NO IORG
Authors Posts by محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي

محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي

محه‌مه‌د ئيبراهيم ئامێدي
94 POSTS 0 COMMENTS

42

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
پێشه‌كی پیرۆزبیت سه‌رسال و جه‌ژنا نه‌ورۆزێ ل هه‌موو ملله‌تێ كورد و كوردستانێ، نه‌خشه‌ ل هه‌رسال ب دلێن خۆش و شادی و سه‌ركه‌فتنێن نه‌ته‌وایه‌تی ل ژێر ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز و سروودا نیشتیمانی ئه‌ی ره‌قیب، ٢١ ئادارێ سه‌رسالاكوردی یه‌، ده‌سپێكا رۆژناما كوردیه‌ (رزنامه‌)، ب دیرۆكه‌كا دوور و درێژ، هه‌ر ژ عه‌هدێ ساسانیا و به‌ری وانا كارب ڤێ رۆژنامێ دهاته‌كرن، ل ئیرانێ هه‌موو دراڤ و مامله‌یێن كارگێری و ده‌رچوونا پرتووك و مێژوویا رۆژنامه‌ و كۆڤاران و هه‌ر كاره‌كێ دی ل دووڤ رزناما كه‌ڤن دهێنه‌ چێكرن و چاپكرن، كو ب دروستاهی رزناما زراده‌شتیه‌. و ل هه‌رێما كوردستانێ ل گه‌ل یا زاینێ و مشه‌ختێ یا كوردی دهێته‌ بكارئینان و ئه‌ڤ ساله‌ سه‌ر خێرێ بیت سالا (٢٦٣١) یا كوردی. چه‌ژنا نه‌ورۆزێ یا هه‌موو گه‌لێن ئارینه‌ ژ كوردان، فارسان، تركومان، ئه‌رمه‌ن، تورك، ئه‌فغان، تاجیكیان، ئۆزبه‌كیان، قیرغستان، باكۆر و رۆژئاڤایێ هندێ و قه‌فقاسیا. دهێته‌ ساخكرن و پێشوازكرن ل دووڤ رێوره‌سمێن تایبه‌ت، ب هه‌لكرنا ئاگرێ ل سه‌ربان و چیا وه‌ك درووشمێ سه‌ركه‌فتنێ ل سه‌رده‌ستێ كاوه‌یێ ئاستگه‌ر و نه‌هێلانا سته‌مكاریا زۆحاكێ دادوه‌ر، هنده‌ك دابوونه‌ریت و میتولۆجی و ئاهه‌نگان و سه‌یرنا دگێرینن ب تامه‌كا تایبه‌ت ب خوینا گه‌رم و خه‌مخۆریه‌كا هه‌ستیار ب دیاركرنا ئه‌و خه‌باتا ملله‌تێ كورد دژی سته‌مكاریێ و درده‌سه‌ریێ و شۆفینیێ و ره‌گه‌زپه‌رستیێ ل وان هه‌موو سالانێن بوورین، كو یا بوویه‌ دوورشمێ سه‌ركه‌فتنێ و رزگاریێ و ئازادیێ، هه‌ژی گۆتنێ یه‌ كو پرانیا سترانبێژا سروود و ستران یێن پێ گۆتن و هۆزاڤانان هۆزان یێن پێ گۆتن، هه‌روه‌سا ژماره‌كا هۆزانڤانێن عه‌ره‌ب ب هۆزانێن خوه‌ ده‌ربرینا خوه‌ دیاركر ب هه‌سته‌كێ پر رامانێن ئه‌ده‌بی و مرۆڤایه‌تی، وه‌كو هۆزانڤان جه‌ریر ٦٤٨ ـ ٧٢٨م و ئیسماعیل ئه‌لئه‌سه‌دی ٦٧٩ـ٧٥٧م و هۆزانڤانێ قنێت كورد عه‌باس مه‌حموود العه‌قاد و ابن الرۆمی، البوحته‌ری، موته‌نه‌بی، الشه‌ریف الرزا، ابن المعته‌ز، أبو نه‌واس، جبران خلیل جبران، ئه‌حمه‌د شه‌وقی، جعفه‌ر الحلى، مجبل المالكی، كازم سه‌تار، له‌میعا عه‌باس. ل سه‌ر ئاستێ نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتی ل سالا ٢٠١٠ رێكخراوا یۆنسكۆ بریار دا رێوره‌سمێن نه‌ورۆزێ پشكه‌كه‌ ژ كلتوورێ روحی یێ به‌شه‌ریێ و هه‌لكه‌فته‌كا جیهانیه‌. ئومێده‌وارین هه‌موو رۆژێن ملله‌تێ كورد جه‌ژن و نه‌ورۆزبن ب ئێكرێزی و ته‌ڤایێ.

17

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
جلكێن كوردی وه‌كو یا دیار پێكهاتینه‌ ژ ژماره‌كا پێكهاتیا ب ره‌سانه‌تى و دیرۆكه‌كا دوور و درێژ، ب شێواز و فه‌سال و ره‌نگ و هه‌مه‌جۆرى، وه‌ك فیسته‌ڤالا ره‌نگان و مه‌حفیره‌كا ره‌نگوره‌نگ و باغچه‌كێ هه‌موو جۆرێن گولا، كو ل هه‌موو جیهانێ وه‌ك وان نینن، پێدڤی پاراستنێ نه‌. ئه‌و پێكهاتی ئه‌ڤه‌نه‌:1 ـ كلاڤ و ده‌رسۆك، كلاڤ هه‌یه‌ شۆلێ ده‌ستى یه‌ و ره‌نگوره‌نگ ب تایبه‌تی ل هه‌ڤلێرێ، سلێمانیێ كه‌ركووكێ و حه‌له‌بچه‌ و خانقین و كوردستانا رۆژهه‌لات و یێ هه‌ی ژ هریا په‌زی یێ چێكری وه‌كو ته‌حتیكی ب هه‌موو ره‌نگان ب تایبه‌تی ل ده‌ڤه‌را دهۆكێ و كوردستانا باكۆر، یێ هه‌ی شۆلێ كارگه‌هانه‌ ل هه‌موو ده‌ڤه‌ران، سه‌باره‌ت ده‌رسۆكێ گه‌له‌ك جۆرێن هه‌نه‌ وه‌ك جه‌مه‌دانی، یا سۆر دهێت بكارئینان ب دو ده‌رسۆكا ب گرێدانه‌كا جوان و هونه‌ری ل ده‌ڤه‌را بارزان و شێخان و دهۆكێ و ب شێوه‌كێ گشتی، ژلایێ كوردێن ئێزدی دهێته‌ بكارئینان، ب ئێك ده‌رسۆك و هندك ژی ب دوویان، ئێك سه‌رسه‌رێ خوه‌دا یاڤه‌كری و شۆربوو سه‌ر ملا و پشتێ، یا دوویێ دهێته‌ گرێدان سه‌ر یا ئێكێ ب شێوازێ ته‌قلیدی یێ كلاڤ و ده‌رسۆكێن كوردی، هه‌روه‌سا ده‌رسۆكا جه‌مه‌دانی ب شێوه‌كێ گشتی كلاڤ و ده‌رسۆك بتنێ نه‌، شێوازێ گرێدانێ جه‌وازیا هه‌ی ل ده‌ڤه‌رێ بۆ ده‌ڤه‌رێ وه‌ك یا گروڤر و یا زنجیری و یا شاقۆلی.. هتد. جۆره‌كێ دی ب دو ده‌رسۆكایه‌، ل سه‌رسه‌رێ خوه‌دا، یادى ته‌قلیدی، ئه‌وا شۆر دهێته‌ هه‌لدان بۆ سه‌ر یا ئێكێ ب شێوازه‌كێ هونه‌ری ل سه‌ركلاڤی، هنده‌ك به‌رده‌نه‌ سه‌رپاتكێ هنده‌ك ژی وه‌ك بالۆكێ تا سه‌ر پشتێ، ئه‌ڤه‌ژی ل ناڤ سندی وگولیان. هنده‌ك ژی یا دویێ سه‌روچاڤا و گوهان تا بن ئه‌رزینكێ دئالینن ل وه‌رزێ زفستانێ وه‌ك پاراستن ژ سه‌رمایێ. ل ده‌ڤه‌را هه‌ولێرێ و سله‌یمانیێ و كه‌ركووكێ و ده‌ڤه‌رێن وانا یێن دی و كوردستانا رۆژهه‌لات، جۆرێ هنده‌ك په‌رۆكا بكاردئینن ل شوونا جه‌مه‌دانیێ ب ریشالۆك و گه‌دلا. ده‌رسۆكا سه‌یدا یا كه‌سك بوو و یا حه‌جیا یا ره‌نگوره‌نگ بوو ب تایبه‌تی ره‌نگێ زه‌ر و سپی، ئه‌ڤه‌ بۆ زه‌لامان. بۆ ژنان ده‌رسۆكا جه‌مه‌دانی دهاته‌ بكارئینان بۆ یێن شووكری و پیره‌ژنان، ل ده‌مێ كه‌چێ شوودكر ل سه‌ر جلێن نیشانیێ جه‌مه‌دانیه‌ك دانا سه‌ر جلكا بۆ كارئینانێ ژ لایێ وێ ڤه‌ وه‌ك قووناغه‌كا نووی یا ژیانێ، ده‌رسۆكا سپی كو گه‌له‌ك جۆرێن هه‌ین، بتنێ بۆ كچان بوو، ئه‌ڤ چه‌نده‌ژی ل به‌رێ دهاته‌ بكارئینان. لێ نوكه‌ هه‌موو یا سپی بكاردئینن، ل هنده‌ك ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ گه‌له‌ك جۆرێن ده‌رسۆكا بكاردئینن یێن ره‌نگوره‌نگ و گولگولی ب ریشالۆك و گه‌دله‌ و ب زریچ ڤه‌، ل هنده‌ك ده‌ڤه‌رێن دی وه‌كو كلاڤی گرێدای ب شێوازێ هۆنه‌ری و جوان. ل به‌رێ ب تایبه‌تی ده‌ڤه‌را ئاكرێ كلاڤێ ژنان هه‌بوو یێ زێری بۆ ب ده‌رسۆكه‌كا ره‌نگوره‌نگ، دگۆتنێ تاسێ زێری. ل به‌رێ گولاڤ و گه‌دله‌ هه‌بوون یێن تایبه‌تبوون بۆ بویكا، ل هنده‌ك ده‌ڤه‌رێن دی یێن كوردستانێ تا نوكه‌ وان جۆرێ كلاڤان بكاردئینن بۆ ئاهه‌نگا و هه‌لكه‌فتا ژ لایێ ژن و كه‌چان ڤه‌ . 2ـ شه‌لوشه‌پك (به‌رگیزك). ژپێكهاتیێن سه‌ره‌كینه‌ ژ جلێن كوردی، كو ژ مویێ مه‌ره‌زی یێ په‌زێ چیر (چویر) دهێنه‌چێكرن، ب گه‌له‌ك قووناغا هه‌ر ژ برینا مه‌ره‌زی، شووشتن، شه‌كرن ب شه‌یێ هریێ، رێستن ب ته‌شیكێ وه‌ك دافێن درێژ، راپێچان وه‌ك كورزا ئان گلۆلكا، كارئینا ره‌نگێ داخوازكری، ڤه‌گوهاستن بۆ سه‌ر ئامیرێ بیرا ته‌ڤنی، به‌رهه‌مئینانا په‌رۆكێ شه‌لوشه‌پكا، قالبدان و ئاماده‌كرن ب دروینێ. نه‌خشاندنا پستویێ شه‌پكی و سه‌رده‌لنگێن شه‌لی ب داڤێین قه‌یتان و سه‌نتینێ ره‌نگوره‌نگ. هه‌روه‌سا داڤێن پیشه‌سازی و په‌رۆكێ شه‌لوشه‌پكا یێ هه‌ی بۆ ڤێ مه‌ره‌مێ، و ل سه‌ر ده‌مێ به‌رێ هه‌موو كه‌سان شیان نه‌بوون شه‌لوشه‌پكا بۆ زاڤا بكاربینن، بنه‌مال هه‌بوون ئه‌ڤ جلكه‌ جه‌م وان هه‌بوون د رۆژێن شه‌هیانا دانه‌ڤ زاڤای، گه‌له‌ك جۆرێن شه‌لوشه‌پكا یێن هه‌ین وه‌كو شه‌رنه‌خی ـ پشتپه‌ز، چۆلی، خیجخیج، ساده‌ (به‌كربه‌گى) گه‌ره‌میسى..هتد. ئه‌ڤ چه‌نده‌ ل ده‌ڤه‌را به‌هدینان و جۆره‌كێ جوداهیێ یا هه‌ی ب شێوازێ فه‌سالێ و دروینێ ژ ده‌ڤه‌رێ بۆ ده‌ڤه‌رێ، كو یێن خاكا سه‌رێ ژێ وه‌رگرتی ژ ئه‌گه‌رێ بهایێ گران یێ شه‌لوشه‌پكا و پرانی یێن بووینه‌ خاك. ل ده‌ڤه‌را هه‌ولێرێ، سلێمانیێ و كه‌ركووكێ ژ كه‌ڤندا یێن خاكی باشترن، رێژه‌كا كێم جۆرێ وه‌كو شه‌لوشه‌پكا یێ هه‌ی ژ هریێ و مه‌ره‌زێ چێدكرن. خاك ژ په‌رۆكێ به‌دلا (قاتا) دهێته‌ دروین ب گه‌له‌ك شیواز و مودێلا، ب پستو وبێ پستو و رێژه‌كا كێم نیڤ هچكن، ب قومچێن مه‌زن هه‌ردو ره‌خێن شه‌پكی دبه‌نێ و ب شانازی ڤه‌ دبێژین كو خاك ب ره‌نگێ خاكی ڤه‌ جلكێن پێشمه‌رگێن كوردستانێ بوو، پارێزه‌رێن خاك و وه‌لات و نیشتیمانی كوردستان، ب شێوازه‌كێ گشتی یێن هاتینه‌ بكارئینان ل ده‌سپێكا شۆره‌شا ئیلۆلێ یا پیرۆز.
3ـ كراس و قوتك و ئێله‌ك و چۆخك: كراسێ بن شه‌بكی ژ په‌رۆكێ نفسی یه‌ ب ره‌نگێ سپی دهاته‌ دروین و یێ ب له‌وه‌ندیا بوو، گه‌له‌ك جاران ل ده‌هوات و شه‌هیانا دهاتنه‌ بكارئینان بۆ سه‌مایێ و دیمه‌نێن سه‌یران و ئاهه‌نگا. نوكه‌ ب رێژه‌كا گه‌له‌ك كێم دهێته‌ دروین. پڕانی یێن بووینه‌ یێن عادی و حازر. سه‌باره‌ت قوتك و ئێله‌كا ژ په‌رۆكێ به‌دلایه‌، قوتك یێ ب پستویه‌ و هچكه‌ ل بن ئێله‌كی دكه‌نه‌ به‌رخوه‌ ب قه‌یتان و قومچه‌یه‌. ئێله‌ك ژی یێ عادی یه‌، لێ ل هنده‌ك ده‌ڤه‌را رییێ وی ژ په‌رۆكێ شه‌لوشه‌پكا دهێته‌ دروین، ب به‌ریكا و كۆمچا ئانژی ب ئاڤزینكا (زنجیراكا). ل هنده‌ك ده‌ڤه‌ران كراس و ئێله‌ك بێ شه‌پكی سه‌رشه‌لی دا دكه‌نه‌ به‌رخوه‌ و بێ شیتك ل دووڤ حه‌زێ ل وه‌رزێ هاڤینا و درینگه‌ه هه‌بوون بۆ دروینا قوتك و ئێله‌كا به‌رنیاسبوون دگۆتنێ فلان كه‌سێ قوتكا و ئامیرێ (ماكینا خه‌یاتیێ) یا كێمبوو و ده‌مه‌كێ دره‌نگ هاتیه‌ ده‌ڤه‌رێ. چۆخك ژ هریا په‌زی و ب داڤێن ستوور دهاته‌ چێكرن ب ره‌نگێ سپی و قه‌هوائی ل دووڤ داخوازیێ وه‌كو قوتكى یه‌ یێ بێ هچكه‌ دوكمه‌یه‌ ل سه‌ر شه‌پكی دكه‌نه‌ به‌رخوه‌، جوانیه‌كا جودا جودا ده‌ته‌ شه‌لوشه‌پكا. 4ـ شیتك، شوتك و شال: شیتك ژ په‌رۆكێن هه‌مه‌ جۆرو گولگولی ب درێژاهیا داخوازكری، دهێته‌ ژێگرتن و كرین ب په‌رۆك و جۆره‌كێ گونچای ل سه‌ر ره‌نگێ خاك و شه‌لوشه‌پكا. ب رێكه‌كا هۆنه‌ری دهێته‌ گرێدان، هنده‌ك خه‌نجه‌را كوردی د به‌رادكه‌ن و تزبی ل ده‌ستكی دئالینن، ل گه‌ل كیسكێ تیتنێ و باسكێ جگاران، ل هنده‌ك ده‌ڤه‌رێن دی یێن كوردستانێ شوتكێ ب تنێ دهێته‌ ئالینن ل پشتێ ب شێوازێ به‌حن. سه‌باره‌ت شالێ ل كارگه‌ها دهێته‌ چێكرن ب داڤێن ره‌نگوره‌نگ یێن تایبه‌ت ژ سه‌نتینی و داڤێن دی بنه‌خشێن جوان و تازه‌ و ل ده‌ڤه‌را زاخۆ ب رێژه‌كا باش دهێته‌ بكارئینان و هندك جاران قاویشكه‌كا پان ل سه‌ر شالێ گرێده‌ن، جاران تشتێن تایبه‌ت دبن شالێ دانن، یان گه‌له‌ك ئافره‌تا شال بكاردئینا سه‌ر جلكێن كوردی دا و كو ئومباره‌كێ بوو ل پشتێ ب تایبه‌تی ئه‌وا بڕمیت دهه‌لدكێشا قودیكا بڕمیتێ هه‌ر به‌رابوو ل گه‌ل ده‌رزیك و تای و قاچكی. شیتك و شال زێده‌باری جوانیێ، مفایێ ساخله‌میێ یێ هه‌ی بۆ مرۆڤی بۆ نه‌هێلانا چێبوونا كه‌رشی و پاراستنا بڕبڕكێن پشتێ و كشتكرن و په‌یتكرنا مرۆڤی. 5ـ ساق. ژ هریا په‌زی چێدكر یان ڤه‌چنانت ب نه‌خشێن هونه‌ری دورمه‌ندوری ساقی دئالاند، سه‌ر ده‌لنكێن شه‌پكی ب دو گه‌دلا ئان قه‌یتانا یێن ب ریشالوكێن ب ره‌نگ، زێده‌باری جوانیا ساقا مفایێ ساخله‌میێ هه‌ی بۆ زه‌بله‌كێن پییا (ساقی) و جۆره‌كێ دی هه‌بوو دهاته‌ بكارئینان ژ لایێ پۆلیسان ڤه‌ ب تایبه‌تی یێن (سووار) و ساق دهێن بكارئینان بتنێ سه‌ر شه‌لوشه‌پكا و هنده‌ك جاران بۆ سه‌ر خاكێن پێشمه‌رگا دهێنه‌ بكارئێنان. 6ـ كالك و گوره‌ و كلاش:
كالك دو جۆر هه‌بوون، بنێ وان ژ لاستیكێ خلخالێن ترومبێلانن بۆ (تائیرێن سه‌یارا) كالكا جۆرێ باش ژ هریا په‌زی وه‌كو مال دۆخینا په‌حن دهاته‌ لێدان دورمه‌ندورێ ره‌خێن كالكێ، ل پشتێ دو قه‌یتان ژێ ده‌ركه‌ڤن وه‌ك مال دۆخینێ ب گه‌دله‌ و ریشالوكێن ب ره‌نك ژسه‌نتینی، بۆ شداندنێ ل بنێ ساقی ل پێیان. جۆرێ دى ژی ژ پیستى بوو و ئاڤزینكا بۆ كاری بۆ و ژلا یێ وان كه‌سێن بێ حال (كێم ده‌رامه‌ت) بكاردئینان، ل به‌رێ رشك هه‌بوون و جۆره‌كێ دی ژ چه‌رمێ همبانكا بوون. سه‌باره‌ت گۆرا ژ هریا په‌زی نه‌، یێن ب ساق و بێ ساق و ب شێواز و نه‌خشێن جوان و هونه‌ری، ب شیشكێن گۆرا ئافره‌تان چێدكرن. (چنین) جۆره‌ك هه‌بوو دگۆتنێ گورێن بنگولكی. هنده‌ك ژی ژ مویێ بزنا چێدكرن، سه‌باره‌ت كلاشێ تا نوكه‌ دهێته‌ چێكرن ل گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ، ب تایبه‌تی ل سله‌یمانیێ ژبلی ده‌ڤه‌را دهۆكێ، ب به‌ندگێن سپی و شیوازه‌كێ جوان، تایبه‌تمه‌ندیه‌كا جودا ده‌ته‌ جلكێن كوردی.7ـ كراس و فیستان و كورته‌ك و كراس و كه‌و:
جلكێن ئافره‌تا نه‌ به‌رامبه‌ری شه‌لوشه‌پكانه‌، د بیاڤێن سه‌ره‌كی و جوان وسه‌رنجراكێش و جهێ داخباریا خه‌لكێ جیهانێ نه‌، ب پێكهاتیا و ره‌نگا و نه‌خشا و گولگولی و فه‌سالان و جۆرێن په‌رۆكا، ل گه‌ل وان جۆرێن زین وزێرا. ل به‌رێ كراس و فیستان بتنێ بوو ل پرانیا دڤه‌ران، ل به‌رێ پرانیا ئافره‌تا ئێك یان دو ده‌ست ب تنێ هه‌بوون و هنده‌كا ئه‌وێن بێحال ئێك هه‌بوو ل ده‌می بالاڤا كه‌ڤنه‌ كراسێ بالاڤا هه‌بوو دكره‌ به‌رخوه‌ و یێ ل به‌ردشووشت تا زهادبوو یان هشك دبوو جاره‌كا دی دكره‌ به‌رخوه‌ و جوداهیا ناڤبه‌را وی ده‌می و نوكه‌ هه‌ى حه‌مدوللاه یادیاره‌، بلا ئاخفتن بۆ خوانده‌ڤانان بیت. كراس یێ ساده‌ و یێ ب له‌وه‌ندیابوو، و دو كراس پێكڤه‌ دكرنه‌ به‌ر بیكا بۆ جوانیێ، و فیستان یێ گولگولی یه‌ ب ده‌هان جۆر و دیمه‌نان و یێ گرتی، نوكه‌ ب تنێ ژنێن دانعه‌مر دكه‌نه‌به‌ر خوه‌، ب ده‌همان و كریڤان و قوتك و هچك و به‌رسینگ و ناڤته‌نك دهاته‌ دروین، ئه‌ڤرۆ هه‌موو كراس و كورته‌كا و كه‌وا دكه‌نه‌ به‌رخوه‌، كراس یێ گولگولیه‌ رێژه‌كا كێم یێ ساده‌، كورته‌ك به‌روڤاژی به‌هرا پێتر یێ ساده‌یه‌ و یێ ڤه‌كریه‌ ب قوتك وده‌همانان، هه‌روه‌سا سه‌باره‌ت كه‌وی، لێ یێ بێ قوتكه‌ تا ده‌همانا، ئێله‌كێ تایبه‌ت سه‌را دهێته‌ بكارئینان، كو ل ده‌ڤه‌رێن هه‌ولێر و سلیمانیێ و كه‌ركووكێ پرانیا ژنان ڤی جۆری دكه‌نه‌ به‌رخوه‌..ل دوایی ئه‌ڤامه‌ گۆتی ب شێوه‌كێ گشتیه‌، لێ جلوبه‌رگێن كوردی ب ده‌هان جۆر و فه‌سال و ره‌نگان و پێكهاتیانه‌، ژ گوندی بۆ گوندی ژده‌ڤه‌رێ بۆ ده‌ڤه‌رێ و ژ عه‌شیره‌تێ بۆ عه‌شیره‌تێ و سه‌ر ئاستێ هه‌ر چار پارچێن كوردستانێ ژى، جوداهی و تایبه‌تمه‌ندیا خوه‌ یێن هه‌ین. پێدڤی پاراستنێنه‌ كو ده‌هان بابه‌ت و راپۆرت مه‌ یێن به‌لاڤه‌كرین ل سه‌رڤێ چه‌ندێ زیده‌باری پرتووكا هزرا رۆژا جلكێن كوردی بزاڤ و ئارمانج. ژبیرنه‌كه‌ین كو جلكێن كوردی ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ نه‌ یێن دیار و ئاشكه‌را.

26

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی

ب هه‌لكه‌فتا 66 سالرۆژ دامه‌زراندنا هه‌ردو ئێكه‌تیان، ئێكه‌تیا قوتابیێن كوردستان و ئێكه‌تیا لاوێن كوردستانێ، ئه‌ڤرۆ قوتابی و لاوان داخوازكرینه‌ ڤێ بیره‌وه‌ریا پیرۆز بكه‌نه‌ نه‌خشه‌ و پلان و هێڤێنێ گوهۆرینێن به‌رده‌وام و سه‌ركه‌فتنێن به‌رز و بالا بۆ به‌رزكرنا رۆلێ خوه‌ یێ كاریگه‌ر د بیاڤێ بلندكرنا ئاستێ به‌رپرساتیێ و پێكڤه‌ژیانێ و به‌رگریێ ژ ئه‌زموونا هه‌رێما كوردستانێ دا و رێخستنا مالا كوردی ب ئێكرێزیێ و ب ئێك گۆتارا سیاسى و ئێك هه‌لویست ب ئایدولۆجیه‌كا سه‌رده‌م یا گونجایل گه‌ل بارودۆخێن نها و خوه‌ به‌رهه‌ڤكرن بۆ به‌ره‌ڤانیێ ژ مافێ ره‌وا و سه‌ربه‌خوه‌یێ. ب ئه‌كتیڤكرنا ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن سه‌ربه‌خوه‌یێ و ده‌له‌تبوونێ و بلندكرنا ئاستێ زانین و زانستى و به‌ر ب ته‌رخانكرنا هه‌موو ده‌م و بزاڤان د هێلێن خواندنێ و زانستى دا د هه‌موو قووناغێن فێربوونێ دا. وه‌ك چه‌كه‌كێ دژوار ده‌ستخوه‌ڤه‌ بینین بۆ پاشه‌رۆژه‌كا گه‌شبین و شارستانیه‌كا سه‌رده‌م و پێشكه‌فتی و پاراستنا ناسناما نه‌ته‌وه‌یى و هوشمه‌ندیا به‌رده‌وام بۆ بلندكرنا ئاستێ گه‌شه‌پێدانه‌كا هه‌ستیار یا نه‌ته‌وا ناڤبه‌را ته‌خا قوتابیان و جڤاكێ كوردی دا ب هه‌موو ته‌خ و چینان. كو رۆ ژ بۆ رۆژێ ئه‌رك و ئارمانجێن قوتابیان و لاوان یێن به‌رزترلێ دهێن، وه‌ك مه‌زنترین ته‌خا جڤاكی د ناڤ ملله‌تی دا. پێخه‌مه‌ت پاراستنا گه‌ل و خاك و نیشتیمان وه‌ك پێشمه‌رگێ دوویێ بۆ وه‌رگرتنا به‌رپرسایه‌تیا ڤێ چه‌ندێ. كو قوتابێن كوردستانێ و لاوێن كوردستانێ وه‌كو بابێ روحی یێ نه‌ته‌وه‌یا كوردی بارزانی مسته‌فا كه‌ره‌مكری (قوتابی سه‌رێ رمێنه‌ د هه‌مى شۆره‌ش و سه‌هلدانان دا… لاوێن كوردستانێ شیرها پیلاینه‌) كو شه‌نگستێ پێشڤه‌برنا ملله‌تینه‌ و قوتابخانا شۆره‌شگێر و خه‌باتكارانه‌، بۆ ده‌رچوونا خورته‌ مێر و عه‌گیدان. ئه‌ڤجا بلا به‌ر ب سه‌نگه‌ره‌كێ خورستى ڤه‌ بچین به‌رانبه‌رى نه‌خشه‌ و پلانێن نه‌حه‌ز و دوژمنان. كو مێژوو بۆ مه‌ دیار دكه‌ت هه‌ر ژ سالا 1912 بزاڤ د ڤى بیاڤى دا هه‌بوون. ئه‌و ژى ب دانانا كۆمه‌لا هیڤى یا قوتابیان و بزاڤ و چالاكیێن قوتابیان د به‌رده‌وامبوون و د گه‌له‌ك قووناغا دا بوورین ل سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌یى هه‌تا ده‌وله‌تێن ئه‌ورۆپا و شیان ده‌نگێ گه‌لێ كورد بگه‌هینه‌ ده‌رڤه‌ى وه‌لاتى. هه‌تا رۆژا 18 شواتا 1953 ل ده‌مێ بابێ روحى یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا فه‌رمان دا كۆنگرێ ئێكێ د ڤێ رۆژێ دا و ل ژێر درووشمێ ((خه‌باتا بێ راوه‌ ستان بۆ پاراستنا مافێ گه‌ل و قوتابیێن كوردستانێ)) بهێته‌ دامه‌زراندن. پیرۆزبیت ئه‌ڤ رۆژه‌ ل هه‌موو قوتابی و لاوێن كوردستانێ یێن خۆشتڤی. نه‌خشه‌ل هه‌ر سال ب سه‌ركه‌فتنا و ده‌ست كه‌فتیێن نه‌ته‌وایه‌تی یێن مه‌زن، دێ مینیت ئێكه‌تیا قوتابیانی كوردستان و لاوێن كوردستانێ مه‌شخه‌لا كار و خه‌باتێ و ده‌ریا زانین و زانستی.
((((((((((((كومێنت بۆ وێنه‌ى ……:
((گه‌شتا ئێكه‌تیا قوتابیێن كوردستانێ لقێ مووسل، بۆ گوندێ سێجێ/ دهۆك بوهارا ١٩٧٠.)).

20

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
به‌ری(73 سالان) رۆژه‌كا وه‌ك ئه‌ڤرۆ ل 22 كانوونا د وویێ سالا 1946، ل ژێر ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز و ره‌نگین كۆمارا كوردستان هاته‌ دانان ل سه‌ر ده‌ستێن پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د و هه‌ژماره‌كا قاره‌مان و خه‌باتكارێن كورد ل كوردستانا رۆژهه‌لات. بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا ب 500 قاره‌مانان ژ خورت و عه‌گیدێن كوردستانا باشۆر ئاماده‌ببوون ب رێوره‌سمێن هه‌ژی ل مه‌یدانا چارچرا ل سه‌نته‌رێ باژێرێ مهاباد هاته‌ راگه‌هاندن. كۆمارا كوردستان تیرۆشكه‌كا هه‌ره‌ گه‌شبوو و روودانه‌كا هه‌ره‌ گرنگ بوو د بیاڤێ بلندكرنا ئاستێ هۆشه‌مه‌ندیا نه‌ته‌وه‌یاتی د ناڤ ملله‌تی دا و به‌رزكرنا ناڤێ ناسناما كوردی، ئارمانج و حه‌ز و بیرۆ بۆچوون گه‌له‌ك بوون بۆ ئاڤاكرنا ده‌وله‌تا كوردی، ل گه‌ل ده‌ستنیشانكرنا دۆست و نه‌یارێن كوردان. هه‌رچه‌ند بوو ژیێ كۆمارێ یێ كرتبوو 11 هه‌یڤ و 11 رۆژبوون، لێ د ڤی ده‌مێ كورت دا كابینا حوكمه‌تێ هاته‌ پێكئینان ژ 12 وه‌زاره‌تان و دانانا بنیاته‌كێ ب هێز بۆ له‌شكرێ كۆمارێ بۆ پاراستنا خاك وه‌لاتی، سه‌ركرده‌ و به‌رپرس و رێبه‌رێن ده‌وله‌تێ هاتبوونه‌ دیاركرن و ئاماده‌كرن، ژماره‌كا پرۆژێن گرنگ و ستراتیژی د گه‌له‌ك واران دا نه‌خشه‌ و پلان بۆ هاتبوونه‌ دانان، لێ نه‌هاتنه‌ جێبه‌جێكرن ژبه‌ر كورتیا ژیێ كۆمارێ. دانانا چاپخانه‌كێ و ده‌رخستنا ژماره‌كا رۆژنامه‌ و كۆڤاران ب زمانێ كوردی وه‌ك رۆژناما كوردستان زمانحالێ كۆمارێ و كۆڤارا (هه‌لاله‌، نیشتیمان، گروگالی مه‌ندالانی كورد). 16/12/1946 دووایی رۆژ بوو د ژیێ كۆمارێ دا و ل 31/3/1947 پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د و برایێ وی سه‌یفی و كورمامێ وی سه‌دری هاتنه‌ سێداره‌دان سه‌ر ده‌ستێ رژێما شاهنشاهی و بوو خاله‌ك ره‌ش د ناڤچاڤێن وان دا و ده‌نگڤه‌دانه‌كا هه‌رده‌م د هه‌ستا ملله‌تێ كورد دا. سه‌رشووری و شه‌رمزاری بۆ وان جه و لایه‌ن و كه‌سێن سۆز و په‌یمانێن پالپشتیێ و هاریكاریێ ب جه نه‌ئینایین وخیانه‌تكاریێ ل به‌رانبه‌ری كۆمارێ، كو ملله‌تێ كورد سه‌ربۆره‌كێ بریندار و سه‌خت و دۆر و درێژ یێ هه‌ی د ڤی بیاڤی دا، لێ جهێ داخێ یه‌ مفا و وانه‌ و عیبره‌ت لێ نه‌هاتیه‌ وه‌رگرتن، كو خیانه‌تكاریا 16 ئۆكتوبه‌رێ 2017 ڤێ چه‌ندێ دسه‌لمینیت. كۆمارا كوردستان دێ مینیت هه‌رده‌م هێما و دوورشم و سه‌ربۆر و هێڤێنێ خه‌بات و سه‌ربه‌خوه‌یێ و راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا كوردی. هه‌ژى گۆتنێ و ئاماژێ یه‌ كو پشتی بۆرینا ده‌هان سالان ل سه‌ر په‌یمانا سایكس ـ پیكۆ قانوونا 1916 و په‌یمانا لۆزان 1923، كو ل دووڤ ڤان په‌یمانا كوردستان دابه‌شكر ل سه‌ر چار پارچان. ملله‌تێ كورد كه‌فته‌ ل ژێر سیاسه‌ت و كونوترۆلكرنا چار ده‌وله‌تا (عیراق، توركی، ئیران، سووریا) ب جوداهیێن جۆره‌ جۆرێن زمان و ره‌وشه‌نبیری و كه‌لتۆر و تیتال و خاك و دیرۆك ل گه‌ل ملله‌تێ كورد. سیاسه‌تا وان ده‌وله‌تان یا دكتاتۆری و وره‌گه‌زپه‌رستی و شۆفینی، زێده‌باری بێبه‌هركرنا ملله‌تی ژ بچووكترین مافێ وان یێ ره‌وا، له‌ورا ملله‌تێ كورد ب ژماره‌كا شۆره‌ش و سه‌رهلدان و داستانان پشتی ڤێ چه‌ندێ رابوون وه‌ك شۆره‌شا شێخ مه‌حموود حه‌فید 1918ـ 1919 و شۆره‌شا سمكۆ ئاغایێ شكاك 1920 ـ 1927 و شۆره‌شا عه‌قیدێ كوردی خالد به‌ك جبرانلی 1920 ـ 1921 شۆره‌شا بیاندۆریا ئه‌میر سه‌لمان عه‌باس ل سووری 1923 و یا كۆجكیری ل دژی په‌یمانا لۆزان ب قومانداریا عه‌لی شان به‌ك 1923 و شۆره‌شا شێخ سه‌عید پیرانی 14/ 2/ 1925 و شۆره‌شا ئاگری یا ئیحسان نووری پاشا 1927 ـ 1930، شۆره‌شا نیسانێ ـ ده‌ربه‌ندی بازیان 1831. شۆره‌شا جه‌عفه‌ر ئاغا سولتان ل هه‌مه‌دان و كه‌رمه‌نشاه‌ 1932 و شۆره‌شا دێرسم سه‌ید رزا 1837 و شۆره‌شێن بارزان 1931ـ 1943 ـ 1945 ب قومانداریا شێخ ئه‌حمه‌د بارزانی و بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا. ل گه‌ل پێكئینان و دامه‌زراندنا ژماره‌كا رێكخراو و حزبێن سیاسی، كو حزبا هێوا هه‌بوو یا ب بزاڤ و چالاكی بۆ د ڤی بیاڤی دا و ل 16/8/1946 پارتی دیمۆكراتی كوردستان هاته‌ دامه‌زراندن ب سه‌رۆكاتیا بابێ روحی یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانی مسته‌فا، وه‌ك پێدڤیه‌كا جه‌ماوه‌ری یا داخوازكری بۆ حه‌ز و مه‌ره‌مێن گه‌لێ كوردستانێ، كو ئه‌ڤنه‌ هه‌موو دهاتن د چارچووڤێ بزاڤا رزگاریخوازیا كوری دا، وه‌ك خه‌باته‌كا به‌رده‌وام دژی داگیرگه‌رێن كوردستانێ و ب ده‌ستڤه‌ئینانا مافێ ره‌وا و كیانه‌كێ سه‌ربه‌خوه‌، یا پێدڤیه‌ دیار كه‌ین كو ژماره‌كا مه‌زن یا شۆره‌شێن كوردی به‌ری هه‌ردو په‌یمانا سایكس ـ پیكۆ و لۆزان یێن رابووین و هه‌لداین هه‌رژ شۆره‌شا عه‌ڤدالێ به‌دلیسی سالا 1574 هه‌تا شۆره‌شا شێخ عه‌بدولسه‌لام بارزانی 1909 ـ 1914، پشتی ڤان شۆره‌شا و هه‌لوه‌شاندنا كۆمارا كوردستان شۆره‌شا مه‌زن شۆره‌شا ئیلۆنێ 11/9/1960 بوو. كو راگه‌هاندنا كۆمارا كوردستان ل مهاباد ل 22/1/1946 ب سه‌رۆكاتیا (پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د). ئه‌م دشێن بێژین به‌رهه‌مێ وێ ره‌نج و خه‌باتا پیرۆزبوو و ئیرادا گه‌لێ كوردستانێ، و ده‌ستكه‌فتیه‌كێ گرنگ و مه‌زن بوو د هه‌ڤچه‌رخا كوردی دا یا بوویه‌ دوورشمێ ئازادیا ملله‌تێ كورد و هێڤێنێ سه‌ربه‌خوه‌یێ.

23

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی

(ل 17/9/1922) شێخ مه‌حموودێ حه‌فید ئالایێ شاهێ كوردستانێ ل باژێرێ سلێمانیێ ل سه‌ر بانێ مزگه‌فتا مه‌زن بلندكر)
ب هه‌لكه‌فتا رۆژا ئالایێ كوردستانێ 17/12/2018 ئالایێ كوردستانێ درۆكه‌كا كه‌ڤنار و درێژ یا هه‌ی، دزڤریته‌ به‌ری هزاران سالان، هه‌ر ژ سه‌رده‌مێ (كاوه‌یێ ئاسنگه‌ر) ب بلندكرنا (كافه‌) وه‌ك ئالا هاتیه‌ بلندكرن ل ده‌مێ سه‌ركه‌فتن ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ ئینایی ل سه‌ر خوینمێژ و جه‌لاد (زوحاكی) و ب ناڤێ (ده‌رفیشی كافیانی) هاتبوو ناڤكرن، هه‌روه‌سا ئالایێ (میدیا) ده‌وله‌تا میدیان ئالایێ خوه‌ یێ تایبه‌ت هه‌بوو یێ پێكهاتی بوو ژ ره‌نگێ سۆر و سپی و كه‌سك، كانزانیان (كانزانی) ئالایێ خوه‌ هه‌بوو ب ناڤێ (شه‌هداد) به‌ری سێ هزار سالان. میرنشینا سۆران ب سه‌رۆكاتیا میر محه‌مه‌د ره‌واندۆزی ئالایێ وێ یێ سپی و ره‌ش بوو ل سالێن 1816ـ 1856، ساسانیان ئالایێ ئیمبراتۆریا خوه‌ هه‌بوویێ ب ریشالك بۆ سه‌ر ب زه‌ر و قه‌هوائی ڤه‌بوو. ئالایێ سه‌لاحه‌ددین ئه‌یۆبی ب ره‌نگێ زه‌ر بوو، و ئالایێ میرنشینا بۆتان و ل سالا 1920 ل باژێری ئیسته‌نبۆلێ كۆمه‌لا رێكخراوێن جڤاكى یا كوردی رابوو ب دیزاینا ئالایێ كوردستانێ بۆ جارا ئێكێ هاته‌ بلندكرن ل سه‌ر ده‌ڤه‌رێن رزگاركرین ده‌مێ شۆره‌شا (ئاگری) 1927ـ 1930 ب قومانداریا جنه‌رال ئیحسان نووری پاشا. ل 17/9/1922 شێخ مه‌حموودێ حه‌فید ئالایێ شاهێ كوردستانێ ل باژێرێ سلێمانیێ ل سه‌ر بانێ مزگه‌فتا مه‌زن بلندكر ب ره‌نگێ كه‌سك ل نیڤێ بازنێ سۆر ول نیڤا بازنی وێنێ هه‌یڤێ. ل 17/12/1945 ئالایێ كوردستانێ یێ نوكه‌ ل باژێرێ مهاباد هاته‌ بلندكرن ب ئاهه‌نگه‌كا هه‌ژی و قه‌شه‌نگ ل گۆره‌پانا چارچرا. و ل ژێر سیبه‌را ڤی ئالایێ پیرۆز كۆمارا كوردستان هاته‌ راگه‌هاندن ل 22/1/1946. ئالایێ كوردستانێ یێ بوویه‌ دوورشمێ سیما و هه‌یبه‌ت و خه‌بات و سه‌رفه‌رازی و سه‌ربلندیا ملله‌تێ كورد ب قاره‌مانی و فیداكاری و خه‌باتا ده‌هان سالان. قودسیه‌ته‌كا مه‌زن و جهه‌كێ پاراستی یێ هه‌ی ل جه‌م كوردان. یێ هاتیه‌ دیزایین و به‌رهه‌ڤكرن و نه‌خشه‌كرن ب تبل و داڤا چێرۆك و كار و خه‌باتا ملله‌تێ كورد و خوینا هزاران شه‌هیدێن هه‌رده‌م ساخ دیاردكه‌ت و یێ هاتیه‌ پاراستن ب ده‌ستێ خه‌باتكه‌ر و قاره‌مانان دابمینیت یێ به‌رز و بلند وه‌ك بلنداهیا چیایێن كوردستانێ ل هه‌موو ده‌م وجهان، ره‌نگێ سۆر خوینا شه‌هیدێن هه‌رده‌م ساخن. ره‌نگێ كه‌سك سۆر وه‌كو ژینگه‌ها كوردستانێ یه‌ ره‌نگێ سپی تشكێن ئازادیێ و ئاشتیێ نه‌ ره‌نگێ زه‌ر و سۆر ره‌نگێ ئاگر و خه‌تیر و شه‌مالكێن نه‌ورۆزێ نه‌. ل 16/12/1946 ئه‌ڤ ئالایێ پیرۆز یێ هاتیه‌ راده‌ستكرن ژ ده‌ستێ پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د سه‌رۆكێ كۆمارا كوردستان ل مهاباد، بۆ ده‌ستێ بابێ روحی یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانی مسته‌فا ب په‌یڤه‌كا دلسۆز و دیرۆكی (ئه‌ز كه‌سێ نابینم وه‌ك جه‌نابێ ته‌ یێ پارێزه‌ر، پاراستنێ ل سه‌ر ڤی ئالای بكه‌ت). له‌ورا هه‌رسال ل 17 كانوونا ئێكێ یا بوویه‌ رۆژا ئالایێ كوردستانێ و جه‌ماوه‌رێ كوردستانێ ب چالاكیان و ئاهه‌نگێن هه‌ژی رادبن، ئالایه‌كێ فه‌رمی یه‌ و ل ژێر سیبه‌را ڤی ئالای په‌ر له‌مانێ كوردستانێ یێ هاتیه‌ هه‌لبژارتن و پێكئینان ل گه‌ل حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ب هه‌موو داموده‌زگه‌ه و سازیان و رێكخراوێن جه‌ماوه‌ری و پیشه‌یی و پارتێن كوردستانی و تۆماركرنا قاره‌مانیێن مه‌زن ژ لایێ پێشمه‌رگێن قاره‌مان ڤه‌ پارێزه‌رێن خاك و وه‌لات و نیشتیمان. هه‌موو دئاماده‌نه‌ ب رحوگیان پارێزن و به‌رگریێ لی َبكه‌ن، وه‌كو سه‌رۆك مسعود بارزانی ل رۆژا 16/8/1998 كه‌ره‌مكری و ئاماژه‌ دایه‌ ڤێ چه‌ندێ. ئه‌ڤچا كورد ل پێشیا وان ده‌وله‌تانه‌ ئه‌وێن ئالا هه‌ین ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ و دی مینیت هه‌رده‌م ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ یێن كاریگه‌ر و هه‌ستیار و زێندی. وه‌ك سروودا ئه‌ی ره‌قیب و زمانێ كوردی و نه‌ورۆز و سالا كوردی و شۆره‌ش و داستان و سه‌رهه‌لدانێن كوردی…هتد ژ ره‌گه‌ز و بنه‌ما، ئالایێ كوردستانێ ملله‌تێ كورد سه‌رانسه‌ری جیهانێ د گه‌هینیته‌ ئێك ب ئێك هه‌ست و هه‌لویست و ئێك رێزیێ موكوم دكه‌ت كو د ئێك سه‌نگه‌ر دابن ل به‌رانبه‌ری دوژمنان و ره‌گه‌زپه‌رست و شۆفینیا. هیڤیخوازین ئه‌و هه‌ست و هه‌لویست ببیته‌ هانده‌ره‌كێ ئه‌كتیڤ و كاریگه‌ر بۆ رێخستنا مالا كوردی ب ئێك دل و جان. پیرۆزبیت رۆژا ئالایی كوردستانێ 17/12/2018 ل هه‌می كورد و كوردستانیا و ب ئانه‌هیا خودایێ مه‌زن دلۆڤان و خۆراگریا ملله‌تێ كورد دێ مینیت هه‌ر یێ به‌رز و بلند وه‌ك بلندیا چیایێن كوردستانێ.

36

پشكا 29
محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامیدی
29 جل و به‌رگێن كوردی
ژ ئه‌گه‌رێ دكتاتۆری و ره‌گه‌زپه‌رستیێ و سته‌مكاریا رژێمێن حوكمدار داگیركه‌رێن كوردستانێ، گه‌له‌ك رۆژێن سه‌خت و دژواریێن بوورین ل سه‌ر ملله‌تێ كورد، كوهه‌می بیاڤێن ژین و ژیارێ ڤه‌گرتن، حه‌تا راده‌كی جلكێن كوردی ژی به‌هره‌ك هه‌بوو ژ ڤێ چه‌ندێ. دهاتنه‌ قه‌ده‌غه‌كرن ل پرانیا ده‌ڤه‌رێن باكۆرێ كوردستانێ ل توركیا و ل كوردستانا باشور ل عیراقێ پشتی نسكۆیا سالا 1975 و رێكه‌فتنا جه‌زائیر یا ره‌ش 5/3/1975 رژێما گۆر به‌ گۆر پلان دانان بۆ ڤێ مه‌ره‌مێ و به‌دله‌ ل سه‌ر كرێكارا و فه‌راشا و شۆفێرا ل هه‌می داموده‌زگه‌ها دبه‌لاڤه‌كرن، پێخه‌مه‌ت جلكێن كوردی نه‌كه‌نه‌ به‌رخوه‌، سه‌ره‌ده‌ریا نه‌جوان و ره‌وا دهاته‌كرن ل گه‌ل وان كه‌سان ئه‌وێن ب جلێن كوردی ڤه‌، ل گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن عیراقێ حه‌تا راده‌كی دگه‌هشته‌ حاله‌تێ كوشتنێ، له‌ورا خه‌لكێ مه‌ نه‌جاردبوون ب جلكێن موده‌ ڤه‌ بچنه‌ وان ده‌ڤه‌ران، جلكێن كوردی ناسناما ملله‌تێ كورده‌ یا به‌رز و ئاشكه‌را بێ پسیار و به‌رسڤ دبێژیت، ئاها ئه‌ڤه‌ ئه‌ز كوردم خودانێ خوه‌ كه‌لتۆره‌كێ ره‌سه‌نم و خودانێ خوه‌ ده‌وله‌ت و میرنیشنان بووم و شۆره‌ش و سه‌رهلدانا مه‌ و مێرخاس و عه‌گید و هزاران شه‌هیدان مه‌ و مێژوویه‌كا كه‌ڤنار و دورو درێژه‌ و شارستانیه‌كا پێشكه‌فتی و دێرین، ل جیهانێ كێم نه‌ته‌وا هه‌بن ب جوانی و پێكهاتیا و ره‌نگ و ره‌نگ و رێكوپێكیا جلوبه‌رگا یێن قه‌شه‌نگ و جوان و سه‌رنجراكێش وه‌ك جلكێن كوردی بن، هه‌ر ده‌ڤه‌ره‌كێ تایبه‌تمه‌ندیا خوه‌ یاهه‌ی ب شواز و فه‌سالا جلكێن خوه‌، و گه‌له‌ك جاران ب جلوبه‌رگا دزانن یێ كیش ده‌ڤه‌رێ یه‌، لێ سه‌ره‌رایی هه‌می جوازیا دێ مینن جلێن كوردی ئه‌و ناسناما ره‌سه‌ن، یێن پێكهاتینه‌ ژ كولاڤ و ده‌رسۆكا، به‌ركیسك ئان به‌رگیز (شه‌ل و شه‌پك) كراس و قوتكا و ئێله‌ك و جوخكا، شووتك، شال، كالك و گۆره‌ و ساقا و كلاش، كو ب ده‌هان جۆر و ره‌نگ و فه‌سالانه‌، سه‌باره‌ت یێن ئافره‌تا كراس و فیستان، كراس و كورته‌ك و كه‌و، ده‌رسۆك و شال. ئه‌ڤنه‌ هه‌می جهێ مه‌نده‌هۆشیا خه‌لكێ جیهانێ نه‌، ژ سه‌خله‌تێ نه‌ته‌وه‌یی یێ ره‌سه‌ن و كه‌ڤنار یێ ملله‌تێ كورد. ژبه‌ر گرنگیا ڤی بابه‌تی ل سالا 2009 شاره‌زا راگه‌هاندنێ رۆژنامه‌نڤیس محه‌مه‌د ئیراهیم ئامێدی، رۆژا جلكێن كوردی پێشنیازكر بۆ په‌رله‌مانێ كردستانێ ب داخوازنامه‌كێ ل رۆژا 5/5/2009 بهێته‌ ده‌ستنیشانكرن كو سالانه‌ ل 10 ئادارێ دهێت ساخكرن، هه‌رچه‌نده‌ ب فه‌رمی نه‌هاتیه‌ ده‌رئێخێستن، و ناڤبری پرتووكه‌ك چاپ كر ل سه‌رڤێ چه‌ندێ ب ناڤونیشان (هزرا رۆژا جلكێن كوردی، بزاڤ و ئارمانج). جلكێن كوردی ب رۆژا خوه‌ڤه‌ سیمایێ پیته‌دانێ و پاراستنێ و ده‌نگڤه‌دانێ و بلندكرنا ئاستێ گه‌شه‌پێدانا هوشه‌مه‌ندیا نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانی د ناڤ جه‌ماوه‌رێ مه‌دا، رۆژ بۆ رۆژێ و سال بۆ سالێ رێژا پووته‌پێدانێ ب جلكێن كوردی و كرنه‌به‌ر خوه‌ یا یازێده‌ دبیت، ب ئه‌رك رۆل و حه‌زا خه‌لكێ مه‌ یێ شه‌ره‌فمه‌ند. ب ڤی ئه‌ركی وحه‌زێ و پووته‌دانێ ب ئانه‌ها خودایێ مه‌زن دلۆڤان، ل نێزیكترین ده‌م ئه‌م ژی وه‌ك ده‌وله‌تێن كه‌نداڤی و هند و پاكستانێ و چین و یابانێ، دێ هه‌رده‌م ب جلوبه‌رگێن كوردی بین، ل سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌یی و میری و ده‌رڤه‌ی كوردستانێ، كو سه‌رفه‌راز و سه‌ربلندین ب سه‌رۆكێ هێژا مه‌سعود بارزانی، هه‌رده‌م یێ ب جلێن كوردی ڤه‌ یه‌، ئه‌گه‌ر ملله‌تێن جیهانێ شانازیێ ب كه‌لتۆر و جلوبه‌رگێن خوه‌ بكه‌ن، ئه‌م ژی وه‌ك ملله‌تێ كورد خودانێ خوه‌ ڤی كه‌لتوورێ زه‌نگین و ره‌سه‌نین، نه‌ كێمترین ژ وان ملله‌تان، و سه‌رفه‌رازین و شانازیێ ب كه‌لتۆری و جلكێن خوه‌ دكه‌ین و دهێن ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ یێن به‌رده‌ست و دیار، پێدڤی پووته‌دانێ نه‌ و هه‌می هوكار و پلان بهێنه‌ دارشتن بۆ كارێ پێدڤی.

37

محه‌مه‌د ئیراهیم ئامێدی
جهێ داخێ یه‌ هه‌لویستێ هه‌موو رژێمێن عیراقێ هه‌تا یێن ده‌ڤه‌رێن دۆرمه‌ندۆر غه‌ریزا ته‌عریبێ و ته‌تریكێ ژ مێشكێ وان دا نا ده‌ركه‌ڤیت و هه‌ر ناده‌ركه‌ڤیت، ڤه‌دكێشیته‌ هزاران سالان هه‌تا ئه‌ڤرۆ، ئه‌م كورد ژی ب چاڤێن زل به‌رێ خوه‌ دده‌ینه‌ برینێن كۆل، و خیانه‌تكاریا 16 ئۆكتوبه‌رێ 2017 كلیله‌كا دی یه‌ بۆ ده‌رگه‌هێ ته‌عریبێ، جاره‌كا دی ئه‌ڤ كارێ چه‌په‌ل ل باژیرێ كه‌ركووكێ دلێ كوردستانێ ه‌سپێكر و هه‌ولدان بۆ هنده‌ك ده‌ڤه‌رێن دی، كو دیرۆكا ته‌عریبێ یا كه‌ڤنار و دوور و درێژه‌. ل سالا 16 مشه‌ختی 634 زاینێ یا ده‌سپێكری ل سه‌ر ده‌مێ خه‌لیفه‌یێ عومه‌رێ كورێ خه‌تابی (س .خ) ل ده‌مێ فتوحاتێن ئسلامی و هاتینه‌ كوردستانێ ل باژێرێ مووسل ب ئاكنجیكرنا سه‌دان هۆزێن عه‌ره‌بان ل ده‌مێ دیتی ده‌ڤه‌ره‌كا خۆشه‌ یا ب ئاڤه‌ و ئه‌رده‌كێ چاندنێ یه‌ و یێ ب زاخه‌ ، مووسل ب تنێ كورد لێ بوون ل گه‌ل هنده‌ك جوهیا و كریستیانان. و ل ده‌مێ ره‌حالێ بریتانی هاتییه‌ مووسلێ و بووری گۆتی (ئه‌ز د مووسلێ را بووریم من ب تنێ كورد لێ دیتن دگه‌ل هنده‌ك جوهیا وكریستیانا (و لقد مررت ب مدینه‌ الموصل لم اجد فیها سوێ الكورد و بعچ الیهود والنصاری). هه‌روه‌سا سه‌باره‌ت كه‌ركووكێ یا دیار و ئاشكه‌رایه‌ ل جه‌م هه‌میان كو ئێك (نه‌فه‌رێ) تورك و یێ عه‌ره‌ب لێ نه‌بوو ژ بلێ كوردان و هنده‌ك مالێن كرستیان و یا دیاره‌ سیاسه‌تا ته‌تریكێ و ته‌عریبێ یا چێكرێ كو مێژوونڤیس و خه‌لكێ ده‌ڤه‌رێ ب سال و ئامار و دیده‌ڤانا ڤێ چه‌ندێ دسه‌لمینن، كو كورد ئێكه‌مین كه‌سانن ل كه‌ركووكێ بوون نێزیكی 100 هزار سالان، به‌رێ هاتنا پێلێن به‌شه‌ری ل گزیرتا عه‌ره‌بی، پایته‌ختێ الكوتییین بۆ د گۆتێ ارابخا، میدیا دگۆتێ كورا كور، سۆمه‌ریان دگۆتێ كاركووك، كو ئه‌ڤه‌ به‌ری زایینی بوو ب 160 سالان، و ب ده‌هان پرتووك یێن هاتینه‌ چاپكرن ل سه‌رڤێ چه‌ندێ. ئه‌ڤرۆ ئه‌و سیتمه‌كاری و ئه‌و ته‌عریب ئه‌وا ل سه‌ر ده‌مێ رژێما گۆربه‌گۆر ب سه‌رێ كوردان ئیناندین و هاتی و راكرنا كوردان ل سه‌ر ئه‌ردێ باب و بابیر ب مشه‌ختكرنا قه‌سری و ئاكنجیكرنا عه‌ره‌بان ل سه‌ر ئه‌ردو ملكو ئه‌ملاكێن وان یا دوباره‌تبیته‌ ڤه‌ ل دژی ماف و یاسا و مه‌واسیقێن شه‌رعی و دستوورێ عیراقێ ب مادی 140، ئه‌وا ئه‌ڤرۆ ل پارێزگه‌ها كه‌ركووكى دهێته‌ روودان ب زڤراندنا عه‌ره‌بان جاره‌كا دی بۆ سه‌ر ئه‌ردێ كوردان و سه‌ر رووبه‌ره‌كێ مه‌زن ب سه‌دان دۆنه‌مێن ئه‌ردێ چاندنێ، پشتی خیانه‌تكاریا 16 ئۆكتوبه‌رێ 2017 و ل ڤان رۆژا په‌یدابوونا شه‌ری ناڤبه‌را كورد و عه‌ره‌بان و هه‌ولدانا عه‌ره‌بان ئه‌ردێ كوردان ژێ وه‌ربگرن ل داقوق و ده‌وروبه‌ران. ئه‌ڤ هه‌موو چه‌نده‌ یا هاتیه‌ روودان ب پالپشتێ و ب فه‌رمانا كارگێریا پارێزگه‌ها كه‌ركووكێ ب كه‌ساتیا پارێزگه‌هی ب وه‌كاله‌ت (رێكان الجبوری). هه‌ژی ئاماژێ یه‌ زۆرداری یا ل جۆتیارێن كورد دهێته‌ كرن، سه‌نه‌د و گرێبه‌ست هه‌تا تۆمارا ئه‌ردێ وانا دانپێدانێ پێ ناكه‌ن، سه‌ره‌رای كو دمیرینه‌ و دفه‌رمینه‌، حه‌تا راده‌كی جۆتیار یێ بێ به‌هره‌ ژ هه‌می خزمه‌تێن چاندنێ ، به‌روڤاژی یێن عه‌ره‌بان یێن سه‌خته‌ دانپێدانێ پێ دكه‌ن داخوازێن وانا یێن هێنه‌ جێبه‌جێكرن، له‌ورا (ملیۆنه‌ك و 800 هزار دۆنه‌م) یێن ئه‌ردێ جۆتیاران هه‌تا نوكه‌ چ چاره‌سه‌ری بۆ نه‌كریه‌. هه‌روه‌سا سه‌باره‌ت پرانیا ده‌ڤه‌رێن كوردان یێن ده‌رڤه‌ی ئیدارا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ (مادێ140) و ژ لایه‌كێ دیڤه‌ و هه‌ر د ڤی بیاڤی دا (ته‌عریبێ) رێڤه‌به‌ریا گشتی یا باژێرڤانیا مووسلێ بریار یا دای 1400 پارچێن ئه‌ردێ ئاڤاكرنێ ل سه‌ر له‌شكرێ عیراقێ به‌لاڤه‌كه‌ت ل ده‌ڤه‌را شێخانێ. ئه‌ڤجا ل سه‌ر ڤی ده‌ستوداری یا فه‌ره‌، بزاڤه‌كرنا كارێ لژنا مادێ 140، فراكسیۆنا كوردستانێ ل په‌رله‌مانێ عیراقێ ب هه‌وه‌كا دژوار رابیت سه‌ر ڤی بابه‌تی، په‌رله‌مانێ كوردستانێ پێنگاڤێن پراكتیكی پاڤێت ل په‌ی دستوورێ عیراقا فیدرال، ئه‌گه‌ر نه‌ دێ هه‌ر مال ل مالخویێ مالێ حه‌رامبیت و ئه‌و شه‌رێ هاتیه‌ به‌حسكرن ل سه‌ری بلا بهنا شه‌رێ كورد و عه‌ره‌بان لێ نه‌هێت و چ جاران مه‌ نه‌كریه‌ شه‌رێ هه‌ردوونه‌ته‌وان، كو شه‌رێی مه‌ و رژێما ده‌سهه‌لات بۆ سه‌خمه‌راتی مافێ مه‌ یێ ره‌وا و دۆباتكرن ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ یا هاتیه‌كرن ل سه‌ر زارێ سه‌رۆكێ خۆشتڤی مه‌سعود بارزانی، و داخوازیا وی رێزی ل هه‌می عه‌ره‌بێن ئاواره‌ ل كوردستانێ بگرن د هاریكاربن د گه‌ل دا. ئه‌م كورد ئاشتیخوازین چ جاران نه‌بووینه‌ شه‌رخواز، لێ ئه‌گه‌ر پرسێ و بابه‌ت دخوازیته‌ به‌ره‌ڤانیێ، كورد ژ هندێ مه‌زنترن خودانێن مێرخاس و عه‌گید و قاره‌مان و پێشمه‌رگانه‌ و شۆره‌ش و داستان و سه‌رهلدانێن ملله‌تێ كورد ب ناڤوده‌نگن ب قاره‌مانیان و ب سه‌ركه‌فتنان دسه‌لمینن.

36

ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ
پشكا (28)
محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
28 په‌رله‌مان و حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ نموونێن زێندی و گه‌شن.
ژ به‌رهه‌م و ئه‌نجامێ بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی و سه‌رهلدانا جه‌ماوه‌ری كوردی یا پیرۆز ل بهارا سالا 1991 و كۆچا ملیۆنی یا ملله‌تێ كورد ل 28/3/1991 و ب خوینا هزاران شه‌هیدێن سه‌ر بلند و هه‌رده‌م ساخ، په‌رله‌مان و حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ل سالا 1992 هاتنه‌ دامه‌زراندن و پێكئینان، ل 19 مایۆ 1992 هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانێ كوردستانێ هاتنه‌ ئه‌نجامدان ل په‌ی یاسا ژماره‌ 2یا سالا 1992 (قانوونا جڤاتا نیشتیمانی یا كوردستانا عیراقێ) كو د برگا 2 ل مادێ 56 دیاركه‌ت كار و ئه‌ركێن جڤاتێ ده‌ست ب بابه‌تێن جاره‌ نڤیسێ ملله‌تێ كوردستانا عیراقێ بكه‌ت و په‌یوه‌ندیێن قانوونی ل گه‌ل ده‌ستهه‌لاتا مه‌ركه‌زی دیاركه‌ن بۆ پاراستنا ئێكگرتنا نیشتیمانی یاعیراقێ و پاراستن ل سه‌ر په‌یوه‌ندیێ برایه‌تیا مێژوویی د ناڤبه‌را هه‌ردو گه‌لان یێ عه‌ره‌بی و كوردی، سه‌خمه‌راتی ده‌سته‌به‌كرنا ڤێ چه‌ندێ و خه‌مخۆریا پێشكه‌فتنا وێ، بۆ گونجاتیێ دگه‌ل وێ بریارا ئوپوزسیۆنا عیراقێ كۆمبوونی ل سه‌ر كری ل ڤیه‌نا پایته‌ختێ ده‌وله‌تا نه‌مسا و ل كوردستانا عیراقێ و دوپاتكرن ل سه‌ر پره‌نسیپێ وێ قانوونێ، ملله‌تێ كورد بریارێ ل سه‌ر ده‌ت و مافێ بریارا چاره‌ نڤیسی، ل گه‌ل به‌رژه‌وه‌ندیێن هه‌ڤپشك یێ هه‌ردو گه‌لان یێ عه‌ره‌بی و كوردی و مافێ نه‌ته‌وایه‌تی یێ كارگێری یێن توركومانا و ئاشۆریا و ده‌سته‌به‌ركرنا ئێكسانیێ د ماف و ئه‌ركا و بریار پێ بهێته‌دان د ستووریا. ئه‌ڤرۆ په‌رله‌مانێ كوردستانێ وه‌ك نوونه‌رێ كوردان ل باشۆرێ كوردستانێ یێ ب ئه‌رك و رۆلێ خوه‌ رادبیت، وه‌كو هه‌می په‌رله‌مانێن جیهانێ به‌رانبه‌ری مافێ ملله‌تێ خوه‌ یێ كورد و یێن كوردستانی، ل دووڤ په‌یره‌ و قانوونا په‌رله‌مانی و په‌یمان و یاداشتنامه‌یێن دوه‌لی و راگه‌هاندنا پێكڤه‌ یا بریارا چاره‌نڤیسی و دیاركرنا په‌یوه‌ندیا قانوونێ ل گه‌ل ده‌سهه‌لاتا مه‌ركه‌زی د ڤێ قووناغێ دا، ل سه‌ر بنیاتێ (الاتحاد الفیدرالی) د عیراقه‌كا دیمۆكراتی ئیمان ب سیسته‌مێ فره‌حزبیێ و رێز ل مافێ مرۆڤی یا ادانپێدان پێكری د په‌یمانا و یادشانامه‌یێن نیڤدوه‌لی دا. ژ لایه‌كێ دی ڤه‌ سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ هاته‌ هه‌لبژارتن كو مه‌سعود بارزانی بوو ژبۆ دیوانا سه‌رۆكاتیا هه‌رێمێ هاته‌ دامه‌زراندن و حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ هاته‌ پێكئینان و راگه‌هاندن سالا 1992 ب پشكداریا پرانیا حزبێن كوردی و كوردستانی ب سه‌رۆكاتیا دكتۆر فوئاد مه‌عسۆم وه‌ك ئێكه‌مین سه‌رۆك وه‌زیران 1992ـ 1993 و دكتور رۆژ نووری شاویس 26 سپته‌مبه‌ر 1996 ـ 20 سپتبه‌مبه‌ر 1991 و نێجیرڤان بارزانی 20 سپته‌مبه‌ر 1999 ـ 14 یۆلیۆ 2005 و 1 مارس 2006 31 ئوگستس 2009 و17یه‌نایه‌ر 2012 حه‌تا نوكه‌ 2018، دكتۆر به‌رهه‌م سالح 1سپته‌مبه‌ر2009 ـ 17 یه‌نایه‌ر 2012 و دووماهیك هه‌لبژارتن 30/9/2018 كو كابینا نه‌هێ دێ ده‌ستب كارێ خوه‌ كه‌ت پشتی راگه‌هاندنا ئه‌نجامێن دووماهیێ ژ لایێ كومسیۆنا سه‌ربه‌خوه‌ یا هه‌لبژارتنان. ئه‌ڤرۆ ل ژێر ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز جڤاتا وه‌زیران و جڤاتا پارێزگه‌ها و باژێرڤانیان و سه‌دان پێگه‌هێن دستووری و وه‌زاره‌ت و دامودزگه‌هێن میری و رێكخراوێن جه‌ماوه‌ری و مللی و پیشه‌یی و نه‌یێن حكومی و كۆمپانی و پرۆژێن هه‌مه‌جۆر و ده‌هان زانكۆ و په‌یمانگه‌ه و هزاران قوتابخانه‌ یێن ب كار و ئه‌ركێ خوه‌ رادبن … هتد. ژ داموده‌زگه‌هێن خه‌بات و چالاكی و بزاڤێن خوه‌ دكه‌ن. وه‌ك تاقیگه‌هه‌كا ب تنێ یا پێشكه‌فتی ل جیهانێ و یابوویه‌ بنگه‌هه‌كێ ئاشتیێ و ئازادیێ و پێكڤه‌ژیانێ و لێبۆرینا ئوولی و ئاینی، و یا پر ئارامی و سه‌قامگێری و به‌رده‌وامبوونا رێبازا ئاڤاكرنێ و كه‌شه‌پێدانێ و پاراستنا خاك وه‌لات و نیشتیمان، ل سه‌ر ده‌ستێ دلسۆز و خه‌مخۆر و عه‌گید و قاره‌مانێن گه‌لێ كورد حه‌زژێكه‌رێن خیر و ئاشتیێ و جیرانیا خۆش و باوه‌ریێ و راستیێ و ئه‌مینیێ و ئه‌ختوباریێ، هه‌ژی گۆتنێ یه‌ كو حوكمه‌تا هه‌رێمێ یاپێكهاتیه‌ ژ دیوانا سه‌رۆكاتیا ئه‌نجوومه‌نێ وه‌زیران و ژماره‌كا وه‌زاره‌تان وه‌كو، وه‌زاره‌تا پێشمه‌رگه‌ی، ناڤخوه‌یی، دارایی و ئابووری، ساخله‌میێ، داد، پلاندانانێ، چاندن ژێده‌رێن ئاڤێ، پیشه‌سازی، كاره‌با، شه‌هید و ئه‌نفالكری، په‌روه‌ردێ، خواندنا بالا، ڤه‌گوهاستن، كاروبارێن جڤاكى، ره‌وشه‌نبیری و لاوان، ئه‌وقاف و كاروبارێن ئاینی، داهاتیێن سروشتی، شاره‌وانیا، نشته‌جیێ و ئاڤه‌دانكرنێ، گه‌شتوكوزاریێ، ژینگه‌ه هه‌روه‌سا ده‌سته‌كا وه‌به‌رهینانێ. ئه‌ڤرۆ ده‌هان قونسلخانه‌یێن بیانی یێن كاردكه‌ن ل هه‌رێما كوردستانێ، وه‌ك یا ئه‌مریكی، بریتانی، فره‌نسی، ئه‌لمانی، توركی، ئیرانی، رۆسی، مسری، ئوردنی، فه‌لستینی، هنگاری، چین، هوله‌ندی، كویت، سودان، كه‌نه‌دا، چیك. هه‌روه‌سا نڤیسینگه‌هێن بالیۆزخانێ یا كۆریا، ئیتالیا، سۆید، ئیمارات، پۆله‌ندا، نه‌مسا، بلگاریا. ب ریكارێن هاریكاریێن ده‌ولی یا كۆریا، نه‌ته‌وێن ئێكگرتی، خاچا سۆر، ئێكه‌تیا ئورۆپی. نڤیسینگه‌هێن بازرگانی یا نه‌مسا، كرواتیا، یۆنان، مسر. به‌رانبه‌ری ڤێ چه‌ندێ ل پرانیا ده‌وله‌تا ل جیهانێ نڤیسینگه‌هێن حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ یێن هه‌ین، زێده‌باری نڤیسینگه‌هێن هنده‌ك پارتێن كوردی. حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ گه‌له‌ك پێنگاڤێن مێژوویی یێن هاڤێتین سه‌رئاستێ جیهانی، بۆ نموونه‌ تاكه‌ هێز بوو ل جیهانێ شه‌ڕێ تیرۆرێ و یێ داعش دكر ب قاره‌مانیا پێشمه‌رگێن كوردستانێ ، حه‌واندنا ملیۆنان ئاوارا و په‌نابه‌را و مشه‌ختیا و نوكه‌ ژی پتر ژ ملیۆنه‌كێ یێن ماینه‌ ل كوردستانێ، ده‌ستێ هاریكاریێ بۆ خه‌لكێ لێ قه‌ومای ژ ئه‌گه‌رێ بیڤه‌له‌رزا و لافاو ژ ده‌وله‌تێن جیران، گرێدانا ڤیسته‌ڤالێن جیهانی و هنده‌ك چالاكێن دوه‌لی ل پارزگه‌هێن هه‌ریمێ، پشكداریه‌كا باش د كۆربه‌ند و كۆنفرانسێن جیهانی یێن ئابووری و پیشه‌یی و سیاسی و زانستی، گرێدانا كوردستانێ ب مدیایا جیهانی ڤه‌ ب هه‌بوونا نڤیسینگه‌هێن كه‌نالێن ئه‌سمانی یێن كوردی یێن TV ل پرانیا ده‌وله‌تێن جیهانێ، بلندكرنا ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز ل پرانیا مه‌حفه‌لێن دوه‌لی ل جیهانێ… هتد ژ كار و چالاكیان. ئه‌ڤچا نڤسین و دووڤچوون ل سه‌ر په‌رله‌مان و حوكمه‌تا كوردستانێ دزۆرن و به‌رفره‌هن لێ یا هه‌ره‌گرنك مافێ ملله‌تێ كورده‌ ل په‌ی شه‌رعیه‌تا دوه‌لی كودهێن ژره‌كه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ یێن زندی ویاسایی و هه‌ستیاروه‌ك ده‌وله‌ته‌كا بچووك سه‌ره‌ده‌ری دهێته‌كرن ب شێوازێ فه‌رمی ب سه‌رۆك و ئالایێ كوردستانێ و رێخۆشكه‌رن بۆ ده‌وله‌تا كوردی یاسه‌ربخوه‌ ب ئانه‌هیا خودایێ مه‌زن و دلۆڤان و خه‌مخۆری و دلسۆزیا خورته‌ مێر و عه‌گیدا و پێشمه‌رگێن قاره‌مان و خه‌لكێ كوردستانێ یێ شه‌ره‌فمه‌ند.

89

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی

ب هه‌لكه‌فتا دووماهیئینانا سێزده‌هه‌مین پێشانگه‌ها نێڤده‌وله‌تی هه‌ولێر یا پرتووكان.
ب سه‌رپه‌رشتیا سه‌رۆك مه‌سعود بارزانی، سێزده‌مین پێشانگه‌ها نێفده‌وله‌تی یا پرتووكان، رۆژا ١٠/١٠/٢٠١٨ ل هه‌ولێرا پایته‌خت هاته‌ڤه‌كرن و یا به‌رده‌وامبوو هه‌تا ٢٠/١٠/٢٠١٨، ٢٥٠ سازیێن چاپ و وه‌شاندنێ ژ ٣٥ ده‌وله‌تان پشكداری تێداكربوو ب ٧٠٠ هزار پرتووكان. ئه‌ڤرۆ ئه‌م سه‌رفه‌راز و سه‌ربلندین كو پایته‌ختێ هه‌رێما كوردستانێ، ده‌ستێن خوه‌ یێن ڤه‌كرین ب گه‌رماتی پێشوازیا پرانیا چالاكیا و پێشانگه‌هێن جیهانێ دكه‌ت ب هه‌موو جۆر و پیشه‌یان ڤه‌، كو پێشانگه‌ها پرتووكان ئێكه‌ ژ وان پێشانگه‌هێن سالانه‌ دهێته‌ ڤه‌كرن سه‌رئه‌ردێ پێشانگه‌ها نێفده‌له‌تی ل هه‌ولێرێ، وه‌ك بنگه‌هه‌كێ ئازاد تیرۆشكێن پێشكه‌فتنا و ئارامیێ و ئاشتیخوازیێ و پێكڤه‌ژیانێ و ره‌وشه‌نبیریێ لێ ڤه‌ده‌ن بۆ هه‌موو ره‌خ و لایێن جیهانێ. پێشانگه‌ها نافهاتی ئه‌ڤ ساله‌ یا پێشكه‌فتی بوو ب ژمارا پشكداران و ژمارا پرتووكان و ژمارا وان كه‌سان ئه‌وێن سه‌ره‌دان كرین ب هه‌ڤوه‌لاتیان و مێهڤانان و شاندان و قوتابیان ڤه‌، وه‌ك ڤیسته‌ڤاله‌كا ئه‌ده‌بی و زانستی یا قه‌شه‌نگ، كو رۆلێ راگه‌هاندنێ یێ به‌رز و بالا بوو د هه‌می رۆژێن پێشانگه‌هێ دا، جهێ سۆدمه‌ندیا لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار و خوانده‌ڤانان بوو، هیڤیخوازین خوانده‌ڤان پتر یێ رژد بیت ل سه‌ر خواندنا پرتووكان ئه‌و هۆكار و ئامیرێن ئه‌نترنێتێ یێن سه‌ر ڤی ده‌می كارتێكرنێ ل سه‌ر نه‌كه‌ن و پرتووك دۆست و هه‌ڤال بیت ل مال و باخچان و گۆره‌پانان و پارك و دارستانان هه‌تا ل ناڤ پاسان و هنده‌ك جهێن دی، ئه‌ڤجا پێخه‌مه‌ت پرتووك بمینیت ئه‌و گه‌نجینا پر زانین و زانست ژێده‌رێ مفایی د گه‌له‌ك بیاڤان دا بۆ مه‌ هه‌میان یا فه‌ره‌ (١) پشته‌ڤانیا نڤیسه‌ران بهێته‌كرن ژ لایێ داموده‌زگه‌هێن په‌یوه‌دیدار و چاپخانان و به‌ر ب وه‌رگێرانا پرتووكان بۆ زمانێن بیانی ب تایبه‌تی یێن گرنك و گونجای ل گه‌ل بارودۆخێن نوكه‌، ب مه‌به‌ستا خزمه‌تا كێشا كوردی و چاره‌نڤیسی و مافێ ره‌وا (٢) هه‌ولدان بۆ ده‌رچوونا قانوونه‌كێ یا تایبه‌ت ب ڤه‌كرنا پرتووكخانان یێن كرین و فرۆتنا پرتووكان و ده‌ستنیشانكرنا بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار بازرگانی د ناڤبه‌را پرتووكخانێ و نڤیسه‌ری (٣). كارئینانا سیسته‌مێ خواندنا پرتووكێ بۆ قوتابیان هه‌ر ژ قووناغا شه‌شێ هه‌تا یا دوازدێ و زانكۆیێ، ئه‌و ژی هه‌ر قوتابیه‌ك د وه‌رزێ خواندنێ دا دێ دو پرتووكان ده‌ستنیشانكه‌ت و راپۆرته‌كێ ل سه‌ر ئاماده‌كه‌ت و دێ پێشكێشی مامۆستایێ بسپۆركه‌ت. (٤) ده‌ستنیشانكرنا جه و رۆژه‌كێ د حه‌فتیێ دا بۆ فرۆتنا ئازاد یا پرتووكان. (٥) هاندانا چاپخانێن هه‌رێما كوردستانێ و دووڤچوونا كار و به‌رهه‌مێن پرتووكان ب چه‌ندی و جۆری ڤه‌ (كوالتی).(٦) پێكئینانا گرۆپا بۆ سه‌ره‌دانا پێشانگه‌هێن پرتووكان ل ناڤ هه‌رێمێ و ده‌رڤه‌ی هه‌رێمێ ژ لایێ جهێن په‌یوه‌ندیدارڤه‌. (٧) هه‌بوونا به‌ریاكانا سالانه‌ یا پرتووكا بۆ باشترین ده‌ه پرتووكان سه‌ر ئاستێ پارێزگه‌هان. (٨) دانانا په‌یكه‌رێ هونه‌ری یێ ژماره‌كا وان پرتووكا ئه‌وێن ب ناڤوده‌نگ و دیرۆكی سه‌رئاستێ كوردستانێ و پارێزگه‌هان ل جهه‌كێ دیار به‌رز. (٩) دانانا به‌رنامێ سالانه‌ ژ لایێ پرتووكخانێن میری بۆسه‌ره‌دانا قوتابخانان بۆ پرتووكخانێ ب هه‌ڤكاری ل گه‌ل رێڤه‌به‌رێن په‌روه‌ردان.(١٠) زڤرین بۆ وه‌كو جاران، به‌لاڤه‌كرنا هنده‌ك پێزانینان ل سه‌ر پرتووكا چاپكری ل گه‌ل وێنی جلدی ل رۆژنامه‌ و كۆڤار و فێسبۆكان. (١١) زڤرین بۆ به‌رنامێ تلیفزیۆنی و یێ رادیۆیان ب ناڤونیشان (پرتووكا حه‌فتیێ) كو پێناسینه‌كا تایبه‌ت د هاته‌ شلۆڤه‌كرن ل سه‌ر پرتووكێ، كو شیان یێن هه‌ین بۆ ژماره‌كا پرتووكان د هه‌ر به‌رنامه‌كی دا نه‌ ب تنی ئێك پرتووك. ل دووماهیێ ژى بلا هه‌می شیان بهێنه‌ ته‌رخانكرن بۆ زڤراندنا سه‌نگ و هه‌ڤالینا پرتووكێ د ناڤ كۆمه‌لێ مه‌دا.

61

محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی

پشكا (22)

(22) دیرۆكڤانێن كوردان

كوردان وه‌كو هه‌موو گه‌لان ل جیهانێ خودانێ خوه‌ ژماره‌كا مه‌زن یا دیرۆكڤایه‌، جهێ سه‌رفرازیێ و سه‌ربلندیێ نه‌ و شانازیێ ب به‌رهه‌م و كارێ وان دكه‌ین، كو د بیاڤێ گه‌له‌ك بابه‌تێن نه‌ته‌وه‌یه‌تی و خه‌باتا ملله‌تێ كورد و بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی و یێن كومه‌لایه‌تی و ره‌وشه‌نبری و سیاسی… هتد . و ل به‌رپه‌رێن تۆمارا یێن نڤیسین ب تیرۆژكێن قه‌شه‌نگ و روهن رێ و ریبار به‌رانبه‌ری رڤێشت و قنێتان دیاركرن، بۆ به‌ر ب رۆژه‌كا گه‌ش ب ره‌سانه‌تیا دیرۆك و شارستانیا كوردان و ب بزاڤه‌كا به‌رده‌وام، پێخه‌مه‌ت ده‌ستڤه‌ئینانا مافێ ره‌وا و دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا كوردی و كو هه‌می ملله‌تێن جیهانێ. كورد تاكه‌ نه‌ته‌وه‌نه‌ ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ یێن ل سه‌ر خاكێ خوه‌ و هه‌می ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ یێن هه‌یین د بێ ده‌وله‌تن. ئه‌ڤچا ئه‌ڤێن ل خوارێ ناڤێن ژماره‌كا دیرۆكڤانێن كوردن بۆ نمونه‌نه‌، زێده‌باری ملله‌تێ كورد خودانێ خوه‌ و هزاران دیرۆكڤانایه‌ ل گه‌ل ریزلێنانێن بێ سنۆر بۆ هه‌میان، هه‌ر ژ یێن ئێكه‌مین هه‌تارڤێشتا سالا ٢٠١٤ حه‌تا ئه‌ڤرۆ كو د پرتووكا (مێژوویا مێژووڤانێت كورد) یانڤیسه‌ر (جواد كازم ٢٠١٢) یێن هاتینه‌ نڤیسین ب تێر و ته‌سه‌لی.
١ـ ژ ئێكه‌مینێن مێژووڤانان (ئیبراهیم حه‌قی التلوی، كوڕێ یه‌حیا عیراقی الكوردی، خسرۆ كورێ محه‌مه‌د كورێ منوشه‌هری، میر شه‌ره‌فخانێ به‌دلیسی، نورالدین البریفكانی، روسته‌مخان الدنبلی، مه‌لا محه‌مه‌د بازیدی، تاها الكوردی البالیسانی، عه‌بد الرزاق بیك الدونبولی، أبو عه‌باس القرمانی). ٢ـ قنێتا ئێكێ ژ ناڤه‌ندا چه‌رخێ ١٩ حه‌تا دووماهیا شه‌رێ جیهانی یێ دوویێ (ئیسماعیل پاشا البابانی، ئه‌مین فه‌زلی به‌ك، ته‌وفیق وه‌هبی، سوره‌یا به‌درخان، جه‌عفه‌ر ئیسماعیل البره‌زه‌نجی، حسین البشده‌ری، ره‌فیق حلمی، محه‌مه‌د ئه‌مین زه‌كی، نورالدین الشیروانی، ئه‌حمه‌د خه‌واجه‌، جه‌رجیس فه‌تحوللا، عومه‌ر میران، كه‌مال مزهر ئه‌حمه‌د، محه‌مه‌د ئه‌مین ئوسمان، سادق به‌هائه‌ددین، مه‌لا ئه‌نوه‌ر مایی، مه‌عروف خه‌زنه‌دار، عه‌لائه‌دین سجادی، سه‌لاح سه‌عدوللا، مه‌سعود محه‌مه‌د، نورالین زازا). ٣ ـ رڤێشتا سێ هه‌تا سالا٢٠١٢ (ا) پشكا ئێكێ ژ رڤێشتا سێ (ئه‌حمه‌د مه‌حموود خه‌لیل، ئیسماعیل شكر ره‌سوول، ئه‌مین كازاك، جه‌مال الحه‌یده‌ری، جواد مه‌لا، حافز مسته‌فا القازی، حسێن فه‌قی ئه‌حمه‌د بارزانی، خسرو جاف، ئیڤان ئاومروڤیج ڤاریووف، د . عه‌بدولفه‌تاح بۆتانی، فه‌له‌كه‌دین كاكه‌یی، كوردستان موكریانی، محه‌مه‌د عه‌لی قه‌ره‌داغی، عه‌لی باباجان، شه‌فیقا عه‌لی له‌یلان، د.وریا عومه‌ر ئه‌مین، نه‌جم سه‌لمان الفه‌یلی). ٤ ـ (ب) پشكا دوویێ ژ رڤێشتا سێ (حه‌كیم عه‌بدولره‌حمان بابیری، دوریه‌ عه‌ونی، كۆنێ ره‌ش، پاكیزه‌ ره‌فیق حلمی، جه‌مشید حه‌یده‌ر حیده‌ری، جه‌مال ره‌شید ئه‌حمه‌د، ئه‌بۆبه‌كر الموسه‌نف، بن یه‌حیا عیراقی كوردی، خه‌له‌ف شه‌وقی داودی، حه‌قی كرمانج، حسامه‌دین نه‌قشه‌به‌نی، محه‌مه‌د بریفكانی، محه‌مه‌د جه‌میل رۆژبه‌یانی، عه‌زیز شه‌مزینی، كیكاوس قه‌فتان، یه‌شار كه‌مال، هادی چاوشلی، نازم ره‌شید شێخۆ، مه‌عرووف ساعاتی قه‌ره‌داغی، نوره‌ددین شیرازی، عزه‌ددین مسته‌فا، فوئاد عارف، عه‌لی سه‌یدو گۆران، میرزا شكروللا سه‌نه‌ندچی، ئه‌یۆب بارزانی، محه‌مه‌د ته‌یفۆر). ٥ ـ ل كوردستانا سۆر، ئێكه‌تیا سۆڤیێتی یابه‌رێ (ئه‌مینێ عه‌ڤدال، ئوردیخانێ جه‌لیلی، جاسمێ جه‌لیل، جه‌لیلێ جه‌لیلی، حاجی جندۆ، میروی ئه‌سه‌د، خالد مرادۆڤیج، سه‌عید ئیبۆ، شاكرو خودو محوبی، شامیلۆف، عه‌لی عه‌ڤدال ره‌حمان، قه‌ناتێ كوردوف. ئه‌ڤرۆ ب شانازی ڤه‌ دبێژین مه‌ كوردان هزاران مدیرۆكڤان یێن هه‌ین ل زانكۆیێن كوردستانێ ب تایبه‌تی ل پشكێن مێژوویێ ب پلێن پرۆفیسۆر و پرۆفیسۆرێ هاریكار و دكتوراه‌ و شیره‌تكار و شاره‌زا و ماسته‌ر و به‌كالۆریۆس (مامۆستا و مامۆستایێ هاریكار)، كو سالانه‌ ژماره‌كا مه‌زن یا قوتابیان ده‌رده‌چن ژ وی به‌شی وه‌ك بسپۆرێ مێژوویی، له‌ورا ئاماژه‌ مه‌ دا ڤێ چه‌ندێ ب تنێ، چنكو ب ناڤ ژماره‌ پێدڤی پرتووكه‌كا تایبه‌تن و ئه‌و بخوه‌ هه‌ژی تۆماره‌كێ نه‌ ب رێزڤه‌. ئه‌ڤچا مێژوو بنگه‌هه‌ و ژێده‌ره‌ و كانیا زه‌لاله‌ و به‌رێ بنیاتێ پرانیا ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ نه‌، بێ پسیار و به‌رسڤ مافێ ره‌وا دیار دكه‌ت و دسه‌لمینیت. د ڤێره‌دا مێژووڤان دهێن پارێزه‌ر و دادوه‌ر و دیده‌ڤان یێن ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ یێن هه‌ره‌ خورت و كاریگه‌ر و هه‌ستیار ئه‌م پێدڤی رۆلێ واینه‌ یێ پیرۆز د ڤێ قووناغا ئه‌م نوكه‌ تێدا كو كورد شارستانی و مێژوو نه‌، به‌ری هزاران سالان خودانێ خوه‌ ده‌وله‌ت كۆمار و ئیمبیراتوریه‌ت و میرنشینان بوون، نوكه‌ ژی پێتر و سه‌نگتر و ره‌واتر هه‌ژی ده‌وله‌تبوونێ نه‌.

ره‌گه‌زو بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ
پشكا (٢٣)
محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
هونه‌رو هونه‌رمه‌ندێن كوردان
شوونوار و دیرۆك بۆ مه‌ و بۆ خه‌لكێ جیهانێ دسه‌لمینن كو كوردان كار و چاكسازی و داهێنان یا كری د هه‌می بیاڤێن هونه‌ری دا، هه‌ر ژ كارێ شێوه‌كاری و شانۆیێ هه‌تا ستران و ئاوازێن مقاما كوردی یا ره‌سه‌ن و سروودێن نیشتیمانی و نه‌ته‌وه‌یی و شۆره‌شگێری كو سروودا نیشتیمانی (ئه‌ره‌قیب)، به‌لگه‌نامه‌كا هه‌رده‌م زێندی و به‌رده‌سته‌. ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژی گرێدانه‌كه‌ د ناڤبه‌را به‌رێ و نوكه‌ دا. ل سه‌رده‌ستێن هونه‌رمه‌ندێن دێرین به‌ری هزاران سالان و نوكه‌ چه‌ندین په‌یكه‌ر و نه‌خشێن نیگاریێ و زوخرف و سیرامیك و پیشه‌یێن ده‌ستی یێن هونه‌ری و یێن ئاڤاهیا و قشلا و شكه‌فت و دیوانا و پرا هه‌تا پیشه‌سازیا ئامیرێ ته‌مبیرێ و ده‌فكێ و بلوولێ و ده‌هۆل و زڕنایێ و دوتكێ، پاشی عود و ئامیرێ قانوونێ یێن هاتینه‌ چێكرن ب ئاسته‌كی نه‌ كێمتر ژ خه‌لكێ جیهانێ و ده‌ست ب پێكئینان تیپێن هونه‌ری و سترانا و شانۆیا كوردی یێن هه‌ڤچه‌رخ. سترانا كوردی یا هه‌ردو ره‌گه‌زان د نه‌نگڤه‌دان حه‌زا خوه‌ یا هه‌ی سه‌ر ئاستێ ناڤخوه‌یی و ده‌رڤه‌، ب مێژوویا كه‌ڤنار و ره‌سه‌ن و ب شه‌وقه‌كا هه‌لات و ده‌ستپێك ژ جه‌زیرا بۆتا بوو و پشت زنجیرا چییایێ جۆتی ل كوردستانا باكۆر، پاشی كودستانا باشۆر و به‌ر ب كوردستانا رۆژهه‌لات و رۆژئاڤا و هه‌روه‌سا كوردستانا سۆر ل یێریڤانێ و ئه‌رمنیان، هه‌میان پێكڤه‌ سترانا كوردی گۆت ب هه‌می زاراڤان ڤه‌ ب په‌یڤ و ئاوازێن ئارمانجكرین و ده‌ست نیشانكرین د هه‌می بیاڤێن جڤاكی و سیاسی د خزمه‌تا رێبازا ژین و ژیارێ و رێبازا خه‌باتا ملله‌تێ كورد ب شۆره‌ش و داستنا و سه‌رهلدانان. ستران و سروودێن نیشتیمانى هه‌رده‌م چه‌كه‌كێ مه‌عنه‌ویه‌ یێ جه‌ماوه‌ری و ناڤ رێزێن پێشمه‌رگێن قاره‌مان و ب په‌یڤ و ئاوازێن شۆره‌شگێر ئاستێ هێز و هه‌ستا به‌رز و بلندبوون، چه‌ند ژ سترانبێژا تووشی كارێن نه‌ ره‌وا، نه‌ مرۆڤایه‌تی، زێده‌باری زینداكرنێ و ئه‌شكدانێ دبوون، ل سه‌رده‌ستێ رژێمێن دكتاتۆر و ره‌گه‌زپه‌رست. ئه‌ڤرۆ هونه‌رمه‌ند و هونه‌رێ كوردی جهه‌كێ تایبه‌ت یێ هه‌ی د ناڤ زه‌میر و و ژدانا كومه‌لێ مه‌ و یێ جیهانێ دا، بۆ رۆلێ وانا یێ ریادی و خه‌مخۆر و به‌رگری و كاریگه‌ر د رێبازا ئاڤاكرنا كومه‌لێ كوردی. گۆره‌پانا هونه‌رێ ل كوردستانێ یا نه‌خشاندیه‌ ب هزاران هونه‌رمه‌ندان، به‌ری سه‌دان سالان هه‌تا ئه‌ڤرۆ و ژده‌ستپێكێ (كاویسه‌ غا، سه‌عیده‌ غا، عه‌لی مه‌ردان، حه‌سه‌ن زیره‌ك، حه‌مكێ ئامێدی، ده‌روێشێ عه‌بدی، مریه‌م خان، حه‌سه‌ن جزراوی، محه‌مه‌د عارف جزراوی، نه‌سرین شێروان، فه‌وزیه‌ محه‌مه‌د، ره‌سوول گه‌ردی، تاهر ته‌وفیق، باكۆری، ئارام دیكران، مه‌زهه‌رێ خالقی، كه‌ریم كابانى، شاكر و … هتد. ژ یێن دێرین و پشتی وانا ب سه‌دان هاتنه‌ ناڤ گۆره‌پانا ستران و سروودا كوردی ب رۆله‌كێ به‌رز و بالا و كاریگه‌ر و بناڤوده‌نگ ب نموونه‌ وه‌كو (شه‌مال سائیب، ته‌حسین تاها، عیسا به‌رواری، فوئاد ئه‌حمه‌د، محه‌مه‌د خه‌یری، گولبهار، جه‌مال جه‌لال، به‌شار زاخۆلى، عه‌یشه‌شان، ئیسڤێ عه‌بوخورتا، سه‌عدوللا بامه‌رنی، محه‌مه‌د جه‌زا، محه‌مه‌د شێخۆ، سه‌عید گاباری، شڤان په‌روه‌ر، ئیبراهیم تاتلیس، ئه‌سعه‌د قه‌ره‌داغی، حه‌سه‌ن گه‌رمیانی، سه‌میر زاخۆلی، ئه‌رده‌وان زاخۆلی، ئه‌یاز زاخۆلی، حاجی زاخۆلی، عه‌بدالقه‌هار زاخۆلی، دلشاد زاخۆلی، سه‌لام زاخۆلی، عه‌دنان زاخۆلی، ئه‌رشه‌د زاخۆلى، ئیسلام زاخۆلی، عه‌بدالواحد زاخۆلی، رێكێش سه‌یرانی، عه‌مار كۆفی، نزار حه‌سه‌ن، كه‌مال ئاكره‌یی، شاكر ئاكره‌یی، محه‌مه‌ تاها ئاكره‌یی، حه‌سه‌ن عه‌لی خه‌نجه‌ر، حه‌سه‌ن شه‌ریف، عه‌بدوللا زێرین، سالح ئامێدی، ئه‌نه‌س ئامێدی، دیمۆقرات تاها، به‌ختیار ئامێدی، مێهڤان ئامێدی، مه‌حموود بامه‌رنی، ئیسماعیل جمعه‌، محه‌مه‌د دهۆكی، غانم محه‌مه‌د سیتۆ، سه‌میر سه‌دیق، سه‌ربه‌ست مالتایی، فه‌رسه‌ت حسین، كاروان كامل، به‌ختیار، خه‌لیل باكۆزی، عومه‌ر گوندی، سالار دێركی، بلند ئیبراهیم، عه‌زیز وه‌یسی، چۆپی فه‌تاح، زه‌كه‌ریا، عه‌زیز وه‌یسی، ناسڕ ره‌زازی، مه‌رزیه‌ فه‌ریقی، له‌یلا فه‌ریقی، براده‌ر، گلستان، فاتێ، به‌ردان مێردینی، نازدار، سه‌لاح داود، باخان، گولا سه‌رحه‌د، سالم حه‌له‌بی، شه‌یدا سیما، دلگه‌ش، سه‌لاح ره‌ئووف، ده‌لیل خدر، ئارا جاف، زۆزان، ده‌لیل دبلانار، ده‌نگه‌بێژ مه‌عرووف، ئازار خۆشناو، تۆرزی، محسن عه‌بدوللا، شه‌هره‌یار جه‌مشیدی، ئۆران شه‌مدینۆسن، شیلان، مه‌له‌ك، مه‌حموود عه‌زیز شاكر، سه‌وسه‌ن، عه‌دنان دلبرین، مه‌ریوان، هه‌رێم. سفادین، عومه‌ر دزه‌یی، خانزاده‌، دلۆڤان، رێبوار محه‌مه‌د، روزاد، مسته‌فا دلدار، به‌ها شێخو، بابك شه‌ریفی، كه‌نعان شێخۆ، بابك شه‌ریفی، هه‌ردی سالح، عه‌لی باران، گوڤه‌ند كاوانی، عادل حزنی، په‌یام عه‌زیزی، حكمه‌ت جه‌میل، دلینا قه‌ره‌داغی، په‌رواز حسێن، گۆران، جه‌مشید، دلنیا ره‌زازی، مزگین، ئوسمان عه‌لی، زیاد ئه‌سعه‌د، رێبوار مه‌عرووف، ده‌رسیم، موحه‌به‌تی، ئینۆر دوغان، كارابتی خاجۆ، هاوتا ئه‌سعه‌د، ته‌نیا عه‌ره‌ب، خانما ده‌رسیم، حوسنی مووشی، شه‌ریف قه‌یران، جوان حاجۆ، حاجی سلیڤانه‌یی، په‌ریشان تارق، بیرمچۆ، خه‌له‌ف شه‌نگاری، لۆرین به‌ره‌زه‌نجی، نیزامه‌ددین ئاریج، ده‌شنێ مراد، عه‌دنان كه‌ریم، كه‌مال محه‌مه‌د، شه‌هرام نازری، مه‌عسووم قرمز گۆل، فه‌رهاد تونج، سیلدا یاجان، كاروان ئوسمان، ده‌یلیل دیلانار، ئاوات بۆكانی، هه‌ڤال حاجی، میران عه‌لی، سه‌عید یوسف، رامی هه‌ركی، عه‌بدوللا هه‌ركی، ئه‌یۆب عه‌لی … هتد ژ هونه‌رمه‌ندێن هێژا ل گه‌ل رێزلێنانا بێ سنۆر بۆ ئه‌وێن ناڤێن وانا نه‌هاتین ئه‌گه‌ر مه‌ ژبیكربن. سه‌باره‌ت هونه‌رێن دی كوردان مێژوویه‌كا پر به‌رهه‌م و چالاكی یاهه‌ی د بیاڤێ ئه‌كته‌ریێ و ده‌رئینانا شانۆی و سینه‌مایێ دا، ئه‌ڤرۆ دراما كوردی جهێ خوه‌ یێ هه‌ی ل جه‌م بسپۆرێن جیهانی د ڤی واری دا و گه‌له‌ك جاران پلێن ئێكێ یێن ده‌ستخوه‌ڤه‌ ئینادین د فیسته‌ڤالێن جیهانی یێن سالانه‌ دا. ل كوردستانێ ژی ڤیسته‌ڤالا فلمێن سینه‌مایی یێن كورت و درێژ دهێنه‌ گێران ب شێوازه‌كێ سه‌رده‌م و پێشكه‌فتی. كوردان عه‌مالیقه‌ یێن هه‌ین ژ ئه‌كترێن به‌ركه‌فتی سه‌رئاستی ناڤخوه‌یی و جیهانی، بۆ نموونه‌ دێ ب تنێ ئاماژێ ده‌ینه‌ ژماره‌كێ ژ وان ب رێزا ل گه‌ل رێز و ته‌قدیرێن بێ سنۆر بۆ یێن دی چنكو ئه‌ڤ بابه‌ته‌ پێدڤی پرتووكه‌كا تایبه‌ته‌ (یه‌لماز گۆنای، ئه‌حمه‌د سالار، به‌ردان مێردینى، شوان عه‌توف، خالد تاج، ئه‌شه‌ره‌ف كوردی، عه‌دنان كه‌ریم، حكمه‌ت داود، سالار عه‌بدولقادر، رێكێش سه‌لیم، حه‌سه‌ن حسین، عادل حه‌سه‌ن، رفعه‌ت ره‌جه‌ب جه‌مال، سه‌فوه‌ت الجه‌راح، سه‌فین ئه‌نوه‌ر شكری، دلێر ئه‌حمه‌د، ئه‌كره‌م مه‌حموود، عه‌بدوللا كاكه‌یی، عادل عه‌بدولره‌حمان، به‌یار عه‌لی، ڤیان سالح، ماجد محه‌مه‌د، سه‌عید زه‌نگه‌نه‌، جه‌میل زكری، شاهین كیڤۆر، خه‌لیل قه‌دشی، جه‌لال قه‌دشی، غازی سه‌دیق، شێروان جه‌میل، سه‌عید ره‌جه‌ب، ئه‌كته‌رێن به‌زمی به‌زم. ئه‌ڤرۆ كۆلیج و په‌یمانگه‌هێن هونه‌رێ جوان یێن بووینه‌ بنگه‌هێن زانستی یێن ده‌رچوونا سه‌دان قوتابیان سالانه‌ هه‌لگرێن باورنامێن دبلۆم و به‌كالوریۆسێ ب گه‌له‌ك بسپۆراتیێن هونه‌ری ژ ئه‌كتكریێ و په‌یكه‌رسازیێ و مۆزیكێ و سیرامیكێ و شانۆیێ، شێوه‌كاریێ و نیگاریێ. كوردستان ئه‌ڤرۆ یا ب كه‌تواره‌كێ به‌رفره‌ه ڤه‌ دچیت د بیاڤێ هونه‌ری دا و كه‌لتوورێ كوردی یێ ره‌سه‌ن دزڤریته‌ چه‌رخێ ١٣ به‌ری زایینی و به‌هرا موزیكێ ژی هه‌ره‌ یا گرنگ و سه‌ركه‌فتیه‌، ل سه‌ر ده‌ستێ سه‌دان مۆزیكژه‌نا یا گه‌هشتییه‌ پلێن جیهانی ب مێژوویه‌كا كه‌ڤنار دزڤریته‌ سه‌رده‌مێ ئه‌سلافێن مه‌ كوردان (هریان) هه‌رژ (زریابی) سالا١٦٠ ه یێ هاتیه‌ سه‌ر دونیایێ یێ بناڤوده‌نگ بۆسه‌رده‌مێ خه‌لیفه‌ی هاروون ره‌شید، كو ڤه‌كۆله‌را ئه‌لمانی (زیغرید هونغه‌) د پرتووكا خوه‌دا (شمس العرب) زریاب كورده‌ كو رامانا ناڤێ وی (زێر ئاڤه‌) و هنده‌ك بێژن زیـَراب)، هه‌رچه‌نده‌ هنده‌ك دپێژن زریاب ژ قنێتا فارسیه‌، سه‌ر ده‌ستێ ئیسحاق ئه‌لمووسلی یێ هاتیه‌ فێركرن و خزمه‌تا مۆزیكێ یا كری د گه‌ل دا سه‌فیه‌دین ئورموی و محه‌مه‌د ئه‌لخه‌تیب، هه‌روه‌سا به‌كری كوردی ل شامێ وه‌ك سترانبێژ و مۆزیكژه‌ن، حه‌تا ئه‌ڤرۆ هنده‌ك مه‌قام دهێنه‌ گۆتن سه‌ر سیسته‌مێ وانا وه‌ك مه‌قاما (راست، یكاه‌ و دوكاه‌ و سیكاه‌ و جهاره‌كا) ئه‌ڤرۆ و ل سه‌ر ده‌ستێ رڤێشتا نوكه‌ و جهێ سه‌ربلندیا مه‌یه‌ ناڤێ هونه‌رێ كوردستانێ یێ هاتیه‌ نیاسین و بلندكری ب سنفۆنیێن جیهانی و ئوركێستا ب نموونه‌ وه‌ك مۆزیك ژه‌نێ جیهانی (دلشاد محه‌مه‌د سه‌عید و مۆزیكژه‌ن ئه‌نوه‌ر قه‌ره‌داغی، سیركان حه‌قی و سه‌لاح بایره‌م و ئالان حه‌قی و سه‌ید ئه‌حمه‌د ره‌واندوزی و جه‌مال محه‌مه‌د ئه‌دیب … هتد. ژ مۆزیك ژه‌نێن كورد. ئه‌ڤچا هونه‌ر و هه‌نه‌رمه‌ند ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ نه‌ وه‌ك ناسنامه‌كا خورت و ژێهاتی و دێ مینن وه‌ك ژێده‌رو بنگه‌هێ سه‌رفه‌رازیێ و پێ ناسینێ، تیرۆشك ژێ دهێنه‌ ڤه‌دان بۆ هه‌می خه‌لكێ جیهانێ.

ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ
پشكا (٢٤)
كه‌ركووك دلێ كوردستانێ یه‌
محه‌مه‌د ئیبراهیم ئامێدی
دیرۆكا كوردینیا كه‌ركووكێ بابه‌ته‌كێ دوور و درێژه‌، ب راپۆرته‌كا هۆسا، هه‌می به‌لگه‌نامه‌ و رۆهنكرنا دیرۆكى ناهێنه‌ نڤیسین و گۆتن، لێ ب هنده‌ك دیده‌ڤان و ئاماران دێ ئاماژه‌ پێ ده‌ین، كو كورد ئێكه‌مین كه‌سانن ل كه‌ركووكێ بوون نێزیكی ١٠٠ هزاران سالان به‌ری هاتنا پێلێن به‌شه‌ری ژ گزیرتا عه‌ره‌بی، وه‌ك هاتیه‌ په‌سه‌نكرن د پرتووكا (مێژوویا كوردان) دا یا (تۆما بوا) و كه‌ركووكێ پایته‌ختێ (الكوتیین) بوو و دگۆتێ (ئارابخا) و میدییان دگۆتێ (كورا كورا) ب رامانا رۆناهیا ئاگری، سۆمه‌ریا دگۆتێ (كاركووك) ب رامانا (كارێ رێكوپێك). كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ ب ١٦٠ سالان به‌ری زایینی یه‌. رۆژهه‌لاتناس و دیرۆكڤان و رێكخراوێن جیهانی و هه‌رێمی ئه‌ڤان ئاماران و دیده‌ڤانان بۆ مه‌ و خه‌لكێ جیهانێ دیاردكه‌ن. ١ـ ئه‌ندازیارێ رۆسی (یوسف جیرنیك)، ل سالا١٨٧٢ ـ ١٨٧٣ هاتبوو كه‌ركووكێ بۆ دووڤچوونا شیانێن گه‌میڤانیێ ل رووباری دجله‌ و فرات، ل سالا ١٨٧٩ ئه‌نجامێن سه‌ره‌دانا خوه‌ ل وپیكیپیدیا چارێ ژ به‌لاڤووكا پشكا قه‌فقاس یا كۆمه‌لا جوگرافیا شاهی (مه‌له‌كی) یا رۆسی، دبێژیت ژمارا ئاكنجیان ل كه‌ركووكێ ل وی ده‌ می ١٢ ـ ١٥ هزار كه‌س بوون هه‌می كوردن ژ بلی (٤٠) خێزانا ژ ئه‌رمه‌ن و كریستیانابوون، ئێك توركمان و عه‌ره‌ب لێ نه‌بوون ژبلی هنده‌ك وان كه‌سێن حامیان توركی بوون.
٢ـ ئامارا هاتی یه‌ به‌لاڤه‌كن د ویكیپیدیا ئۆسمانیان دا (قاموس الاعلام) یا دیرۆكڤان و ره‌حالێ توركی (شمسه‌دین سامی)، ئه‌وێ چوویه‌ كه‌ركووكێ دووماهیا چه‌رخێ ١٩، زێده‌باری یێ لایه‌نگێرێ تورك و نه‌ته‌وێن دی بوو، لێ د فه‌رهه‌ نگێ دا به‌رپه‌رێ ٣٨٤٢ كو رێژا كوردان ل كه‌ركووكێ پتره‌ ژ ٣\٤ سێ چارێكن، كه‌ركووك باژێره‌كێ كوردی یه‌ دكه‌ڤیته‌ د دلێ كوردستانێ دا.
٣ـ رۆژهه‌لاتناسێ جۆرجی یێ ب ناڤوده‌نگ (ئه‌لبرت مینینشا شفیلی) دۆپات دكه‌ت كو ئه‌و خیزانێن ئه‌رستوقراتی ل كه‌ركووكێ ژ قنێتا كوردی نه‌، ژ به‌ر هنده‌ك ده‌ستكه‌فتیان، نه‌ته‌وه‌تیا خوه‌ یا كوردی هێلا سه‌خمه‌راتی پاراستنا مولك و ئه‌ملاكێن خوه‌ ژ توركان، وه‌ك خێزانا، النفته‌جی، ئوجی القیر جدار، السواد الاعزه‌م ژ ئاكنجیێن باژێرینه‌ ژ كوردانه‌.
٤ـ فه‌رمانگه‌ها المعارف یا عوسمانى ل دووماهیا چه‌رخێ ١٩ ژمارا ئاكنجیێن كه‌ركووكێ ب (٣٠) هزار كه‌سان ده‌ستنیشانكرن، ژ وان ٢٢ هزار و ٥٠٠ ژ كوردانه‌ و یێن مایی توركمان و عه‌ره‌ب و كریستیان و جوهی بوون.
٥ـ گه‌رۆكڤانێ فره‌نسی (ئولیفلێ لۆنكریك) د پرتووكا خوه‌دا بناڤێ (چار چه‌رخ ژ عیراقا نووی) ژمارا ئاكنجیێن باژێرێ كه‌ركووكێ ل ده‌ستپێكا چه‌رخێ (١٩) ١٠ هزار كه‌سن، پرانیا وان ب زمانێ كوردی دئاخڤن، ژبلی فه‌رمانبه‌رێن عوسمانی و هنده‌ك كورد ئه‌وێن هاتینه‌ دامه‌زراندن ب توركی ل فه‌رمانگه‌هێ دئاخفتن ل به‌ر زمانێ فه‌رمى توركیه‌.
٦ـ ژێده‌رێن توركی یێن كه‌ڤن، ژ وان (سیاحتنامه‌) یا گه‌رۆكڤانێ تورك (ئۆلیا جلبی)، به‌رپه‌رێ ٧٤ ـ ٧٥ پشكا چارێ دبێژیت، كوردستان نه‌ه ویلایه‌ت بوون ل ده‌مێ خوه‌، ژ وان ولایه‌تا شه‌هره‌زۆر سه‌نته‌رێ وێ كه‌ركووك بوو.
٧ـ (سجلا ئیمبیراتۆریا عوسمانی (الدفتر الخاقانی) یا نڤیسه‌ر (عینی عه‌لی ئه‌فندی)، تێدا دبێژیت كو ویلایه‌تا شه‌هره‌زور یا پێكهاتی یه‌ ژ ٢٠ سنجه‌قا ژ هه‌می كوردستانا باشۆر، سه‌نته‌رێ وێ كه‌ركووكێ یه‌.
ئامارێن ل سه‌ر كه‌ركووكێ یێن چه‌رخێ بیستێ.
ژێده‌رێن باوه‌ری پێ هه‌ی ژ وان یێن عوسمانی دوپاتدكه‌ن، كورد ل ده‌ستپێكا چه‌رخێ ١٩ هه‌می ئاكنجیێن كه‌ركووكێ كوردبوون ب تنێ ٤٠ خیزان كرستیانبوون، لێ پشتی هاتنا كارمه‌ندێن ده‌وله‌تا عوسمانی و ته‌تریكێ ده‌ستپێكر پاشی عه‌ره‌بكرنێ و ئنگلیز هاته‌ عیراقێ وه‌ك داگیركه‌ر رابوو ب ئاكنجیكرن و دامه‌زراندنا فه‌رمانبه‌ر و كرێكارێن عه‌ره‌ب ب پشكداری ل گه‌ل حوكمه‌تێن عیراقێ. ل ده‌مێ كه‌ركووكێ سه‌ر ب ولایه‌تا مووسل ڤه‌ و ژ ئه‌گه‌رێ ناكۆكیێ و شه‌رى ل سه‌ر ولایه‌تا مووسل، بریتانا و عیراقێ و توركیا، سێ ئامار پێشكێشی نه‌ته‌وه‌یێن ئێگرتی كرن.
١ـ ئامارا عیراقی/كورد٥٢٠ هزار و ٢٦٤/ توركمان ٣٨هزار و٦٥٣/ عه‌ره‌ب ١٦ هزار و ٩٤١/ كرستیان ٦١هزار ٣٣٦/جوهی ١١ هزار و ٨٩٨.
٢ـ ئامارا توركی /كورد ٢٨١ هزار٨٣٠/توركمان ١٤٦ هزار و ٩٦٠/ عه‌ره‌ب ٤٣ هزار ٢١٠.
٣ـ ئامارا بریتانی/ كورد ٤٥٤ هزار و ٧٢١/توركمان ١٨٥ هزار و ٧٢٦/عه‌ره‌ب ٦٥ هزار و ٨٥٩/ هه‌ر چه‌نده‌ لایه‌نێن ناكۆك هه‌ولدان بۆ زێده‌كرنا ژمارا لایه‌نێ خوه‌، لێ ژمارا كوردان گه‌هشته‌ دوجاركی ژمارا توركومان و عه‌ره‌بان، حه‌تا راده‌كی ئنگلیزی هه‌ولدا جۆره‌كێ یه‌كسانیێ په‌یداكه‌ت بۆ به‌رژه‌وه‌ندیا عه‌ره‌بان، ژلایه‌كێ دیڤه‌ رێژه‌كا كوردان ئه‌وێن رێڤینك (كۆچه‌رات)، نه‌ هاتنه‌ تۆماركرن، ژ ئامارێ ره‌ڤین ژ به‌ر ئه‌گه‌رێ خزمه‌تا سوپایی (الخدمه‌ العسكریه‌) و ئه‌گه‌ره‌كێ دی دهزركر دێ باجێ ژێ وه‌رگرن پشتی ئامارێ وه‌كو عوسمانیان، سه‌باره‌ت توركومانا ل شاری بوون و هه‌می هاتنه‌ تۆماركرن. یا دیاره‌ ژ ئارمانج و مه‌ره‌مێن ره‌كه‌ز په‌رستا و شۆفینیێن رژێمین به‌رێ و سیاسه‌تا عه‌ره‌بكرنێ و ته‌تریكێ ئامارا ١٩٥٧ ئه‌ڤه‌یه‌ پشتی كه‌ركووكێ ژ لیوا مووسلێ ڤه‌بوو و بۆ لیوا كه‌ركووكێ.
ئامارا كشتی یا سالا ١٩٥٧/كورد٥٢٠ هزار و ١٨٧/ توركمان ١٠٨ هزار و٦٢٠ پشتی ٢٠ هزار توركمان ژ پارێزگه‌هێن عیراقێ قه‌ستا كه‌ركووكێ كرین/عه‌ره‌ب ٨٣ هزار و٣٧١. سه‌بارت ئامارا١٩٧٧ وه‌كو یادیار كورد هه‌می هاتنه‌ راگوهاستن، عه‌ره‌ب ئینابوونه‌ سه‌رمال ئه‌ملاكێن كوردان، مال ل مالخویی حرامكر. ئه‌ڤچا ئه‌و نه‌ ئاماره‌ ئه‌و ژه‌هره‌ماره‌.
بلا هه‌می ڤێ چه‌ندێ بزانن ب تایبه‌تی داگیركه‌رێن كه‌ركووكێ پشتی ١٦ ئوكتوبه‌ر سالا ٢٠١٧ پاشی به‌حسێ بلندكرنا ئالایێ كوردستانێ بكه‌ن و بلا به‌رۆكێن شه‌ری و سه‌نگه‌رێن پێشمه‌رگه‌ین قاره‌مان ل بیرا وان بیت ل دۆرمه‌ندۆرێ كه‌ركووكێ ل ژێر وی ئالایێ پیرۆز و خوینا سه‌دان شه‌هیدێن سه‌ربلند و سه‌رفه‌راز، كه‌ركووك یاهاتیه‌ پاراستن ژ درنده‌ترین دوژمن ل شه‌رێ دژی داعش. باشی بچنه‌ گورستانا كه‌ركووكێ پسیارا كوردینا كه‌ركووكێ بكه‌ن!. وه‌كو هاتی یه‌ گۆتن ل سه‌ر زارێ بابێ روحی یێ نه‌ته‌وا كورد بارزانیێ نه‌مر مسته‌فا، ئه‌ڤچا چاوا كه‌ركووك ناهێت ئێك ژ ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ، یێن هه‌ره‌ دیار و دیرۆكی. به‌س ب تنێ دێ بێژین، خودێ مالا خیانه‌تكاران خرابكه‌ت ئه‌وێن كه‌ركووك بۆ داگیكه‌ران هێلایی ل رۆژا ١٦ ئوكتوبه‌رێ ٢٠١٧.

ره‌گه‌ز و بنه‌مایێن ده‌وله‌تبوونێ
پشكا (٢٦)
(٢٦) سه‌رهلدان و كوچا ملیونی محمد إبراهیم ئامێدی

ملله‌تێ كورد خۆدانێ خۆ سه‌ربووره‌كێ دیرو درێژه‌، یێ پر ریدان و بیره‌وه‌ری وهه‌لكه‌فتایه‌ دگه‌له‌ك بیاڤاندا ، لێ مخابن تا راده‌كی ئه‌م بخۆ كارو مفایێن پێدڤی ژێ ناوه‌رگرین و په‌یڤا میرم بووری هه‌رده‌م پشتی ریدانا وكاریساتا دێ كه‌ینو بێژین لێ مخابن كو ١٦ ئوكتوبه‌ر٢٠١٧ ڤێ چه‌ندێ دوباره‌ دكه‌ت . سه‌رهه‌لدان ژ به‌رهه‌وم خه‌باتا بزاڤا رزگاری خوازیا كوردییه‌ دژی سیته‌مكاریێ وكارێن نه‌ مروڤایه‌تی و ته‌په‌ سه‌ریێ وكارێن شوفینی وره‌گه‌زپه‌رستیێ و داكیركرناخاك ووه‌لات وخه‌ندقاندنا سه‌ربه‌ستێ وئازادیێ …هتد ژكارێن نه‌مروڤایه‌تی یێن دیار جه‌م هه‌میا . له‌ورا ل ٥/ئادارا سالا١٩٩١ ملله‌تێ كورد رابۆ سه‌رخو وه‌ك شێران وه‌ك دلێرو قاره‌مانا دژی ده‌سهه‌لاتا گور به‌گورو وان راهات و كارێن چه‌په‌ل ، قه‌یدو زنجیر ئشكاندن و په‌یڤ و ده‌نگێن حه‌بسكرین به‌ردان و ده‌رخستنا داگیكه‌را وخلاسبوون ژ عبودیه‌تێ وهه‌می كارێن قه‌مع و تیرورێ ، دستپێك ل باژێری رانیا بۆ پاشی پارز گه‌ ه و باژێرو باژێرگێن كوردستانێ ، وكه‌یف و خوشی ودلنایی به‌لاڤه‌بو ل هه‌می جه و مال و ده‌ڤه‌را ب ئومێدا ژین وژیارا ب ئاشتی وسه‌ربه‌ستی وده‌ست ڤه‌ئینانا ئارمانجێن نه‌ته‌وایه‌ت یێن گه‌لێ كورد ، لێ مخابن ئه‌و خوشی وئازادی بتنێ بۆ ٢٣ رۆژابۆ رژێمێ هرش كرنه‌ سه‌ر كوردستانێ ب هزێن جه‌كدار یێن سوپایێ عیراقێ وفروكێن هێلیكوپته‌ر، ملله‌ت نه‌جاربۆ دستب كوچاملیونیی بكه‌ت ل ٢٨/٣/١٩٩١ ب ئێك رێزی وئێك كوتاراسیاسی ، ب ئێك دل وجان وه‌ك شوره‌شا ئیلولێ یاپیروز ١١/٩/١٩٦١یاته‌ڤایی بو ب هه‌می ته‌خ وجینا وپارت ولایه‌نا و ئول ڤه‌ ، ونه‌ته‌وایێن كوردو كوردستانیا ، ب ئێك هه‌لویست وئارمانج . كوپشتی بورینا ٢٣رۆژان ل سه‌ر سه‌رهلدانا جه‌ماوه‌رێ كورد یا پیروز١٩٩١ ژبه‌ر سیته‌مكاریا رژێما گوربه‌گور، ومه‌ترسیا كارئینانا كیمیاوی دژی كوردان، وه‌ك وباژێرێ حه‌له‌پچا شه‌هید ل ده‌مێ هاتییه‌ كیمیابارانكرن ل١٦/٣/١٩٨٨، هه‌روه‌سا ئه‌نفالكرن وده‌هان كارێن نه‌مرۆڤایه‌تی ونه‌شه‌رعی ، كوهێزێن سوپایێ عیراقێ ده‌ست ب هێرشاكرن ل سه‌ر باژێرو باژێركێن كوردستانێ ب كارئینانا فروكێن هێلیكوپته‌روتوپخانا سوپای، جه‌ماوه‌رێ كوردی نه‌جاربۆ به‌رب ده‌وله‌تێن جیران ڤه‌ بچت ب ئێك ئیراده‌ وهه‌لویست، وه‌ك كومارا ئیرانێ و توركیا ورێژه‌كا كێم بۆ كومارا سوریا ڤه‌چوون ، ب ملیونان كه‌سان حال ومالێن خۆ هێلان و ب سه‌دان كیلومتران وه‌ك په‌یاده‌ ل ژێر سه‌قایه‌كێ سه‌قه‌م و سه‌رما وبارینا به‌ڤرۆ بارانا برسی وپێخاس نه‌ جه وبالگه‌ه ، وب سه‌دان بوونه‌ قوربانی تا كه‌هشتینه‌ جهێن پێدڤی ل ژێربارودوخێن ژیارێ یێن سه‌خت ودژوار ، وه‌ ك كاریساته‌كا مه‌زن ب سه‌رێ كوردان هاتی . له‌ورا خه‌لكێ شه‌ره‌ف مه‌ند یێ وان ده‌وله‌تا هاتنه‌ هه‌وارێ، هه‌ر چه‌نده‌ هنده‌ك سه‌رپێچی وخوراكێشان وده‌ست درێژاهی هاتنه‌كرن ل ده‌ستپێكێ ژلایێ زێره‌ڤانێنن سنورێ توركیا ڤه‌ . لێ رێكخراوێن مروڤایه‌تی وپزیشكێن بێ سنوور ب روولێ خو یێ مروڤایه‌تی وهاریكار رابوون ، وژ لایه‌كێ دیڤه‌ فروكێن تایبه‌ت یێن هه‌فپه‌یمانا ئاهێن خوارنێ وكه‌ل وپه‌لێن پێدڤی ل ئه‌سمانا بۆهاڤێشتنه‌ خوارێ، وكه‌سانێنن ب ناڤ وده‌نك ودبلوماسی سه‌ر ئاستێ جیهانێ سه‌ره‌دانا كۆجبه‌را وخیڤه‌تگه‌ها كرن، ویا گرنك بریارا ژماره‌ (٦٨٨ ) ل ٥/٤/١٩٩١ ژ جڤاتا ئاسایشا نه‌ته‌ویێن ئێكگرتی ده‌ركه‌فت، ل په‌ی بركا حه‌فتێ ژ مادێ سێ یێ میساقێ نه‌ته‌ویێن ئێكگرتی .و یا پێك هاتی بۆ ژ حه‌فت خالا كوهه‌می كارێن نه‌مرۆڤایه‌تی یێن رژێماعیراقێ رسواكرن ول زۆترین ده‌م به‌رنامێ هه‌وار هاتنی َوهاریكاریێ ده‌ستبێكه‌ت ، ب به‌ژداریا هه‌می ده‌وله‌تێن ئه‌ندام ورێكخراوێن مروڤایه‌تی. كوكوچا ملیونی زه‌میرو وژدانا خه‌لكێ جیهانێ هه‌ژاند ،وب ملیونان رۆندك باراندن وشه‌مالك هه‌لكرن ودعاكرن بۆ ملله‌تێ كورد ب به‌لاڤه‌كرنا دكیومێنتێن ریدانا ودنگو باسێن ڤێ كوچێ ل سه‌ر شاشێن ته‌له‌فزیونا وبنگه‌هێن میدیایا جیهانی ، وه‌ك مه‌زنترین ریفراندوم بۆ سه‌ربه‌خویێ ، كوهه‌میا زانی ملله‌ته‌كێ هه‌ی كوردن تانوكه‌ د بێ به‌هرن ژ بچوكترین مافێ ره‌وا و كیانه‌كێ سه‌ربخوه‌، ژبلی ئیرادا رب العالمینی ئیرادا ملله‌تێ كورد ی مه‌زنتره‌ ژ هه‌می ئیرادا وكوچا ملیونی ب ئه‌نجامێن باش سه‌ركه‌فت،وخه‌لكانه‌كێ بیانی ب گه‌ل و حكومه‌ت ڤه‌ پشته‌ڤان و هاریكاربوون دگه‌ ل مه‌ وه‌ك ملله‌تێ كورد هه‌رژ وێ رۆژێ تا ئه‌ڤرۆ، ئه‌ڤجا ئه‌و چما ئه‌م دگه‌ل ئێكودی دهاریكار نابین . ژبلی رژێمێن ره‌كه‌ز په‌رست وشوفینی و وان كه‌سانێن تا نوكه‌ سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل كوردا دكه‌ن ل دووف سیسته‌مێ رژێمن به‌رێ . لێ یاهه‌ره‌ گرنك ئه‌ف هه‌می چه‌نده‌ و٢٧ سالێن بوورین ببنه‌ سه‌ربۆره‌كێ ئه‌كتیف وبه‌رهه‌مداربۆ ئێكگرتنا ملله‌تێ كورد ب ئێك رێزی وئێك كوتارا سیاسی، و دئێك سه‌نگه‌ردابین به‌رانبه‌ری هه‌رقه‌یرانه‌كێ وئاریشه‌كێ و بارودوخه‌كی وریدانه‌كێ و پاراستناده‌ستكه‌فتیێن ملله‌ت وحكومه‌تا هه‌رێا كوردستانێ . سه‌خمه‌راتی كوردستانه‌كا سه‌ربه‌خو تیروشكێن سه‌ركه‌فتنێن پێشمه‌رگێن قاره‌مان ویێن ته‌ڤایێ وئارامیێ و یێن ئاشتیێ وسه‌ربه‌ستیێ ودیموكراسیێ لێ ڤه‌ده‌ن بۆ هه‌موو ره‌خو لایێن جیهانێ . وسترنا خودێ ژێ رازی ( عبدالله زێرین ) ل بیرا مه‌ هه‌میابیت ل ده‌مێ گوتی ( ئه‌گه‌ر بیرا حه‌له‌پچه‌ ل بیرا وه‌بیت وبیرا چه‌لــێ ل بیراوه‌بیت و بیرا ئه‌نفالا ل بیرا وه‌بیت و ئه‌گه‌ر دلـه‌ك د سینكێ مه‌دا هه‌بیت دێ سینكێ خۆ ڤه‌كه‌ین ودێ دلــێ خۆ ئینه‌ ده‌ر ودێ ل سه‌ر نڤیسین ( یان كوردستان یان نه‌مان ) ئه‌ڤچا بلا كوچا ملیونی بیته‌ سه‌ربووره‌ك دگه‌ل سه‌ربوورێن دی بۆ رێكخستنا مالا كوردی ب پارت ولایه‌ناڤه‌ وجه‌ماوه‌ر و رێكخراواڤه‌ ، وبلا دوورشمێ مه‌ هه‌میا( ب ئێگرتنی َهێزو سه‌ركه‌فتنن ده‌ست ڤه‌تهێن ).هه‌ژی ئاماژێیه‌ ملله‌تێ كورد سه‌لماند بۆ خه‌لكێ جیهانێ كو دێ خوراكرن وپێنگاڤێن دشوارتر هاڤێژن بۆ ده‌ست ڤه‌ ئینان مافێ خۆ یێ ره‌وا ، چ گاڤا ده‌ م ئارمانج وریدان بخازن. ئه‌ڤجا سه‌رهلدان و كوچا ملیونی هه‌رده‌م ژ ره‌گه‌زو بنه‌مایێن ئكتیف و كاریگه‌ر ن یێن ده‌وله‌تبوونێ ب سه‌نك و شه‌رعییه‌تا دووه‌لی .

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com