‌یا كوردی ڤه‌ هاته‌كرن، دا بگه‌هنه‌ چاره‌سه‌ریه‌كا ئاشتیانه‌ ل گه‌ل حوكمه‌تێ، لێ مخابن ل جاتی ئاشتیێ و چاره‌سه‌ریا كێشا ملله‌تێ كورد، رژێمێ هێرشێن ئه‌ردی و ئه‌سمانی كرنه‌ سه‌ر كوردستانێ، زیانێن مه‌زن ب ده‌ڤه‌رێ كه‌فتن یێن رۆحی و مادی و ب هزاران خێزان ده‌رڤه‌ده‌ربوون و مشه‌ختبوون، له‌ورا كورد ب ڤێ شۆره‌شا پیرۆز رابوون ب قومانداریا بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا وه‌ك شۆره‌شه‌كا ته‌ڤایی ب ته‌خوچین و نه‌ته‌وان ڤه‌ و هه‌موو لایه‌نێنن سیاسی و ئۆل و ئایینان ڤه‌ هه‌تا عه‌ره‌ب و توركۆمانان ڤه‌، وه‌ك مه‌زنترین ریفراندۆم بۆ عیراقه‌كا دیمۆكراسی و چاره‌نڤیسێ كورد و كوردستانیان ب هه‌بوونا كیانه‌كێ سه‌ربه‌خوه‌ ب حوكمێ نه‌مه‌ركه‌زی پاشی یێ ئوتونۆمێ، وه‌ك مافه‌كێ ره‌وا، ل دووڤ یاداشتنامه‌ و شه‌رعیه‌تا نێڤده‌لی، كو ئه‌ڤ شۆره‌شه‌ یا دوور بوو ژ ململانێ و چارچووڤێ حزبایه‌تیێ و لایه‌نگێریێ، ب درووشمێ به‌رگریێ و خۆراكرتنا ملله‌تێ كورد و كوردستانیان و عیراقێ، هه‌رچه‌نده‌ ب سه‌رپه‌رشتیا پارتی دیمۆكراتی كوردستانێ بوو و بارزانیێ باب مسته‌فا. هه‌می پێكڤه‌ د سه‌نگه‌ره‌كی دابوون ب ئێك دل و جان و خوینا وان تێكه‌لی ڤی خاكێ پیرۆزبوو و ب ئه‌ركێ خوه‌ یێ دلسۆز و خه‌مخۆر یێ نیشتیمانی و نه‌ته‌وه‌یی رادبوون. كو نه‌ كورد ب تنێ ب ڤێ چه‌ندێ رابوون، ژ نه‌ته‌وه‌ و ئۆل و ئایینێن دی ژی پشكداری د ڤێ شۆره‌شا ته‌ڤایی دا كریه‌ كو تهێتن وه‌ك مه‌زنترین ریفراندۆما شۆره‌شگێر یا سه‌روی ده‌می، ئانكو به‌ری ٥٨ سالان. ئارمانج و بیرو باوه‌ر و نه‌خشه‌ و پلانان ڤه‌ شۆره‌شه‌كا پێشكه‌فتی بوو، هه‌روه‌سا ژ ئالیێ هزرا ته‌ڤایی و وه‌كهه‌ڤیا هه‌می پێكهاتیان د چارچووڤێ خه‌بات و بزاڤ و ژین و ژیارێ و بزاڤا رزگاریخوازیێ دا. ئارمانجا هه‌موویان ئاڤاكرنا كوردستانه‌كا ئازاد و سه‌ربه‌خوه‌ ب مافێن خوه‌ یێن ره‌وا و چاره‌نڤیسێ ملله‌تی، هه‌روه‌سا ئاڤاكرنا عیراقه‌كا دیمۆكراسی یاڤالا ژ هه‌می كارێن شۆفینی و ره‌گه‌زپه‌رستیێ و سیته‌مكاریێ. شۆره‌شا ئه‌یلوولێ شۆره‌شه‌كا مه‌زن بوو ته‌ڤایی بوو و جهێ به‌ربه‌حس و خه‌به‌ر و ڤه‌كۆلینان بۆ سه‌ر ئاستێ عیراقێ و جیهانێ، كو به‌رهه‌مێ وێ رێكه‌فتنا ١١ ئادارێ بوو ل سالا١٩٧٠. ل به‌رانبه‌ری ریفراندۆمه‌كێ بوو یا ملله‌تێ كورد ل وی ده‌می. شانێ به‌حسه‌ كو ریفراندۆما جه‌ماوه‌رێ كورد و كوردستانیا یا سالا ٢٠١٧ ب ئه‌نجامێن باش و سه‌ركه‌فتی هاته‌كرن وه‌ك باوه‌رنامه‌كا ملله‌تێ كورد ب پله‌كا بلند و سه‌ركه‌فتی و ب رێژا ٩٣٪ ژ ده‌نگدانێ و چه‌كه‌كێ خورت و دژواره‌ ب ده‌ستێ كوردان ل په‌ی یاسا و مافێ گه‌لان، ب ده‌ربرینه‌كا ئازادنه‌ ژ ماف و هه‌ستێ خوه‌ یێ نه‌ته‌وه‌یی و ره‌وا. ئه‌ڤرۆ ژی ملله‌تێ مه‌ یێ دلسۆزه‌ و ب ئیراده‌یه‌ بۆ ڤێ خه‌ونێ و خودانێ خوه‌ قاره‌مانایه‌ و خورته‌مێر و عه‌گید و پێشمه‌رگانه‌ و كه‌سانێن ب ناڤوده‌نگ د بیاڤێ خه‌بات و جانفیدایێ و بده‌ستڤه‌ئینانا سه‌ركه‌فتنان د گه‌له‌ك شه‌ر و داستانان دا و سینگێ خوه‌ ژ گوللێن دوژمنی نه‌دایه‌ پاش ل پێشیا ڤێ رێبازێ و خه‌باتێ سه‌رۆكێ خۆشتڤی مه‌سعود بارزانی. ئه‌ڤچا بلا شۆره‌شا ئه‌یلوولێ بمینیت درووشم و سیمایێ ته‌ڤایێ و ئێكرێزیێ و زیندیكرنه‌كا به‌رده‌وام یا ریفراندۆما ٢٥/٩/٢٠١٧ یا ملله‌تێ كورد. ل بیره‌وه‌ریا (٥٨) سالی یا شۆره‌شا ئه‌یلوولێ یا پیرۆز، رۆژا به‌رخودانێ و هه‌لبوونا خه‌تیرا ئێكه‌مین شۆره‌شه‌كا كوردی یا سه‌رده‌م، هه‌می رۆژێن سه‌خت و دژوار و ته‌ڤایێ و جانفیدایێ و شه‌رێن دژی سیته‌مكاریێ و دكتاتۆریه‌تێ و سه‌ركه‌فتن و ده‌ستكه‌فتیێن ڤێ شۆره‌شێ دهێنه‌ بیرا مه‌ هه‌میان، وه‌ك سه‌ربۆره‌كێ مێژوویی یا پێدڤیه‌ هه‌رده‌م مفایێ ژێ وه‌ربگرین. ب ڤێ هه‌لكه‌فتا پیرۆز ب رێز و نه‌وازشان ڤه‌ به‌ژنا خوه‌ دچه‌مینین بۆ شه‌هیدێن نه‌مر یێن ڤێ شۆره‌شێ و ته‌ڤایا شه‌هیدێن كورد و كوردستانێ، و رێز و پیرۆزباهی بۆ هه‌می وان پێشمه‌رگێن دێرین پشكدارێن ڤێ شۆره‌شێ و هه‌موو خه‌لكێ مه‌ یێ شه‌ره‌فمه‌ند.

3

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
پێشه‌كی رێز و سۆپاسی بۆ رۆژناما ئه‌ڤرۆ یا خه‌باتكه‌ر ب شێوه‌كێ گشتی، ب شێوه‌كێ تایبه‌ت بۆ به‌رێز شێرزاد نایف به‌رپرسێ به‌په‌رێ بۆچوون، ژ به‌ركارێ وی یێ پیرۆز یێ به‌لاڤه‌كرنا (33) بابه‌تێن ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ، ئێك ل دووڤ ئێكی، كو ملله‌تێ كورد خودانێ خوه‌ و ژماره‌كا مه‌زنه‌ یا ڤان ره‌گه‌ز و بنه‌مایانه‌، پالپشتن و هاریكارن به‌لگه‌ نامه‌نه‌ و كارته‌كا خورته‌ و مێژوویی نه‌، بۆ مافێ خوه‌ یێ ره‌وا و چاره‌نڤیسی و سه‌ربه‌خوه‌یێ، وه‌ك چاره‌مێن نه‌ته‌وا ل ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤین پشتی عه‌ره‌ب و فورس و توركان، ل سه‌ر رووبه‌ره‌كێ مه‌زن یێ ئه‌ردێ بابوبابیران، هه‌ر ژ ده‌سپێكا به‌شه‌ریه‌تێ ب 409650 كم2 و هنده‌ك ژێده‌ر دبێژن 500000 كم2 ل سه‌ر ته‌پا ئه‌ردی ب ژمارا 50 ملیۆنان، هه‌تا نوكه‌ دبێ ده‌وله‌تن، له‌ورا یا فه‌ره‌ بێژین راسته‌ ئه‌م خودانێن ژماره‌كا مه‌زنین یا ره‌گه‌ز و بنه‌مایان وه‌كو یا دیار و نڤیسی ل خوارێ، لێ ئه‌و ب تنێ به‌س نین، نابنه‌ پشته‌ڤان و هاریكار بۆ خه‌ونا مه‌زن یا ده‌وله‌تبوونێ، ب تنێ ل گه‌ل ئێكرێزیێ و رێخستنا مالا كوردی و ئێك هه‌لویست و ئارمانج، یا دوور ژ ململانا حزبی و ناكۆكی و به‌رژه‌وه‌ندیا تایبه‌ت، د ئێك سه‌نگه‌ره‌كێ موكوكم و خۆرستی دابین، به‌رانبه‌ری سته‌مكار و ره‌گه‌زپه‌رست و شۆفینی و نه‌حه‌زان، قانوون سه‌روه‌ربیت، پره‌نسیپا خه‌لاتكرن و سزادان د هه‌ركاره‌كێ فه‌رمی دا هه‌بیت، نه‌مانا گه‌نده‌لیێ ب هه‌می جۆران ڤه‌، بلندكرنا ئاستێ چاكسازیان، ب ئێكرێزی وته‌ڤایی و ئیراده‌كا دلسۆز و خه‌مخۆر، كو نوكه‌ پێنگاڤ پێنگاڤ ب ئانه‌هیا خودایێ مه‌زن دلۆڤان، ئه‌م یێن به‌ر ب هندێ ڤه‌ دچین، كو چ ناهێته‌ به‌رانبه‌ری ئیرادێ و ئێكرێزیێ، ئه‌ڤچا ده‌ست د ناڤ ده‌ست بۆ ئاڤاكرنا كوردستانێ و پرۆژێن خزمه‌تگوزای و پاراستنا خاك وه‌لات و نیشتیمانی كوردستان، ئه‌و (33) ره‌گه‌ز و بنه‌ما ژی ئه‌ڤه‌نه‌: 1ـ ئه‌رد و جوگرافیا كوردستانێ، ل رۆژناما ئه‌ڤرۆ ژماره‌٢٢١٠ ل١٦/١٠/٢٠١٧وه‌ك ده‌ستپێك یێ هاتییه‌ خوارێ، 2ـ ئامار و ژمارا كوردان 3ـ زمانێ كوردی 4ـ قنێت و ئه‌سل و فه‌سلێ كوردان 5ـ سروودا نیشتیمانی كوردی ئه‌ی ره‌قیب 6ـ ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز 7ـ پێشمه‌رگێن كوردستانێ یێن قاره‌مان 8 ـ كاروانێن شه‌هیدێن سه‌رفه‌راز و سه‌ربلند 9ـ سه‌رسالا كوردی نه‌ورۆز 10ـ ئایین و عه‌قیده‌ 11ـ شۆره‌ش و داستان و سه‌رهلدانێن كوردان 12ـ ده‌وله‌ت و ئیمبراتۆریه‌ت و حوكمه‌ت و میرنشینێن كوردان 13ـ په‌یمان و رێككه‌فتن و بریار و یاداشتنامێن نێڤده‌ولی و نه‌ته‌ویێن ئێكگرتی 14ـ قوتابخانه‌ و په‌یمانگه‌ه و زانكۆیێن كوردستانێ 15ـ سه‌ركرده‌ و قوماندار و ناڤدارێن كوردان 16ـ پارت و لایه‌نێن سیاسی 17ـ كۆمه‌له‌ و ئێكه‌تی و سه‌ندیكایێن پیشه‌یێ و جه‌ماوه‌ری یێن كوردی 18ـ كوردێن خزمه‌تا عه‌ره‌بان و ئاینێ ئیسلامێ یێ حه‌نیف كرین 19ـ رۆژنامه‌ڤانی و میدیایا كوردی 20ـ زانا و ره‌وشه‌بیرێن كوردان 21ـ هه‌لبه‌ستڤان و نڤیسه‌رێن كوردان 22ـ دیرۆكڤانێن كوردان 23ـ هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندێن كوردان 24ـ كه‌ركووك دلێ كوردستانێ یه‌ 25ـ سه‌رهلدان 28ـ كۆچا ملیۆنی 27ـ ریفراندۆم و مافێ سه‌ربه‌خوه‌یێ 28ـ په‌رله‌مان و حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ نموونێن زێندی و كه‌شن 29ـ جلوبه‌رگێن كوردی 30ـ ژێرخانا كوردستانێ 31ـ ره‌ڤه‌ندا كوردی ل ده‌رڤه‌ی كوردستانێ 32ـ په‌یوه‌ندیێن گشتی و یێن دبلوماسی 33ـ بوهارا كوردی ل رۆژناما ئه‌ڤرۆ ژماره‌٢٦٠٦ ل٢٥/٦/٢٠١٩وه‌ك بابه‌تێ دوایی یێ هاتیه‌ خوارێ. ب ڤێ هه‌می چه‌ندێ بۆ جیهانێ دسه‌لمینین، ئه‌م كورد ملله‌ته‌كێ زیندینه‌ مێژوو و شارستانینه‌ هه‌ژی ده‌وله‌تا كوردی نه‌.

13

محه‌مد ئیبراهیم ئامێدی

بوهارا كوردی …ش گوهۆرینا سیسته‌مێ حوكمرانیێ ل ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤین، ب تایبه‌تی ل ده‌وله‌تێن عه‌ره‌بی ژ لایێ ده‌وله‌تێن هه‌ڤپه‌یمان ڤه‌، بوهاره‌كا عه‌ره‌بی بۆ ب سه‌ركێشیا جه‌ماوه‌رێن شۆره‌شڤان و گه‌نجێن خوینگه‌رم ڤه‌ ل وان ده‌وله‌تان، سه‌خمه‌راتی چه‌سپاندنا دیمۆكراسیێ و نه‌مانا دكتاتۆریێ و سیته‌مكاریێ و سیسته‌مێ وێراسه‌تا ب زۆرى د حوكمرانیێ دا و پارتا سه‌ركرده‌ و به‌رده‌وامی ل ده‌ستهه‌لاتێ بۆ ده‌مێن دیر و درێژ، كو دستپێك ل تونس بوو، سالا ٢٠١٠ پاشی ل كۆمارا مسرا عه‌ره‌بی و لیبیا و یه‌من ل سالا ٢٠١١ هه‌روه‌سا ل  سووریێ ژی ه‌ستپێكر، یا عیراقێ ژیده‌ستپێكربوو، لێ رژێما گۆربه‌گۆر ب وان رێیێن سته‌مكاریێ كونترۆل ل سه‌ركر و ب هزاران خه‌لكێ عیراقێ كوشتن هه‌تا سالا ٢٠٠٣ب روخاندنا رژێمێ ژ لایێ هه‌ڤپه‌یمانان ڤه‌. ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژی دئینیته‌ بیرا مه‌ بهارا كوردی ب  سه‌رهلدانا جه‌ماوه‌رێ كوردی ل بهارا سالا١٩٩١ ئه‌وا  رابووی و هه‌لدای  به‌ری بهارا عه‌ره‌بی ب دله‌كێ پر ڤین بۆ خاك و ولات و نیشتیمان و ب گول و سروودێن خه‌باتا بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی یا دوور و درێژ ل ژێر  حوكمێ رژێمێن دكتاتۆر و ره‌گه‌زپه‌رست و شۆفینی ئه‌وێن هه‌می كارێن نه‌ره‌وا و نه‌ مرۆڤایه‌تی بكارئینان دژی كوردان، هه‌تا ئه‌نفالێن ره‌ش و گۆرێن ب كۆم و كیمیابارانكرنێ… هتد. ژ كارێن نه‌شه‌رعی و چه‌په‌ل،  و حه‌مد بۆ خودێ ئیرادا ملله‌تێ كورد یێ شه‌ره‌فمه‌ند و پارت و لایه‌نێن حزبی و جه‌ماوه‌ری، ب هێزتربوون ژ وان هه‌می كاران وه‌ك سه‌نگه‌ره‌كێ خورستی و ئه‌لهۆیێن چیا و خورته‌ مێر و عه‌گیدان. ئه‌ڤرۆ بهارا كوردی یا خه‌ملی ب په‌رله‌مانێ كوردستانێ یێ هه‌لبژارتی سالا ١٩٩٢ و حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و جڤاتا وه‌زیران و جڤاتا پارێزگه‌هان و هێزا پێشمه‌رگێن قاره‌مان و هه‌موو داموده‌زگه‌ه و سازیان و پێگه‌هێن دستووری و ته‌شریعی و جێبه‌جێكار، ل ژێر سروودا نیشتیمانی ئه‌ی ره‌قیب و سیبه‌را ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز. كو ئه‌ڤ هه‌میه‌ ب بهارا كوردی یێن هاتین و دهێن ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونا كوردان نه‌كێمتر ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن دی یێن ده‌وله‌تبوونێ، هیڤیدارین به‌رهه‌مێ ڤێ بهارێ ب ده‌ستكه‌فتێن مه‌زنتر ره‌وشا خوه‌ به‌رده‌وامكه‌ت، كو رۆژێن گه‌ش و پێشكه‌فتی یێن چاڤه‌ری كوردستانێ بۆ باشه‌رۆژه‌كا گه‌شتر و سه‌ركه‌فتی ب سه‌رپه‌رشتیا كابینا نوو یا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ب سه‌رۆكاتیا ب رێز نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ و سه‌رۆك وه‌زیران برێز مسرور بارزانی سه‌رۆكێ جڤاتا ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران، ب ئێكرێزیا ملله‌تێ كورد و هه‌ستێ نه‌ته‌وایه‌تێ و نیشتیمانی یێ دلسۆز و خه‌مخۆر و خودایێ مه‌زن دلۆڤان هاریكاربیت.

17

پشكا (31)
محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامیدی
ره‌ڤه‌ندا كوردی ل ده‌رڤه‌ی كوردستانێ ..

ره‌ڤه‌ندا كوردی دهێت وه‌ك هێزه‌كا هاریكار و پشته‌ڤان بۆ ملله‌تێ كورد ل هه‌ر چار پارچێن كوردستانێ د گه‌له‌ك بیاڤان دا، وه‌كو پالپشتیا ره‌نج و خه‌باتا ملله‌تێ كورد بۆ ده‌سڤه‌ئینانا مافێ خوه‌ یێ ره‌وا، فشاریێ ل سه‌ر هنده‌ك حوكمه‌تان دكه‌ت ب رێیا خۆنیشادانان ئان و مانگگرتنێ و بایكۆت ژ خوارنێ ل چه‌ند رۆژان، پێخه‌مه‌ت رازیبوون و په‌سه‌نكرن ل سه‌ر هنده‌ك هیڤی و ئۆمێدێن كوردان و گه‌هاندنا ده‌نگێ وان بۆ (مه‌حفه‌لێن ده‌ولی). ره‌ڤه‌ندا كوردی وه‌ك بالیۆزێ كوردانه‌ بۆ گه‌له‌ك كارێن دبلۆماسی و ره‌وشه‌نبیری و دیاركرنا ره‌وشتوتیتال و كه‌له‌پۆر و كلتۆرێ كوردی بۆ جیهانێ، و هه‌بوونا په‌یوه‌ندیان ل گه‌ل په‌رله‌مانتاران و سه‌ركردان و به‌رپرسان و كه‌ساتیان و رێكخراوان ل پرانیا وه‌لاتێن جیهانێ، ساخكرن و دیاركرنا هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری و رۆژێن دیرۆكی یێن كوردی ل ژێر ئالایێ كوردستانێ بۆ خه‌لكێ جیهانێ، وه‌ك ملله‌ته‌كێ كه‌ڤنار و ره‌سه‌ن خودانێ خوه‌ دیرۆك و شارستانیێ ل جیهانێ هه‌تا نوكه‌ د بێ ده‌وله‌تن، له‌ورا رۆلێ ره‌ڤه‌ندا كوردی یێ كاریگه‌ر و دپلۆماسی یه‌، دهێت ئێك ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ یێن هاریكار وه‌ك زنجیرا پێگه‌ه د ناڤبه‌را وه‌لاتێ كوردستانێ و وان وه‌لاتێن بیانی دا. هه‌ژی ئاماژێ یه‌ كو ژ ئه‌گه‌رێ وان كاودانێن سه‌خت و دژوار و نه‌مرۆڤایه‌تی و سته‌مكاریێ، ئه‌وێن رژێمێن ده‌ڤه‌رێ ب سه‌رێ ملله‌تێ كورد و كوردستانێ ئیناین ب سه‌دان سالان، زێده‌باری بێ به‌هریێ ژ بچووكترین مافێ ره‌وا و كارێن سه‌ر ب جینۆسایدێ ڤه‌ وه‌كو كیمیاباراكرن و ئه‌نفالێن ره‌ش و مشه‌ختبوونا قه‌سری و زیندانكرنێ و سێداره‌دانێ و گۆرێن ب كۆم كۆم، به‌رده‌وامبوونا شۆفینیێ و ره‌گه‌زپه‌رستیا وان رژێمان ل هه‌ر چار پارچێن كوردستانێ، ئه‌ڤنه‌ هه‌موو بوونه‌ ئه‌گه‌رێ ژماره‌كا مه‌زن ژ كوردان قه‌ستا ده‌رڤه‌ی كوردستانێ بكه‌ن، و به‌ر ب ده‌وله‌تێن جیهانێ ڤه‌ بچن، كو نوكه‌ كورد ل پرانیا ده‌وله‌تێن جیهانێ یێن هه‌ین د ناڤبه‌را، ره‌ڤه‌ند و په‌نابه‌ر و كۆچبه‌ر و ره‌گه‌زنامه‌ وه‌رگرتی و موقیم، كو ماشاللا ژ مارا وان ب ملیۆنانه‌ و ل سه‌ر گه‌له‌ك كار و پیشه‌یان كاردكه‌ن هه‌تا كارێ دپلۆماسی و ئه‌ندامه‌تیا په‌رله‌مانی، هنده‌ك ده‌وله‌تا و پرانیا وانا ل ڤان ده‌وله‌تان دژین وه‌كو، ئه‌لمانیا، فره‌نسا، سوید، دانیمارك، هوله‌ندا، سۆیسرا، به‌لجیكا، نه‌مسا، یۆنان، ئه‌مریكا، ئوسترالیا، كه‌نه‌دا، بلغاریا، پرتغال، ئسپانیا، نه‌رویج، فنله‌ندا، ئیتالیا، ئوردن، لوبنان، كویت، به‌حرین، زێده‌باری كوردێن رۆسیا و یێن ئازربه‌یجانێ و توركمستانێ و ئه‌رمنیا و كازاخستانێ و جۆرجیا و كیرغیزستانێ و ژماره‌كا بچووك ل هندستانێ و ئه‌فغانستانێ و ئه‌فریقیا و سودانێ و ئیمارات و مسرێ كو ئێك ملیۆن مسری یێن هه‌ین ژقنێتا كوردانه‌ ژ وان سه‌دونۆت هزار قوتابینه‌ ل زانكۆیێن مسرێ و چار سه‌د هزار جۆتكارن و ل سه‌رپاراستن و ئامیركاریا بیرێن ئیرتوازی یێن ئاڤا ژێر ئه‌رد كاردكه‌ن و ل ئیسرائیل پتر ژ سه‌دو پێنجی هزار كوردێن جوهی یێن هه‌ین ئه‌گه‌ر پترنه‌بن. ئه‌ڤنه‌ هه‌موو هێزه‌كا به‌شه‌ری یه‌ یا ل پرانیا ده‌وله‌تان هزر و بیرێن وان سه‌ربه‌خوه‌ و ده‌وله‌تا كوردیه‌، له‌ورا دهێن ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ یێن كاریگه‌ر و ئه‌كتیڤ.

26

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی

رۆژنامه‌ڤانیا كوردی وه‌ك به‌رێ بنیاتی یێ هاتیه‌ دانان به‌ری 121 سالان، ل سه‌ر ده‌ستێ مالباتا به‌درخانیان ل رۆژا22 نیسانا سالا1898، ب ده‌رچوونا ئێكه‌مین ژماره‌ ژ رۆژناما كوردستان ل پایته‌ختێ مسرێ قاهیره‌ ژلایێ  میقداد مدحه‌ت به‌درخان و د ماوێ چار سالان دا 1898 ـ 1902 (31) ژماره‌ ل قاهیره‌، له‌نده‌ن، جنێف، فۆلكسن هاتنه‌ ده‌رئێخستن. رێبازا رۆژنامه‌ڤانیێ د ڤان قووناغان دا یا ده‌ربازبووی كو یێن پر بزاڤ و چالاكی و سه‌ركه‌فتن و ده‌سكه‌فتیانه‌، زێده‌باری رۆژێن سه‌خت دژوار و هه‌ستیار، قووناغا ئێكێ 1989 ـ 1921 یا دووێ 1921ـ 1958 یا سیێ 1958 ـ 1975 یا چارێ 1975 ـ 1991 یا پێنجێ ژ 1991 هه‌تا ئه‌ڤرۆ. هه‌لسه‌نگاندن  نه‌كاره‌كێ ئاسانه‌ پێدڤی  گه‌له‌ك كار و به‌لگه‌نامانه‌، لێ ل دووڤ وان قووناغێن دیار ل سه‌ری دگه‌ل بیروبۆچوونا، كارێ هه‌لسه‌نگاندنێ ساناهی دكه‌ت، كو هه‌ر ژ رۆژبوونا رۆژناما كوردی ل قووناغا ئێكێ 22 نیسانێ هه‌تا قووناغا پێنجێ سالا 1991 ئانكو به‌ری  سه‌رهه‌لدانا پیرۆز. رۆژنامه‌ڤانی سه‌ره‌رایێ یا ب  بزاڤ و چالاكی بۆ كو ژماره‌كا مه‌زن یا رۆژناما و كۆڤارا  دهاتنه‌ ده‌رئێخستن ل كوردستانێ و هنده‌ك  ده‌وله‌تێن دی، ل ژێر بارۆدوخێن ده‌ڤه‌رێ و بێهنا باریتێ و شه‌رگه‌ها ده‌هان  شۆره‌ش و داستان و سه‌هه‌لدانان ب پێنڤیسێ  دلسۆز و په‌یڤا خه‌مخۆر بۆ بزاڤا رزگاریخوازا كوردی، هه‌ول و بزاڤ دهاتنه‌دان  په‌یام و ناما گه‌لێ كوردستانێ  راگه‌هینن كو هه‌تا نوكه‌ جهێن تبلێن سه‌دان رۆژنامه‌نڤیسێن مه‌زن و دێرین یێن ل به‌رپه‌رێن وان  رۆژناما و كۆڤاران كو جهێ  رێز و سه‌رفه‌رازیا مه‌نه‌، لێ نه‌عله‌ت ل په‌یمانا لۆزان 1923 بن یاره‌ش ئه‌وا كوردستان كریه‌ چارپارچه‌ و هه‌ر پارچه‌ك رژێمه‌كه‌ و نه‌ته‌وایه‌كه‌ یا دوور ژ ره‌وشه‌نبیر و كلتوور و ره‌وشت  و زمانێ كوردان، زێده‌باری  ته‌په‌سه‌ریێ و سیته‌كاریا رژێمێ و كارتێكرنه‌كا ئێكسه‌ر ل سه‌ر ئازادیا گه‌لێ مه‌ تاراده‌كێ ئاخفتن ب زمانێ خوه‌ هه‌تا جلوبه‌رگێن كوردی قه‌ده‌غه‌بوو. رۆژنامه‌ڤانیێ  وه‌كو یا داخوازكری د بیاڤێ  هوشه‌مه‌ندیا نه‌ته‌وایه‌تی و نیشتیمانی دا و په‌یام و ناما ملله‌تێ كورد یا مافێ ره‌وا  نه‌شیا راگه‌هینیت و بگه‌هینیته‌ خه‌لكێ ده‌ڤه‌رێ و جیهانێ، ل گه‌ل هه‌بوونا جوداهیا ل ده‌ڤه‌رێ بۆ ده‌ڤه‌رێ، بۆ نموونه‌ كیمیا بارانكرنا حه‌له‌پچا شه‌هید ل 16/3/1988 و گرێدانا كۆنفرانسێ پاریس یێ سه‌ر ب ڤێ تاوانا مه‌زن ڤه‌، رۆژنامه‌ڤانیا كوردی ب ئه‌رك و رۆلی پێدڤی نه‌رابوو، ئانكو  نه‌شیا، رژێما عیراقێ یا گۆربه‌گۆر و ره‌شه‌ك و  دۆستێن رژێمێ ل جیهانێ سه‌نسۆره‌كا تاریه‌كا راگه‌هاندنێ دانا سه‌ر به‌لاڤه‌كرنێ و دووڤچوونێ،  پێخه‌مه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌  و یێن وان هه‌ڤبه‌ندا، لێ سه‌ره‌رایی ڤێ هه‌می چه‌ندێ قووناغێن به‌ری سه‌رهه‌لدانا  ئادارا سالا 1991 جانفیدایی و پاراستن و به‌رگری و خه‌بات و مه‌ترسی و شه‌هیدبوون بوون. كو ب ده‌هان  شه‌هیدێن ریبازا رۆژنامه‌ڤانیا كوردی نه‌ وه‌ك شه‌هید سالح یۆسڤی و دارا ته‌وفیق و مه‌لا ئه‌نوه‌ر مایی… هتد، زێده‌باری قه‌تلازی و نه‌بوونا ئامیركایا راگه‌هاندنێ و رۆژنامه‌ڤانیێ، بۆ نموونه‌ ل وان ده‌مان دا ل  پارێزگه‌ها دهۆكێ ب تنێ  ئێك كامیرا ته‌له‌فزیۆنی هه‌بوو یا راگه‌هاندنا كارگێریا  پارێزگه‌هێ بوو، قه‌ده‌غه‌ بۆ وێنه‌گر ل گه‌ل خوه‌ ببه‌ته‌ مالاخوه‌ فه‌رمان ئه‌و بۆ كو چ ده‌م بیت دێ به‌ته‌ فه‌رمانگه‌هێ و چ جهێن دی نابیت. ئه‌ڤرۆ پشتی سه‌رهه‌لدانێ ئانكو د قووناغا پێنجێ دا شۆره‌شه‌كا رۆژنامه‌ڤانیێ و راگه‌هاندنێ هه‌لدا وه‌ك ڤۆلكانه‌كێ په‌قی،  چه‌كێ وێ پێنڤیسێ ئازاد و په‌یڤا ره‌سه‌ن، ب ژماره‌كا مه‌زن ژ رۆژنامه‌نڤیسا و میدیكارا ن و نڤیسه‌ر و ره‌وشه‌نبیران و په‌یامنێر و بێژه‌ر و وێنه‌گران، و ڤه‌كرن و دامه‌زراندنا سه‌دان كه‌نالێن ئه‌سمانی و لۆكال یێن تی ڤی  و ده‌هان ئێزگه‌هێن رادیۆیان و ده‌هان نڤیسیگه‌ه و په‌یامنێر ل گه‌له‌ك ده‌وله‌تێن جیهانێ، ل گه‌ل هه‌موو ئامیرێن پێشكه‌فتی ژ كۆمپیوته‌ر و ئه‌نترنێتێ و فاكس و مۆبایل و ڤایبه‌ر هه‌تا مایك و ڤه‌گوهاستنا  ئێكسه‌ر، ده‌رچوونا سه‌دان رۆژناما و كۆڤارا وچاپه‌مه‌نیان، حه‌تا راده‌كی  پرانیا وه‌زاره‌ت و رێڤه‌به‌ریێن گشتی و سه‌ندیكا و ئێكه‌تیا و رێكخراوان، كۆڤارێن خوه‌ یێن تایبه‌ت یێن هه‌ین ب هه‌بوونا ده‌هان چاپخانێن سه‌رده‌م ل كوردستانێ، هه‌ژی ئاماژێ یه‌ كو تێلفزیۆنا وار یاخه‌باتگه‌ر ل ئیڤاریا رۆژا 12/5/2015 د به‌رنامه‌كی دا دیاركر، ل  هه‌رێما كوردستانێ پێتر ژ 1000 كه‌نال و ئێزگه‌ه و ئالاڤێن راگه‌هاندنێ یێن هه‌مه‌جۆر ب داموده‌زگه‌هاڤه‌ یێن هه‌ین، ب نموونه‌ 209 كه‌نالێن تی ڤی  و 212  ئێزگێن رادیۆیان، هه‌روه‌سا 712 رۆژنامه‌ و كۆڤار و هنده‌ك چاپه‌نیێ دی و د به‌راورده‌كێ دا هاته‌دیاركرن  ئاكنجیێن كوردستانێ  شه‌ش ملیۆنن ئه‌لمانیا 80 ملیۆنن 50 كه‌نال و ده‌زگه‌زهێن راگه‌هاندنێ یێن هه‌یین.    سوپاس بۆ خودایێ مه‌زن دلۆڤان سه‌ركه‌فتنه‌كا باش مه‌ ده‌ستخوه‌ڤه‌ ئینا ل سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌یی و ده‌رڤه‌ی كوردستانێ د گه‌له‌ك بیاڤان دا ب تایبه‌تی گه‌هاندنا ده‌نگێ كوردان، كو د شه‌رێ داعش دا رۆژنامه‌نڤیس و په‌یامنێر و وێنه‌گر، پێشمه‌رگێ دوویێ بوون ل به‌رۆكێن شه‌ڕان، هه‌ر چه‌نده‌ هنده‌ك شاشێن راگه‌هاندنێ هه‌بوون ب مخابنی ڤه‌ بوونه‌ ئه‌گه‌رێ چه‌ند روودانێن دلته‌زین، و ئه‌ڤه‌ژی دزڤریته‌ خه‌مساریا لایه‌نێ شۆله‌ژێ و په‌یوه‌ندیدار، خولێن تایبه‌ت ل سه‌ر تایبه‌تمه‌ندیا راگه‌هاندنا شه‌ر و جه‌نگان نه‌هاتنه‌ ڤه‌كرن بۆ وه‌رگرتنا مه‌رج و پێزانینا و سیسته‌مێ كاری. هه‌روه‌سا د ڤێ قووناغێ دا رۆژنامه‌ڤانیێ ب ته‌مامی په‌یاما گه‌لێ كورد نه‌ دهاته‌ گه‌هاندن بۆ جیهانا ده‌رڤه‌ ل دووڤ حه‌زێن نه‌ته‌وایه‌تی  و كارێ پێدڤی د هنده‌ك  بیاڤاندان، ب نموونه‌  ریفراندۆما 25/9/2017 رۆژنامه‌ڤانیێ چ پێنگاڤێن پراكتیكی نه‌هاڤێشتن بۆ تێگه‌هاندن و زانینا خه‌لكێ جیهانێ مافێ كوردان یێ ره‌وا، كو یا فه‌ربوو هه‌می كه‌نالێن تی ڤی 1تا2 ده‌مژمێر  ته‌رخانكربوون بۆ شلۆڤه‌كرنا هه‌می بابه‌تێن سه‌ر كوردان هه‌ر ژ كورد كینه‌ هه‌تا شارستانی و مێژوو و هه‌ر بابه‌ته‌كێ  دی ب زمانێن بیانی ژ عه‌ره‌بی و فارسی و توركی و ئنگلیزی و هه‌ر زمانه‌كێ دی، ب شێوازه‌كێ به‌رده‌وام ماوێ 30 رۆژان هه‌تا  دووماهی رۆژا ریفراندۆمێ. هه‌روه‌سا هنده‌ك به‌رپه‌رێن كۆڤار و رۆژناما ب تایبه‌تی یێ ده‌رڤه‌ی وه‌لاتی. لێ مخابن  ئه‌ڤه‌ نه‌هاته‌ ئه‌نجامدان، لێ  رۆژنامه‌ڤانی دێ هه‌ر مینیت ئه‌و خودیكا به‌رفره‌ه تێدا هه‌موو كاروبارێن سیاسی و جڤاكی و كۆمه‌لایه‌تی و ره‌وشه‌نبیری و كلتوری وگشتی دهێنه‌ دیتن، دهێت وه‌ك  سیمایێ زانینێ وره‌وشه‌نبیریێ  یێ هه‌ر ملله‌ته‌كی، پێدڤی  چاڤدێریی و پیته‌پێدانێ و دووڤچوونێ یه‌ دا رۆلێ خوه‌ یێ گرنك وه‌ربگریت وه‌ك ده‌ستهه‌لاتا چارێ، پیرۆزبیت بیره‌وه‌ریا 121 سال یادا رۆژا رۆژنامه‌ڤانیا كوردی ل هه‌موو رۆژنامه‌نڤیسێن مه‌ و هه‌رسال ب خوشی وشادی بیت و ده‌ستكه‌فتیێن مه‌زن بۆ سه‌ندیكا رۆژنامه‌نڤیسێن  كوردستانێ و به‌ر ب گرێدانا  كۆنگرێ چارێ ڤه‌ بچین  پشتی بۆرینا هه‌شت سالان ل سه‌ر كۆنگرێ سیێ.

17

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
پشتی بۆرینا 23 رۆژان ل سه‌ر راپه‌رینا ئادارا سالا 1991 یا پیرۆز، رژێما عیراقێ یا گۆربه‌گۆر ده‌ست ب هێرشێن سۆپایی كر ل سه‌ر باژێر و باژێركێن كوردستانێ ب فرۆكێن هێلیكۆبته‌ر و تۆپ و زریپۆشان. خه‌لكێ مه‌ یێ شه‌رفمه‌ند نه‌چاربوو ده‌ست ب كۆچا ملیۆنی كر ل 28/3/1991 و به‌ر ب ده‌وله‌تێن جیران ڤه‌ چوون، توركیا و ئیران و سووریا، مه‌ترسی ژ سته‌مكاریا رژێمێ و كارێن چه‌په‌ل ئه‌وێن ب سه‌رێ كوردان ئیناندی دوباره‌ بكه‌نه‌ڤه‌، كۆچا ملیۆنی ب وان رۆژێن سه‌خت دژوار و روودانێن دلته‌زین و برس و ره‌ڤینێ بێ جه و باگه‌ه و په‌یاده‌ ل ژێر سه‌قایه‌كێ پر به‌فر و باران، زه‌میر و وژدانا جیهانێ هه‌ژاند، كو بوو ئه‌گه‌رێ ده‌رچوونا بریارا ژماره‌ 688 ل 5 نیسانێ ژ جڤاتا ئاسایشا نه‌ته‌ویێن ئێكگرتی، تێدا هه‌موو كارێن سته‌مكاریێ و نه‌ره‌وا ئه‌وێن خه‌لكێ سڤیل ژ ئاكنجێن شارستانی یێن عیراقێ و ده‌ڤه‌رێن كوردان یێن ئاكنجیان، ئیدانه‌ و رسواكرن كو ئه‌ڤه‌ ده‌قێ بریارێ یه‌. ل په‌ی برگا حه‌فت ژ مادێ سێ ژ یاداشتناما نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتی و ئه‌رك و به‌رپرساتیێ دانینه‌ به‌رچاڤێن خوه‌، ئه‌وێن یاداشتنامى دا و ئاماژه‌ پێ دای، و نه‌ ئارامیا مه‌ یا هه‌ستیار ژ ئه‌گه‌رێ كارێن سته‌مكاریێ ئه‌وێن ئاكنجیێن عیراقێ تووشپێ دبن ل سه‌رانسه‌ری عیراقێ، هه‌ره‌سا ل ڤان ماوێن دووماهیێ ده‌ڤه‌رێن كوردان یێن ئاكنجیێ، بۆ ئه‌گه‌رێ چوونا ژمارێن مه‌زن ژ كۆجبه‌ران وه‌ك پێلا به‌رب توخیبێن توركیا و ده‌ربازبوون، ودووڤچوونا فرۆكان و ده‌ربازبوون ژ توخیبان كو ئه‌ڤه‌ژی گه‌فان ل ئاشتیێ و ئازادیێ و ئاسایشا ده‌ولی دكه‌ن ل ده‌ڤه‌رێ. و هه‌ست ب داخباریێ ژ تووشبوونا مرۆڤان ل وێرێ ژ حاله‌تان، پشتی پێداچوون ل سه‌ر هه‌ردو راپۆرتان ئه‌وێن بلندكرین ژ لایێ نوونه‌رێ فره‌نسا و یێ توركیا ل نه‌ته‌ویێن ئێكگرتی ل سێی نیسانا 1991، هه‌روه‌سا هه‌ردو راپۆرتێن ئه‌وێن نوونه‌رێ كۆمارا ئیرانا ئیسلامی یێ هه‌رده‌م ل نه‌ته‌ویێن ئێكگرتی ل رۆژێن 3 و 4 نیسانا 1991. دزڤرنه‌ دوپاتكرن ب بێگریا هه‌موو ده‌وله‌تێن ئه‌ندام ب ئاساییش و ئاشتی و سه‌ربه‌خویا سیاسی یا عیراقێ و هه‌موو ده‌وله‌تێن ده‌ڤه‌رێ، دا نینه‌ به‌ر چاڤێن خوه‌ راپۆرتا سكێرتێرێ گشتی ل 5 ئادارێ 1991 و ئه‌ڤێ بریاریێ ئه‌ڤا هاتی. 1ـ جڤاتا ئاسایشێ ئیدانا كارێن سته‌مكارێ دكه‌ت ئه‌وا ئاكنجیێن شارستانی یێن عیراقی ل پرانیا ده‌ڤه‌رێن وه‌لاتی، كو ل ڤان رۆژێن دووماهیێ ده‌ڤه‌رێن كوردی یێن ئاكنجیێ ڤه‌كرت. 2ـ جڤات داخوازێ ژ عیراقێ دكه‌ت راوه‌ستاندنا كریارین سه‌ركوت وه‌ك پشكداری ژ وێ بۆ ناڤبرنا مه‌ترسی ئه‌وا گه‌فان ل سه‌ر ئاشتیێ و ئاسایشێ ل ده‌ڤه‌رێ دكه‌ت، و جڤات هه‌موو ئه‌و ده‌ربرینه‌ ب هیڤی و ئۆمێد ب گفته‌گۆیا رابن ل دوور دابینكرنا مافێ مرۆڤان و مافێ سیاسی یێ هه‌موو هه‌ڤوه‌لاتیێن عیراقی. 3ـ داخواز ژ سكرتێرێ گشتی بهێته‌كرن بۆ به‌رده‌وامبوونا بزاڤ و چالاكیێن مرۆڤایه‌تی، و رابیت ب له‌ز ب هنارتنا شانده‌كێ دى بۆ ده‌ڤه‌رێ چ گاڤا بریار پێدڤی ڤێ چه‌ندێ بیت. و پێشكێشكرنا راپۆرته‌كێ ل دۆر ره‌وشا ئاكنجیێن شارستانی یێن عیراقی. نه‌خاسمه‌ كوردان ئه‌وێن ل به‌ر هه‌موو جۆرێن سته‌مكاریێ ل سه‌ر ده‌ستێ ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ. 4ـ هه‌ر وه‌سا داخواز ژ سكرتێرێ گشتی بهێته‌كرن، بكارئینانا هه‌موو داهاتیێن ل ژێر ده‌سهه‌لاتا وی ئانكو ره‌فتارا وی، و ژ وان داهاتیێن رێكخراوێن نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتی یێن په‌یوه‌ندیدار بۆ دابینكرنا پێدڤیێن په‌نابه‌رێن عیراقی ب له‌ز، هه‌روه‌سا بۆ ئاكنجیێن عیراقی یێن په‌نابه‌ر. 5ـ هیڤخواز ژ ده‌وله‌تێن ئه‌ندام و رێكخراوێن مرۆڤایه‌تی پشكداریێ د كارێن هه‌وارهاتنێن مرۆڤایه‌تیێ بكه‌ن. 6ـ داخواز ژ عیراقێ بكه‌ن هاریكار یێ ل گه‌ل سكرتێرێ گشتی بكه‌ت سه‌خمه‌راتی ئه‌نجامدانا ڤان مه‌ره‌مان. 7ـ بریاردان بابه‌ت ل خشتێ كارێ وی بیت. ئه‌ڤچا بلا كۆچا ملیۆنی ب وێ بریارێ بمینیت سه‌ربۆره‌كا كاریگه‌ر و هه‌ستیار بۆ ئێكرێزی و ته‌ڤایێ و ریفراندۆمه‌كا زێندی د ناڤ ملله‌تێ مه‌ دا پێخه‌مه‌ت ده‌ستڤه‌ئینانا مه‌ره‌مێن داخوازكرین و مافێ خوه‌ یێ ره‌وا و سه‌ربه‌خوه‌یێ، كو ببنه‌ به‌لگه‌نامێن ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ.

42

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
پێشه‌كی پیرۆزبیت سه‌رسال و جه‌ژنا نه‌ورۆزێ ل هه‌موو ملله‌تێ كورد و كوردستانێ، نه‌خشه‌ ل هه‌رسال ب دلێن خۆش و شادی و سه‌ركه‌فتنێن نه‌ته‌وایه‌تی ل ژێر ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز و سروودا نیشتیمانی ئه‌ی ره‌قیب، ٢١ ئادارێ سه‌رسالاكوردی یه‌، ده‌سپێكا رۆژناما كوردیه‌ (رزنامه‌)، ب دیرۆكه‌كا دوور و درێژ، هه‌ر ژ عه‌هدێ ساسانیا و به‌ری وانا كارب ڤێ رۆژنامێ دهاته‌كرن، ل ئیرانێ هه‌موو دراڤ و مامله‌یێن كارگێری و ده‌رچوونا پرتووك و مێژوویا رۆژنامه‌ و كۆڤاران و هه‌ر كاره‌كێ دی ل دووڤ رزناما كه‌ڤن دهێنه‌ چێكرن و چاپكرن، كو ب دروستاهی رزناما زراده‌شتیه‌. و ل هه‌رێما كوردستانێ ل گه‌ل یا زاینێ و مشه‌ختێ یا كوردی دهێته‌ بكارئینان و ئه‌ڤ ساله‌ سه‌ر خێرێ بیت سالا (٢٦٣١) یا كوردی. چه‌ژنا نه‌ورۆزێ یا هه‌موو گه‌لێن ئارینه‌ ژ كوردان، فارسان، تركومان، ئه‌رمه‌ن، تورك، ئه‌فغان، تاجیكیان، ئۆزبه‌كیان، قیرغستان، باكۆر و رۆژئاڤایێ هندێ و قه‌فقاسیا. دهێته‌ ساخكرن و پێشوازكرن ل دووڤ رێوره‌سمێن تایبه‌ت، ب هه‌لكرنا ئاگرێ ل سه‌ربان و چیا وه‌ك درووشمێ سه‌ركه‌فتنێ ل سه‌رده‌ستێ كاوه‌یێ ئاستگه‌ر و نه‌هێلانا سته‌مكاریا زۆحاكێ دادوه‌ر، هنده‌ك دابوونه‌ریت و میتولۆجی و ئاهه‌نگان و سه‌یرنا دگێرینن ب تامه‌كا تایبه‌ت ب خوینا گه‌رم و خه‌مخۆریه‌كا هه‌ستیار ب دیاركرنا ئه‌و خه‌باتا ملله‌تێ كورد دژی سته‌مكاریێ و درده‌سه‌ریێ و شۆفینیێ و ره‌گه‌زپه‌رستیێ ل وان هه‌موو سالانێن بوورین، كو یا بوویه‌ دوورشمێ سه‌ركه‌فتنێ و رزگاریێ و ئازادیێ، هه‌ژی گۆتنێ یه‌ كو پرانیا سترانبێژا سروود و ستران یێن پێ گۆتن و هۆزاڤانان هۆزان یێن پێ گۆتن، هه‌روه‌سا ژماره‌كا هۆزانڤانێن عه‌ره‌ب ب هۆزانێن خوه‌ ده‌ربرینا خوه‌ دیاركر ب هه‌سته‌كێ پر رامانێن ئه‌ده‌بی و مرۆڤایه‌تی، وه‌كو هۆزانڤان جه‌ریر ٦٤٨ ـ ٧٢٨م و ئیسماعیل ئه‌لئه‌سه‌دی ٦٧٩ـ٧٥٧م و هۆزانڤانێ قنێت كورد عه‌باس مه‌حموود العه‌قاد و ابن الرۆمی، البوحته‌ری، موته‌نه‌بی، الشه‌ریف الرزا، ابن المعته‌ز، أبو نه‌واس، جبران خلیل جبران، ئه‌حمه‌د شه‌وقی، جعفه‌ر الحلى، مجبل المالكی، كازم سه‌تار، له‌میعا عه‌باس. ل سه‌ر ئاستێ نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتی ل سالا ٢٠١٠ رێكخراوا یۆنسكۆ بریار دا رێوره‌سمێن نه‌ورۆزێ پشكه‌كه‌ ژ كلتوورێ روحی یێ به‌شه‌ریێ و هه‌لكه‌فته‌كا جیهانیه‌. ئومێده‌وارین هه‌موو رۆژێن ملله‌تێ كورد جه‌ژن و نه‌ورۆزبن ب ئێكرێزی و ته‌ڤایێ.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com