NO IORG
Authors Posts by په‌رۆین بیری

په‌رۆین بیری

په‌رۆین بیری
28 POSTS 0 COMMENTS

12

په‌روین ره‌مه‌زان دۆسكى
سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ، نێچیرڤان بارزانى هه‌رده‌م هه‌مى شیانێن خوه‌ مه‌زاختینه‌ كو تێرۆر و تێرۆریستان ژ خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانێ دوور بێخیت و به‌ره‌ڤانیێ ژ ئازادیا هه‌ر تاكه‌كێ بكه‌ت، كو نه‌بنه‌ قوربانیێ هزرێن توندره‌وێن هه‌ر ئاینه‌كى و هه‌ر حزبه‌ك بۆ نه‌هێلانا تێرۆر و تێرۆریستان، هه‌تا راده‌یه‌كێ زۆر باش بوو وان مه‌به‌ستانه‌ سه‌ركه‌ڤتى بوویه‌ وه‌كو ئه‌م هه‌مى دزانین و د راگه‌هاندنێ ژى دا ژى هاتیه‌ به‌حس كرن كو هه‌ولێر پایته‌ختێ هه‌رێما كوردستانێ، بوو پێنجه‌مین باژار ل هه‌مى جیهانێ بۆ پاراستن و ئه‌منیه‌تێ. لێ به‌رى چه‌ند رۆژان مه‌ دیت كو جێگێرێ كونسولخانه‌یا توركیا ل هه‌ولێرا پایته‌خت هاته‌ تێرۆركرن. لێ ئه‌ڤه‌ ده‌سته‌یه‌كا تێكده‌رانه‌ كو دڤێن ئه‌و په‌یوه‌ندیێن ئه‌رێنى كو د ناڤبه‌را هه‌رێما كوردستانێ و توركیا دروست بووینه‌ به‌ر ب خرابیێ ڤه‌ ببه‌ن.
كوردستان ل ژێر كارێگه‌رى تاوانێن تیرۆر زه‌ره‌رمه‌ند بوویه‌ و ب چه‌ندین شێوازا ئه‌و تاوانه‌ هاتینه‌ ئه‌نجام ان، دڤێت هه‌رێما كوردستانێ ئاماده‌كرنه‌كا گشتى بكه‌ت، بۆ دژى تیرۆر و دوورخستنا خه‌لكێ كوردستانێ و ئه‌و كه‌سێن ل هه‌رێما كوردستانێ دهێنه‌ تێرۆركرن.
په‌یڤا تیرۆرێ Terror ب ئینگلیزى هاتیه‌ و ب لاتینى ڤه‌ په‌یڤا Ters هاتیه‌. ب رامانا توقاندن و مالوێرانى و كاڤلكرن.
Terrorism ئاماژه‌ ب سیاسه‌ت یان ئه‌و شێوازه‌ى هاتیه‌ بكارئینان دژى كه‌سانێن دى، ب مه‌به‌ستى توقاندن، ئه‌و په‌یڤه‌ ل ده‌سپێكێ هاتیه‌ بكارئینان بۆ پێناسه‌كرنا وان كریاران.
هه‌تا نها (500) گوند هه‌نه‌ كو ل كوردستانێ خه‌لكێ مه‌ ژبه‌ر په‌كه‌كێ نه‌شێن بچنێ و ڤالا بووینه‌ و ب سه‌دان كه‌س ژبه‌ر په‌كه‌كێ یێن بووینه‌ قوربانیێن فرۆكه‌یێن توركیا، هه‌رده‌م وان گه‌ف ل خه‌لكێ سڤیل كریه‌ كو بۆ وان پێدڤیێن وان دابین بكه‌ن و ب سه‌دان زارۆ و كچ و كورێن گه‌نج ل هه‌ر چار پارچه‌یێن كوردستانێ دزینه‌ و سه‌ردا برینه‌، كو بگه‌هنه‌ وان و هه‌روه‌سا ژ لایێ رێكخراوێن نیڤده‌وله‌تى ڤه‌ و ده‌وله‌تێن زلهێز وه‌كو ویلایه‌تێن ئێكگرتوویێن ئه‌مریكا، په‌كه‌كه‌ د ناڤ لیستا گرۆپێن تێرۆریستان دایه‌ و ئه‌ڤ چه‌نده‌ ناهێته‌ گوهۆرێن ژبه‌ر كارێن وان یێن نه‌یێن دێمۆكراتیك، بێگومان سیسته‌مێ دیمۆكراسى ب ته‌مامى نه‌شێت سه‌ركه‌فتنێ د ناڤبه‌را ڤان ڤیانێن هه‌ڤدژ و نه‌ئێكگرتى د ناڤبه‌را حزبان دا دروست بكه‌ت. پاشى دێ دوبه‌ره‌كى و ژێكڤه‌بوونا جڤاكى بیته‌ دیارده‌یه‌كا به‌رده‌وام و دبیته‌ ئه‌گه‌رێ لاوازكرنا جڤاكى و هۆسا ئه‌ز بینێم دادپه‌روه‌ركرنا ده‌وله‌ته‌كا دادپه‌روه‌ر، گرنگه‌ و لۆژیك ژى به‌روڤاژى ڤێ چه‌ندێ هزر ناكه‌ت و نه‌هێلین په‌كه‌كه‌ د ناڤ سنۆرێن هه‌رێما كوردستانێ بێمینیت. ئه‌ڤه‌ چه‌ندین سالن ئه‌و بووینه‌ ئه‌گه‌رى وێرانكرن و چۆلكرنا سه‌دان گوندێن مه‌ و ئه‌ڤا په‌كه‌كێ دكه‌ت یا دروست نینه‌ و سیاسه‌ته‌كا ئالۆز یا هه‌ى كو ب تنێ خرابیێ دگه‌هینیته‌ خوه‌ و كوردێن هه‌ر چار پارچه‌یێن كوردستانێ و ناگه‌هیته‌ ئارمانجێن خوه‌، هه‌كه‌ ئارمانجا وێ نێشتیمانى بیت.

10

په‌روین ره‌مه‌زان دۆسكى
ده‌مێ كابینا هه‌شته‌م ده‌سپێكرى، نێچیرڤان بارزانى وه‌ك سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێم كوردستان هاته‌ ده‌ستنیشان كرن، ڤێ ده‌مى گه‌له‌ك ئارمانج هه‌بوون، ئێك ژ وان ئارمانجان ئه‌و بوو كو كوردستان به‌ر ب قووناغه‌كا باشتر ڤه‌ببه‌ت ژ لایێ سیاسى و ئابوورى و جڤاكى و نه‌ته‌وایه‌تى و كلتۆرێ پێكڤه‌ژیانێ بهێزتر لێ بكه‌ت و هه‌ولدان بۆ چاكسازى و نه‌هێلانا گه‌نده‌لى و نه‌مانا هه‌ژارى و بێكارى و هه‌ول دان بۆ پێشكه‌فتنا وه‌لاتى د هه‌ر واره‌كێ دا، و بایه‌خدان ب بازرگانى و كۆمپانیان و دانوستاندن ل گه‌ل وه‌لاتێن هه‌ڤسوى و وه‌لاتێن دى یێن رۆژئاڤا و نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى یێن ئه‌مریكا، كو سه‌رمایه‌یێن خوه‌ بۆ كاركرنێ ل هه‌رێما كوردستانێ بمه‌زێخێن و هۆسا ده‌لیڤێن كارى بۆ هه‌ڤوه‌لاتیێن مه‌ دروست بیت و ره‌وشا ئابوورى یا خه‌لكى به‌ر ب باشتر ڤه‌ بچیت، لێ ب مخابنى ڤه‌ ده‌ستپێكه‌كا پر ژ ئالۆزى و هه‌لومه‌رجه‌كێ زۆر دروستبوو، نه‌دانا بۆدجا هه‌رێما كوردستانێ ژ لایێ عیراقا فێدرال ڤه‌ و نه‌هاتنا مووچێ فه‌رمانبه‌ران، هه‌ر ل سالا 2014 ى ده‌ستپێكر و عیراقا فێدرال یارى ب ژیارا هه‌ڤوه‌لاتیێن هه‌رێما كوردستانێ كرن، هاتنا تیرۆریستێن داعش، ئه‌و ژى لایه‌نه‌كێ دى یێ نه‌رێنى بوو، كو پێشمه‌رگێن كوردستانێ هه‌موو هێزا خوه‌ بكارئینا كو وان تێرۆرستان ژناڤببه‌ت و به‌ره‌ڤانیێ ژ نامووس و شه‌ره‌ف و ئاخا خوه‌ بكه‌ن و هاتنا هزاران ئاواران ل هه‌موو ده‌ڤه‌رێن عیراقێ و ده‌وروبه‌ر، كو هه‌رێم ئێك ژ وان جهێن پاراستى و ئێمن بوو ژ هه‌ر ده‌ڤه‌ره‌كا دى، كو هێزێن ئاسایش و پاراستن و پێشمه‌رگێن مه‌ یێن قه‌هره‌مان 24 سه‌عات بۆ به‌رگریكرنێ ئاماده‌بوون و پیر و گه‌نج و زارۆ و ژنان بهێنه‌ پاراستن و هه‌روه‌سا ره‌حم و دلۆڤانیا ملله‌تێ كورد كو ل وان ئاواران برى، ناهێته‌ ژبیر كرن، ب راستى قووناغه‌كا سه‌خت و دوژوار بوو، لێ نێچیرڤان بارزانى و وه‌زیرێن كابینا هه‌شتێ بریارێن جهێ خوه‌ دان، كو بشێن وان قه‌یرانان ده‌رباز بكه‌ن و قووناغه‌ك بوو راسته‌ زۆر زه‌حمه‌ت بوو، لێ ئێكرێزى و ئَیكگرتن د ڤێ كابینا هه‌شتێ دا دیار بوو، چاكسازیێن باش هاتنه‌كرن ب تایبه‌ت سه‌باره‌ت بایۆمه‌ترى، كاره‌كێ په‌سه‌ندانه‌ بوو.
سه‌ختترین بریار ژلایێ نێچیرڤان بارزانى كێمكرنا مووچه‌خۆرێن هه‌رێما كوردستانێ بوو، هه‌تا كو ژ ڤێ قه‌یرانێ ده‌ربازببن، لێ تێگه‌هشتنا هه‌ڤوه‌لاتیێن هه‌رێما كوردستانێ، بۆ ئه‌و بارودۆخێ ئه‌م تێدا جهێ شانازیێ یه‌، بۆ تێگه‌هشتنا ڤێ بابه‌تى.
گه‌له‌ك خائینان هه‌ولدان و ئه‌و قه‌یرانه‌ ده‌ره‌فه‌ته‌ك بۆ خوه‌ زانى بۆ هندێ كو حوكمه‌ته‌ك ب ناڤێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ نه‌مینیت، لێ نه‌شیان بگه‌هنه‌ ئارمانجێن خوه‌ و نها ئه‌م دێ كابینه‌كا دى ده‌ستپێكه‌ین و حوكمه‌تا كوردى به‌رده‌وام ما و دێ مینیت و بۆ پێشكه‌فتنا ملله‌تێ كورد دێ هه‌ولێن رژدتر دهێنه‌دان.

5

په‌روین ره‌مه‌زان دۆسكى
گومان د ڤێره‌ دا نینه‌ كو بۆ دیاركرنا هه‌ر ده‌وله‌ته‌كێ ل جڤاكێ نێڤده‌وله‌تی، فشاره‌كا مه‌زن دروست دبیت ل سه‌ر هندێ كو ده‌وله‌ت حه‌ز بكه‌ن هه‌لوێستى خوه‌ دیار بكه‌ن ل به‌رامبه‌ر سه‌رۆكایه‌تیا هه‌رێمه‌كێ.
چونكى دروستبوونا هه‌ر ده‌وله‌ته‌كا نوو ئه‌وێ دگه‌هینیت كو كیانه‌كێ نوو سه‌ربخوه‌ دروستبوویه‌. هه‌روه‌سا دروستكرنا سیسته‌مه‌كێ سیاسى قانوونى یێ نوو ب مه‌به‌ستا پیاده‌كرنا ماف و ده‌سه‌ڵاته‌كا نێڤده‌وله‌تی بۆ به‌رهه‌مئینانا به‌رژه‌وه‌ندیێن وان یێن تایبه‌ت و بێگومان ب شێوه‌یه‌كى ئه‌رێنى یان نه‌رێنى كارێگه‌رى دبیت ب سه‌ر ماف و به‌رژه‌وه‌ندیێن ده‌وله‌تێن دیتر.
هۆسا هه‌لوێستى ده‌وله‌تان ل به‌رامبه‌ر راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا نوو دهێته‌ گوهۆرین، ژ به‌ركو ئه‌و هۆسا هزر دكه‌ن كو كارێگه‌ریه‌كا نه‌رێنى یا هه‌ى، ب تایبه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیێن وان دا نینه‌.
هه‌ر ده‌وله‌ته‌كێ دو هه‌لوێست هه‌نه‌، ئه‌و ژى یان دانپێدانه‌ ب كیانه‌كێ نوو و سه‌ره‌ده‌ریكرن ل گه‌ل وه‌ك ده‌وله‌ت یان ره‌تكرنا دانپێدان و سه‌رده‌ریكرنێ دگه‌ل دا نه‌كه‌ن.
هه‌رێما كوردستانێ پشتى كو ریفراندۆم ئه‌نجامداى، ل جیهانێ دا گه‌له‌ك ده‌نگڤه‌دا و ب تایبه‌ت ل ڤێ بارودۆخێ دوژوار دا نێچیرڤان بارزانى بوو كو د هه‌مى راگه‌هاندنان دا دیار بوو، بۆ هندێ كو مافێ كوردان وه‌ربگریت و هه‌روه‌سا ئه‌و شه‌رێ پشتى ریفراندۆمێ دروستبووى، رابگریت.
بگره‌ ژ دانوستاندن ل گه‌ل جڤاكێ نیڤده‌وله‌تى و به‌غدا و هه‌روه‌سا ل گه‌ل وه‌لاتێن هه‌ڤسوى، و هه‌مى شیانێن خوه‌ بكاردئینان كو ره‌وشێ ئارام بكه‌ت.
وه‌كو دبینین پتریا وه‌لاتێن جیهانێ په‌سنا نێچیرڤان بارزانى كرینه‌ كو ببیته‌ سه‌رۆكێ هه‌رێمێ، ژبه‌ركو ئه‌زمۆنه‌كا دوور و درێژ هه‌یه‌ ل سه‌رۆكایه‌تیا وه‌زیران ل هه‌رێمێ و سه‌ره‌ده‌ریكرنا وى ل گه‌ل پتریا وه‌لاتان. هه‌روه‌سا شاره‌زایا وى د دانوستاندن و دبلۆماسیه‌تێ دا و ئاستێ ره‌وشه‌نبیریا وى یا بوویه‌ ئه‌گه‌رێ هندێ كو وه‌لاتێن دى ژى په‌سنا وى بكه‌ن و په‌یامێن پیرۆزباهیێ رابگه‌هینن.
نێچیرڤان بارزانى هه‌تا نها پێنگاڤێن باش هاڤێژتینه‌، ب تایبه‌ت ژ لایێ خزمه‌تگوزاریان وه‌كو په‌روه‌رده‌ و ساخله‌میێ و ئاڤ و كه‌هره‌با.
هه‌روه‌سا ژ لایێ پاراستنێ و ئیمناهیێ ڤه‌ باشتر بوویه‌ ژ پتر ژ جهێن دى یێن عیراقێ و گه‌له‌ك كۆمپانى ده‌ست ب كاركرنێ كرینه‌ و بازرگانیێ دكه‌ن و گه‌له‌ك قونسولخانه‌ ل هه‌رێمێ هاتینه‌ڤه‌كرن.
هه‌تا سالا 2003 بوو كو رژێما به‌عس حوكمرانى دكر و پشتى ڤى ده‌مى ژى حوكمه‌تا عیراقێ ڤیا كو دیمۆكراسیه‌تێ بكاربینیت و یه‌كسانیێ د ناڤبه‌را كورد و عه‌ره‌بان دا، دروست بكه‌ت. لێ مه‌ دیت كو سه‌ركه‌فتن نه‌ئینا و هزرا شۆفینیه‌ت و ده‌ره‌جه‌دوبوونا كوردان هه‌ر به‌رده‌وام بوو و هه‌روه‌سا نه‌هنارتنا بۆدجه‌ى ژ لایێ به‌غدا ڤه‌، گه‌له‌ك كێشه‌ بۆ هه‌ڤوه‌لاتیان دروستكرن، لێ ئه‌م دبینین كو نێچیرڤان بارزانى هه‌رده‌م ڤیایه‌ دانوستاندن دگه‌ل وه‌لاتێن ئورۆپا و نه‌ته‌وێن ئێكگرتى بكه‌ت، هه‌روه‌سا ل گه‌ل سیاسه‌تمه‌دارێن به‌غدا دیالۆگێ بكه‌ت و وان ئاریشان چاره‌سه‌ر بكه‌ت.

9

په‌روین ره‌مه‌زان دوسكى

نێچیرڤان بارزانى، سه‌رۆكێ هه‌رێمێ بۆ پێكئینانا حوكمه‌تێ ل گه‌ل هه‌مى لایه‌نێن سیاسى دانوستاندن ئه‌نجام دا، ب تایبه‌ت ل گه‌ل یه‌كێتى نێشتیمانى كوردستان، چونكى د ناڤ پارتێن سیاسى ل هه‌رێما كوردستانێ، ژبلى پارتى دیمۆكراتى كوردستان، یه‌كێتى نێشتیمانى كوردستان هێزه‌كا چه‌كدار هه‌یه‌، كو به‌رگرى ژێ ئاخ و نێشتیمان دكه‌ت، و هه‌روه‌سا پارته‌كا كه‌ڤنه‌ كو سه‌رده‌ستێ جه‌لال تاله‌بانى هاتیه‌ دروست كرن، ئه‌و رێكه‌فتنا سیاسى د ناڤبه‌را هه‌ر دو پارتێن سیاسى ل هه‌ژده‌ ماددا پێكهاتبوو كو لێ ب مخابنى ڤه‌ یه‌كێتى ل سه‌ر رێكه‌فتنناما سیاسى یا خوه‌ نه‌ما، ل ڤێ رێكه‌فتننامێ دا به‌حس ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ هاتیه‌كرن كو پشتى پێكئینانا حوكمه‌تا هه‌رێمێ پارێزگاره‌ك بۆ كه‌ركووكێ بهێته‌ ده‌ستنیشان كرن، لێ هۆسا دیاره‌ د ناڤ مالا ئێكه‌تى دا كێشه‌یێن ناڤخوه‌یى هه‌نه‌ و ئێك ده‌نگ و ئێك بریار نینه‌ و هه‌ر ئێك ل دووڤ بۆچوون و بریارێن خوه‌ هه‌لویست دكه‌ت و ئه‌ڤه‌ دبیته‌ ئه‌گه‌رێ لاوازبوونا پارتا وان و ئه‌گه‌ر نه‌شێن ئێكودو متقاعد بكه‌ن ل سه‌ر بریاره‌ك كو هاتیه‌ ده‌ستنیشانكرن و هه‌روه‌سا رێكه‌فتنه‌كا سیاسى ژى هات بیته‌ ئه‌نجامدان و هاتیه‌ ئیمزاكرن ل ناڤبه‌را وان و پارتى دیمۆكراتى كوردستان، هۆسا دیاره‌ هنده‌ك ده‌ستێن ده‌ره‌كى هه‌نه‌ كو مایتێكرنێ ل بریارێن یه‌كێتى دا دكه‌ت كو ناهێلێن، یه‌كێتى بریاره‌كا دروست بده‌ت، ئه‌ڤه‌ ژى كاره‌ساته‌كه‌ بۆ هه‌مى ملله‌تێ كورد، ڤێت كه‌سانێن نێشتیمانپه‌روه‌رێن یه‌كێتى كار بكه‌ن بۆ به‌رژه‌وه‌ندیا ملله‌تێ خوه‌ و رێكه‌كێ په‌یدا بكه‌ن كو كێشه‌یێن ناڤخوه‌یی یا خوه‌ و ئه‌و دوبه‌ره‌كى و لێك تێنه‌گه‌هێشتنا د ناڤبه‌را خوه‌ دا چاره‌سه‌ر بكه‌ن، به‌رى رێكه‌فتنه‌كا سیاسى ئه‌نجام بده‌ن. چونكى ئه‌و رێكه‌فتنه‌ گرێدایى ب ژیارا خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانێ یه‌، و هه‌روه‌سا ئاسایش و ئارامیا سیاسى دهێته‌ دى و كارێگه‌ریا خوه‌ یا هه‌ى ل سه‌ر ره‌وشا بازارى و ئابوورى یا هه‌رێمى و دێ رێگریێ كه‌ت ل سه‌ر دروستبوونا دوئیداره‌یى ل كوردستانێ. هه‌روه‌سا سروشتێ جۆرێ سیاسه‌تكرنێ ل كه‌ركووكێ، ب جۆره‌كێ مه‌ترسیداره‌ و یه‌كێتى ب تنێ نه‌شێت كارتێكرنێ ل سه‌ر ره‌وشا كه‌ركووكێ بكه‌ت، كه‌ركووك یا هه‌مى كوردانه‌ و ناچێبیت یه‌كێتى شۆفینیه‌تێ بكاربینیت و بیێ هاریكاریا پارتى دیمۆكراتى كوردستان دێ ره‌وشا كه‌ركووكێ رۆژ بۆ رۆژ خراپتر دێ لێهێت. یه‌كێتى به‌رپرسیاره‌ ژ هه‌ر رووداوه‌كێ ب سه‌ر كوردان هاتیه‌ ب تایبه‌ت 16 ئوكتوبه‌رێ كو ئه‌ڤه‌ زه‌نگه‌كێ مه‌ترسیداره‌ بۆ سه‌رژمێریكرنێ ل سالا 2020 ێ عیراقێ. دڤێت پارتى نها پاشڤه‌ ب به‌لگه‌ كار بكه‌ت و بۆ پاشه‌رۆژا هه‌رێما كوردستانێ كۆمبوون و رێكه‌فتننامان گرێبده‌ت و ئه‌ڤه‌ ژى بلا بزانیت كو ئازادى و دیمۆكراسى بهایه‌كێ زۆره‌ كو دڤێت بده‌ت، ل راستى دا گۆتنا دیمۆكراسیه‌ت و ئازادى زۆر ب ساناهیه‌ لێ ب كریار زۆر زه‌حمه‌ته‌، رێكه‌فتن ل گه‌ل هه‌موو لایه‌نان و پره‌نسیپ و چاره‌سه‌رى و ستراتیژیه‌ته‌كا درێژ خایه‌ن دڤێت.

9

په‌روین ره‌مه‌زان دۆسكى

ل ڤان دووماهیان پێشانگه‌ها نیڤه‌ده‌وله‌تى یا ده‌رمانان ل هه‌ولێرا پایته‌خت هاته‌ دانان ل ژێر چاڤدێریا سه‌رۆكێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ رێزدار نێچیرڤان بارزانى كو دێ بیته‌ سه‌رۆكێ هه‌رێمێ، گه‌له‌ك خالێن فه‌ر دانان ل سه‌ر په‌یڤان وهه‌روه‌كو كه‌رمكرى كو هه‌بوونا ئیراده‌كا ب هێز یا حوكمه‌تێ بۆ به‌رپێدان و چاكسازیێ د كه‌رتێ ساخله‌میێ، گه‌شتوگوزار، كه‌رتێ گشتى دا بێ به‌رامبه‌ر و چو جوداهى د ناڤبه‌را هه‌مى هاوه‌لاتیان دا نه‌ كریه‌. سه‌ره‌راى هه‌بوونا قه‌یرانێن مه‌زن و لاوازكه‌تنا ئابوورێ هه‌رێما كورستانێ، كێ باوه‌ر دكر كو هه‌ولێر دێ عافیه‌تا مینا جاران زڤریته‌ ڤه‌ و هه‌مى وه‌لاتێن جهیانێ و رێكخراو و لایه‌نێن ره‌سمى و نه‌ ره‌سمى و نیڤده‌ولى قه‌ستا وێ كه‌ن؟ هه‌ر وه‌سا نێچیرڤان بارزانى ژى د گۆتارا خوه‌ دا چه‌ند ئاماروتومار خۆیاكرن جهێ سه‌رسۆرمانێ بوون كو رێژا نه‌خۆشخانه‌یێن حكومى ژ 26 بووینه‌ 76 و بنگه‌هێن ساخله‌میێ ژ 78 بووینه‌ 967. رێژه‌یا قه‌ریۆلێن نه‌خۆشان ژ 3731 بلندبوویه‌ بۆ 7805، هۆلێن نشته‌رگه‌ریان ژ 45 زێده‌بووینه‌ بۆ 252، ژماره‌یا نۆشدارن ژ 826 بووینه‌ 6814 و ده‌رمانخانه‌ ژ 48 بووینه‌ 1236، كه‌رتێ تایبه‌ت ژى 47 نه‌خۆشخانه‌ ل هه‌رسێ پارێزگه‌هان هه‌ولێر و دهۆك سلێمانیێ هه‌نه‌. ئه‌ڤجا گرنگیدانا ڤى كه‌رتى وه‌كو ئه‌ركه‌كێ سه‌ره‌كى ل ناڤ حكومه‌تا مه‌ دا دهیته‌ دانان و رۆژ بۆ رۆژ ساخله‌می و نۆشدارێن كوردستانێ ڤه‌كۆلینێن باشتر و ئه‌زمۆن و تاقكرنێن نووتر دا دچن، ژ به‌ر هاتنا خه‌لكه‌كێ زۆر ژ ئاواره‌ و په‌نابه‌ران و مشه‌بوونا رێژا مرۆڤان، هه‌ژى وێ یه‌كێ بوو كو حوكمه‌ت ژى ل ڤى ئاستى سه‌رده‌ریێ د گه‌ل دا بكه‌ت، هه‌روه‌سا خه‌مساریا حوكمه‌تا عیراقێ ژى خۆیا بوویه‌ كو د تانێ نه‌هاتیه‌ و به‌لكو پتر ئاسته‌نگ دانایه‌ به‌ر و ئه‌و هه‌ره‌شه‌یێن ژناڤبرنا هه‌رێمێ دكرن، ل وى دۆخى سه‌خت و نه‌خۆش، نه‌ ژ حیكمه‌ت و سه‌رده‌ریێن حه‌كیمانه‌ یێن چو وه‌لاتان بوو، به‌لێ هه‌كه‌ ئه‌و ئیرادا ب هێز یا كوردستانێ و سه‌رۆك وه‌زیران نه‌با، كه‌س نه‌ دشیا خوه‌ ل به‌ر بگریت، سه‌ر هندێ را ئه‌ڤ كه‌رته‌ پێشكه‌فت و  هه‌روه‌كو جه‌نابێ وى ئاماژه‌ ژى پێ ئه‌داى كو زێدبوونا رێژا نه‌خۆشخانه‌یێن حكومى و تایبه‌ت ژى و به‌رفره‌هبوونا تایبه‌تمه‌ندى و بسپۆریێن جۆره‌ و جۆر یێن ساخله‌مى، ڤه‌كرنا سه‌نته‌ر و كۆمه‌لگه‌هێن ساخله‌مى و كلینیكێن هه‌ڤچه‌خ، و نووترین ئامیره‌ و ته‌كنۆلۆجیا و چاره‌سه‌ركرن، زۆربه‌ى نه‌خۆشی ل هه‌رێما كوردستانێ هاتنه‌ كونترۆلكرن، هه‌روه‌سا ده‌رمانێن ب كوالتی و هه‌مه‌جۆریا خواندنێ و بسپۆرى، هه‌مى نیشانا به‌ره‌ پێشڤه‌چوونا به‌رده‌وامن یا ساخله‌میا كوردستانێ ئه‌ڤه‌ ژى بوویه‌ هۆیێ وێ ئێكێ بوو كو عیراقی ژى كوردستانێ وه‌كومالا خوه‌ یا چاره‌سه‌ریێ بزانن. ئه‌ڤ گۆتنانه‌ هه‌موو راستن و ئه‌م یێن دبینین، یا گرنگتر و گشبینتر بۆ هیڤی و ئۆمێدێن هه‌ڤوه‌لاتیان ئه‌وه‌ كو جه‌نابێ وى ته‌كه‌زى ل به‌رده‌وامبوونا ڤى  جۆره‌ چالاكیێ كر كو ببیته‌ بۆ سالانه‌، كو به‌رهه‌مدار بیت ل سه‌ر ئاستێ ده‌ڤه‌رێ و راسپارده‌ و ئه‌نجامێن باشتر هه‌بن و سیسته‌مێ حوكمه‌تا هه‌رێمێ سه‌ركه‌فتى بین د دابینكرنا باشترین خزمه‌تگوزارى و ساخله‌میه‌كا باش بۆ هه‌مى هه‌ڤوه‌لاتیێن هه‌رێمێ.

4

په‌روین ره‌مه‌زان دوسكى

ئه‌وله‌هى و ئارامى ل هه‌رێما كوردستانێ یا بوویه‌ جهێ باوه‌ریا گه‌له‌ك وه‌لاتان و جیهانێ، كونسولگه‌رى و نڤێسینگه‌هێن بالیۆزخانه‌ و ب نوونه‌راتیێن خوه‌ ل هه‌رێمێ هاتینه‌ ڤه‌كرن و هه‌روه‌سا هاندانا كۆمپانیایان و سه‌رمایه‌گوزارى د وارێن جودا جودا دا  ل هه‌رێما كوردستانێ و پێكڤه‌ژیانا ئاشتیانه‌ د ناڤبه‌را نه‌ته‌وه‌ و ئایین و سیاسه‌ته‌كا حه‌كیمانه‌ ب رێیا پارتى دیمۆكراتى كوردستان ئه‌نجامدایه‌ و هه‌وره‌سا به‌رده‌وامه‌ ل سه‌ر هندێ ئارامیێ بۆ هه‌ڤوه‌لاتیێن عه‌ره‌ب و كلدان و سریان ئاشۆرى و توركمان كو ل ناڤچه‌یێن جوداجودایێن عیراقێ ڤه‌ ل ترسا تیرۆرێ، په‌نا بۆ هه‌رێما كوردستانێ ئیناینه‌، به‌رهه‌ڤ بكه‌ت. سه‌روك وه‌زیرێن هه‌رێما كوردستان، هه‌ر ده‌م گرنگیێ ب په‌یوه‌ندیێن د ناڤبه‌را ده‌وله‌تان دده‌ت كو بشێت په‌یوه‌ندیێن چاك و باش د ناڤبه‌را هه‌رێما كوردستانێ و وه‌لاتێن زلهێز دا، بهێزتر لێ بكه‌ت. جێگرێ سه‌رۆكێ ئه‌مریكا مایك پێنس ل رۆژا 25/4/2019 په‌یوه‌ندیا ته‌له‌فۆنى هه‌بوو ل گه‌ل سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێما كوردستانێ، نێچیرڤان بارزانى كو كوچكا سپى سه‌باره‌ت ئاخفتنێن وان به‌لاڤ دكه‌ت، جێگرێ سه‌رۆكێ ئه‌مریكا مایك پێنس جه‌خت ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ دكه‌ت كو ئه‌مریكا پالپشتیا ڤه‌گه‌ریانا ئێك ملیۆن ئاوارێن عیراقێ دكه‌ت كو بچنه‌ سه‌ر مالێن خوه‌، ئه‌وێن كو ل شه‌رى داعش مالێن خوه‌ ب جه هێلاینه‌. مایك پێنس، ده‌ستخۆشیێ ل سه‌رۆك وه‌زیرێن هه‌رێما كوردستان كر، بۆ دابینكرنا ژڤانێ مانه‌ڤه‌یا ئاواره‌یێن سڤیل، هه‌تا نها گه‌له‌ك رێكخراوێن هاریكاریێ ژلایێ ئه‌مریكا هاتینه‌ بۆ هندێ كو هاریكاریا وان ئاواره‌ و په‌نابه‌ران بكه‌ن و هه‌روه‌سا خه‌لك و حوكمه‌تى هه‌رێما كوردستانێ هه‌ر ده‌م بۆ حه‌واندن و پاراستن و پێشكێشكرنا خزمه‌تگوزاریان بۆ ئاوارا و په‌نابه‌ران چ پێدڤى بیت، كریه‌ و دلسۆزیا خه‌لكێ كوردستانێ بۆ وان ئاواران و په‌نابه‌ران هه‌ر ده‌م جهێ رێز و رێزگرتنێ یه‌. سه‌ره‌دانێن نێچیرڤان بارزانى، سه‌رۆك وه‌زیرانى هه‌رێما كوردستان، بۆ وه‌لاتیێن ده‌ره‌ڤه‌ و ده‌وله‌تێن زلهێز و ب دیبلوماسیه‌ت ل گه‌ل ده‌وله‌تێن ده‌ره‌ڤه‌ بۆ چاره‌سه‌ركرنا كێشه‌كان د وان سالانه‌ دا، بوو جهێ باوه‌رى و متمانێ ژلایێ ده‌وله‌تان ڤه‌ و بوو ئه‌گه‌رێ هندێ كو نها ل هه‌ولێرا پایته‌خت زۆرتر ژێ (40) كونسولخانه‌ هه‌بن، ب تایبه‌ت كونسولخانا ئه‌مریكى كو مه‌زنترین كونسولخانه‌یه‌ كو به‌رێ بنیاتا ئاڤاهیێ، ل سه‌ر ده‌سه‌لاتا نێچیرڤان بارزانى هاتبوو ڤه‌كرن. نێچیرڤان بارزانى ب رێیا دیبلۆماسیه‌تێ شیا هه‌رێما كوردستانێ ژ گه‌له‌ك ئاسته‌نگ و قه‌یرانان ده‌رباز بكه‌ت و سه‌رۆكاتى چه‌ندین كابینێن حوكمه‌تى هه‌رێمێ ب سه‌ربلندى ئه‌نجام بده‌ت. سیاسه‌تا دانوستاندن و دیبلۆماسیه‌تا نێچیرڤان بارزانى وان سالانه‌، باشترین په‌یوه‌ندى ل گه‌ل وه‌لاتێن ئێكگرتیێن ئه‌مریكا دروست كر كو بهێزترین په‌یوه‌ندى بۆن د ناڤبه‌را وان دا و ژبه‌رهندێ ژى چو جاران كورد ب تنێ نه‌هێلان ژێ شه‌رێ داعش و بۆدجه‌یه‌ك ژى بۆ پێشمه‌رگان ته‌رخان كربوو كو بشێن پتر هاریكاریا پێشمه‌رگه‌هێن مه‌یێن قه‌هره‌مان بكه‌ن.

3

په‌روین ره‌مه‌زان دۆسكی
ژینگه‌هپاریزی واره‌كی زۆر گرنگه‌ د ڤی سه‌رده‌می دا، كو نه‌ ب تنێ په‌یوه‌ندی ب ژیانا به‌ره‌بابێ ئه‌ڤرۆ هه‌یه‌، به‌لكو درێژ دبیته‌ڤه‌ بۆ پاشه‌رۆژه‌كا نێزیك و دوور و ژیانێ به‌رباه‌بێن داهاتی دیار دكه‌ت، ل ده‌مه‌ك دا هێزا تایبه‌تا زێره‌ڤانیێ هه‌یه‌ بۆ پاراستنا ژینگه و دارستان و هه‌روه‌سا ب قانوونا كارێن ریكخراو و راڤكرن و كوشتنا ئاژه‌ل و بالنده‌ و برین و سوتانا دارستانان و پیسكرنا سه‌رچاڤه‌یین ئاڤا رووبار و جۆكان هاتیه‌ قه‌ده‌غه‌كرن و به‌رده‌وام رووبروویێ سه‌وزایی د ناڤ باژار و باژاكان و ده‌وروبه‌ران دا زۆر دبیت. رێنمایێن تایبه‌ت ڤێت بده‌ینه‌ كارگه‌هان و بێخینه‌ ژێر چاڤدێریێ. هه‌م ل واری ساخله‌میێ و هه‌م ل واری ژینگه‌هپاریزیێ و دڤیت ئه‌و كیماسیێن د ناڤ ژینگه‌هپاریزی دا هه‌نه‌ چاره‌سه‌ر بكه‌ین، بۆ نموونه‌:
ستانداردكرنا قانوون و رێنما و رێكارێن ژینگهپارێزیێ ل سه‌ر بنه‌مایێن ستانداردێن جیهانێ.
به‌رزكرنا سزا و رێكاریێن قانوونان هه‌مبه‌ر سه‌رپێچیكرن ل هه‌موو سیكته‌ره‌كان و راوكرنا ئاژه‌لان و بریندار و دارستان و پیسكرنا ئاڤێ.
ده‌ركرنا قانوونا یان بریاره‌ك كو هه‌می خودان ملك و دوكان و ماركێت یان هه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیه‌كا دی، ل وان جۆرانه‌ بهێته‌ نه‌چاركرن، دار و كه‌سكاتی و گول و گولزار بهێنه‌ پاراستن و سه‌رپه‌رشتیكرن.
دووڤچوون بهێته‌كرن بۆ پرۆژه‌یێن كه‌سكاتیێ د ناڤ باژار و بارێژكان دا.
نێچیرڤان بارزانی، سه‌رۆك وه‌زیرێ هه‌رێما كوردستانێ د گۆتارا خوه‌ دا به‌حسێ پاراستنا ژینگه‌هێ دكه‌ت و دبێژیت: هندی ژینگه‌ه پاقژ بیت مه‌ترسی ل سه‌ر ژیانێ كێمتره‌ و ئه‌گه‌ر ژی ژینگه‌ه پیس بیت، مه‌ترسی ل سه‌ر ژیانێ زۆرتره‌.
به‌رزبوونا پلا گه‌رمێ، مه‌ترسیه‌كا زۆر ل سه‌ر ژینگه‌هێ دروست كریه‌ و هه‌روه‌سا ژینگه‌ها كوردستانێ كریه‌ ئارمانجا خوه‌، وه‌كو قوربانیێن ئه‌نفالان و هه‌له‌بجه‌ كو گازا ژه‌هراوی ل سه‌ر وان بكارئینایه‌.د راستی دا ئه‌م نه‌شیاینه‌ ڤی ئه‌ركی ب دروستی جێبه جێبكه‌ین. چونكی دڤێت ڤی ئه‌ركی هه‌ر هه‌ڤوه‌لاتیه‌ك ژلایێ خوه‌ڤ هاریكار بیت، هه‌تا بشێن هه‌تا راده‌یه‌ك ڤی ئه‌ركی جێبه‌جێ بكه‌ین.
ڤێت هه‌ڤوه‌لاتی، كه‌لتورو هوشیاری پاراستنا ژینگه‌هێ هه‌بیت. دڤێت هه‌ست ب ڤێ چه‌ندێ بكه‌ت كو خودانا ژینگه‌هێ یه‌ و نه‌هێلین ژینگه‌ه پیس بیت. چاوا پاریزگاریێ ژ مالا خوه‌ دكه‌ین و ناهێلین مالێن مه‌ پیس ببن دڤێت به‌رپرسیار بین ژ جاده‌ و باژیرین خوه‌. ده‌مێ دچینه‌ گه‌ریانا، گلێشێ خوه‌ د سروشتی دا نه‌هیلین. زارۆیێن خوه‌ هه‌ر ژنها فێر بكه‌ین كو فێری پاقژیێ ببن. ئه‌م مامۆستایێن وانین. زارۆ ژ دایك و بابێن خوه‌ فێری ره‌وشتی دبیت. ده‌مێ دبینیت كو ئه‌م هه‌ول ده‌ین كو سروشتێ پاقژ رادگرین ئه‌و ژی دێ چاڤ مه‌ كه‌ن و دڤێت ب كریارێن خوه‌ وان فێری پاراستنا ژینگه‌هێ و پاقژیا ژینگه‌هێ بكه‌ین.

9

په‌روین ره‌مه‌زان
وه‌كو دزانین گه‌له‌ك پێكهاته‌یێن ژێك جودا ل هه‌رێما كوردستانێ دژین و پێكڤه‌ژیان بوویه‌ ئارمانجا هه‌ر تاكه‌كێ كو ل هه‌رێما كوردستانێ دژیت، حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ل 6/4/2019 دێره‌كا ئه‌رمه‌نیان ل هه‌ولێرێ ڤه‌كر كو دو ملیۆن دینار بۆ ئاڤاكرنا وێ هاتبوو ته‌رخان كرن. نێچیرڤان بارزانى، سه‌رۆك وه‌زیرانى هه‌رێمى كوردستان ئارمانجا وێ پێكڤه‌ژیانا برایانه‌یه‌ د ناڤبه‌را ئاینان و نه‌ته‌وه‌یان دا، ب تایبه‌ت ئه‌رمه‌نى یێن كو ماوه‌یه‌كێ زوره‌ ل هه‌رێما كوردستانێ دژین و دڤێت هه‌موو ئه‌و مافانه‌ كو پێدڤى یه‌ بو هه‌ر تاكه‌كێ كورد هه‌بیت بۆ وان ژى هه‌بیت. ل سه‌ر بنه‌مایێ هه‌ڤدو قه‌بوولكرن و رێزگرتن ل ئیراده‌ و مافێن هه‌موو ئول و نه‌ته‌وه‌ییان و گه‌شه‌كرنا هه‌مى بوارێن ژیانێ و مفا وه‌رگرتن ژ هه‌موو سه‌روه‌ت و سامانێن كوردستانێ و پێشدابرنا ئاستێ روشه‌نبیرى و زانستى یێ خه‌لكێ كوردستانێ و هه‌روه‌سا كار كریه‌ كه‌لتورێ پێكڤه‌ژیانێ د ناڤبه‌را خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانێ بیێ جوداهى ل ئایین و نه‌ته‌وه‌ دا، ب زه‌روره‌ت زانیڤه‌ و هه‌رده‌م بزاڤ كریه‌ بۆ پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیێن وان و ئه‌م دبینین پێكڤه‌ژیانا ئاینى و نه‌ته‌وه‌یى و سیاسى ل هه‌رێما كوردستانێ یا به‌رده‌وامه‌.ئه‌ڤ كاره‌ دهێنه‌ هژمارتن ژ كارێن هووربین و پێدڤی ب راستگۆیێ و ئژدانێ و رێبازه‌كا زانستی یا هه‌ڤسه‌نگ و تایبه‌تمه‌نده‌، و زێده‌بارى دادپه‌روه‌ری و بێلایه‌نى و هه‌بوونا بلندترین ئاستێن هه‌ستكرنا ب به‌رپرسیاره‌تیێ و شه‌فافیه‌تیێ هه‌مبه‌ر كه‌سانێن دى كو ل هه‌رێما كوردستانێ دژین.ئه‌رمه‌نى ل هه‌موو وه‌لاتێن جیهانێ دا هه‌نه‌ و جهنشین بووینه‌ و یازده‌ ملیۆن كه‌سن كو ل ده‌ره‌ڤه‌ى وه‌لاتێ خوه‌ دژین و به‌ربه‌لاڤن ل سه‌ر ده‌وله‌تێن جیهانێ. ب تنێ ئێك ل سه‌ر پێنجێ ل وه‌لاتێ خوه‌ دا دژین و به‌هرا پتر ل رۆسیه‌ و فرانسه‌ و ئه‌رجه‌نتین و لوبنان و گرجستان و ئوكرانیا و ئیرانێ دژین و ئه‌وانه‌ى كو ل هه‌رێما كوردستانێ نه‌ ل رۆژهه‌لاتا تركیه‌ هاتینه‌ و مه‌زنێ وان ئاندرانیك بوویه‌. ئه‌رمنستان ئێكه‌م وه‌لات بوو كو ل ده‌سپێكا سه‌ده‌ى چارێ زایینى، مسیحیه‌ت وه‌كو ئاینه‌كێ فه‌رمى قه‌بوول كریه‌ و دێرێن وێ سه‌ربخوه‌نه‌ و جوداهیه‌ ژ دێرێن دى یێن جیهانێ و گه‌له‌ك شه‌رێن دوور و درێژ هه‌بووینه‌، ئیمپراتۆریه‌تا عوسمانى دڤیا چ ژ وان ئه‌رمنى یا نه‌هێلیت و شه‌رى قه‌ره‌باغ و گه‌له‌ك روودانێن مێژوویى هه‌بووینه‌. وه‌لاتى چیایى ئه‌رمنستان د ناڤبه‌را دو ئێمپراتوریه‌تا راوه‌ستیا بوو و ئیمپراتۆرى رۆم (بیزانس) ل رۆژئاڤا و ئیمپراتۆرى ئیران و عه‌ره‌ب ل رۆژهه‌لات. ئه‌رمنستان ل سه‌رده‌مێن كه‌ڤن دا، بو سه‌رخه‌بوونا خوه‌ هه‌موو ده‌مى ل گه‌ل ئێمپراتۆریه‌تا رۆم و ئیران كێشه‌ هه‌بوویه‌ و گه‌له‌ك شه‌رێن ناڤخوه‌یى و ده‌ره‌كى دروست بووینه‌. ئه‌منیه‌ت و ئارامى ل هه‌رێما كوردستانێ یێ بوویه‌ جهێ متمانه‌یا هه‌موو هه‌ڤوه‌لاتیان و هه‌موو ئوول و نه‌ته‌وه‌ و ئاینان و رێزگرتن د ناڤبه‌را مرۆڤان مه‌زنترین تشته‌ كو هه‌ر تاكه‌كێ كو ل هه‌رێما كوردستانێ بێى جوداهى دشێت بكه‌ته‌ دیارى بۆ ئێكودو.

9

په‌رۆین ره‌مه‌زان دۆسكى
گه‌له‌ك رێیێن جیاواز هه‌نه‌ ژ بۆ جێبه‌جێكرنا ئارمانجێن نه‌ته‌وه‌یى و نێشتیمانى و ئه‌ڤه‌ هێزا نه‌ته‌وه‌یى یه‌ كو مانا هه‌رێمێ مسۆگه‌ر دكه‌ت و به‌رده‌وامیا هه‌بوونا وێ و پاراستنا وێ ل سه‌ر هه‌بوونا وێ یه‌ كو ئێكه‌ ژ ئه‌ركێن سه‌رۆكێ حوكمه‌تێ، نێچیرڤان بارزانى كو هه‌ر ده‌م هه‌ول دده‌ت ب باشترین شێوه‌ ئه‌نجام بده‌ت و هه‌روه‌سا هه‌ماهه‌نگیێ دئێخیته‌ د ناڤبه‌را سیاسه‌تمه‌دارێن ده‌وله‌تێ یێن ده‌ره‌ڤه‌ و ناڤخوه‌ و له‌شكرى ژ بۆ جێبه‌جێكرنا ئارمانجان.
ده‌ربرینێ ژ سیاسه‌تا بلندا هه‌رێمێ دكه‌ت و یا گرێدایى یه‌ ب عه‌قیدا سیاسى و جڤاكى یا هه‌رێمێ.
گه‌شه‌كرنا ئابوورى و ره‌وشه‌نبیریا هه‌رێما كوردستانێ گرێدایى ب لڤینا بازرگانیا هه‌رێمێ یه‌ ل گه‌ل ده‌وله‌تێن جیرانا و ئه‌رد له‌شێ هه‌رێمى یه‌ هه‌ر وه‌ك مرۆڤى له‌ش یێ هه‌ى و پایته‌ختێ وى وه‌كى دلى یه‌ و رووبار وه‌كى ره‌ه و ده‌مارانه‌ و خه‌لك وه‌كى شانایه‌ و ئه‌ڤ شانه‌ فاكته‌رێ لڤینا هه‌رێمێ نه‌.
ڤێتن پێكۆل بهێته‌كرن كو ئه‌م بشێن پێگه‌هێ خوه‌ ل رۆژهه‌لاتا ناڤین و رۆژهه‌لاتا ئورۆپا بپارێزین ئه‌و ژى ب رێیا هنده‌ك هه‌ڤپه‌یمانیان و رێكه‌فتنناماد وارێن سیاسى و جڤاكى و ئابوورى و ره‌وشه‌نبیرى كو ده‌لیڤێن باشتر بۆ مه‌ بره‌خسینیت بۆ ئارمانجێن نه‌ته‌وه‌یى.
گه‌له‌ك ئاسته‌نگێن ژێكجودا یێن ئێخێستینه‌ سه‌ر ئازادیا بریارێن سیاسى، ژبۆ چاره‌سه‌ركرنا ئاریشێن سیاسى، كو دڤێتن ل گه‌ل شۆره‌شا پێزانینان ئه‌و چه‌نده‌ چاره‌سه‌ر بكه‌ین.
هزرا سیاسى ژێ هێزا پێشه‌سازى هاته‌ ڤه‌گوهاستن و چوو د مه‌یدانا ته‌كنولۆجیا و ئه‌و شه‌رێن ب سه‌ر عیراقێ دا هاتین ل سالا 1991 و هه‌روه‌سا سالا 2003 ێ كو رژێما به‌عس هاته‌ روخاندن.
ئانكو شێوێ شه‌را ژ شه‌رێن چه‌رخێن پێشه‌سازى هاتنه‌ ڤه‌گوهاستن بۆ زه‌ربێن چه‌رخێ ته‌كنۆمعلوماتى و تشتێ جیاواز د ناڤبه‌را وان فاكته‌رێ المعرفه‌ یه‌ و مه‌ره‌م ژێ فاكته‌رێ معرفه‌ ئه‌ڤه‌ كو به‌رهه‌مه‌كێ هزرا مرۆڤى یه‌ و پشبه‌ستنێ ل سه‌ر پرۆگرامێن تێگه‌هێشتنان ده‌ستكرد دكه‌ت و ئه‌ڤ پرۆگرامه‌ د هه‌موو وارێن عه‌سكه‌رى دا دهێته‌ خواندن.
هندی كو شه‌رێن چه‌رخێ پێشه‌سازى بۆ، پشبه‌ستنى ل سه‌ر بالانسا هێزى دكر، ئانكو كا پتر چه‌ك و مرۆڤ هه‌نه‌ دێ بسه‌ركه‌ڤیت، به‌لێ چه‌رخێ نوو گه‌نگه‌شه‌ ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ دهێته‌كرن كا كى دشێت ب گورزێ ئێكێ یان گورزێ.
ل تۆلڤه‌كرنێ دا، یێ دى ژ ناڤ دچیت پشتى كو پێزانینا رۆله‌كێ مه‌زن ئیناى د سیسته‌مێن چێكرنا چه‌كى دا چه‌ك گه‌له‌ك پێشكه‌فت و له‌زاتیا وێ زێده‌ بوو و ب ساناهیتر ئارمانجێ جێبه‌جێ دكه‌ت و ب ڤێ چه‌ندێ تێگه‌هێ به‌لانسا هێزێ هاته‌ گوهۆرین ئانكو هه‌ر دو فاكته‌رێن معلومات المعرفه‌ رادبن ب ده‌ستنیشانكرنا بالانسا عه‌سكه‌رى پتر ژ فاكته‌رێن ماددى و كلاسیكى.
(الن د.كامبن) رێڤه‌به‌رێ ڤه‌كۆلینا د ناڤ له‌شكرێ ئه‌مریكى دبێژیت، د شه‌رێن پاشه‌رۆژێ دا كۆمپیۆته‌ر بتنێ دێ ئه‌نجامێن شه‌رى دیار كه‌ت.
ل چه‌رخێ پێزانینا سێ تشت گرنگیا خوه‌ هه‌نه‌، یا ئێكێ شۆره‌شا پێزانینا و یا دوویێ ژى شۆره‌شا رێیێن په‌یوه‌ندیكرنێ و یا سیێ ژى شۆره‌شا كۆمپیوته‌رێن ئه‌لكترۆنى.

9

په‌رۆین ره‌مه‌زان دۆسكى
هنده‌ك رێیێن مه‌عنه‌وی هه‌نه‌ دبنه‌ ئه‌گه‌ر كو كارتێكرنێ ل ده‌وله‌تێن دیتر بكه‌ن بۆ نموونه‌: ئایدولۆجیا: ده‌مێ ده‌وله‌تێ ئایدولوجیه‌كا ده‌ستنیشانكرى هه‌بیت و ب رێیا ڤێ ئایدولوجیایێ ده‌وله‌ت خوه‌ وه‌ك ده‌وله‌ته‌كا دادوه‌رانه‌ دیار دكه‌ت. چ قه‌ومى بیت یان ئاینى یان ماركسى یان لیبرالى.
میدیا ب رێیا میدیایێ ده‌وله‌تێ دشێت بوچوونا خه‌لكى بگوهۆریت و هه‌روه‌سا ته‌كنولۆجیا.
ئه‌و گوهۆرینن ب سه‌ر تێگه‌هێ هێزێ دا هاتین پشتى سالێن 1991 بوویه‌. پشتى شۆره‌شا زانیارى و ته‌كنولۆجى، ره‌نگه‌ ئێدى شوونێ جوگرافى یان هژمارا خه‌لكى گه‌له‌ك گرنگیا خوه‌ نه‌ما بیت، چونكى نها گرنگى پتر ب لایه‌نێ ته‌كنولوجى دهێته‌دان. ده‌وله‌ت پتر هه‌ول دده‌ن خوه‌ ژلایێ ئابوورى ب هێزبێخن شوونا لایێ عه‌سكه‌رى. ئه‌ڤه‌ ژى ئه‌و رێكه‌نه‌ كو نێچیرڤان بارزانى تێكۆشینێ دكه‌ت كو هه‌رێمێ پێ ب هێزبێخیت.
ئێدى هێزا ئابوورى ژى بتنێ نابیته‌ پێڤه‌ر بۆ بهێزبوونا ده‌وله‌تان، چونكو نها بهێزبوونا ده‌وله‌تێ یا ب هندێڤه‌ گرێدایه‌، كا ئاستێ ره‌وشه‌نبیرى و زانستى و ته‌كنولوجى د ده‌وله‌تێ دا چه‌ندێ ب هێز و بلنده‌.
هێزا ده‌وله‌تان ب دو رێیان دهێنه‌ پیڤان، ئێك ب رێكا به‌راوریێ د ناڤبه‌را ده‌وله‌تا (أ) و ده‌وله‌تا (ب) دا، چونكو ده‌مێ ئه‌م هێزا ده‌وله‌تا به‌رامبه‌ر بزانین دشێن زانین، كا هێزا مه‌ ژى چه‌نده‌، له‌ورا ژ به‌رێ دو ده‌وله‌ت هیزێ ل به‌رامبه‌ر ئێك بكاربینین، ده‌وله‌ت هه‌ول دده‌ن پلان و هێزێن ئێكودو بزانن دا كو بزانن كا كیژ ده‌وله‌ت دشێته‌ كیژ ده‌وله‌تێ.
ژ هه‌ژى گۆتنێ یه‌ ده‌وله‌ت د شه‌رى دا دشێت بزانیت كا هێزا وێ یا راست چه‌نده‌، لى چونكو ده‌وله‌ت زى ب زى شه‌را ناكه‌ن، له‌ورا ده‌وله‌ت هنده‌ك رێیێن دیتر بكاردئینیت دا كو بزانیت كا هێزا وێ چه‌نده‌، وه‌ك:
ـ ب رێیا زانینا (مقومات) یێن مادى و مه‌عنه‌وى.
ـ ب رێیا زانینا (مقومات) یێن جێگر و گوهۆر.
ـ ب رێیا سه‌نته‌رێن ڤه‌كۆلینێ و ئاماده‌كرنا ڤه‌كۆلینێن ئاكادیمى ده‌رباره‌ى هێزا ده‌وله‌تێ و دا كو ئه‌ڤ سه‌نته‌ر و ده‌زگه‌هه‌ بشێن هێزا ده‌وله‌تێ بپیڤن، ڤان خالانه‌ به‌رچاڤ وه‌ردگرن:
ـ زانینا هژمارا خه‌لكى و كا داهاتێ ده‌وله‌تێ چه‌نده‌ و كا داهاتێ هه‌ر تاكه‌كه‌سه‌كێ ژى چه‌نده‌.
ـ وه‌رگرتنا پێزانینن ده‌قیق ده‌رباره‌ى كه‌رتێن چاندنێ و پێشه‌سازى و بازرگانیێ.
ـ هه‌روه‌سا زانینا رێژا تێچوویێ عه‌سكه‌رى (كا ده‌وله‌ت چه‌ندێ ل عه‌سكه‌رێ خوه‌ دمه‌زێخیت).
ـ هه‌روه‌سا زانینا هندێ كا ده‌وله‌تێ چه‌ند عه‌سكه‌ر هه‌یه‌ و چه‌ند چه‌ك هه‌یه‌ و تا چ راده‌ ئه‌ڤ چه‌كه‌ یێ پێشكه‌فتیه‌ و هه‌روه‌سا ب رێیێن جوگرافیا و سه‌روه‌ت و سامانێن سروشتى، هێزا ئابوورى، هێزا ته‌كنولوجیا، چاوانیا دانا بریارێن سیاسى و وه‌زیفێن حكومى و هه‌روه‌سا ب رێیێن مه‌عنه‌وى ژى دشیێن ده‌وله‌تێ بپیڤین: عیناد و خوه‌مه‌زنكرنا ده‌وله‌تێ یان سه‌ربه‌ردایا ده‌وله‌تێ یان ده‌مێ ده‌وله‌ت ب دروستى د ئاریشان نه‌گه‌هیت، كێشێن ده‌روونى و ئیرادا ده‌وله‌تێ و ده‌مێ ده‌وله‌ت روودانێن مێژوویى ژبیرنه‌كه‌ت و غرۆرا ده‌وله‌تێ و بها ره‌وشت و دابونه‌ریت و ده‌مێ حساباتێن ده‌وله‌تێ د شاش بن.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com