NO IORG
Authors Posts by د.ره‌شيد فندى

د.ره‌شيد فندى

د.ره‌شيد فندى
71 POSTS 0 COMMENTS

6

د. ره‌شید فندی
نیشانێت شارستانی (2)
ل (هزره‌ك) ئه‌وا به‌ری ڤێ ئه‌م ل دۆر ره‌وشا په‌روه‌ردێ ئاخفتبووین ل كوردستانێ، كو ره‌وشه‌كا لاواز و سسته‌ و به‌رهه‌مێ وێ په‌روه‌ردێ یێ كه‌ساده‌ ل بازاری، ئه‌گه‌رێت به‌رچاڤێت كه‌سادیا وی بازاری ژی گه‌له‌كن، هه‌ر ژ هه‌بوونا خواندنگه‌هێت تایبه‌ت ل قۆناغێت جودا جودایێت خواندنێ، كو وان خواندنگه‌ها و زانكۆیا سه‌رێ ژ خواندنگه‌هێت فه‌رمی و حكوومی ستاندی و یێت بووینه‌ پله‌ دوو.
ل هزرا ئه‌ڤرۆ دێ بكورتی لسه‌ر ره‌وشا ساخله‌میێ و خه‌سته‌خانا نڤیسین، كو ئه‌و ژی نیشانه‌ كه‌ ژ نیشانێت شارستانیا ئه‌ڤرۆ، و پلا بلندا شارستانیێ ب ره‌وشا ساخله‌مییٍٍٍٍٍ تێنه‌ كێشان و پیڤان.
ئه‌ڤرۆ هه‌ر وه‌كی ره‌وشا په‌روه‌ردێ، ئه‌م د بینین خه‌سته‌خانێت ئه‌هلی ژی گه‌له‌ك ژ یێت حكوومی پترن و پاقژترن و گرانترن، له‌وما فه‌ره‌ وه‌زاره‌تا ساخله‌میێ ل كوردستانێ پویته‌یه‌كێ به‌رچاڤ ب خه‌سته‌خانێت حكوومی بده‌ت، ژ لایێ پاقژكرنێ ڤه‌ و هه‌ر وه‌سا ژ لایێ پویته‌ پێ كرنێ ب نه‌ساخا و هه‌ر وه‌سا ژ لایێ چاڤدانا سه‌ر وبه‌رێ دارایی یێ نه‌ساخا ڤه‌، گه‌له‌ك جارا ئه‌م د بینین خودانێت نه‌ساخێ هه‌ژار ژی دچن پارا قه‌ر د كه‌ن یان تشتێ خۆ د فرۆشن، دا نه‌ساخێ خۆ ببه‌نه‌ خه‌سته‌خانه‌یه‌كا ئه‌هلی، ژ به‌ر هندێ كو باوه‌ریا وان ب خه‌ستێت حكوومی ناهێت.
ل ده‌وله‌تێت بیانی ژی خه‌سته‌خانێت ئه‌هلی (پریڤات) یێت هه‌ین، لێ ب چو ره‌نگا ئه‌و خه‌سته‌خانێت ئه‌هلی ژ یێت حكوومی نه‌ پاقژترن و نه‌ كێم پویته‌ ترن، خه‌سته‌خانێت (پریڤات) ژی نه‌ گه‌له‌كن، به‌لكو یێت حوكمه‌تێ چه‌ندین جارا هندی وانن و دختۆر و كارمه‌ند ده‌واما ته‌مام و بێ ڤه‌برین دكه‌ن و چو نه‌ساخ ل هیڤیا نۆشداری نامینن.
له‌وما د بێژم سه‌كته‌رێ ساخله‌میێ سه‌كته‌ره‌كێ هه‌ره‌ گرنگه‌ بۆ ئاڤاكرنا شارستانیا جیهانێ و هه‌ر وه‌لاته‌كێ بڤێت به‌ره‌ف شارستانیێ بچیت .
تشته‌ كێ فه‌ر و پێدڤی د ڤێت ل خه‌سته‌خانێت حكوومی یێت مه‌ هه‌بیت، ئه‌و ژی فه‌ره‌ پشكه‌ك هه‌بیت بۆ چاڤدانا خێزانێت شه‌هیدا و بریندارێت پێشمه‌رگه‌ی و ئه‌و خه‌لكێ گه‌له‌ك هه‌ژار و نه‌دار یێت هنده‌ك جارا ل كه‌نالێت ته‌له‌فزیۆنی دیدار د گه‌ل تێنه‌ كرن و نه‌ ماله‌ و نه‌حاله‌ و نه‌ خانیه‌ و نه‌ كاره‌ ولسه‌ر خێرێت خه‌لكی د ژین، دڤێت هه‌ما چو نه‌بیت ژ لایێ ساخله‌میێڤه‌ هاریكاریا وان بێته‌ كرن و بارێ وان بێته‌ سڤك كرن.
تێبینی 1: ب دیتنا من په‌یڤا لێكدایا (خه‌سته‌ خانه‌) جوانتره‌ و راستتره‌ ژ لایێ زمانی ڤه‌ ژ په‌یڤا لێكدایا (نه‌خۆشخانه‌).
2- نۆشدار: په‌یڤه‌كا كوردیه‌، ل سالێت هه‌شتێ یا ژ چه‌رخێ رابووری بۆ دختۆری هاته‌ بكارئینان، یا ژ نۆشیجان هاتی، پاشی ئه‌و نۆشدار هاته‌ سڤك كرن و بوو نۆژدار، هه‌ر چاوا بیت په‌یڤا دختۆر یا ژ دكتۆر هاتی كو په‌یڤه‌كا جیهانی یه‌ ئه‌و ژی یا جوانه‌.

78

د. ره‌شید فندی
به‌ری چه‌ند رۆژه‌كا ل سمیناره‌كێ ل ئێك ژ زانكۆیێت كوردستانێ ئاماده‌بووم و سه‌یدایه‌كا رێزدار بابه‌تێ مێژوویا كورد و كوردستانێ هه‌لئێخست و كا چه‌وا ل ده‌مێ خواندنا وان ل زانكۆیێت عیراقێ، مێژوویا هه‌می ملله‌تێت ده‌ور وبه‌ر د هاته‌ خواندن وبتنێ مێژوویا كورد وكوردستانێ نه‌ دهاته‌ خواندن و وێ مامۆستایا رێزدار گۆت، من هنگی ژی هێدی هێدی پسیارا خۆ دكر و من دگۆت (كینه‌ ئه‌م؟).
تشته‌كێ سه‌یره‌ ل جهێت ئه‌كادیمی و زانستی وه‌كی زانكۆیا، ئه‌ڤ تشته‌ بێته‌ پاشگوهڤه‌ هاڤێتن و مێژوویا هه‌می ملله‌تان نه‌مازه‌ یێت ده‌وروبه‌ر بێته‌ خواندن بتنێ مێژوویا ملله‌تێ كورد نه‌بیت.
ئه‌ڤ كاره‌ ژ لایێ زانكۆیێت وان ده‌وله‌تا ڤه‌، كاره‌كێ دژی سیسته‌مێ ئه‌كادیمی و زانستی یه‌ و كۆره‌كرنا قوتابیێت خۆ یه‌ ژ راستیه‌كێ كو ملله‌ته‌كێ مه‌زن وه‌ك ملله‌تێ كورد و وه‌لاته‌كێ به‌رفره‌ه وه‌كی كوردستانێ یێ لبه‌ر ته‌نشتا وان، لێ چاڤێت خۆ دگرن دا وی ملله‌تی نه‌بینن و وی وه‌لاتی نه‌نیاسن.
كوردا ژی وه‌كی هه‌می ملله‌تا مێژوویه‌كا دوور و درێژ یا لڤێ ده‌ڤه‌رێ هه‌ی وپشكه‌كا سه‌ره‌كینه‌ ژ مێژوویا ده‌ڤه‌رێ. كورد به‌ری عه‌ره‌با وبه‌ری تركا یێ لڤێ ده‌ڤه‌رێ هه‌ر وه‌سا د گه‌ل فورسێ و مل ب ملێت وان ڤه‌ ل ده‌ڤه‌رێ دژین.
بكورتی پسیار ئه‌ڤه‌یه‌، بۆچی مێژوویا كورد و كوردستانێ ل زانكۆیێت عیراقێ و سوریێ و ده‌وله‌تێت عه‌ره‌بی و توركیا و ئیرانێ نا ئێته‌ خواندن، دا قوتابیێت وان و پاشی هه‌می ملله‌تێ وان مێژوویا ملله‌تێ كورد بزانن ؟ مێژوو بدرستی بۆ بێته‌ نڤیسین، كو ملله‌ته‌كێ 40 مه‌لیۆنی بره‌خ وانڤه‌ یێ هه‌ی و ئه‌رده‌كێ به‌رفره‌ه یێ پارچه‌كری بناڤێ كوردستان یێ سنوورداره‌ د گه‌ل وه‌لاتێ وان كو رووبه‌رێ كوردستانێ ژ ئه‌ردێ عیراقێ مه‌زنتره‌.
رژێمێت دكتاتوریێت عیراقێ به‌ری نها نه‌ دهێلا مێژوویا مه‌ ل زانكۆیێت عیراقێ بێته‌ خواندن، دا ملله‌تێ عیراقێ وێ راستیێ نه‌زانیت، زێده‌باری هندێ ئێزدی كو كوردێت ره‌سه‌نن و برایێت مه‌سیحی كو ب سه‌دان یان هزاران سالایه‌ ل كوردستانێ دژین، ئه‌و هه‌ردوو ئانه‌كۆ ئێزدی و مه‌سیحی ب عه‌ره‌ب ل قه‌له‌م ددان !! لێ نوكه‌ ده‌م یێ هاتی مێژوو بدرستی بێته‌ نڤیسین وخواندن.
نه‌خواندنا مێژوویا كوردا ل زانكۆیێت عیراقێ بۆ نموونه‌، نه‌ ژ به‌ر هندێ یه‌ كو وان تشته‌ك ژ مێژوویا كوردان نه‌دزانی، چنكی ل ده‌سپێكا دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا عیراقێ وهه‌ر وه‌سا به‌ری وێ دامه‌زراندنێ په‌رتووكێت باوه‌ر پێكری د وارێ مێژوویێدا هه‌بوون، بۆ نموونه‌ په‌رتووكێت مێژوویێ یێت (محمد امین زه‌كی) وه‌كی په‌رتووكێت (خلاصه‌ تاریخ الكرد وكردستان) یان (تاریخ الدول و الامارات الكردیه‌) یان (مشاهیر الكرد)، هه‌ر وه‌سا په‌رتووكا هه‌ژی یا (شه‌ره‌فنامه‌) یا شه‌ره‌فخانێ به‌دلیسی, كو هه‌ر زوو هاتبوو عه‌ره‌بی كرن. لێ كه‌رب و كینا شۆڤینی لجه‌م حكوومه‌تێت ئێك ل دویف ئێكێت عیراقێ ئه‌و ده‌رفه‌ت نه‌دا بۆ خواندنێ ل زانكۆیێت عیراقێ. هه‌ر وه‌سا هه‌مان تشت بۆ ده‌وله‌تێت دی ژی تێته‌ گۆتن ئه‌وێت كورد لێ د ژین مینا توركیا و ئیرانێ و سۆریێ، به‌لكو وان رژێما ب ئاوایه‌كێ شۆڤینی، مێژوویا كوردی لبه‌ر چاڤێت ملله‌تێ خۆ د گرت، دا وێ راستیێ نه‌زانن، و مێژوویا ملله‌ته‌كێ ره‌سه‌ن و كه‌ڤن وه‌كی ملله‌تێ كورد نه‌خوینن.

27

د. ره‌شید فندی
ل ڤێ دوماهیێ رۆمانه‌ك گه‌هشته‌ ده‌ستێ من، ئه‌و رۆمان بناڤێ (ما اصعب الا اراك) ب زمانێ عه‌ره‌بی هاتیه‌ نڤیسین وناڤۆنیشانێت رۆمانێ بكوردی دبیته‌ (چه‌ند زه‌حمه‌ته‌ ته‌ نه‌بینم) یا رۆماننڤیسا مه‌غربی (مه‌لیكه‌ مه‌ززان).
جارێ فه‌ره‌ بزانین، كو نڤیسه‌را رۆمانێ خه‌لكا وه‌لاتێ مه‌غربێیه‌ و ته‌ڤاڤه‌كێ یا ژ كوردستانێ دووره‌، لێ هه‌ڤاله‌كا نێزیك یا ملله‌تێ كورد و وه‌لاتێ كوردستانێ یه‌، و چنكی ئه‌و ژ نه‌ته‌وا (ئه‌مازیغه‌) ئه‌و نه‌ته‌وا ل باكوورێ ئه‌فریقیا دژیت و خودانێت بنه‌ جهێت وی ئه‌ردی نه‌، یێ نوكه‌ وه‌لاتێت لیبیا، تونس، جه‌زائیر و مه‌غرب لێ هاتینه‌ ئاڤاكرن، لێ چنكی مافێت وێ نه‌ته‌وێ هاتینه‌ خوارن و بنده‌ست كرن، ئه‌و ژی نها د خه‌باته‌كا به‌رده‌وام دانه‌ بۆ بده‌ستڤه‌ئینانا مافێت خۆ یێت نه‌ته‌وی و دیاركرنا خه‌لكێ بنه‌جهێ وێ ده‌ڤه‌رێ، (مه‌لیكه‌ مه‌زان) ژی ئێك ژ ره‌وشه‌نبیر و نڤیسه‌رێت ئه‌مازیغی یه‌، هه‌ر وه‌سا ئێك ژ هه‌ڤالێت دلگه‌رمێت ملله‌تێ كورد و كوردستانێ یه‌ و چه‌ندین جارا سه‌ره‌دانا هه‌رێما كوردستانێ كریه‌ و دیدار د گه‌ل سیاسه‌تڤان و نڤیسه‌ر و ره‌وشه‌نبیرێت كورد ئه‌نجام داینه‌، سه‌را وێ حه‌ژێكرنێ ژی یا لوه‌لاتێ خۆ (مه‌غرب) هاتیه‌ گرتن و ده‌مه‌ك یێ د زیندانێ ڤه‌ بریه‌ سه‌ر، بتنێ سه‌را ئه‌ڤینا وێ بۆ كورد و كوردستانێ.
رۆمانا وێ ئه‌وا پتر ژ (200) به‌رپه‌را ڤه‌دگریت، ب شێوێ ریالستیا ئه‌ده‌بی هاتیه‌ نڤیسین و قه‌هره‌مانێت رۆمانێ دوو جوینن، هنده‌ك ژ وان ئه‌و مشه‌ختێت كوردن یێ ل ئه‌وروپا دژین و سۆز و ڤیانا نڤیسه‌رێ بۆ وان و كورد و كوردستانێ دیار د كه‌ت، جوینێ دووێ ژی ده‌سهه‌لاتا وه‌لاتێ وێ (مه‌غرب)ه‌، كو دژاتیا وێ دكه‌ن ووان پێ خۆش نینه‌ نڤیسه‌رێ ئه‌و ڤیان بۆ ملله‌ته‌كێ دوور هه‌بیت، ئه‌و ملله‌ت ژی كوردن و وه‌لات ژی بتنێ وه‌لاتێ كوردستانێ یه‌.
ل ڤێره‌ د ڤان چه‌ند رێزادا دێ هه‌لسه‌نگاندنا رۆمانا وێ یا دوماهیێ كه‌ین ئه‌وا بناڤێ (چه‌ند زه‌حمه‌ته‌ ته‌ نه‌بینم). رۆمان ب خۆ یا ل دۆر حه‌ژێكرنا وێ بۆ كوردستانێ هاتیه‌ ئاڤاكرن، ئه‌و وه‌كی قه‌هره‌مانا رۆمانێ، مرادا وێ ئه‌وه‌ جاره‌كا دی وه‌غه‌رێ بۆ كوردستانێ بكه‌ت، بۆ پشته‌ڤانیكرنێ و بۆ دیتنا قه‌هره‌مانێ دی یێ رۆمانێ، كو ئه‌فسه‌ره‌كێ بنیات ئه‌مازیغی جه‌زائیری یه‌ و د گه‌ل هێزێت ئه‌مریكی ل هه‌رێما كوردستانێ كار دكه‌ت و ئه‌و وه‌كی قه‌هره‌مانێ رۆمانێ نموونێ هه‌ره‌ بلندێ ئه‌ڤینداریێ یه‌ وهه‌می ڤیانا خۆ ب ویڤه‌ گرێدده‌ت و ب رێیا وی ب كوردستانێ و ملله‌تێ كورد ڤه‌ گرێدده‌ت و وێ ئه‌ڤینداریا كوردستانێ دكه‌ته‌ ئارمانجا سه‌ره‌كیا خۆ د ژیانێدا، لێ قه‌هره‌مانا رۆمانێ وه‌كی وێ هه‌ڤركیا به‌رده‌وام د ناڤبه‌را هێزا باشیێ و خرابیێدا ل هه‌می ده‌ما تووشی به‌رهنگاریێ د بیت ژ لایێ حكوومه‌تا وه‌لاتێ خۆَڤه‌ و ل نك وان سه‌یر و عه‌جێبیه‌, چه‌وا وه‌لاتیه‌كا مه‌غربی ئه‌و ڤیان و حه‌ژێكرن بۆ وه‌لاته‌كێ دوور هه‌بیت وه‌كی كوردستانێ. وه‌كی هزره‌كا به‌رته‌نگ یا ده‌سهه‌لاتیا وه‌لاتێ وێ، چو پێ نامینیت بۆ چاره‌سه‌ركرنێ، بتنێ ئه‌و چاره‌ بۆ وان دمینیت، وێ پاڤێنه‌ د زیندانێڤه‌ و لجهه‌كێ خراب زیندان بكه‌ن دناڤ گونه‌هبارێت سه‌را ماددێت هۆشبه‌ر یان كارێت بێ ره‌وشتی هاتینه‌ گرتن، كو تشته‌كی ژ ره‌وشه‌نبیریێ و رۆمانێ و ئه‌ده‌بی نزانن، زێده‌باری نه‌زانینا هزر و بیرێت سیاسی و هزری.
د ئه‌نجامدا، وه‌كی نیشانه‌ك بۆ سه‌ركه‌فتنا هزر و بیرێت باش لسه‌ر یێت خراب، قه‌هره‌مان ژ زیندانێ تێته‌ به‌ردان وجاره‌كا دی سواری فرۆكێ د بیت و به‌ره‌ف كوردستانێ تێت، بۆ دیتنا ئه‌ڤیندارێ خۆ و دیتنا كوردستانێ ئه‌وا ئه‌و لێ ئه‌ڤیندار بووی.

12

هزره‌ك
د. ره‌شید فندی
چه‌ند په‌یڤه‌ك ل دۆر دراما كوردی
به‌ری چه‌ند رۆژه‌كا سمیناره‌ك ل دۆر بابه‌تێ (دراما كوردی) هاته‌ پێشكێش كرن, سمینار ژ لایێ ناڤه‌ندا (خانی) ڤه‌ هاته‌ رێكخستن و د. ئیبراهیم سمۆ بابه‌تێ دراما كوردی پێشكێش كر و خۆ ب بابه‌تی ڤه‌ وه‌ستاندبوو.
ئه‌م ژی ل وێ سمینارێ ئاماده‌بووین و مه‌ چه‌ندین تێبینی ل دۆر بابه‌تی دیار كرن.
به‌ری هه‌می تشتا، ئه‌م داخوازێ ژ جهێت په‌یوه‌ندیدار دكه‌ین, ملله‌تێ مه‌ و خێزانێت مه‌ ژ ڤان درامایێت تركی بپارێزیت ئه‌وێت ل هنده‌ك كه‌نالێت كوردی تێنه‌ په‌خشكرن و زیانه‌كا مه‌زن دگه‌هیننه‌ موكومی یا خێزانا كوردی د ناڤ جڤاكێ خورستیێ مه‌دا.
ناڤه‌رۆكا وان درامایێت تركی, چو ره‌وشه‌نبیری و ئاڤاكرنا جڤاكی تێدا نینه‌, ژ بلی به‌لاڤكرنا هنده‌ك ره‌وشتێت دووری جڤاكێ مه‌ و هه‌می جڤاكێت رۆژهه‌لاتا ناڤه‌راست و جڤاكێت بوسرمانا و ژ وان جڤاكا جڤاكێ تركی بخۆ. ئه‌ز وه‌سا هزر دكه‌م, چێكرن و به‌لاڤكرنا ڤان درامایا, بتنێ بۆ خرابكرنا ره‌وشا جڤاكیا مه‌ بیت و دوور نینه‌ هنده‌ك ده‌ست ل پشت هه‌بن بۆ خرابكرنا ئاڤاهیێ خورستیێ جڤاكا مه‌. ئه‌ز نه‌شێم هنده‌ك ژ بابه‌تێت وان درامایا شرۆڤه‌ بكه‌م, چنكی دێ بیته‌ دووباره‌كرنا وان شاشیا, پێدڤی رۆنكرنێ ژی نینه‌, چنكی هه‌می دبینن.
هه‌ر وه‌سا ده‌رباره‌ی دۆبلاجكرنا وان درامایا ب زمانێ كوردی, وێ خرابیێ مه‌زنتر لێ دكه‌ت, ده‌لیڤه‌یه‌ ژی ئه‌ز بێژم, ژ لایه‌كی ڤه‌ ئه‌ز ده‌ستخۆشیێ ل وان كۆمپانیا دكه‌م یێت ب ئه‌ركێ وه‌رگێرانێ رادبن بۆ سه‌ر زمانێ كوردی و ره‌وشه‌نبیریا كه‌سێت ملله‌تێ به‌رفره‌ه دكه‌ن, لێ بلا ئه‌و وه‌رگێران بۆ تشتێت باش بیت, نه‌یێت خراب كو زیانێ د گه‌هیننه‌ ملله‌تێ مه‌. ژ لایه‌كێ دی ڤه‌, ده‌لیڤه‌یه‌ ئه‌ز بێژم, بلا پتر پویته‌دان ب زمانێ كوردی بێته‌ كرن, چنكی گه‌له‌ك تشتێت شاش و سه‌قه‌ت ژ لایێ زمانیڤه‌ د ناڤ وێ وه‌رگێرانێدا ده‌ردكه‌ڤن و زمانێ مه‌ یێ شرین سه‌قه‌ت دبیت, باشتره‌ ئه‌گه‌ر زمانزانه‌ك پێداچوونێ ب وێ وه‌رگێرانێدا بكه‌ت به‌ری بێته‌ به‌لاڤكرن, هه‌ر وه‌سا ئه‌و كه‌نالێ به‌لاڤ ژی دكه‌ت, به‌رپرسه‌ ژ وێ سه‌قه‌تیا زمانی, زێده‌باری به‌رپرسیا به‌لاڤكرنا ناڤه‌رۆكێ.
یا دیاره‌ ژی ڤان درامایێت تركی كاره‌كێ گه‌له‌ك خراب یێ كریه‌ سه‌ر تاكێت جڤاكێ مه‌ وسه‌ر خێزانێ بخۆ, كو خێزان یه‌كه‌یا پێكهاتنا جڤاكی یه‌, ئه‌گه‌ر خێزان تێكچوو, جڤاك هه‌می دێ تێكچیت. ئه‌ڤ دیارۆكا خراب ب ئاشكه‌رایی خویا د بیت ده‌مێ ئه‌م سه‌حدكه‌ینه‌ ره‌وشا خێزانێ ل دادگه‌ها, كو تشتێ هه‌ره‌ دیار و به‌رچاڤ , بلندبوونا رێژا به‌ردانێ یه‌ ل دادگه‌ها, كو ب ئاوایه‌كێ وه‌سا بلند بوویه‌ ,هه‌تا گه‌هشتیه‌ پلا مه‌ترسیێ, دوو ئه‌گه‌رێت سه‌ره‌كی ژی یێت هه‌ین بۆ بلند بوونا هژمارا به‌ردانێ, ئه‌و ژی ئه‌گه‌رێ زنجیرێت دۆبلاجكریێت تركی یه‌, ئه‌گه‌را دووێ ژی به‌لاڤبوونا مۆبایلا یه‌ نه‌مازه‌ ئه‌وێت فێسبوك وڤایبر و واتساب هه‌ین.
جاران ژێكڤه‌بوونا ژن ومێرا د خێزانا كوردی دا, ئانه‌كۆ به‌ردان گه‌له‌ك یا كێم و ده‌گمه‌ن بوو, د سالێدا هژماره‌كا كێم چێدبوو, لێ نوكه‌ یا وه‌ لێهاتی دادگه‌ه ڤێرا ناگه‌هن, ئه‌ڤه‌ ژی مه‌ترسیه‌كا مه‌زنه‌ لسه‌ر خێزانێ نه‌مازه‌ لسه‌ر زارۆكێت بچووك یێت بێ ده‌یك یان باب مه‌زن دبن.
لبه‌ر رۆناهیا ڤان بۆچوونان, ئه‌ڤه‌ به‌ری هه‌میان ئه‌ركێ وه‌زاره‌تا ره‌وشه‌نبیری یه‌ و فه‌ره‌ ب ئه‌ركێ خۆ رابیت, به‌ری هه‌می ئه‌ركا، دڤێت هه‌می كه‌نالێت راگه‌هاندنێ ل هه‌رێما كوردستانێ, ده‌ستویری ژ وه‌زاره‌تا ره‌وشه‌نبیری هه‌بیت, هه‌ر ده‌زگه‌هه‌كێ راگه‌هاندنێ ده‌ستویری نه‌بیت, دڤێت بێته‌ قه‌پاتكرن, ئه‌و قه‌پاتكرن كاره‌كێ قانوونی یه‌ و نه‌ دژی دیموكراتیێ یه‌, به‌لكو پشته‌ڤانیه‌ ل دیمۆكراتیێ, زێده‌باری وێ چه‌ندێ, پشتی ده‌ستوری وه‌رگرتنێ ژی, دڤێت ئه‌و كه‌نال دژی ره‌وشت و سنجێ ملله‌تێ مه‌ و جڤاكێ مه‌ كار نه‌كه‌ت و نابیت چو ده‌زگه‌ه د سه‌ربه‌ردای بن و بكه‌یفا خۆ كار بكه‌ن, ئازادی تشته‌كێ باشه‌, لێ هه‌تا وی سنووری كو سنوورێ ملله‌تی نه‌ به‌زینیت, ئه‌و ژی دیسان ئه‌ركێ وه‌زاره‌تا ره‌وشه‌نبیری یه‌.

29

د. ره‌شید فندی
به‌ری ده‌مه‌كی هه‌ڤال و نڤیسه‌رێ هێژا مامۆستا (سه‌عید مه‌مو زینی), په‌رتووكه‌ك ل بن ناڤێ (ژن له‌ ژیانی شای ئێران دا) گه‌هانده‌ چاپێ، په‌رتووك ژ (406) به‌رپه‌را پێك هاتیه‌ و ل چاپخانا (هیڤی) ل سالا 2019 ل هه‌ولێرێ چاپ بوویه‌.
پشتی من په‌رتووك خواندی، من دیت ئه‌و په‌رتووك گه‌له‌ك یا بنرخه‌ و مفاداره‌ و ئه‌و په‌رتووك بتایبه‌تی مێژوویا نێزیك یا ئیرانێ دیار دكه‌ت، كا ده‌سه‌لات ل ئیرانا شاهنشاهی چاوا چێبوویه‌ و چاوا برێڤه‌ دچوو، هه‌تا كه‌فتنا رژێما شاهنشاهی لسالا 1979، هه‌ر وه‌سا ئه‌و په‌رتووك دیار دكه‌ت، ئه‌و رژێم ژ ناڤدا یا چه‌وا بوو و لسه‌ر چ بناغێ پێتوی ورزی ئاڤا بوویه‌، كو كه‌فتنا وێ هه‌ر زوی یا به‌رچاڤ بوو وچه‌ندین هه‌ولێت وه‌رگێرانێ بۆ وێ رژێمێ هاتینه‌ كرن.
ژ بلی مێژوویا نێزیك یا ئیرانێ، په‌رتووك داكۆكیێ لسه‌ر بابه‌ته‌كی دكه‌ت، ئه‌و ژی بابه‌تێ شاه‌ محه‌مه‌د ره‌زا په‌هله‌وی و ژیانا وی یا كه‌سی و بتایبه‌تی ژن د ژیانا وی شاهی دا.
مه‌ گه‌له‌ك كه‌سا ژی به‌ری نوكه‌ هنده‌ك تشت لسه‌ر ژیانا كه‌سی یا شاه‌ محه‌مه‌د ره‌زا دزانی, بۆ نموونه‌ كو شاهی سێ ژن ئینابوون ئێك ل دویف ئێك، فه‌وزیه‌ و سوره‌ییا و فه‌ره‌ح، لێ مه‌ نه‌ د زانی كو ژیانا شاهی هه‌می تێكه‌لی بوو د گه‌ل ژنێ و وی چو كارێت دی ب گرنگ نه‌ دزانین ژ بلی وی بابه‌تی نه‌مازه‌ ژ لایێ سكسی ڤه‌ كو وه‌سا خویا دبیت، شاهی چو كارێت دی نه‌بوون ژ بلی وی بابه‌تێ چ ل ناڤخۆیا ئیرانێ بیت یان ل ده‌رڤه‌ی ئیرانێ، كو هه‌ر ئه‌و ئه‌گه‌ر بوو بۆ كه‌فتنا وێ رژێما ژناڤچووی.
هه‌ڤالێ هێژا (سه‌عید مه‌موزینی) گه‌له‌ك ره‌نج یا كێشای بۆ نڤیسینا ڤێ په‌رتووكێ، ئه‌و بخۆ بۆ چه‌ند سالێت درێژ یێ ل ئیرانێ ژیای و بۆ چه‌ندین سالێت ده‌سهه‌لاتا شاهی ل ئیرانێ بوو، و پشتی چێبوونا شۆره‌شا ئیسلامی ژی هه‌ر ل وێرێ بوو وچه‌ندین جارا سه‌ره‌دانا ئه‌وروپا یا كری بۆ دیتنا وان كه‌سێت ئاگه‌هدار لسه‌ر بابه‌تێ په‌رتووكا وی، و دیسان فه‌ره‌ بێژین زمانێ فارسی بباشی د زانیت، تا پله‌یه‌كێ كو وی رۆمانه‌ك یا بزمانێ فارسی نڤیسی, له‌وما وی گه‌له‌ك مفا ژ رۆژنامه‌ و گۆڤار و په‌رتووكێت ئیرانی وه‌رگرتیه‌ ئه‌وێت پشتی كه‌فتنا رژێما شاهی ده‌ركه‌فتین، هه‌ر وه‌سا یا گرنگ ئه‌وه‌ وی لناڤ ئیرانێ و ده‌رڤه‌ی ئیرانێ، دیدار و چاڤ پێكه‌فتن د گه‌ل كه‌سایه‌تیێت ئیرانێ یێت سه‌رده‌می شاهی و هه‌ر وه‌سا یێت پشتی شاهی ژی كرینه‌ دا زانیاریێت گه‌له‌ك گرنگ ژ وان وه‌رگریت.
هه‌ر وه‌كی هاتیه‌ دیاركرن، مه‌ دزانی كو شاه‌ محه‌مه‌د ره‌زا، سێ ژن ئینابوون، لێ مه‌ نه‌ دزانی كو كارێ وی یێ سه‌ره‌كی د ژیانێدا دویف كه‌فتنا ژنان بوو و ئه‌و كار بۆ وی گه‌له‌ك ژ كارێ سیاسی و رێڤه‌برنا ده‌وله‌تێ گرنگتر بوو و بۆ وی كاری ئانه‌كۆ كارێ دویف كه‌فتنا ژنان، وی به‌رنامێ خۆ و كه‌سێت ده‌ستنیشان كری هه‌بوون بۆ وێ چه‌ندێ، هه‌ر وه‌سا وی به‌رێ خێزانا خۆ ژی دابوو وێ رێ, و گه‌له‌ك كه‌س ژ خێزانا خۆ ژی فێری و ێ چه‌په‌لیێ كربوون.
هه‌ر وه‌كی دانه‌رێ په‌رتووكێ ل گه‌له‌ك جها دیار دكه‌ت، كو ملله‌تێ ئیرانێ نه‌مازه‌ چینا هه‌ژار پێدڤی چاڤدانێ و بخودان كرنێ بوو، لێ شاهی ئاگه‌ه ل هندێ نه‌بوو و بدویف خۆشیێت خۆ كه‌فتبوو، ئانه‌كۆ رژێما حوكمرانیا شاهی، ژ ناڤدا یا رزی و بێن گه‌نی بوو، و هه‌می خه‌لك چاڤه‌رێی كه‌فتنا وێ رژێمێ بوون.
شاهه‌كێ ب وی ره‌نگی و رژێمه‌كا وه‌سا، دێ چ ژێ هێته‌ چاڤه‌رێكرن، بۆ خۆش گوزه‌رانیا ملله‌تێ ئیرانێ، یان پشته‌ڤانیكرنا ملله‌تێت بێ خودان مینا كوردان، كو وی مه‌زنترین پیلان لسه‌ر كوردان گێرا ل ئادارا سالا 1975.
ئه‌ز دووباره‌ ده‌ستخۆشیێ ل هه‌ڤالێ خۆشتڤی (سه‌عید مه‌مۆزینی) دكه‌م.

19

هزره‌ك
هه‌ڤركیا د ناڤبه‌را ئه‌مریكا وئیرانێ دا یا كه‌ڤنه‌!!
1 ـ 2
د. ره‌شید فندی
هه‌ر ژ رویدانا شۆره‌شا ئیرانێ ل سالا 1979 و لادانا ده‌سهه‌لاتا شاهێ ئیرانێ و هه‌رفاندنا سیسته‌مێ حوكمێ شاهی و دانانا حوكمێ ئیسلامی ل جهێ وی, هه‌ر ژ رۆژێت به‌راهیێ هه‌ڤركیێ و نه‌ڤیانێ لناڤبه‌را سیسته‌مێ نوی و ئه‌مریكا ده‌ست پێ كر, بێگومانه‌ ئه‌م دزانین شاهێ ئیرانێ وسیسته‌مێ وی, نێزیكترین هه‌ڤپه‌یمانێت ئه‌مریكا و رۆژ ئاڤا بوون ل ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤه‌راست, هه‌ر وه‌كی هه‌ڤپه‌یمانه‌كا ئه‌مریكا و هه‌ر وه‌سا وه‌ك ده‌وله‌ته‌كا خودان نه‌فته‌كا زۆر ل ده‌ڤه‌رێ, بێگومانه‌ ئه‌مریكا و رۆژئاڤا پێخۆش نه‌بوو ئه‌و گوهۆرین ل ئیرانێ چێبووی, لێ دیسا بێگومانه‌ ئه‌مریكا سه‌روبه‌رێ ناڤخۆیی یێ ئیرانێ باش د زانی و باش خواندبوو كو یا ب زه‌حمه‌ته‌ بشێن ڤێ جارێ به‌ره‌ڤانیێ ژ شاهی بكه‌ن, هه‌ر وه‌كی وان لسالا 1953 به‌ره‌ڤانی ژ سیسته‌مێ شاهی كری و حكوومه‌تا (دكتۆر مصدق) ئێخستی و شاه زڤراندیه‌ ڤه‌ سه‌ر ده‌سهه‌لاتێ, پشتی ره‌ڤی و ئیران بۆ (مصدق) هێلای.
ئه‌مریكا باش دزانی, ڤێ جارێ یا بزه‌حمه‌ته‌ ئه‌و بشێت شاهی راگریت, چنكی حوكمێ شاهی ژ ناڤدا وه‌كی سێڤه‌كا رزی لێهاتبوو, و ساخكرنا وێ سێڤێ نائێته‌كرن.
ئاخفتنه‌كا سه‌ركردێ حزبا شیوعیا سه‌رده‌مێ ئێكه‌تیا سۆڤیه‌تی یا به‌رێ (نیكیتا خرۆشوف) ل سالێت پێنجیا ژ چه‌رخێ بووری یا هه‌ی ده‌رباری ئیرانێ, لسه‌ر ده‌مێ خۆ گۆتبوو (ئیران سێڤه‌كا گه‌هشتی یه‌, نێزیك ئه‌و سێڤ دێ كه‌ڤیته‌ د ده‌ڤێ مه‌دا), لێ پشتی بۆرینا وان هنده‌ سالا ئه‌و سێڤ كه‌فته‌ د ده‌ڤێ خومه‌ینی دا.
لێ دڤیا ئه‌و سیسته‌مێ ئیسلامی ژی ئه‌وێ پشتی شاهی هاتیه‌ سه‌ر حوكمی, هه‌ڤسه‌نگیا سیاسی ل دنیایێ زانیبا و باش خواندبا كا كی سیاسه‌تێ ل دنیایێ د گێریت یان بێژین سیاسه‌تا دنیایێ چه‌وا دزڤریت. هه‌ما دینێ ئیسلامێ بخۆ ژی د كۆكا خوه‌دا, دڤێت سیاسه‌تا وی سه‌رده‌می باش بخوینیت و پاشی ره‌فتاری بكه‌ت, و گه‌له‌ك نموونه‌ یێ لسه‌ر وێ چه‌ندێ هه‌ین, لێ نموونه‌یه‌كێ بتنێ بینین به‌رسڤا وێ چه‌ندێ دده‌ت, نموونه‌ژی ژ ره‌فتاره‌كێ پێغه‌مبه‌ری یه‌ (س) و یا دیاره‌ ژی مه‌لایێت ئیرانێ ژ پێغه‌مبه‌ری (س) باشتر سیاسه‌تا ئیسلامێ نزانن.
ده‌مێ پێغه‌مبه‌ری (س) د گه‌ل بوسرمانا ڤیای ل سالا (6) مشه‌ختی ژ مه‌دینێ بچنه‌ مه‌ككه‌هێ بۆ عومرێ, قوره‌یشی ده‌ركه‌فتنه‌ به‌راهیا وان و نه‌هێلا بچنه‌ مه‌ككه‌هێ و ل جهه‌كی دبێژنێ (حوده‌یبیه‌) پێكڤه‌ روینشتن و قوره‌یشیا گۆتێ چێنابیت هوین بێنه‌ مه‌ككه‌هێ, پێغه‌مبه‌ری (س) باش دزانی هێزا بوسرمانا وی ده‌می یا كێم بوو وقوره‌یشی ب هێزتر بوون, له‌وما پێغه‌مبه‌ری قه‌بوول كر, و لسه‌ر وێ چه‌ندێ پێكهاتن, بوسرمان بزڤرنه‌ڤه‌ و هه‌تا (10) سالێت دی ئه‌و ئاشتی یا به‌رده‌وام و دبێژنه‌ وێ پێكهاتنێ, پێكهاتنا (حوده‌یبیه‌).
ده‌مێ نڤیسه‌ر هاتی و به‌ندێت وێ پیكَهاتنێ نڤیسین, نڤیسی: (سه‌رۆكێت قوره‌یشیا و پێغه‌مبه‌رێ خودێ, لسه‌ر ڤان به‌ندا پێكهاتن). سه‌رۆكێت قوره‌یشیا قه‌بوول نه‌كر وگۆت گه‌ر مه‌ باوه‌ری هه‌با ئه‌و پێغه‌مبه‌رێ خودێ یه‌, مه‌ رێ لێ نه‌ دگرت. دڤێت بنڤیسن: (سه‌رۆكێت قوره‌یشیا د گه‌ل محه‌مه‌دێ كورێ عه‌بدلای لسه‌ر ڤان به‌ندا پێكهاتن). پێغه‌مبه‌ری (س) گۆته‌ نڤیسه‌ری, وه‌سا بنڤیسه‌ وه‌كی وان دڤێت.
ب سیاسه‌ت و دووربینیا خۆ پێغه‌مبه‌ری (س) دزانی هه‌تا (10) سالێت دی، دێ ئایینێ نوی به‌لاڤ بیت و بارا پتر ژ خه‌لكی دێ بوسرمان بن و هه‌ر وه‌سا چێبوو.
ئه‌ڤه‌ نموونه‌یه‌ك بوو ژ دووربینی و سیاسه‌تا پێغه‌مبه‌ری (س), باوه‌ر ناكه‌م مه‌لایێت ئیرانێ ژ وی بوسرمانتر و سیاسی تر بن.
ئاخفتنه‌كا لناڤبه‌را چاڤدێرێت سیاسی هه‌ی, كو ئه‌و سیسته‌مێت ژ نوی تێنه‌ سه‌ر حوكمی چ ب رێیا شۆره‌شا یان كۆده‌تایا بیت, سیاسه‌تا هه‌ڤسه‌نگ د دنیایێ دا نزانن و چه‌ند د دلسۆز بن زوی دكه‌ڤنه‌ د شاشیا دا, چنكی ب رێكا دیمۆكراتی و هه‌لبژارتنا و لێكگهۆرینا ده‌سهه‌لاتێ (تداول الحكم) نه‌هاتینه‌ سه‌ر كورسیكا, لێ گه‌رماتیا شۆره‌شێ یان كۆده‌تایێ وه‌ دكه‌ت كو (تۆپز ل كه‌ندال) كار بكه‌ن و (قۆچانێ د گه‌ل كه‌ڤرا بكه‌ن).
یا مای.

ده‌مێ شۆره‌شا ئیرانێ سه‌ركه‌فتن بده‌ستڤه‌ ئینای و سیسته‌مێ حوكمێ ئیسلامی هاتیه‌ جهێ سیسته‌مێ شاهی، به‌ری هه‌می كاران، ئیرانی چوون بسه‌ر بالیۆزخانا ئه‌مریكی دا گرت ل ته‌هرانێ و پتر ژ پێنجی فه‌رمانبه‌رێت بالیۆزخانێ ده‌سته‌ سه‌ر كرن و پتر ژ ساله‌كێ مانه‌ ده‌سته‌سه‌ركری، هه‌ر وه‌سا ده‌ست بسه‌ر به‌لگه‌نامه‌ و كاغه‌زێت بالیۆزخانێدا گرت وهه‌تا ئه‌و كاغه‌زێت د ته‌نه‌كێت گلێشی دا كۆم كرن و دانه‌ به‌رێك . بالیۆزخانا هه‌ر وه‌لاته‌كی ل دویف رێنمایێت دبلۆماسی  ب پارچه‌یه‌كا ئه‌ردێ وی وه‌لاتی تێته‌ هژمارێ ئه‌وێ خودانێ بالیۆزخانێ و ب چو ره‌نگا نابیت زێده‌ گاڤی لسه‌ر بێته‌ كرن، بۆ نموونه‌ بالیۆزخانا عیراقێ ل هه‌ر وه‌لاته‌كی ب پارچه‌یه‌كا ئه‌ردێ عیراقێ تێته‌ هژمارێ ونابیت ب چو ره‌نگا زێده‌گاڤی لسه‌ر بێته‌ كرن، له‌وما سه‌فاره‌تا ئه‌مریكا ژی ل ته‌هرانێ ب پارچه‌یه‌كا ئه‌ردێ ئه‌مریكا تێته‌ هژمارتن و نه‌ دبوو هنده‌ك گه‌نجێت خوین گه‌رمێت ئیرانی  بچنه‌ ناڤ بالیۆزخانێ، زێده‌باری گرتنا فه‌رمانبه‌را وزێده‌ باری ده‌ست بسه‌ردا گرتنا هه‌می به‌لگه‌نامه‌ وكاغه‌زێت بالیۆزخانێ . راسته‌ ئه‌مریكا پشته‌ڤانه‌كا به‌رده‌وام بوو بۆ سیسته‌مێ شاهی، لێ ده‌مێ شۆره‌ش لسه‌ر شاهی هاتیه‌ كرن وشۆره‌ش بسه‌ركه‌فتی، چێدبوو ده‌سهه‌لاتداریا شۆره‌شێ په‌یوه‌ندیێت دپلۆماسی د گه‌ل ئه‌مریكا بری بان و فه‌رمانبه‌رێت بالیۆزخانێ ب رێكو پێكی وجوانی د گه‌ل هه‌می به‌لگه‌نامێت وان هنارتبانه‌ ئه‌مریكا، لێ ده‌ست بسه‌رداگرتنا بالیۆزخانێ وگرتنا فه‌رمانبه‌ران، فاوله‌كا مه‌زن بوو و پێدڤی كارتا سوور بوو. ئیرانیا پتر ژ ساله‌كێ ئه‌و هه‌می فه‌رمانبه‌رێت ئه‌مریكى راگرتن و گه‌له‌ك مابه‌ینچی هاتن و چوون، به‌س دا وان فه‌رمانبه‌را نه‌كوژن، هه‌ر وه‌سا پشتی گه‌له‌ك جرره‌نیخا د ناڤبه‌را ئیرانیا بخۆدا ومایتێكرنا گه‌له‌ك ده‌وله‌تێت بیانی هه‌تا ل داویێ ئه‌و فه‌رمانبه‌ر به‌رداین. هه‌ر وه‌سا راگه‌هاندنا به‌رده‌وام یا ئیرانیا ومایتێكرنا وان د كارێ ده‌وله‌تێت ئیسلامی یێت ده‌وروبه‌رێ ئیرانی وه‌كی ده‌وله‌تێت كه‌نداڤی، كو د ئه‌سلدا ئه‌و ده‌وله‌ت هه‌می هه‌ڤپه‌یمانێت ئه‌مریكا و رۆژئاڤایێنه‌، ئه‌و ده‌وله‌ت هنده‌ك میرنشین بوون، ئه‌مریكا و ئنگلیزی یێت دروست كرین و كرینه‌ ده‌وله‌ت، نه‌خاسمه‌ دزانین، ئه‌و ده‌وله‌ت هه‌می د زه‌نگینن ب نه‌فتێ، ڤێجا ئه‌مریكا و بریتانیا وهه‌می رۆژ ئاڤا دێ چه‌وا هێلیت ئه‌و بساناهی ژ ده‌ستێ وان ده‌ركه‌ڤن ؟.  له‌وما زل هێزێت دنیایێ هه‌ر ده‌م د شێن ئاریشا بۆ ده‌وله‌تێت بچووك و لاواز دروست بكه‌ن، ئه‌گه‌ر شه‌ری راست و راست ژی د گه‌ل نه‌كه‌ن، لێ دشێن بهه‌می شێوا شه‌ری د گه‌ل بكه‌ن.  (جه‌واهر لال نه‌هرۆ) سه‌رۆك وه‌زیرێ هندستانێ و ئێك ژ سیاسه‌تڤانێت دنیایێ لسه‌ر ده‌مێ خۆ د ئاخفتنه‌كا خۆدا د بێژیت ( ئه‌ز گه‌هشتمه‌ وێ باوه‌رێ، ئه‌گه‌ر دوو ماسی ل بنێ ده‌ریایێ بشه‌ر بچن، دێ بینین ده‌ستێ ده‌وله‌تێت زل هێز یێ تێدا هه‌ی) ئه‌مریكا پشتی سیاسه‌تا ئیسلامیێت ئیرانێ دیتی، ئێكسه‌ره‌ شه‌ر د گه‌ل ئیرانێ نه‌كر، به‌لكو ل زه‌لامه‌كی گه‌ریا پێش وانڤه‌ شه‌رێ ئیرانێ بكه‌ت، باشترین كه‌سێ وان دیتی بۆ وێ چه‌ندێ (سه‌ددام حسێن) بوو، شۆره‌شا ئیرانێ ل مه‌ها شواتا سالا 1979 ێ  چێبوو و هه‌تا سیاسه‌تا وان دیار بووی، وان (سه‌ددام) ل مه‌ها تیرمه‌ها سالا ( 1979 ) ئینا سه‌ر ده‌سهه‌لاتێ ل عیراقێ و (ئه‌حمه‌د حه‌سه‌ن به‌كر) لادا، ئانه‌كۆ پشتی پێنج هه‌یڤا.هه‌ر وه‌سا ده‌ولوتێت رۆژئاڤا و نه‌خاسمه‌ ئه‌مریكا، هه‌می ده‌وله‌تێت كه‌نداڤی پالدان دا پشته‌ڤانیا عیراقێ بكه‌ن. پشتی ساله‌كێ ژ حوكمێ خۆ، سه‌ددامی هێرش بره‌ سه‌ر ئیرانێ. ئه‌گه‌ر تۆ بدرستی شرۆڤه‌ بكه‌ی، چو ئه‌گه‌رێت به‌ر ئاقل نه‌بوون بۆ وی شه‌رێ هه‌شت سالا ڤه‌كێشای، و ملیۆن مرۆڤ ژ هه‌ردوو لا تێدا هاتنه‌ كوشتن و چه‌ند ملیۆنه‌ك بریندار و په‌ككه‌فته‌ بوون،هه‌ر وه‌سا هه‌ردوو ده‌وله‌ت ژ لایێ ئابووری ڤه‌ كه‌فتن و قه‌رداربوون. سه‌ددام، بخۆ وانه‌ ژ وێ چه‌ندێ وه‌رنه‌گرت و خۆ ب قه‌هره‌مانێ ده‌ڤه‌رێ هژمارت و گه‌ف ل ئسرائیلێ كرن، كو دێ وان ب (كیمیایا  جووت) ژ ناڤ به‌ت، دیسان ئه‌مریكا و ئسرائیلی شه‌ر د گه‌ل نه‌كر و پێ وی ئێخسته‌ د ته‌لیا (كوێتێ) دا هه‌تا ب ته‌مامی ژ ناڤبری. هه‌ر وه‌سا دیاره‌ سیسته‌مێ ئیسلامیێ ئیرانێ ژی بخۆ ده‌رس وه‌رنه‌گرتیه‌، له‌وما دوور نینه‌ وان ب دوورپێچا ئابووری ژ ناڤ ببه‌ت، یان ئه‌گه‌ر پێدڤی كر ئسرائیلێ ڤێرا به‌رده‌ت.

23

د. ره‌شید فندی

پشتی ئاشكه‌راكرنا ئه‌نجامێت هه‌لبژارتنێت شاره‌داریا ل وه‌لاتێ تركیا گه‌له‌ك سه‌رنج ل پاش وان هه‌لبژارتنا په‌یدابون و چه‌ند تێگه‌هێت نوی دیاربون. ژ لایێ حزبا ده‌سهه‌لاتا توركیا ڤه‌, حزبا سه‌رۆك ئه‌ردوغان، وه‌سا دیار دبیت، سیاسه‌تا وێ حزبێ تویشی ره‌خنه‌یه‌كا زێده‌ بوو ژ لایێ خه‌لكی ڤه‌، چنكی وێ حزبێ، به‌ری نوكه‌ خۆ وه‌سا نیشاددا، كۆ دێ خودانا دادیێ و گه‌شه‌پێدانێ بیت هه‌ر وه‌كی ژ ناڤێ وێ دیار دبیت، لێ هه‌ر وه‌كی ل ڤێ داویێ دیار بووی، ئه‌و حزب به‌ره‌ف تاكره‌ویێ و تاك سه‌ركردایه‌تیێ چوو، نه‌مازه‌ پشتی سیسته‌مێ رێڤه‌به‌ریێ بوویه‌ سیسته‌مێ سه‌رۆكایه‌تیێ و هه‌می ده‌سهه‌لات د ده‌ست سه‌رۆك كۆماریدا هاتینه‌ كۆمكرن و ئاخفتنا وی بوو یا دوماهیێ ل سه‌ر ئاستێ ده‌وله‌تێ. بێ گومانه‌ ڤێ چه‌ندێ وه‌لاتێ توركیا به‌ره‌ف دیكتاتۆریه‌تێ بر و سیسته‌مێ دیمۆكراتی به‌رته‌نگ كر، هه‌ر وه‌سا هه‌ڤپه‌یمانیا ڤێ داویێ یا حزبا ده‌سهه‌لاتدار د گه‌ل توندترین حزبا نه‌ته‌وه‌ په‌رێس ل توركیا یا (م. ه. پ) ئانه‌كۆ زڤراندنا دیمۆكراتیه‌تا توركیا به‌ره‌ف پاش، ڤێ چه‌ندێ ژی، بهایێ حزبا ده‌سهه‌لاتدار د چاڤێت خه‌لكیدا گه‌له‌ك ئینا خوار. یا گرنگتر ئه‌وه‌، كو حكوومه‌تا توركیا یا نوكه‌ و ل ڤێ داویێ، سیاسه‌تا هه‌ڤدژ دگه‌ل سیاسه‌تا ئه‌مریكا و رۆژئاڤای بكاردئینیت و خۆ د گه‌ل سیاسه‌تا ئیرانێ و رووسی دگونجینیت، ئه‌ڤه‌ ژی كاره‌كێ هه‌ڤدژه‌ د گه‌ل سیاسه‌تا دوومدرێژا توركی، كو هه‌ر ده‌م هه‌ڤالبه‌ند بوو د گه‌ل سیاسه‌تا رۆژئاڤایێ، نه‌مازه‌ گه‌ر بزانین، توركیا هه‌تا نوكه‌ ژی ئه‌ندامه‌ د په‌یمانا ناتۆ دا. ڤێ چه‌ندێ ژی دلێ گه‌له‌ك خه‌لكێ توركیا ژ (ئه‌ردوغانی) شكاند سه‌رباری ده‌وله‌تێت رۆژئاڤا و ئه‌ڤ سیاسه‌ته‌ دێ كاره‌كێ نه‌رێنی كه‌ته‌ سه‌ر ئابوورێ توركیا، نه‌مازه‌ گه‌ر بزانین چه‌كێ توركیا هه‌می ئه‌مریكی و رۆژئاڤایی یه‌، هه‌ر بریاره‌كا ئه‌مریكا لسه‌ر قه‌ده‌غه‌كرنا  هنارتنا چه‌كی بۆ توركیا بده‌ت دێ كاره‌كێ خراب كه‌ته‌ سه‌ر عه‌سكه‌رێ توركیا و هێزا چه‌كدار ل وێرێ. و گهۆرینا ژێده‌رێ چه‌كی ب ژێده‌ره‌كێ دی كاره‌كێ ساناهی نینه‌. هه‌ر وه‌سا سیاسه‌تا حكوومه‌تا نوكه‌ یا توركی ل سوریێ دیسان سیاسه‌ته‌كا شاشه‌ و خزمه‌تا به‌رژه‌وه‌ندێت توركیا ناكه‌ت. ئه‌و هێزێت سوری ئه‌وێت توركیا دژاتیا وان د كه‌ت، هێزێت ده‌وله‌ته‌كا دی نه‌ كو ناڤێ وێ ده‌وله‌تێ سوریا یه‌ و بلا ئاریشێت وان ل سوریا بێنه‌ چاره‌كرن نه‌كو ل توركیا، نه‌مازه‌ گه‌ر بزانین وان هێزا هه‌تا نها، چو گه‌ف ل سه‌ر ئاخا توركیا و سنوورێت وێ دروست نه‌ كرینه‌، له‌وما توركیا ئه‌و ماف نینه‌ سنوورێت سوریا ببه‌زینیت یان باژێرێت وێ داگیر بكه‌ت. بكورتی ڤان ئه‌گه‌را هه‌میا وه‌ كر كو گه‌لێ توركیا رایا خۆ لسه‌ر سیاسه‌تا ڤێ حكوومه‌تێ بگهۆریت و ده‌نگێت كێم بده‌تێ. ژ لایه‌كێ دی ڤه‌، هه‌ر چه‌نده‌ پارتا گه‌لان (ه. د. پ) ل گه‌له‌ك شاره‌وانیا سه‌ركه‌فتن ئینا، به‌س دیسان ده‌نگێت وێ پارتێ كێم بوون ل چاڤ هه‌لبژارتنێت به‌ری نوكه‌. سیاسه‌تا وێ پارتێ، كو پارته‌كه‌ خۆ وه‌سا دده‌ته‌ ناسین كو پارتا هه‌می گه‌لێ توركیایه‌ و نه‌ بتنێ بۆ مافێت ملله‌تێ كورد خه‌باتێ دكه‌ت، لێ هه‌ر چاوا بیت به‌رنامێ وان یێ كاری ژ به‌رنامیچت پارتێت دی یێت توركیا باشتره‌. لێ ژ به‌ر وێ ئه‌گه‌رێ دلێ كوردا هنده‌ك ژ وێ سار بوویه‌، هه‌ر وه‌سا ژ بیر نه‌كه‌ین كو ده‌سهه‌لاتا حوكمدار ل توركیا دربێت گران ب نه‌ حه‌قی  وه‌شاندنه‌ وێ پارتێ،  وه‌كی گرتنا سه‌رۆكێ وێ پارتێ و چه‌ندین ئه‌ندام په‌رله‌مانتارێت وێ پارتێ ل په‌رله‌مانێ وی وه‌لاتی و ژ كار لادانا بارا پتر ژ سه‌رۆك شاره‌وانیێت باژێر و باژێرۆكێت كوردستانا باكوور و دانانا قه‌ییوما ژ نك خۆڤه‌، كو ئه‌ڤه‌ ب كاره‌كێ نه‌ دیمۆكراتی هاته‌ ل قه‌له‌مدان. سه‌باره‌ت هندێ هژماره‌كا مه‌زن ژ كه‌سانێت ملله‌تێ كورد، ده‌نگ نه‌دانه‌ ڤێ پارتێ، چنكی ب پارته‌كا كوردی نه‌ هاتیه‌ ناسین، هه‌ر وه‌سا خه‌لكه‌ك ژی یێ هه‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندێت تایبه‌تێت خۆ، ده‌نگی د ده‌نه‌ پارتا ده‌سهه‌لاتدار ژ بۆ رێڤه‌برنا به‌رژه‌وه‌ندێت خۆ، هه‌ر وه‌سا خه‌لكێ مه‌ ل باكوور، ژ شه‌رێ خه‌نده‌كا و ناڤ باژێران بێزار بوویه‌ و ئه‌ڤ توخمێ شه‌ری، بتنێ زیانێ د گه‌هینیته‌ خه‌لكێ سڤیل.

147

هزره‌ك
دڤێت ئه‌م مێژوویا خۆ درست بنڤیسین!!
د. ره‌شید فندی

گه‌له‌ك جارا د سمینارا دا و هه‌ر وه‌سا ل ده‌مێ نڤیسینا گۆتارا ل دۆر مێژوویێ, ئه‌م دبینین گه‌له‌ك گازنده‌ ژ خه‌لكێ بیانی تێنه‌كرن و خرابی و شاشی و زولم و سته‌ما دوژمن و نه‌حه‌زێت كوردا باس دكه‌ن, فلانه‌ ده‌می فلانه‌ ده‌وله‌تێ ئه‌ڤه‌ یا بسه‌رێ مه‌ ئینای و بێڤانه‌ دوژمنی ئه‌ڤ ره‌فتارا خراب یا د گه‌ل مه‌ كوردا كری, لێ هه‌تا نوكه‌ ژی نه‌مازه‌ د ناڤ ته‌خا ره‌وشه‌نبیر و نڤیسه‌ر و بێژه‌ مێژوونڤیس ژی, من نه‌دیتیه‌ و نه‌ خواندیه‌, مێژوونڤیسه‌ك یان ره‌وشه‌نبیره‌ك مێژوویا مه‌ بێ سۆز و عاتیفه‌ بنڤیسیت و شاشیێت مه‌ ژی ده‌ست نیشان كه‌ت, ئانه‌كۆ هه‌تا نوكه‌ ژی ئه‌م مێژوویا خۆ ب سۆز و عاتیفێ دنڤیسین و ئه‌م نه‌ د بێلایه‌نین د كاره‌كێ زانستی دا, كو پێدڤیه‌ ئه‌م د كارێت زانستیدا د وه‌سا بین, و هه‌ر ده‌م په‌سنه‌كه‌رێت خۆ ب خۆ نه‌بین و هه‌می شاشیا پالده‌ینه‌ دوژمنی و هه‌می باشی و چاكیا بخۆ بهه‌ژمێرین.
مرۆڤێ نڤیسه‌ر یان مێژوونڤیس دڤێت یێ بێ لایه‌ن بیت و بتنێ د نڤیسینا خۆدا راستیێ بنڤیسیت.
بۆ نموونه‌, هه‌تا نوكه‌ ژی هنده‌ك ژ مێژوو نڤیسێت مه‌ ره‌خنێ ل مه‌لا ئدریس به‌دلیسی دگرن, كا بۆچی یێ هاریكار بوو د گه‌ل سولتانێ ئۆسمانی و پشتی شه‌رێ چالدیران وه‌ گر كو میرگه‌هێت كوردی چێ ببن.
كورد به‌ری وی ده‌می هه‌ر بسه‌ر و ستۆیێت ئێك ڤه‌بوون و دچوونه‌ سه‌ر مال و عێلێت ئێكو دوو, لێ بۆ شه‌رێ چالدیرانێ هه‌می چوونه‌ پال سولتانێ ئۆسمانی وخۆ بۆ سه‌ركه‌فتنا ده‌وله‌تا ئۆسمانی دا كوشتن هه‌تا ئۆسمانی د وێ جه‌نگێدا ل سالا 1514 ز بسه‌ر كه‌تین, له‌وما كه‌یفا سولتانی گه‌له‌ك بكوردا هات و ڤیا تشته‌كی بۆ بكه‌ت و هنارته‌ دوی مه‌لا ئدریسێ به‌دلیسى و داخوازا شیره‌تكاریێ ژێ كر, كو مه‌لا ئدریس ئێك ژ ناڤدارترین زانایێت ئیسلامی بوو د سنوورێ ده‌وله‌تا ئۆسمانیدا. له‌وما مه‌لا ئدریس ئه‌و شیره‌ت ل سولتانی كر و گۆتێ: مافێ وێ چه‌ندێ بده‌ كوردا هه‌ر ئێك ل جهێ خۆ خودان ده‌سهه‌لات بیت ل سنوورێ ده‌ڤه‌را خۆ, سولتانی ژی گۆتێ, هه‌می ده‌سهه‌لات بۆته‌, كاغه‌زێت سپی بۆ وی ئیمزا كرن و دانه‌ڤێ و گۆتێ تۆ چ بباش د بینی وه‌بكه‌, مه‌لا ئدریس ژی ل په‌ی زانین و شاره‌زاییا خۆ میرگه‌ه بۆ كوردان دروست كرن, دا به‌س ئێكو دوو بكوژن و بچنه‌ سه‌ر مال و گوندێت ئێك.
بێگومانه‌ مه‌رج ئه‌و بوو, سولتان مایێ خۆ د كاروبارێت ناڤخۆیێت وان میرگه‌ها نه‌كه‌ت و ئه‌و ده‌سهه‌لات هه‌می یێت میرێ وێ میرگه‌هێ بوون, بتنێ ده‌مێ ده‌وله‌تا ئۆسمانی شه‌ره‌كی دكه‌ت, دڤیا ئه‌و میرگه‌ه, هه‌ر ئێك ل دویف هژماره‌كا دیاركری, شه‌ركه‌را بده‌نه‌ ده‌وله‌تا ئۆسمانی.
پسیار ئه‌وه‌, بۆچی وان میرگه‌ها هه‌میا خۆ نه‌ دكره‌ ئێك و هه‌میا پێكڤه‌ كار نه‌ دكر, یان هه‌ڤكاریا ئێك نه‌ د كر وه‌ك پێنگاڤه‌ك بۆ ده‌وله‌تا كوردی؟ بۆچى د گه‌ل وێ نیڤ سه‌ربخۆیێدا, هه‌ر ده‌م بسه‌ر و ستۆیێت ئێك ڤه‌بوون, و هێرش دبرنه‌ سه‌ر ئێك. بلا مێژوونڤیسێت مه‌ بۆ مه‌ دیار بكه‌ن, كا میرنشینێت كوردی چه‌ند جارا چووینه‌ سه‌ر ئێك؟ ما كێ میرگه‌ها بادینان شكاند؟ ژ بلی میرگه‌ها سۆران, میرگه‌ها بادینان و بۆتان و هه‌كاری چه‌ند شه‌ر د گه‌ل هه‌ڤدوو كرینه‌؟ ما نوكه‌ كێ ده‌ستێ كوردا گرتیه‌ هه‌می ببنه‌ ئێك؟
بلا ئه‌م مێژوویا خۆ بێ سۆز و عاتیفه‌ بنڤیسین و بلا به‌ری هه‌میان ئه‌م ره‌خنێ ل خۆ بگرین.

29

هزره‌ك ..
چه‌ند په‌یڤه‌ك ل دۆر میدیایا عه‌ره‌بی ل هه‌رێما كوردستانێ
د. ره‌شید فندی
ئارێشه‌یه‌كا به‌رچاڤ یا ل راگه‌هاندنا كوردستانێ هه‌ی و مه‌ ژ مێژه‌ ئێماژه‌ یا پێ كری, ئه‌و ژی نه‌بوون یان لاوازیا میدیایا عه‌ره‌بی ئاخڤه‌ ل هه‌رێما كوردستانێ, كو ل ڤێ داویێ سمیناره‌ك ل دۆر وی بابه‌تی ل زانكۆیا دهۆك هاتبوو كرن.
هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌م بۆ وێ سمینارێ نه‌هاتبووینه‌ داخوازكرن هه‌ر وه‌ك مێڤان ژی, لێ ئه‌ڤ بابه‌ته‌ یێ گرنگه‌ و ئه‌م گه‌له‌ك جارا یێ لسه‌ر راوه‌ستیاین, چ ل ڤێ رۆژنامێ بیت, چ ل هنده‌ك جهێت دی. من دڤێت ئه‌ز بێژم, راگه‌هاندنا بزمانێ عه‌ره‌بی بۆمه‌ وه‌ك كورد و وه‌ك هه‌رێما كوردستانێ گه‌له‌ك یا گرنگه‌ و دڤێت ئه‌م بخه‌م ڤه‌ بخۆین.
مه‌ بڤێت و مه‌ نه‌ڤێت, هه‌تا نوكه‌ ژی دوو پارچێت كوردستانێ یێ ب دوو ده‌وله‌تێت عه‌ره‌بی ڤه‌, ئه‌و ژی ئیراق و سوریا نه‌, زێده‌باری 20 ده‌وله‌تێت عه‌ره‌بی كو ل ده‌وروبه‌رێ مه‌نه‌ ومه‌ تێكه‌لی یێ دگه‌ل هه‌ین, جا چ تێكه‌لیێت سیاسی یان ئابووری یان ئۆلی بن.
لاوازیا میدیایا عه‌ره‌بی زمان ل هه‌رێما كوردستانێ لسه‌ر ده‌مێ ریفراندۆمێ دیار بوو بتایبه‌تی, و هه‌ر وه‌سا لسه‌ر ده‌مێ فیدرالیا هه‌رێما كوردستانێ بدرێژیا ڤان هه‌می سالان, چنكی ئه‌گه‌ر مه‌ میدیایه‌كا عه‌ره‌بی زمانا بهێز ل هه‌رێمێ هه‌بایه‌, دا شێت ریفراندۆمێ یان هه‌تا فیدرالیێ ژی ب رویه‌كێ رۆنتر و گه‌شتر نیشا خه‌لكێ ئیراقێ و هه‌می وه‌لاتێت عه‌ره‌بی ده‌ت.
ئه‌م چه‌ندی د زیره‌ك بین د راگه‌هاندنا كوردی زماندا، بتنێ مفایێ وێ بو مه‌ بتنێ یه‌, ئانه‌كو بۆ كوردایه‌, لێ دگه‌ل هندێ فه‌ره‌ ئه‌م خه‌لكێ دی ژی تێبگه‌هینین, كو ئه‌م خودان مافین و ئه‌م بسه‌ر مافێت كه‌سێ ڤه‌ ناچین, بتنێ مه‌ مافێ خۆ دڤێت.
ل گوتاره‌كێ دی به‌ری نوكه‌ من نڤیسیبوو, ئه‌و شاشیه‌كا مه‌زن بوو مه‌ رۆژناما ( تاخی) یا عه‌ره‌بی زمان ل به‌ غدا گرتی وهه‌ر وه‌سا گوڤارا (صوت الاخر) یا عه‌ره‌بی زمان ل هه‌ولێرێ, وان هه‌ردووان رۆله‌كێ باش د گێرا چ ل كوردستانێ و چ ل ئیراقێ, ده‌ركه‌فتنا زاگرۆس تی ڤی بزمانێ عه‌ره‌بی ل كوردستانێ كاره‌كێ باش بوو, لێ ئه‌و تی ڤی هێش پێدڤی پشته‌ڤانیێ و هێزێ یه‌ دا ناما خۆ بگه‌هینیت.
له‌وما گازندا من ژ مه‌ بخۆیه‌ كو مه‌ میدیایه‌كا عه‌ره‌بی ئاخڤ یا ب هێز ل كوردستانێ نینه‌ و دڤێت بۆ هه‌لسه‌نگاندنا هه‌ر بابه‌ته‌كی ئه‌م به‌ری هه‌میان ره‌خنێ ل خۆ بگرین پاشی ل خه‌لكێ دی.
ئه‌ز ل ده‌سپێكا سالێت هه‌شتێ یا قوتابیێ به‌كه‌لۆریۆسێ بووم ل زانكۆیا سلێمانیێ, وی ده‌می زانكۆیێت ئیراقێ هنده‌ك قوتابیێت ده‌وله‌تێت عه‌ره‌بی وه‌ردگرتن, له‌وما ئێك ژ قوتابیێت تۆنسی د گه‌ل مه‌ بوو و ل پشكا ناڤخۆیی ئه‌ز و ئه‌و كه‌فتینه‌ د ئوده‌یه‌كێ ڤه‌, پشتی وی ئه‌ز باش نیاسیم و باوه‌ریا وی ب من هاتی گۆته‌ من, ده‌مێ ئه‌م هاتینه‌ به‌غدا و ئه‌م لسه‌ر زانكۆیێت ئیراقێ به‌لاڤ كرین ,ناڤێ من و هنده‌ك هه‌ڤالا ل زانكۆیا سلێمانیێ ده‌ركه‌ت, گه‌له‌ك هه‌ڤالێت عه‌ره‌ب گۆته‌ مه‌, نه‌ خۆزیكێت هه‌وه‌ ناڤێ هه‌وه‌ ل سلێمانیێ ده‌ركه‌تی, هوین دێ چنه‌ ناڤ كوردا و كورد كوژه‌كن و هه‌ر ده‌م تۆره‌ و ده‌مارگیرن هشیاری خۆبن. لێ پشتی ئه‌م هاتینه‌ ڤێ زانكۆیێ ومه‌ هوین هه‌می نیاسین ,مه‌ زانی كورد ملله‌ته‌كێ گه‌له‌ك باش و هه‌ڤال خۆش و ڤه‌كری و هزر وبیر ئازادن, ئه‌گه‌ر نوكه‌ ئه‌و چ بكه‌ن ئه‌م ژ ڤێره‌ ناچین, مه‌ ببه‌نه‌ زانكۆیا به‌غدا ژی ئه‌م ناچین!!
ئه‌ها ل ڤێرێ رۆلێ میدیایێ دیار دبیت, هه‌ر وه‌سا ئاشكه‌را دبیت, كا میدیایا رژێمێت عه‌ره‌بی وعیراقی ژی چ رۆله‌كێ خراب هه‌بوو و یێ هه‌ی د ناساندنا كوردا دا بۆ خه‌لكی!!

67

هزره‌ك
سه‌ر رویت جودایه‌ و كه‌چه‌ل جودایه‌ ..
د. ره‌شید فندی
چه‌ند جاره‌كا من ل به‌رپه‌رێت رۆژنامێ خواند, هه‌ر كه‌سێ سه‌ر رویت بیت, ئانه‌كو بێ موی بیت, ب كه‌چه‌ل ب ناڤ دبه‌ن, ئه‌ڤه‌ ژی شاشیه‌كا به‌رچاڤه‌, چنكی ژ لایێ زانستی ڤه‌, سه‌ر رویت یان بێ موی جودایه‌ ژ كه‌چه‌لیێ. سه‌ر رویتی ره‌وشه‌گا ئاسایی یه‌ و نه‌ نه‌ساخیه‌, دوو هۆكارێت سه‌ره‌كی یێت بۆ سه‌ر رویتیێ هه‌ین, یان كاره‌كێ قنێتی یه‌ (بۆماوه‌یی) یه‌ یان ب عه‌ره‌بی دبێژنێ (وراسی), یان ژی ژ خه‌مێ و عاجزیێ په‌یدا دبیت. ئه‌و كه‌سێت سه‌ر رویت ب عه‌ره‌بی دبێژنێ: اصلع یان شامی. ئه‌ڤ سیفه‌تا بۆماوه‌یی (قنێتی) ب تنێ زه‌لاما دگریت و ژنا ناگریت, ژنا ئه‌ڤ سیفه‌ته‌ ل ده‌ف هه‌بیت, بتنێ پرچا وێ كێم دبیت, به‌س سه‌رێ وێ رویت نابیت.
لێ كه‌چه‌لی نه‌ساخیه‌كه‌ چه‌رمێ سه‌ری د گریت و د ئه‌نجامدا هنده‌ك پنی یێت رویت ل سه‌رێ نه‌ساخی چێدبن و موی ل وێ پنیێ ناهێن و بێنه‌كا نه‌خۆش ژێ تێت و نه‌ساخ پێدڤی چوونا دختۆره‌كێ پیستی یه‌ بۆ ده‌رمانكرنێ و چاره‌سه‌ریێ. ئه‌ڤ نه‌ساخیا سه‌ری ئانه‌كو كه‌چه‌لی, ل به‌ره‌ بابێ به‌ری مه‌ یا به‌لاڤ بوو ژ به‌ر سه‌رنه‌شویشتنێ و نه‌بوون یان كێمبوونا صابوونان, له‌وما پتر ل ناڤ ئاكنجیێت گوندا یا به‌لاڤ بوو. سوپاس بۆ خودێ نوكه‌ نه‌ساخیا كه‌چه‌لیێ نه‌مایه‌ یان گه‌له‌ك یا كێمه‌. ژ به‌ر بلندبوونا ئاستێ ساخله‌میێ و هه‌بوونا هه‌می جوینێت صابوونا.
له‌وما بۆ راستڤه‌ كرنا وێ شاشیێ دێ بیژم سه‌ر رویتی (اصلع) جودایه‌ ژ كه‌چه‌لیێ ( اقرع ). ,سه‌ر رویتی , نه‌ساخی نینه‌ ,لێ كه‌چه‌لی نه‌ساخیه‌كه‌ چه‌رمێ سه‌رێ دگریت و عه‌ره‌ب دبێژنه‌ وی نه‌ساخی (اقرع).

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com